Skip to main content

Full text of "Speculum peccatorum aspirantium ad solidam vitae emendationem, siue, Admiranda S. Augustini conversio : historica eiusdem narratione, discursibus moralibus, et emblematis adornata : cum indice concionum per quatuor octauas eiusdem diui et dominicos dies"

See other formats 


^ 


^TT       -III  -Illli|§||    11,11 1  li /ii 


^Xj^ 


u 


■^>-*— -i-— ^' 


'^W^    -W.V/ 


.^^> 


4^^^^^<irVCgC^^  l*^^<^€S^'^m^!l^6.  <j^£^>^uMt^gsm. 


•eJlLrsj 


A^^ 


wm^m 


^^m 


.■'^' 


.ji,»tmf 


'^ 


^. 


m 


PECCATORVM 

^^AiPIRA^^TTIVM  AD 
,50LIX)AM  VTT^ 

:ejvii:ndationxm/^ 


ADJVLnRAmA  5.AVGV5TIOT  CO:NrVXU5IofI« 

HI5TORICA  EIV5DEM  mKRATTONX,    jyl^  " 
DISCVR5IBV5  MORATIBV5,ET  KMBLEMATI^  ADORKATA. 

Cum  indice  Concwnum j^er  auatuor  Octauas 

**^^  euLsdcm  Dua,  et  Dommicos  dies  .  *i|^p*|S^^^^i^^^^ 

AiuHore  P.F.Io.MA33^TEi,io,5.lliX.Orclmi5Eremit.5AuguAitii. 


Pc^iiis  ar  Jadc  f/r^-ii 


aud  HfcNiticVJvi  AEBT.5-5E<y.s" 


Ajj-TViB-pr--*: 


1 -E.^a^  JlrZ» 


PERILLVSTRI  .=.^4/^^^ 
ET   REYERENDISSIM©'  ^ 


D  O  M  I  N  O 

DOM 


CORNELIO 

lANSSENIO, 

VII.  Iprenfium  Epifcopo> 

fe  fuaque 


L.     M.     D.     C. 


F.  lo.  Mantelivs  Avgvstinianvs. 


PR^FATIO 

A  D    LECTO  KEM, 

DE   TRIVM  LIBRORVM 

ARGVMENTO. 

Ccc  tibi  5  beneuole  LecSlor , 
^hominis  peccatoriSjadDeum 
jrecleuntis  ideamjfub  Speculo; 
^  fiue  exemplojpoenitentis  Av- 
GvsTiNi :  raram  quidem  &C 
^^^^^admirabilem ,  fi  prototypon 
ipt&cs  y  fed  non  interim  qualem  velim  ,  dum 
fingula  confidero.  Nam  fipro  reimaieftateh^c 
defcribenda  forent  ^  aliud  profeflo  ingenium, 
aliud  lumen  ,  aliud  orationis  ^genus  pofliula- 
rent.  Quapropter  optaui frequenter ,  qui  acu- 
mine  prisftantiore  ,  &C  larga  magis  eruditionis 
fupelleftile  inftrucSbus ,  plenius  elegantiufque 
hoc  argumentum  tradlaret.  Sed  ,  optantibus 
potiflimum  ,  ruit  hora  :  atque  fi  mors  prxoc- 
cupet ,  nullus  operx  noftras  vfiis  eft.  Sum  ergo 
in  ea  fententia  ,  vt  generofiim  putem  ,  vires 
experiri :.  atque  ,  fi  non  poflis  ad  faftigium  a- 

*  ;  {cendere,, 


AD  LECTOREM. 

fcendere ,  laudi  tamen  ducas  in  medio  confi- 
ftere.  lecimus  ea  propter  aleam  :  &:  quod  ma- 
gni  aliquot  viri ,  in  Dauide  ,  Paulo  ,  Maria 
^gyptiaca ,  alijfque  fumma  cum  nominis  fui 
celebritate,  nec  minore  legentium  frudu  prae- 
ftiteruntjid  in  delineandaconuerfi  Avgvstini 
imagine ,  conati  famus.  Quo  quidem  veluti 
nihil  extitit  fanditate  &C  eruditione  illuftrius  ^ 
ita  plenos  perditi  adolefcentisnumeros  imple- 
uit:  permittente  fortalTis  ideo  Deo ,  vttanto 
euidentius  toti  mundo  innotefceret  ,  quam 
mifer  &c  periculoflis  fit  hominis  flagitiofi  fta- 
tus  5  quantaque  difficultate  &C  labore  elucStan- 
dumfitex  hoc  profundo.  Quidquid  igitur 
fblet  effe  fraudi ,  &  quibus  gradibus ,  vt  Av- 
G vsTiNvs  ait,peccator  defcendit  ad  ima  infer- 
ni ,  libro  primo  expedimus :  deinde  conditio- 
nem  peccantium  cum  ftatu  damnatorum 
conferimus,  &C  oftendimus  mala  quae  peccata 
confequi  folent  ,  petita  vbique  tantummodo 
ex  ipfo  AvGvsTiNO  materia,  vt  quibus  vifum 
fiiit  fruftra  aliunde  aliquid  mutuari,  cum  huic 
vironihil  defueritaut  experientix  adexem- 

plum. 


AD  LECTOREM, 

plum  ,  aut  ingenij  ad  inueftigationem.  Incer- 
femimus  ex  occafione  ,  documenta  moralia 
ad  vfiim  Concionatomm  ,  &C  ad  narrationis 
hiftoricae  teiam  multa  adtexuimus ,  tamquam 
lacinias  operi :  imb  &C  in  eorum  gratiam ,  de- 
dimus  etiam  liberali  deledationi  Emblemata: 
€[ux  licec  mutx  fint  imagines  -,  tamen  aliquid 
altius  loquunmr  ,  nec  pondere  fuo  carent ,  ta- 
metfi  leuia  appareantjVt  nihil  dicamus  de  fub- 
fidio  quod  memori^  prxftare  polTunt. 

Toto  libro  fecundo  difficultates ,  quae  con- 
uerfionem  peccatoris  vel  fiiftlaminant,vel  im- 
pediunt,  accnratius  expendunmr :  deinde  me- 
dia  5  quibus  vtimr  diuina  benignitas  in  emol- 
liendis  cordibus  hominum  flagitioibrum.  Ea 
hic  tantum^qux  ab  Avgvstino  didici/cribo», 
&C  quae  dico  ,  non  dico  noua.  Placuerunt  ad 
hoc  pra:  rehquis  libri  Confeffionum,  qubd  ni- 
hil  operum  eius,  aut  frequentius^aut  vtilius  te- 
ri  poffit.  Ifthic  patebit,  fi  vfpiamjquantx  mo- 
lis  fit  annoiiim  peccatorem  refingere^aut  qua- 
triduano  vitam  infpirare.  Fatigari  certe  vide- 
tur  hac  in  re  ,  ipia  Dei  infinita  virtus :  fadat 

verbj. 


AD  LECTOREM. 

vero  5  &c  ad  fanguinem  vfque ,  humana  imbe- 
cilliras. 

Libro  tertio  digitum  tantummodo  intingi- 
mus  in  illa  bona  ,  quae  ex  animo  poenitentem, 
&C  ferib  conuerfum  excipiunt.  Relid^  Cunt  ibi 
de  induftria ,  non  tantum  ariftae  aliquot  ad 
fpicilegium  •  fed  manipuli  &:  fafces  ad  mef- 
fem.  ToIIat ,  qui  voluerit.  Mihi  fufficit,  fi  hoc 
fcriptionis  ordine  &C  difpofitione  ,  venerabi- 
libus  verbi  Dei  prasconibus ,  tum  alias ,  tum 
maxime  pro  ferijs  S.  Avgvstini,  adiu- 
mento  fliero , 
Horat lib I.  /-  Quibus ,  hacc  fint  qualiacumque, 

Arfidere  velim,  doliturus  fi  placeant  fpe 

Deterius  noftra. 
Stilus  erit  fortaffe  difcolor  ,  pro  diuerfitate 
niateri2E,quique  non  aliter  ac  aqua  referet  fun- 
dumfuum  quem  interlabitur  •,  fedquempla- 
nunimaluimus  efTe  Scpublicum,  quam  fii- 
perbe  aut  importune  ampullantem*  Tuinte- 
rim,  bone  Le6tor ,  fruere  &C  vale. 

SYLLA- 


SYLLABVSCAPITVM. 

LIBER     PRIMVS3 

CAPVT     PRIMVM. 

§  I.  TTV,  I.t)rauAta  voUmtai-^  qium  ah  K^damo  hereditamus , 

I      1     in itium  Avgvstimo  fuit  ad "Jtamferditionis. 

JL^     Emblema.  / 

§  II.  ^luo  hdc  deprauatd  voluntatis  frortitas  maior ,  eo  Animo- 

fius  illi  0  huiandum  efh,  $ 

§  III.  ^mhus  remedijs  de^rauata  natura  mederipofls,  ji 

CAPVT     SECVNDVM. 

§ I.  Dilatio  haftifmatis j>lurimum  Avgvstino  ohfuit. 

Emblema.  2^ 

§  II.  §^m  perniciose  refipifcensia  apeccatisdijferatur :  d^  qua 

mala  inde  confequifoleant .  j^ 

§  111.  Breuis  adrefipifcentiam  adhortatio^.  s^ 

CAPVT     TERTIVM. 

§1.    AvGVSTiNVS  mala  fdculi  confuetudine  abripitur. 

Emblcma.  -  ^^ 

§   II.    <JMagna  vU  d€frauat£  confuetudinis  ,  c^  quantotere 

tam  a  dato  ,  quam  accepofcandalo  cauendum.  ^7 

§111.  Pardtnefii  adprauarum  confuetudinum,  maxime  vefiendi, 

inue6iores.  ^^ 

CAPVT     Q^VARTVM. 

§  I.    2{imia fatris ccnniuentia  Avgvstinvm ferdidit. 

Emblcma.  ^^ 

§  II.  yerectxndeadmodum  drcircumjpe^}  loquendum de paren- 

tum  dr  Superiorum  defeMus.  $1 

a  §111. 


§  III.  ^dnta  Jit  farentum  ohligatio  corripendiflm  delin' 
quentes*  /i 

CAPVT    QVINTVM. 

§  I.    Tandem Avgvstinvs/;? h^rejim CManichAorum prlf* 

lapjus  efi  ,  qudiilh  foflremus  ad frofundainferm gradm 

fuit.  Emblema.  $9 

§  II.   Traduntur  aliquando  doBi ,  fedfuperbi  (  qualis  A v g v- 

s  TiNvs  tum  erat)  in  refrohumfenfum ,  vtetiam  ahfurda  de 

Deo  drmyfterijsfdei  credant ,  verig^  d"  ir^  animojiant  h^- 

retici-  (^4 

§  Ul.^uantoperecauendumi  maximeiuniorihus,afoeietatec^ 

commercio  h^reticorum,  6$ 

CAPVT    SEXTVM. 

§  1.  ^luantainterjiatumpeccatiiiffum^  infernumfit Jimili* 
tudo,  ,  74 

CAPVT     SEPTIMVM. 

Malayquihus  teccaior  vt flurimiim  r/^«?  AvGVSTiNO  mtd- 

ciarifolet.  "J^ 

§  I  Aufertur  illi  coryftuefrudentia ,  d*  conjilium.  ihid. 

§  ll.Curis euifceratur.Mh. 6.C  6'  Sj 

%\\\.K^hfconditurilliDeus.  lib.io.ci*  po 

§  I V .  i^mhulat  pertenehras  dr  luhricum,  l.i.c.i.  94. 

%  \ .DAmonihuseJivoluftati  drderifui,  I.4.  c.z.  100 

LIBER     SECVNDVS, 

GAPVT     PRIMVM. 
§  L  y^  Aufafundamentalis conuerfionis S. A V c v s T i ^i,fuit 


fiterna  Det  pri^depna  tto»  10  6 


f  II,  ^odnomenfrjidejiinatiomsneminemfmcometu  coneU" 
tere  debeat,  114 

CAPVT    SECVNDVM. 

%  L  Huk tfcilicet  AternA  Deipr^dejlinmoni ,  nihil^que  ad  Av- 

G vs TiN I  conuerjionem  fmendamin  tempore ,  atque  U- 

crym^  D .  CMonicd  deferuierunt,  iS^ 

§  \l. Piurimumquidemlacrym£orationef£s,  LMonic£  Avgy- 

s  T I N  o  profuerunt;fedfero  fuumfortiri  fotuerunteffe^ium^ 

quia  ipfe  operamfuam  non  adfcrebat.  14-  ^ 

CAPVT    TERTIVM. 

§  1.    Tefimomumpropri^confcienti^eluderepeccatornonfO' 

teJl^nedumAvGYSTiiiVSidpotuit.  Emblema.     i^(f 

§  II.  Alegefcriptain  cordibusnojlrisejl .  quodetiam  fcelejlijft- 

mls  virtusfit  veneratio-ni.  J$S 

CAPVT     QVARTVM. 

§  I.  ^uiahomoinjiniti  boni  efcapaXi  atqueadilludpojjtden' 
dum  creatus ,  non  aliqua  alia  re  humanmfatiatur  animus :  nee 
vllibiextra  Veum ,  veram  cordis  qnietem  potuit  Av  g vs  Ti- 
Nvs  inuenire.  Emblema.  //7 

§  II.  Anaterna  tllaquies^folidaj^felicitas  in  hac  vita  obtineri 
pojft •■)  & quoufque  S.Avgvstinvs  eam poffederit.       ■  119 

CAPVT     QVINTVM. 

§1.  AvGVSTTNvs  ade^o  nulUm  in  rebm  creatis ,  reli6io 
Creatore,  quietem  inuenit,  vt  etiam  maximam  vhique  ama- 
ritudinem  O"  molefias  expertus  ft  ,  quofe  adDeum  peren- 
nem cmnisbonifontem citiusreciperet.  Emblema.  190 

§  II.  E  contrario  licet  virtutum  exercitia  fuis  etiam  molefiijs 
non  careant ,  interna  tamen  animorum  confcUtto  longe  pra- 
ponderat.  ^ffS 


a  2 


CA 


C^PVT     SEXTVM. 

§  I.  T^ljjnl iC^//^  A  V  G  V  s  T I N  V  M  mtim e  in  r/iimo  percidit ,  o* 
ad  conuerjionem  dijpofuit  ,  ac  metm  mertis ,  d^futuri  iu- 
dicij.  Emblema.  20B 

§11.  ^lmntum  momenti  habeat  mortis  dr  iudicij  memoria,  non 
folim  ad  conuerfonem  pccatorum  ^fedetiAm  ad  repllendas 
carntstentmones.  2JS 

GAPVT     SEPTIMVM. 

§  I.  AvGvsTiNvs  aliudagensyfmgulari Dei henefctOy expr^di- 
cAtione  S.  K^mhrofijfdfitatemfeci^ManichAorum  agnouiti 
illanig^deferuit.  Emblema.  12^ 

§  II.  ^uifrddtcationem  verhiDeinegliguntj  quanto  bonofeip- 
fospriuent.  23^ 

CAPVT     OCTAVVM. 

§1.   AvGVSTiNVS^i? amfle^en dafde Catholica mature deli- 

herans  i  exquorumdam  CathoHcorum  vita  fanBi^tme  a^A> 

fnam  turptudinem  agnofcit.  Em blema..  2 $3 

§  ll.  Feccittorumfuorum  turptudinemnon  nimtsintueri  debenti 
qui  recenter  eonuertuntur  ^i  fedfotiitspulchritudinem  miferi- 
cordi£  Bei ,  qua  adfduciam  excitentur,  2  64. 

CAPVT    NONVM. 

§  1.  Ciimfriflinas fordes Avgvstinvs  feril pararet eluere , 
mdaconfuetudine ,  veluti  grauifomno  oppreffus  jfefenfit  im^ 
^f^/W.Erablema.  ^7^ 

§  II.  ^uo  quis feruentiiis ad  emendationem  vit£fe  accingit ,  eo 
plurafuhnafciplerumg^videnturohJlacuU  &tentatton€s,  2S6 


CP^ 


CAPVT    DECIMVM. 

§  f.  Voflremum  ^  de(peYMi^ferua,nd<&  comimntiA^qusdfolnm 
conuerfionisim^edtmentumiAmfufererAt-,  expugnatitr  ,  per 
exempU  continentium  ,  c^  pracipie  tenerarum  'virginum. 
Embiema.  2po 

§  II.  LuxuriA  'vitiumformiddule ,  ^ quAfiinuiBum  -^  fi  Aferto 
MarteaggrediArls ;  non  difficile  ex^ugnAtu ,  fifugAm  ineas , 
^pr  injidias  AdoriAris.  30  d 

CAPVT     VNDECIMVM. 

§1.  AvGVSTiNVS  fubficu amArifpmeflorAt j  cor  eim diui- 
nitm  tAngitur :  Atciueplem  adfidem  CAtholicAm  conuertitury 
^fofifex  circiter  menfes  baptiz,Atur.  Em bl  em a .  ^op 

§11.  G^  nobisj^pe  videntur  fortuita  ,  quAlis  erAt  A v  g  v s  T i  - 
N  o  codicis  apertio ,  deHinAto  Dei  conjilio  infalutem  eleBo  - 
rumjiunt.  32^ 

LIBER     TERTIVS, 

CAPVT    PRIMVM. 

§  I.     A   V  G  v  s  T I N  V  s  Jide  illufiratm ,  cf  Aqua  [Alutis  tinciuSy 

Jl\,     frimiim  omnium  in  laudesg/nnipotentis  JDei ,  d^  Ad- 

mirationem  operum  eim  erupit.  330 

§.  II.  PfJiHAntifsimum  medium^  efi^  adAcquirendam  in  bono  pro- 
p  ofitoferfeueranttAm ,  quotidiana  pro  benefcijs  acceptis  gra- 
tiarumaciio*  334 

CAPVT    SECVNDVM. 

§  I.  kvGV^tmys afiuAmorts diuinilAnguens iAdhuius mundi 
deie^AbiiiA  deinceps  nAufcAbAt.  Emblema.  33  j 

§  II.  ^uia  nuliA  nobis  Adhuc  mundipars  plen}  defmt  ?  euidens 
fignumeficdefiia-^Arumpoffeplacere.  14^ 

a  ^  C  A- 


CAPVT    TERTIVM. 

§L  AvGVSTiNVS  Denm re^erit , df omma honaparitey cum 

ilU.  Emblema.  34S 

§  II.  ^«^  verojpe  hum pramijaddifficilk  non  antmetur  ?  354. 

GAPVT     QVARTVM. 

§  L  K^mor  diuinm  Avgvstinvm  inter  alia docuit ,  verum 
effe  quodait  K^^ojlolus ,  vitamjpiritm  acquiri  morttficatione 
membrorum  qu£ funt fu^er terram.  Emblenia.  ss^ 

§  II.  Efilogus  operis.  ^6s 


F.  Ml- 


F.  MICHAELIS   HOYERI 

AVGVSTINIANI 

« 

CARMEN 

SYrXAPISTIKON 

A  D    A  VCTOR  EM, 

cum  S.  Theol.  laureainfigniretur,atqueiam 
tum  ftatuiffet  pracfens  opus  euulgare. 

Antelt,  quem  raraletiatjuperatherayirtus , 
ft4nte  foresfridemfiantes  ampleSisre  lanros, 
Et  meritis  da  yela  tuvs  \  exordiafam^R 
Sunt  huec pnma  tu£ :  poflhac  y  calo  au^ice ,  cernei 
Et  titulos  alios ,  altafque  in  yerticefi^ondes, 
Alfuefce  his ,  palmifque  ^olensprAude  futuris, 
Te  Regum  Bruxellaparens ,  te  Scaldis ,  acutis 
tAuribtis ,  l/ybUopafientem  neSiaremenies 
Innumeras  hominum  nofcit ,  cumplena  theatri 
Erena  re^is ,  pendetqvte  tuo  consianter  ah  ore 
Examenfinefine  yirum ,  quos  copia  torrcns, 
Et  dulci  yox  mtxtafauo ,  yelut  Attica  Mufa^ 
Detinet :  yndeparans  altis  iter  arduus  aHris  , 
llltmes  animas  ad  pulutnarta  Dtuiim 
Vfque  leuas ,  replens  pulchrts  fuper^atria  fiellis. 
Hoc  efi  yUA GNE  ?ATER  y  totumfi irfipcndere  mundo , 
Sefitprafirtes  homtnum  decus  addere  ado,- 

Afk 


Andicam  y  ytftcr^tua  mens  Vern^effdos  haufluSy 
VtDirces  yacuant  aquas  ?  ^uus  Suada  lepo  res, 
^uodtibi  Pierite  neoiar  trtbmre  Lamoem^ 
^^ale  tuis  Charttes  lac  tngejsere  laheUis  j* 
ii/ln  longa  referam  Judatos  arte  libeUos , 
Smeanimt  Sp e  cVLVMfcelerumfub  molegementis^ 
{AvGVsrmE  PATERfrimafibflore  luuent^ 
^ualis  tras)  ^ fe  caelo  credentis  f  an  tllos , 
^ueis  commtjfa  tua  torrens  opulentia  Itngua^ 
ZN^ulla  diesyenturo  ymquam  quos  extmet  mo  } 
Hicc  ego  non  tenui  celehrarem  feSiore ,  •^ufts 
'Nifcirem  matora  meis ;  quA  carmine  jt  quts 
"Enumerare  yeltt  ^flmtlei  ttbi  qu^rere  chordas , 
^qua  tuts  debet  fleSiris  percurrerefleSira, 
xMaEieanimo  ^vi^b.  magne  ^  louts tibtfilia quando 
Ipfafuas  oieas  ,  yigtlataprdsmta  noUiSy 
Ipfafuas  tibi  dat  rupes  Parnaffia  lauros. 
Tam  celfls  ajfurge  honis ,  o*  ouanttbu^  ajlriiy 
Bxtentonomen  moltreperenntus  mo. 


CAPVT  PRIMVM.  « 

JT  1.  Deprauata  yolmtoi  y  quam  ab  Adamohereditantm^ 
mtium  AvGV ST iNo  fuit  adyiam prditionii . 

THEM.    CONCION. 

Video  diam  legem  in  memhris  meis ,  repugnantem  legi  mentis 
mea  ,  ^cApiuAntem  mein  lege  feccati,  qua.  ejl  in 
memhris  meis.  Rom.  7. 

Rimaratio  peccandiin  AvGVSTiNo  ,  cc-  Dominica 
teriique  hominibus  ,  cft  dcprauata  vo-  ^"-poft 
luntas  ,  quae  non  minus  in  malum  ruit ,    *^**"*' 
quam  fphserica  corpora  maximo  impetu 
proiedainprasceps,  noncunt,fed  ferun- 
tur.  Hjcc autcm  labcs,  &:  totius  mali  origo 
hereditatcnobisobtigit  a  primohumanigeneris  parente; 
cftque  eadem  vt  appcndix  culpae  prscteritae  ,  &:  ciufdem 
poena  refidua.   Adamus  quidem  ab  omnipotentc  Dco  in 
cantagratiarumaffluentiacreatus  erat,  vtomniaquasvcl- 
let  bona  &  mcritoria,fuaptc  tantUm-  non  natura  cxequcre- 
tur ,  nullamquc  in  membris  ludam ,  nullam  in  creaturis  re- 
bellionem  fentiret.  Vt  enimBernardusait :  Talcinuenit  Serm.i.dc 
homoinferiusfuum,quaIcmfccxhibuit  fupcriori.  Quini-  *'™"'^"sss, 
mo  ipfe  rerumConditor,  omnigena  animantiaad  eum  ad- 
duxit,  vt  pro  fumma  ei  data  fapientia ,  nomina  ijs  impo- 
neret ,  tamquamfucurus  vniuerforum  dominus  &:mode- 
rator.QuiatamenexAdama,(vndeilli  nomenAdas)  idi  eft, 
rubraterra,  formatus  crat,  non  ex  nigra  ,  quas  omnium  Dionyf.vti- 
optima  cenfetur,  quia  &  imbrem  &:  ficcitatem  ferre  poteft,  ^^°^'^  ^^^*  *♦ 
quodnonpoteftrubrajinillofelicitatisapicediutius  confi-  "^*** 
ftere  non  valuit^fadaquc  eft  illi  tam  multiplex  &  abundans 
gratia,  occafio  ruinas.  Homocnmin  honore ejfet-^nonintellexit:  Pfalm.^J. 
comfnrAttts efl iumetis  injipientihusydrfimilisfa^tiseflillis.  Au- 
direcnimmaluitvxorem,quamDeum,iIIiufqueiIIecebras 
huius  lcgibus  pr-eferre:  ideoq;  nec  bruta  animaha,  nec  ani- 

A  mas 


i  SPECVLI    PEGCATORVM 

mjepafTioncs  (meratamenferuiciamancipiaque)  dominas 
rationi  obedire  volueruntjmeliorque  pars  deterioris  fiiper- 
bamfere  dominationemperpeflaeft.  Armataefl  deinceps 
^  (vti  Bernardus  pergit)  creatura  ad  vlcifcendam  fui  Creato- 
ris iniuriam ;  &:  ideo  noui t  anima illius ,  quas  rebellem inue- 
nerat  carnemfuam/equoqueminusjquamoporreatjfupe- 
rioribuspotcflatibus  eflefubieftam.  Nequeinterim  intra 
fblum  Adamum,indomirum  hocmalumxftetit,  afl 

Vniu4oh  noxam  fxnasjlirp  totarependit , 
vnaque  veluti  buccella ,  totius  pofteritatis  patrimonium 
abliguriuit:  ficvtfiiaptenaturahomo,  adbonum  quidem 
tardus  fegnifque,  ad  malum  vero  ab  adolcfcentia  fiia  val  dc 

Gcu  s  propenfus  exiftat.  Senfus  c^  eogitatio  humani  cordis  in  malum 
tronafrnt ab adolefcentiafua.  Quemadmodumenim  humida 
materiaanaturahabetj  vtignem,  qui  cahdus&:  ficcus  cft, 
tamquam  fibi  aduerfantemrefugiat;itahomOjnon  quidem 
anatur£efuaeconduione,feda  peccato  naturamdeprauan- 
ce  habec  ,  quodcegre  ad  virtutis  ftudium  accendacur  &: 
afcedafjadhumidavero&grauiapeccatifcmper  decHner. 
QuodSr:  Poeta  EthnicusvideturinteUexifle  ,cumdicit.- 

O  curuA  in  terr/u  amm^y  ac  ceeleftium  inanes ! 
Etenimnec  fiuuiorum  aduerfus  impetus  afcendentia  na- 
uigia  tantopere  remoratur  ,  quantum  peccati  originalis 
pondusmentemad  cseleftiaaflLirgercconantemdeprimit» 
Dixerispedicamhoc  iUius  efle  ,  qua  humi  detenta  fiirfum 

in carm.ad    cuolarc  non  pofTit ,  aut ,  vt  Gregorius  Nazianz.  ait ,  Echi  - 

Tirgiues.      ncida  furfum  remigantisanimas, 

G^i^  'velut  inieBa  proj^erantem  compede  puppem 
Vetinet,  ac  tantam  cogit fubftftere  molem. 
Nempe,  vc  veteresdixerunt,  Ate  per  omnium  hominum 
capitagraditur:nonob  aliudfane,qu2mquddafflatiipfius 
veneno  omnium  hominum  animi ,  ad  ma!a  d^  noxia  flbi 
perpetrandafint  procHues ,  ipfaque  huc  omnium  vires  & 
facukatesinclmer.  Eft  enim  Ate,  diabolus:  qua^  ideoiingi- 

tur 


LIBER  PRIMVS.    CAP.  I.  y 

tiirfiliilouis ,  fiuevetufta  ,  fiuenatugrandior,  quiaLuci- 
fer  prior  eft  &  antiquiorhumanamentequam  vexat,  non 
ti^ncum-  anteaprodudus ,  fed  coelo  etiam  puKus ,  &:  dam- 
n^tus  exilio  fempicerno>  quam  humanumgenus  crearetur. 
Ciim  grauitate  quadam  /ua ,  inquit-Grcgorius  NyfTenus,  Dehom.opi- 
deorfumvitiavergantiidcircofrequentiusidquodcontra-  fic.cap.  19» 
rium  vircuti  eft ,  accidit.  Muito  citius  enim  princeps  ani- 
mxfacultas ,  bruto  naturse  pondere  impuHa  deprimituri 
quam,quod  graue  ac  tcrrenum  efl,vna  cummentein  alcum 
lubleuetur.SiquidemaffedusnofLrivitiofi,adimp€riumra- 
rionis&;vo!uncatiscomparatifehabent(vt  Ariflotelesait^  Ljb  j.Etjiic. 
velutmembraparalytica,ad  voluntatehominiseamouere  in  fine. 
cupientis ;  fedquas  ismouerenonpotefl,vclquantum,  vei 
quomodo,vel  quando  vult.Namlicuteiufmodi  mebra,fi  ad 
dexterammouerevolueris,contra  infiniflramferuntur:fic 
quoqi in  anim^a  contingit: in  contrarias cnim  partes,incon- 
tinentiumappetitionesfcruntur.  Sedincorporibusquide, 
quodpraeter  voluntatemfertur,  videmus :  fortaffe autem 
nihilominus  efle  &in  animaaliquidprxterrationemexi- 
ftimandumefljquodeiaduerfetur&rcfiflat.Vbinotadum 
cftjquodArifloteles  huic fuo dogmati  addat  particulam 
dubirandi/^m/T^  ,  veluci  fi  nondumilHfatisearesexpIo- 
rata  foret :  at  vero  Ariflotele  dodior  Apoftolus ,  fine  vila 
hiefitatione  clare  aflerit:  Fideo aliarH legemin  memhrismeisy  ^q^j, 
repugnantem  legi  mentis  me^ ,  c^  capttitantem  mein  legeteccati. 
Eamdem  remS.  P.Avgv  stinvs  Emblematedeclarac 
libr.  2.  Confeff.  cap.  ^.vbi  hanc  voluntatisperuerfitatem, 
(iue  corruptionem ,  ingeniose  confert cum  temeto  immo- 
dite  haufto  :  afleritque  fc  bibiife  deinuifibilipcruerf^e  at- 
que  inclinatse  in  ima  voluntacisvino.  Namquomo<io,in- 
quitHieronymus,vinumcontrapotantemfacit ,  &:  pofl- 
quam  furrcxit,neque  pes,neque  mens  fimmofficium  tenet, 
omnifque  l5etitia,(S^mentis  exhilaratiojvertitur  in  ruinam: 
ita  Adamumstotamqueeiuspofleritatem,  efusvetitipo- 
mi  ia exitialem  omniumbonorumiaduramcompulir. 

A  a  De 


4  SPEGVLI    PEGGATORVM 


J>e  vlno  inmJlhiliperuerfadfeiueindimuwmAVoluntAtis» 
Lib.  2.  ConfefT.  cap.  ^ 


Adhpfiim'  oronAefti  vitio^  addiBa.  voluntasx 
Cumjemel  eft  AdAcriminefa^anocemv 

TS.onfecus  atque  £gre  tituhantes  ehrim  artus 
Suflinet  limmodico  memhra  grauantc  mer9» 


LIBER  PRIMVS.    CAP.  I.  5 

5. II.  ^^ohacdeprauatd^voluntatls  ■promtasmaiori  €0 
animoftus  ilHobuiandum  eji. 

QVacquidemnoneofinedixi ,  vt  Avgvstinvm  aut  Dominica 
quempiam  alium, fi in  varia  peccata ineiderint,  culpa  xv.  poft 
liberarevelimjfed  vttanto  clarius  euadat,quam  ftrenuc  ^^"^"°^' 
atquecontinenter  aduerfiishereditarium  hoc  malum  de- 
pugnandum  ^\t\ adeoque  non  ciTe  de  vita  redc,  &  ex  prac- 
fcripto  rationis  inftituenda  defperandum,  vt  hinc  potius 
fortioresfumendifintanimijquddhomo,  tot  prxfidijs  de- 
ftitutus,  cereufqueinvitia  ,  vnius  tamendiuinae  adiutorio 
grati2Efiibnixus,grauioresiIIos  concupi/cetiae  motuscom- 
pcfcere,  &ad  deperditam  integritatemrealTurgerepolfit, 
iuxta illud \^o&io\'v.0mniaj)ojfumin eoi[uimeconfortat. Me-  phijio.^i 
ruerat,fatcor,  corruptahominisnatura,  &:admalumfem- 
per  prochuiSyVt  ipfi  malo  cui  inhiabat,acterno  vin  culo  inne- 
£teretur:  quod  fanc  Dei  iuftitia  eiFeciflet,  f^quemadmodum 
exemplohorrendo  inLucifcro  declarauit)  nifi  immcnfa 
ipfius  bonitas  &  clcmen  cia  intercefiifrct;ipfeque  DciFiiius 
humanae fadus  confors  naturae ,  nobis&  gratiamprome- 
ruifllct,  &proiIIanos  afiiduo  oxoLXtdocxxmcz-.Etnenosin^ 
ducAs  in  tentationem:  id  eft,  Nc  ratio,neue  mens ,  lublimior 
pars  noftra,  ita  firmiter,&  veluti  nexu  adamantino,  carnis 
eorruptelasadftringatur,  vtei  nonaudcat  repugnarcifed 
inftar  pedifTcquae  in  fententiam  cius  defccndat.  Quo d  bre- 
uiiis  verfu  Lipfiano  cxplico  : 

Annue  ne pariter cumcorforemens  brutefcat. 
Etenim fi  animus non  prasfumat de  fc,fed  cofortetur a Vcr-  Bernardi 
bo  ,poteritdominarifui,vtnondominetureiomnisiniqui-^"'"-  ^^  ^° 
tas : ita ,  inquam,  Vcrbo innixus ,  &  indutus  virtute ex  alto,    ^^** 
nuHa  vi,nulla  fraude,nulla  illeccbra  poteri  t  vel  ftans  dei  jci, 
veIfubijci.Tantaenimdiuin9mifericordi^eftabundantia, 
vtquacadiram&indignationem  alios  prouocare  folear, 
Deum  ad  milcricordiam  &  opem  fcrendam  fkdant,  &: 

A  3r.  quem^ 


Pfalm.il, 


Luc.8. 


i  SPECVLI     PECGATORVM 

quemadmcdumpaterautniedicus,  quo  magis  4Tialedi<fti5 
ic  probris  aphrenerico  filiovapulat,  eomagis  dolec,  eiuf- 
que  mireretur,quia  videlicet  euidentius  morbi  vis  apparer, 
ita  de  feDeus  ait:  Propter  miferiam  inopum>  d^ gemii^um  tau- 
ferumymmc  exurgdm.  Chriftusetiamaliquando  obfcure&: 
in  paraboHs  locutus  eft ,  dixitque  ideo  fe  ita  loqui,  vt  vi- 
dentesnonvideant,&:audientesnoninrelligant:nonqu6d 
abrconditamabaudicoribusvellet  veritatcm,  quam  cupi- 
ebac  omnibus  vcl  maxime  manifcrtam-fed  vt  hocpatfto 
tepidos  &:orcitantes  ludseorum  animos  pungeret&:  exci- 
taret,hacquemole{Hadt(ideriumineisaccenderet,ardor 
vero  defiderij  obftantesdifficultates  laboremqueperfrin- 
gcret,  vellentque  tandem  ftudiofius  de  aduentu  Mefli^ 
mquirere,  cuiuspra^fentiam  nonpotcrantfme  difpendio 
astern^  falutis  ignorare.  <5jja2  enim omnibus  obuia  &  fa- 
ciha,  licec  fscpe  magnimomenci  (inc,  otiofas  tamen,  &? 
naufeantes  animas  nec  excicant^nec  accendunr.  Idindicat 
D.  Profperin  enigram. 
?  Script  GrAtior  efifru6lus  quem  Ipesproduclior  edit: 

Vltr  0  0  hieBo  rum  njilius  ejl  pretium. 
Annon  huc  collimauit  magnum  illud  Medicorum  decus 
Hippocraces,  dum  Aphorifmos  fuos  icaaufpicatur  :  Ars 
longa,vica  breuis?  Non  enim  deterritos  aftudio medicinse 
difcipulos  volebac ,  (zd alacres  magis ,  ideoque  voluic  hoc 
illisvice  ftimuli  eftc,  quod  arsmedica  tancis  difliculcaci- 
busimplicecur.  Namque  vc  Hciiodus  canic: 

Sudorem  antelocum  'virtutls  Dt  pofuerunu 
Ideoque  veiuccolumnam,  qux  red:aftac,impoficumpon- 
dusmagisfirmac  ;icaalcas  Chriftianasque  mences  decet, 
noncedere  huic  deprauacsenatura;,  fed  concranicipotius, 
acque  illam  conuercere  inexercitium  vircutum  ,  &  com- 
mendationem  vidionx.  Malonodo  malusadhibendus  eft 
cuneus.  Etiamfi  ille  incernus  &:  domefticus  hoftisarcem 
cordis  noftri  oppugnaturus  cumviginti  miftibus  aduenc- 


S.Jcript. 


LIBER  PRIMVS,    CAP.I.  7 

ric,  auda6Ver illi cum  decem millibus  occurrendum  eft: fa- 
ciliusnamque  eft  propria  defendere,  quam  inuadere  alie- 
na.  Quinimoipfe  hoftis  prouocandus,  &:  vrgendus  eft. 
Contraaftedus,inquitSeneca,nonrubtilitatepugnandum  Lib.  dcfcrc- 
eft,  nec  minutis  vulneribus, fed  incurfu  auertenda  acics.Si  "i"^  vuae  c.io 
quis  tentationnmvincendarumlabores  libenter  fufcipiat, 
promptoque  animo  ad  eas  accedat,haud  magnam  fane  vim 
aduerfus  eum  habitura2funt;atfipedemreferar,  abijfque 
fe  remoueat,maioresomninoac  vehementiores  videbun- 
tur.Ecce tibi congruam ex  Dione  Chryfoft.llmilitudinem. 
Hoc  porro,jnquit,  etiam  in  igne  contingcre  videmus:  ete- 
nim  fi  magno  cum  impetu  in  eum  afcenderis,  protinus  ex- 
tingues;  fi  autem  timidc  &ignauc,  vehementer  teipfum 
exures.  Nec longe hinc abit eloquentise Pater: Vt onera,in-  Cicero  Uh, & 
quit,  contentis  corporibus  facilius  fcruntur,  remiffis  op-  Tuic.^uaeft, 
primunt;  fimillimeanimusintenfionefuapreflumdepellic 
omnem  ponderum,remifIioneautemficvrgeturj  vtfene- 
queatattolIere.Qu.am  regie  Dauid  defeloquebatur!  Pf^-  Pfalm,i7» 
Jecjuar  immicos  meos  ,  (jr  comprehendam  itlos ,  ^  mn  conuertar 
donec dejiciant .Q^im  ChriftianePaulus!  ^^msnosfeparabita.  Ro«i'8. 
charitate  Chrifti^.  tribulatio^.  an  angufiia? anfames  ?  an  nuditas  ? 
m  ferfecutio  \  an  gladius  ?  &  qua^  (equuntur  vfque  ad  finem 
capitis.  Nempe,quemadmodumvitapifcis  manifefte  dig- 
nofcitur ,  fi  natat  contra  fluminis  idum ;  qui  vero  aqua  la- 
bente  ducitur,  tantum-non  mortuus  iudicatur:ita  illum 
hominem gratix  vita  viuere  exiftima,  qui  deorfum  omnia 
fecumrapii-ntibuspaflionibusobnititur,  necceffatcontra 
ilIasconari,fedveIipfisreIudantibusviaminc^lumolitur. 
Nec  veto  Deus  fuos  athletasfic  decertantes  otiofus 
fpedat:  (quamuishocfolo  maximedebeantanimari,qu6d 
inoculisfummilmperatofis  ,  bellumcumhofte  ipfius  in- 
fenfo  gerant )  fed  vires  fuggerit ,  animofque  labantes  re- 
ftaurat.  Ecce,  inquic  fortiflimus  ille  Protomartyr  ,  'video  hCt.j. 
ccslos  a^ertoSi  c^  lefum  fiantem  quafi  in  a cie j  <?  dextris  virtutis 

Dci^ 


S  SPEGVLI    PECCATORVM 

p«,paratiimqiie  ad  ferendiimfuppetias.  Adde,Deum  tan- 
to  id  facere  libentiiis ,  quod  non  parum  ad  gloriam  nomi- 
nis  eius  faciat,  mundi  huius  &  tenebrarum  harum  princi- 
pem,totconfli6i:ibusexercitatum,laboribus  vigihifquein- 
fatigabilem,  atam  exiguo  &:  abiedoantagonifta,  qualis 
Ezech.io.     cft  homo,  fu^cran.Interra,  inquitipfeDeus,  inqua^Uce- 
hmt  mihi ,  df*ibiquarA7nprimitids  vejlras :  in  odoremfumitAtis 
fufcipiamvosy  (^  fanElificahor  in  vohis  inoculis  nationum^  Id 
eft,  vt  PradoexpHcat,  veftra  viuendiratio,  &:  inftitutum 
plus  qudm  humanum ,  veftras  contra  tentationes  &r  depra- 
uatam  naturam  vidoria: ,  meam  bonitatem  &:  fandrita- 
tem  longiiis  fonantiufquc  pracdicabunt ,   quam  cgregia 
llla  portenta  itgypti ,  tranfitufque  populi  mei  per  ma- 
ris  rubri  vtrimque  ftupentes  vndas.    Non  poterat  Da- 
i.Rcg.  17.     uid  tedus  Saulis  caflidc ,  loricaque  circumdatus incederci 
fedc2Eliope,5c  fuavirtutcfatisarmatus,contraGoIiathum 
in  arenam  defcendit ,  eo  illuftrior  fortiorque ,  quod  vel  fic 
armatum,  &:vndiqueferro  munitum  proftrauerit. 
DoMiNicA        Ncque  etiam  idco  magis  defperandumcft,  quodhanc 
V.  poft  Epx-  procliuitatcm,6ctantum-nonneeefl[itatem  quamdam,au- 
P  aniara.     ggat  diaboliinuidia,qui  totofpiritu  fertur  ad  pcrdcndum 
humanumgenus.  lllcenim  audentibus  &imperterritisvl- 
tro  cedit ,  fugientibus  &:  timidis  inftat.    Prius  teftatur  la- 
lac  4.  cobus  in  Canonica ;  Rejijiitediabolo  ,  ^ fugiet avobis  :  po- 

1.  Epift.  5.     fterius  Petrus ,  Vigilate ,  quia  aduerfarius  vejier diabolus , tam- 
quam  leo  rugiens ,  circuit  quarens  quem  deuoret.   Quod  cla^ 
Lib.4,quaft.  nus  dcmonftro  exnaturacrocodiii ,  dequo  Seneca:Fu- 
""•  gax  animal  ,  audaciflimum  timido.    Ecce  tibi  naturam 

diaboli.  Eft  quidem  leo  rugiens  ,  dum  ipfe  primum  bei- 
lummouet,  &:  imbellem  aducrfarium  nancifcitur  ;  tunc 
cniminftar  crocodiIi,audaciflimuseft  timido,quxrirque 
quemdeuoret:  atverofl  diuina  fretusgratia,illi  viriHter 
fvtlacobusmonetjrcftiteris,  inuenies  nihilillofugacius, 
nihilimbecillius.  Ad  qucm  modum,  iani  ance  nos ,  loca  ea- 

dem 


LIBER   PRIMVS.     CAP.  T.  9 

dem  Tacrac  Scripcuras  comporuit  oppofuirque  Bemardus, 
quiallegatis  D.Petriverbisrubiungic.-Rugirepoteft,  feri-  Serm.ij.ia 
renonpoteft.  Rugiatquantumvultjtantum-nonfugiato-  ^  *^™«9°- 
uis  Chrifti.  Quanta  minatur,  quanta  exaggerat,quanta 
intentat  ?  Nonlimusbeftise,  vtnos  profternat  vacuusillc 
rugitus.  Sic  enim  perhibentqui  talia  curiofius  veftigaue- 
runr,adrugitum  leonisnullam  beftiamftarepoire,neeara 
quidemquie  aduerfus  idum  eius  tota  animofitate  repu- 
gnac,&p!erumque  fuperat  ferientem  ,  quas  non  fuftinet 
rugientem.  Vere  beftia  eft,  vere  rationis  cxpers ,  qui  tam 
puIiJianimis  eft,vt  foIotimorecedat,quifolafucuri  exag- 
gcratione laboris  vid:us  ante  conflidum non  telo  ,  fed  tu- 
ba  profternitur.  Nondum  njfqut a,d fnnguinem  rejiitijlis  ^  ait  Hcbr.u. 
ftrenuus  ille  dux ,  quileonishuius  nouerat  vanum  elfe  ru- 
gitum  Leoneshofceinfernalesnecille  metuebat,  dequo 
Eccleftifticus,  Cumleonthus  lufit  quafi  cum  agnis.  Appre- EccIk^^. 
hendebat  enimmentumeorumjdeftmagno  &exccl(ba- 
nimo  cos  aggrediebacur.nec  reuertebatur,vti  iam  diximus, 
donecdeficerec.  Etenim  venit  Chriftus,aitS.  P.Avgvsti-  Serm.197.de 
NvS,&alligaiiitdiaboIum.Scddiceta!iquis,SiaIIigatuseft,  J^^^°^^ 
quomodo  adhuc  tantum  praeualet  ?  Verum  eft,fratres 
chariflimi ,  quiamultum  pr^ualet ,  fed  tepidis ,  &  negli- 
gentibus,  &  Deumin  vericace  non  cimencibus  dominacur. 
Alligatus  eft  enim,tamquaminncxuscanis  catenis,&nc- 
minem  poceft  mordere, nift  eum, qui  I"e  illi  mortifera fccu- 
ritateconiunxerit.Iamvidete,fratres,quamftultus  eftho- 
moillcjquemcanis  incatenapolitusmordet.  Tuteillipcr 
voluptates,&:cupiditatcsf2EculinoIiconiungere,&:ilIe  ad 
tenon  praefumct  accederc.  Latrare  poteft.foUicitare  po- 
teft,  mordereomnino  non  poteft,ni{i  volentem.  Non  enim 
cogcndo  ,  fcd  fuadendo  nocet ;  nec  extorquet  a  nobis 
confenfum ,  fed  petit.   Et  D.  Gregorius  de  illo  ait ,  An-  ^^iM-Moral 
tiquus  hoftis  ,  ficut  contra  confentientes  fortis  eft  ;  ita  "^l^*      ' 
contra  refiftentes  debilis:(i  cnim  eius  fuggeftionibus  afl*en- 

B  fus 


1©  sPEGVLi  peccatorvm: 

fus  prasbetur,  qualileo  tolerari  nequaquam  poteftrilau- 
terefiftitur^quafiformicaatteritur.  aliis  crgo  leo  eft ,  aliis 
formica,quiacrudelitatem  illiuscarnales  mentesvixtole- 
rantjfpiritualesverdinfirmitatem  illiuspede  virtutis  cal- 
cant.  Eft&aliafigurain  immani  illopifcCjquiTobiamiu- 
Tob. 6*        nioremperterruit.  ^^^^r^-^^^^ij/^jinquiebat  Angclus^  brm-- 
chiam eiuSyd^ ^rahe eum adu.Strcpitum quidcm  magnij  edit> 
fed  in  aquis  fuis  ha^ret,  illaru  limites  non  egreditur:latrare, 
vlulare  >  fpumas  voluerepoteftj  laedcreno  poteft.  Verifti- 
Libi Moral.  fng Grcgorius,  Sciendum eft>inquit , quiafacana: voluntas 
c.6.aiasio»  ^gfj^pgf  iniqua  eftjfed  numquam  poteftas  iniufta,  quiaa 
fcipfo  voluntatem  habet,fedaDeo  poteftatem:  quod  e- 
nimipfc iniquc  facere  appetit, hoc Deus  fieri  non  nifi iuftc 
permictit:formidariergonon  debet,  nec  honorari,qui  ni- 
hil,nifipermiftus,valet.lncredibili  ftudio  Nero  Imp.  arde- 
bat  addifcendi  magicas  pr^ftigiasjnumquam  tamcn  permi- 
fitDeus ,  hcetmagos  haberct  vndique  ad  hoc  eonquifi* 
plinius        ^^^*  ^  obfcaenas  iftius  artis  fcicntifilmos,  vt  Piinius  teftatur, 
lb.39»cap.:*  ne  tanti  nimirum  tyranni  fasuitia  pellimorum  ipiricuum 
adminiculo  iuuaretur. 

Quanta  dasmonis  contrahumanum  gcnus  fitimbecil- 

htas ,  vcl  ex  hoc  folo  pacet ,  quod  ad  obfidendum  homi- 

nem,non  vnus.non  deccm  ,  fcd  integra  fe  legio  accingat. 

Quid?qu6d  integer  Pharaonis  infernalis  exercitusaquis 

fufFocatur,fola  oftcnfione  virga^Mofaicas.folofigno  falu- 

Lib.^i.  111      ijfefas  crucis,  Magnum,  inquit  Rupertus,fpe61:aculum  rc- 

fpicienti  inde  currus  Pharaonis,  hincequitatum  Dcircur- 

rusnamqucPharaonis,valdemult!,ferro  armati:cquicacus 

Exod,i4.      autem  Dci,virga  vna  fuit,virga  quamMofes  manu  tenebat: 

haecconcrafublimcscurrusPharaonistaliccrequitauirjhoc 

modo  pugnauit.  Vndefponfus  diledam  fuam  animans,vir- 

Cant.  i,       tutemque  dilaudans,aic,  Equitatui  meo  in  curnhus Pharaonis 

afsimiUuite,amicamca,idc(\:)tamtertibi\c,\icctini}:^rwirgx 

flexilis  fis 6c  imbecilla,te reddidi  diabolo,  quam  equitacus 

meus, 


LIBER  PRIMVS.     CAP.  I.  n 

meuSjVirga  rcilicetMofaica,  curribus  JEgyptusformida." 
bilisexftitit.  IlluftreexemplumeftinThomaaKempisrille  jn  yita  cius 
quadam  wice,  ciim  daemon  teterrima  eum  horrendaque 
formacircumftetillet,  &:  ledo appropinquare  conaretur, 
intremuit  primiim  ad  larualem  intuitum :  fed ,  ciim  infpi- 
rationediuina,  Salutationem   Angelicam  tremula  voce 
(vt  timidi  folent)  recitaret,  eoque  peruenifTet:  Ventris  tui 
JejmChriftu4\  vidit  da^monem  quafi  horrendo  quodam  to- 
nitru  pauefad:um,quam  citiifime  fugamarripere,vtpotc 
quivimvel  vniusfalutiferinominisiftiusperferrenon  pof- 
(it.  Ad  hanc  pugnam  nos  hortatur  loannes  CMmachus:  i^  fcaiaf  i^ 
Cum  gaudio,  &:  fine  metu  ad  egregium  illud  certamen  ac-  rit.gradu  u 
cingamur ,  inimicos  noftros  nulla  ratione  formidantes :  in- 
tuentur  enim  illi,  et(i  non  vidcantur  a  nobis,  animarum 
noftrarum  vultusi  &  (i  viderint  illos  formidine  contrahi , 
velimmutari,acerbiusc6tra  nosarmantur.  Timidismtem^  Apoc.:i; 
^  increduliSi  d^  execratis ,  S"  homicidis ,  (jrfornica toribus ,  &: c. 
farsillorum  erit  infiagno  ardenti  igne  d^fulphure.  Pro  tirnidisy 
grsEce  eft:  hiXo7g  ,  ignauis  ,  (iue  labori  &  tentationibus 
vltro  cedentibus»alioquin  timor,  naturalispaftio,  nonefl 
pcccatum  dignum pari  poena puniri  cum homicidio, forni- 
catione,  &  aliis  grauiifimis  Cceleribus.  Ne  ergo,  inquit 
Apoftolus ,  tentatio vos afprehendat ,  id eft, perterreat, &  ti-  i.Cor.io, 
more  velutiquibufdam  vinculis  conftri6tosteneat.Neni- 
mis  prsepropera  fugavosvltro  inlaqueos&retia,  vtcerui 
(olentjinduatis.  Pugnandum  ,re(iftendum  illi  eftjCuius 
fuggeftionibus  nifiprxbeatur  aflenfus,  velutformicacon- 
teritur. 

§.  1 1 1 .  ^uilfus  remediis  deprauatts  naturA  mederi pfsis. 

EN  tibi prxftantiflimam  remediorum  quadrigam ,  qua 
flvtivoIueris,perirenon  poteris,quinpotius  quafiin 
laureato  curru  ,  tandem  prauarum  cupiditatum  vidor, 
triumphabis. 

B  A  Ure- 


iz  SPECVLI    PECGATORVM 

/.  Freqnens  Communio. 
n«w.«.^.       Primumisiitur  &  efficacifli  mum  efi:  frcqucns  fumpdo 
II.  pofl.      CorporisChrifti,quarurfusdjuinitatiilIiusqualimlerimur, 
Peutcc         qui  per  originale  peccatum  ab  ipfa  Deo  diftradi  auulfique 
fueramus.  Quemadmoduenim  probe  intelligimusab  efu 
no-  lacfosjitafubducamus  rationemdenaturalibusexpc- 
rimentis,abefu  rurflimremcdium  petendum  ,•  non  fecus 
atqucij ,  quia  fqorpionibusn3;i  funt,abijfdem(ibifumunc 
antidotum.  Hancintimam  coniundioncm  cuidenti  ex- 
emplo  copulae  coniugalis ,  qua  duo  fiunt  quafivnacaro, 
Ephefoj,       dcc\2iX^x.  h^o9Lo\\xs,ySacramentnmhoc magnum e(l  in Chrijiodr 
mEcclefayidc[\:,intcr  Chriftum  &:  Eccleliamrperfumptione 
enim  Euchariftix,  taHs  fic  coniundio  &  vnio,vthomo  quo- 
daramodo  infubftantiamipiiusDei  conueptatur,  ipfeque 
Deus  hominis  quaft  reddatur  membrnm.  Vnde  Sandi  Pa- 
Catech.        cres ,  atqueinprimisCyrillusait,nosfiericoncorporeos8c 
«iyftag.4.      confanguineos  Chrifti.Et  verc  tumfit,quod  diabolusfalfo 
olimprimisparentibuspollicebatur,Ctfw^^/>f,e^mV^y/(f«i' 
Rupercus lib.  DijjfcienUs  honum  ^T malum:  quia in  fumptione  huius  Sacra- 
6.inioan.     mcnti ,  nequiflimi  dxmonis  fraudem  Deus  in  verum  efte- 
dumconuertit.  Etquam  inueftigabimus  aliam  rationem, 
curEuangeliftaLucas  dicat,.Chriftumauulfumcfiea  di- 
fcipuiiSjCum oratum  fccedcret,  in  dura  illa  &:  vltiraa  node, 
nifi  quia  ipiis  adeo  intime  coniuntius  &:  coagmentatus 
fuerat  fuper  menfa  in  diftributioncCorporis  fui  ,  vt  non 
potueric  abillisdiftrahi,  nifiquemadmodum  ramusaucl- 
liturafuotrunco?  Ahasenim,priufquamh2:c  facratiflima 
Marc^.       comunicatio  cfTet  inftituta.diciturChriftus  difcipulos  fiios 
coegifTc  vc  nauemc6rcenderent,atqueprxccdcrcnttrans 
fretumadBethfaida.Videbaturadhucillispra:fens,Iicetto- 
comaridiftaret,quianccdumEuchariftiamfumpferant;at, 
vbi  illo  caelcfti  cibo  femclrefeai  fuerunt,licetChriftus  tan- 
cu  quantum  eft-  iadus  Iapidis,a  difcipulis  abijfTet^diccbatur 
abillis  auulfus,  Necniirum>  c^uia  manducatio  &c  potuseft 

(^uafi 


LIBER  PRIMVS.     CAP.  L  ij 

quafi  qu^edam  incorporatio  ,rubie6lisobfequiis ,  volunta-  moadrcar 
tibus iundis,  aflPedibus vnitis.  qua: omnia non nifi  difficul-  na Dom. 
ter  abinuicem  feparari  polTunt.  Dico  crgo ,  &  quidem  afTe- 
ueranter,  non efTe aliud donum  excellentius ,  nec remedi- 
um  efficacius,  quo  in  priflinum  innocentiffimse  vitae  flatum 
redeamus,corruptamquenaturamreflauremus,quamfic 
hoc:  in  quo  longe  plura  recipimus  quamperdidimus,  Sc 
maius  beneiiciumparticipamusquam  detrimentumfufli- 
nuimus. 

Sicut  aurem  peccatum  primi  parentis  non  tantum  nos 
aDeo  feparauit,fed  exercirum  nobis  variarum  tentatio- 
num  inflruxit,  ablatis  virtutum  prasfidiiSjitaEuchariflia 
nosroborat  &:munit:  atquc  reueram  myflicailla  menfa 
cxhibetur  omnis  armatura  fortium  ,mille clj^ei ^encknt exea.  Cant^; 
Idexpericntia  edodus  dicebat  ille:Ergo  fi  quis  veflrum  Bem.ferm.' 
non  tamfaepe  modo,nec  tam  accrbos  fentit  motus  iracun-  ^^^°^^** 
diae,inuidi3e,IuxurisE>autceterorumeiufmodi:gratiasagat 
corpori  &  fanguini  Domini :  quoniam  virtus  Sacramenti 
operaturineo.  Senfum  minuitin  minutis,&  in  grauioribus 
peccatis  impedit  omnino  confenfum.  Samfon  adamauitr 
Dalilam,feminam  alienigenam,ingratam,pcrfidam5qua2  & 
fponfo  fuo  tandem  mortem  accerfiuit :  Filius  vero  Dei  hu- 
manam naturam  deperiir,illam aflumpfit, illam mukis  be- 
neficiisjicet  immerentem,  &  fordibus  peccarorum  detur- 
patam ,  atfecit ; ac  tandem  illius  causa, ab  ipfis hominibus 
eaptus,  fiagellatus,  delufus,  irrifus ,  arque  in  infamcm  cru- 
cem  adus  efl.  Samfbn  hoflibus  fuis  Philiftha^is  xnigmz 
pvopoCuit  i  De comedeffte  exiuit  cibus,  &de  forti  dulcedo ,  de-  iua.i4; 
pofita  fponfionc  decem  vcflimentorumMnterpretationera 
vero  amafias fuac,  meretriciis illius  blanditiis  inefcatus,  de- 
tcxit.  AcclementiffimusSaluator  noflcr  non  modo  arca- 
num  huiusmyftcrii  Eucharifiici ,defortt  exiuit dulcedo jte^ 
uelauit;  fedita  fruendum  appofuit,  iuxta  illud  Regis  Soly- 
snxi ,  FarAJliin  cenjpe^u  meo menfam aduerfus eos qui  trihuUnt  pralm .  zzl 

B  j  me. 


14  SPEGVLI    PECGATORVM 

nje  iVt  &anima  roboretur,  &eiabuncle  vircsfuppeditcn- 
tur  contravndequaquc  incurfantes  tentationes,  atque  rc 

i.Rcg.  i.  jp^^  tx^cn^^mm^NoneJlfortlsficiitDeusnofier  :&Cj2(oua belU 
elegit  Detis ,fortas  exterorum  ( quod  alias  folebat  minifterio 
Angclico, ) ipfifuhuertit,  Vbiin  Vulgata  editionelegimus.* 

pralm.77.  Panem  Angelorum  manducauit hom &fD.}riicvonymusvcrnti 
Fanemfortium  ,  quifcilicetcomedentemfortem&imper- 

piouerb.9.  terrirum  efriciat»  Sapientia ^dificauit  fihi  domum ,  excidit  co- 
lumnas  feptemjmifcuit vinum^c^ pofuit menfam,  Sedquo  finef 
Vtanimabuspijsacccdatroburadpugnamreoenimvoca- 
mur ;  ad  arcem  &:  moenia  ciuitatis ,  quse  contra  hoftes  de- 
fendenda  funt.  Narrat  lulius  Frontinus  ,  ducem  quem- 
damGarthaginienfemhocvfum  aduerfus  hoftesftratagc- 
mate:  vinum  quod  in  caftris  habebat ,  infeciiTe  fucco  man- 
dragorXjCuius  vis  vencno  proxima cftj&: fomnum  cociliat; 
atque  leui  commiflbpra^ho  fugam  iimulaire,  caftra  reh- 
quifle  hoftibusdiripiendaclHivterantlargioris  potusaui- 
di,ftatim  medicatumillud  vinum  exhauferunt,  altoque 
fomnofepuItifunt.Tumvcroduxinopinatusfuperuertiens, 
omnestrucidauit.MifcetverodiuinaSapietianobisvinum, 
&ponit  menfam,  nonquo  pra2da2hoftibus{imus,fcdvtiliis 
terribiles ,  &  quafi  Iconcs  ignem  fpirantcs  apparcamus, 
Nas  hinc  plus  virium  dcpromimus ,  quam  Antasus  cum 
Herculedecertans,  amaternoconta(3:u,fiucipfaterra,cu- 
ius filius  perhibebatur.  A  quo  no  ablufiiTc  vidctur  S.  P.Av- 

Lib  j.Con-  GVSTiNvs :  A t tu  amot  mcus  in  qucm  deficio,vt  fortisfim, 

fdr.cap.6.  Ij^  j.g  Qem-j;j  mcum  decido,dum  facra  myfteria  tua  frequcn- 
to ,  &  a  ta£lu  corporis  tui  validus  robuftusque  euado ,  qui 
priiis  adeo  pronus  ad  lapfum  eram. 

SiolimfoIaprofcfiTio  Chfiftiani  nominis,ctiamimbeciI- 
les  feminas,ad  fortiffima  qua^quc  tormentaanimarit,vti 

Lib,5,hift.c.  i  narrat  Eufcbius  Gaefaricnf  dc  Blandina,  cui  cum  alij  omncs 
Chriftiani  timcrent,  ne  tormentis  efiTct  ceflura,  &  pras  cor- 
poris  teneritudine  vix  ad  primae  confeflionis  tormenta 

fufficereti 


LIBER  PRIMVS.     CAP.  I.  15 

fufficeret ;  fait  tamen  ipfa  adeohac  profcflione  roborata 
vt  poftca  edixerit  fuis ,  toties  nouas  corpori  vires  redditas, 
quoties  vocem  confeffionis  emittcrct,Chrtfiianafum]doncc 
tandcm  carnificcs,  qui  a  prima  lucc  vfque  ad  velperam  tor- 
mentafempcrinnouarant,revidosfaterentur,  ftaperentqj 
quomodo  fpiritusineapermanerct,  ciim  nihiliam  in  illa 
excorporepcrfupplicia  refediflet.  Si  crgocantum  vocalis 
Gonfeffio  potuerit ,  quantum  intima cum  Chrifto  vnio  non 
animabitj  vbianimaquafiomni  agendiiure  exuta,  totana 
belli  moIem,laudemque  vidoriasin  clementiffimumSpon- 
fum  transfufura  eft  ? 

2,  Pro^rUimbecillitatis confejjto. 
Alterum  eft,  vthancnaturx  imbecillitatem,&  prauos  Dgminica 
animi  motus  frequcnter  &  libenterin  intimo  cordis  tui  x.  poft 
cumgemitu&fufpirijsagnofcas ,  atque  teipfum  valde  in    ^"^"°  • 
conrpeduDiuinasmaieftatis  humilies.Pietateenimhumi-  ^jj^^  q^^^ 
li ,  6  Deus ,  redicur  in  te ,  &  purgas nos  a confuctudinc  ma-  feH.cap.s. 
la ,  & propitius  cs  peccatis  confitcntium,  &  exaudis gemi- 
tus  compcditorum ,  & foluis a  vinculis  quas nobis  fecimus. 
Proteftarecrcbroiamiamtcruiturum,  nifiille  lapfantem 
fulciat.   Di'G cum  Sponfa  ;  Tenuieum ^nec dimittarn^  donec  Cant.3, 
introducam  illum  in  domum  matris  me& ,  &  in  cuhtculum  geni  - 
tricis  mcA.  Morem  apud  Hebrseos  fuiffe  aiunt ,  vt  fponfa 
prima  nuptiarum  node ,  fponfum  in  cubiculum  &  thala- 
niumdefundasmatrisintroduceretjfimaterobiiflet.  aiio-  Tob.78. 
quin  materipfafiliamcumlacrymisintroducebat.  Mater 
noftra,eftipfumnihiI,  exquo  ab  omnipotenti  plaftacon- 
ditifumusjnifimaiisfatcricumlobo  te  putredinis  filium,  lobjji 
&  fratrem  vermium.   Atque  ciim  Chriftum  fponfum  inr 
thalamum  genitricis  adducimus,  cu-mnoftramimbecilli- 
tatcm  &  miferiam  atrcntius  confjderantes ,  ipfius  adiuro- 
riumimploramus,&piomenrisaftedurummamilIius  ex- 
ccllenciam.mifericordiam,  &  omnipoccnciam  deprasdi- 
eamus* 

De 


H  SPEGVLI  PECCATORVM 

Defilijs  AbrahsE,  quiid  inpraximredegerunt,  dicebac 
Gen.itf.  iajjj Qliixi  Deus :  Dabofemen tuumjtctit  Jlellas c&li, (^ficut are- 
nam  qua  ejlin  littoremarii-  Ad  quem  Scripcurse  locum  in- 
terrogare  aliquis  poflec  ,  quamobrcm  Deus  ftellas  cseli 
coniungac  cum  arenamaris ,  quorum  vcrumque  res efl:  ab 
alcero,vciloco,icaproprietace  &:indoIe  diftinda  ?  Nam 
fi  eledi  finc  ftellse  ob  fandicatis  fplendorem,  &  lumen  boni 
exemplij  quomodoarena  funt  ,  quac  pedibus  proteritur? 
Sedrefpondeo  ,  arensEquidemfimileselTepropcer  volun- 
tariam  abiedionem  ,  dumconfideratione  fuae  fragiliratis, 
diuinis  fe  pedibus  inftar  calcabilis  materias  fubfternunt; 
ftellse  vero  func  propcer  fplendorem  cmicancis  vitsc  , &:  lu- 
Do<flrinau  men  exempli.  Concludo  itaquecum  S.Dorotheo  ,  adilla 
verba  C hr ifti :  Difcite a,me quiisimitis fumy  (jrhumillscordey  dr 
inuenietis  requiem  animabus  veflris  ;  Ah  !  quomodo  vnico 
verbo  oftendit  nobis  radicem  &  cauftam  malorum  om- 
nium,-  medicinamitembonorumomnium?  Aperuicquod 
nos  deiecit  elatio  ,  quodque  faluari  aliter  nonpoflimus, 
quamperoppoficum ,  quodeft  humilicas. 

^.  Timorprdfumendi  i  (^fufpe^iafecuritai. 

Tercium,  vt  ne  vcl  minimum  de  teipfo  praefu'mas,quam- 

uis  non  femel  vidor.  Neque  enimhic  noftrasftat  fumma 

vidorias,  etiamfifemel,  iterum,  &pluries  hoftesinfugam 

Prou  h       "vercerimus  ;  femperin  acie  ftandum  cft  :  cercamen  hoc 

apud  suida.  Honnificum vica  finicur.  Quapropter  hoc  bellum  igneum 

Centur.ii.   cogita ,  quale  fortafiis  Romani  cum  Celtiberis  gefiTerunte 

cdT  **^^  Nam  Graecanica  &:  Afiana  bella  vnumfereprseliumdiri- 

Andr.ichot-  ^erefolebat,rar6 vcniebaturad altetum :  ipfapraslia  quo- 

ti.  quevnico  fere  conftabant  congreftu&:  concurfu  copia- 

rum:  at  vero  in  bello  ifto  feciis  accidit.  Dimicationes  enim 

plerumqucnoxdirimcbat,virisnequeanimis  cedere,  ne- 

que  corporum  contencionem  remiccere  volencibus.-fed 

rcdeuntibus,  &  quafi  adorum  pcenirerec  ,  &  emendarc 

culpam  vellent,  pugnami  redintegrantibus.  Eiufmodi ,  6 

bonc 


LIBER  PRIMVS.  CAP.I.  17 

bone miles  Chri{li,bellum  cogica  :  aut  quale  in  facra  Scri- 
ptura  memoratur  interdomum  Saul  &  domum  Dauidj  z.Reg.j, 
adeoque  inftanter  cum  hoftibus,  vfque  dumnox  huius 
serumnoikvitxincubuerit,  dimica.  Nefcio  an  elegantior 
comparacioinueniriqueat,  quam/ihominemdicasperpc- 
tuis  centationum  procellisjvclut  aggerem  quemda,  queni 
continuifladusflagellantjobiecftumefre.Quxenim  hora, 
quod  momentum  traniit  ,in  quo  non  feriamur  imporcii- 
nis  vndis  prauarum  cogitationum,  quarum  impetus  a  dia- 
bolo,  tamquamaboceano  omnium  malorum,  in  animos 
noflrosjvelucaggeres  fluclibusobie6i:os,ir.rumpit.<*Como- 
dehicoccurrici>.P.AvGVSTiNVS,nosadidquoddiximus 
adbortans  .•  Natusescumeoquod  vmcas.   vince  hoftem  inKdm.^7 
cumquonacuses:  adftadiumhuiusvica^  cumillo  venifti; 
congredere  cum  eo ,  qui  tecum  proceflit.  Quantum  vitx 
eftftadium,  tantum  &:  pugnse.  Ncmpe  illudHannibalis 
hic  vfurpandum^quipuluereinter  ambulandum  excitato 
dixit  5  Numquam  Carthaginieniibus  cum  Romanis  fix- 
turampacem,niiialterutro  inftarpuluerisiftiusattritopo* 
pulo.  Itanobismortalibus  &  cinericeispax  nullafecuri- 
tafqueerit,  niiipoft  cinerem  6c  pulueres :  hoftisenimno- 
fterimmortaliSj&noninteritursefubftantiseeft.Nonigno-  ^"  vitisPa- 
rabat  hocoptimus  illefenex,  qui  morti  iam  vicinus,  mulie- 
riapprehendentimanum,  vocequapoterat  dicebat  ;  De- 
fiftemulier,adhucigniculusinmeviuic.  lam  quippe  ani- 
mam  agebat,  necdum  tamen  fecurus hoftium,in  ipfa  mor- 
tepugnsememinerat.  Quidenim,obfecrote,inhocmun- 
donififccundamcapitumhydramvides  ?  (i  vnumaliquod 
demetis,  aliud  pullulat:  inftar  afparagi,  quiquotiesre- 
fcindittir , Ijetior refurgit.  Si auaritia proftrata eft, exurgic  ^ypfian.lde 
libido:{ilibido  compreifaeftjfucceditambitio:  fiambicio  "^°"*  * 
contemptaeft  ,ira  exafperat,  inftat  fuperbia,  vinolentia 
inuitat.  Atque  tum  etiam  maxime  time,{i  pailioncs  inordi- 
nataefe  componere  videantur:  fxpe  faepius  ideo  fubfidunt, 

e  vt 


jg  SPECVLI  PECCATORVM 

vt  altiiis  exrurgant:  &:quo  plus  recefTusfumunc,  hoeve- 
hcmentiores  poftea  iropetus  edunt  Eoque  amplius  inui- 
gila^quo  maior  feoftentat  rHalacia,  certus  numquam  peri- 
rum  nauclerum  miniis  extra  metumeirc,  quam  dum  iacent 
fluftus,  &  quodam  quafi  fomno  fopiti  fecuritatem  promic- 
tunc.  Infidifunt,  &:  momentoexfurgunt,atqu€inopinan- 
temimparatumquemergunt.Concupifccntiasprau3e,dum 
filcnc,  &:  quafifepultx  iacenr,  exteroplo  expergifcuntur,. 
perimuntquctant6nacentiiis,quant6  mentitapace  delu- 
fos  vchementius  inuadunt.  Prudenter  idcirco  dicebat 
MacariasfcnioriEgyptius,eumquiditefGi£gratia,inmul- 
ta  dcbcrehumilitace  &:  cordis  contritione  dcgere ,  ac  fe  ip- 
fum  vt  pauperem  &:  nihii  habentcm  arbitrari ;  quod  habet„ 
alienumefre,aliumquecidcdifre,  quiquando  volueric  au- 
Epift.adHe-feretillud.  Audi  Hieron-ymumquafinupernaufragio  eie- 
liodorum  de  ,^ui;ninHttus,dodum  naucam,timidanauiffaturis  vocc  de- 

laudibus vitae  .  xt    i-  j  i  n-   r    ^    ■    r- 

fiolitarix.  nunciantcm:  rNolirecredere,noIiteelleIecuri,  licetinmo- 
dumflagni  fufumxquorarrideat,  licetvixfumma  iaeentis^ 
elementi  fpiritu  terga  crifpcnturjmagnos  hic  campus  mon- 
tes  habct  ;intus  cQ-  hoftis.  Expedice  rudentes,  vela  fufpen- 
dice,cruxancennxfigaturinfro^ntibus;  tranquillitas  ifla^ 
cempeflas.Nam,vt  ait  Fulgentius^vitiorij  audor  dxmon,in. 
eo quod non potcft  vineere  vitiis fuis, vincit  virtuci bus  ali- 
enis;armis  quibuseliditur,  furgit,-  &:  virtuccquadeijcitur^ 
deijcit;  laudat,  quafe  profpicit  fuperari  ,  virtutem ,  vc  vi- 
£lus  poific  capciuare  vincencem. 

4.  Afsidua.morttj2CAtio. 
Poftremiim,  numqua  incermiccenda  inordinacaru  paffio- 
num  morcificacio.  Sicuc  enim  cutrus  &:  biroc^,  in  prxci* 
pici  auc  decliui  loco  alligaca  ad  rocam  cacena  retinentur, 
&fefiftunc  ;fie  animus  iavicia  prseeeps  &:pendulusmor- 
tificacionis  funibusfufflaminanduseft.  Hoemonecin  pri- 

Rom,8i        mis  Apoftolus :  Sijpiritufaiia,  carnis  mortificaueritis ,  uiuetis, 
QuemadmodumficrebriusarborirecidanturramijCrucus 

exare' 


LIBER  PRIMVS.    CAP.  I.  t^ 

cxarefcit :  ita  fi  mortificationis  fecuris  continenrer  malis 
moribusadhibeatur,  ipfaconcupifcentia  tandem  flacce- 
fcit  &:  emorimr. Nec  etiam  parui  ducendum  efl:,quan- 
tumuis  paruum  fit,  quod  fenfuum  iiue  interiorUm,  fiue 
exteriorum,<lele£tationifubtraliitur.  Obambulataliquis, 
inquit  S.  Dorothcus,  &:  quidpiam  confpicatus, perfuade-  DcxJtr.i* 
turacogitatione ,  vtid  aduertat.  Atis  cogitationi  &:  non 
bonas  perfuafioni  repugnat,  feque  auertit.  Rurfum  inuenit 
quis  nugis  &  vanisrumoribus  occupatos;  perfuadet  vt  fe 
quoque  turbx  immifceat,  &  verba  pariter  inferat :  negat 
id  fe  adurum,&:  auerfus  aho  propriam  voltintatem  abf- 
condit.  Item  fuccurrit  vhi  vt  coquum  adeat,interroget- 
quequidparetobfonij;  non  adit,acficfecohibet.  Cernit 
ahquid  in  cuhnaj  quis  illud  attuierit  follicitatur  interro- 
gare,  comprimit  appetitum&vocem,&:nilpercontatur. 
Sicquedumparuaqusequeprsefcinditjfenfimqua^cumque 
aduenientia  prasfcindere  confuefcit,  etiam  fumma  cuni 
tequie  ,  nihil  pr2etervoluntatemfuam,fe  fentit  habere. 

Acquiefco  deniqueinoptimo  D,P.  Avgvstini  confiho.  ^'^■^^  ^*" 
Si  vis,inquit>vincere,noIi  de  te  prsclumere:  fed illiafligna      * 
vi(3:oriacgloriam,qui  tibi  donatvt  vidoriaf  feraspalmam. 
Visvincere?  caput  priiis  contere  inimici ,  excludendo 
dc  corde  tuo  ftiggeftioncs  diaboli.  Vis  vincere  .^manus  tuas 
inueniantur  fortes  in  bono  opere.  Vis  vincere  ?  fige  pe- 
des,  nonnutent  veftigia  tua,  frequentandofpcdacuia," 
&dcferendo  Ecclefiam. 


C  z  CA« 


Z9  SPECVLI    PECCATORVM 

CAPVT  SECVNDVM. 

jf- 1.  Dilatio  baftijmatis  flurmum  Avgvstiko  o  Ifuit, 

THEMA  CONCION. 

N^  tardes  conuerti  ad  Vominumi  d^  ne  dijferas  de  die 
indiem.  Eccli.  5. 

Vemadmodum  Avgvstino  alter  gra- 
dus  ad  difTolutidimx  vitae  genus,fuit  ba- 
ptifmatis  dilatio  5  ita  nos  pJerumque  ad 
grauiflima  flagitia  procrallinatio  refipi- 
(centi^compellit.Idenimperindehabet, 
acfi  quis  de  lethaliter  fauciato  diceret: 
Sinc,  vulneretur  adhuc,necdum  enim  fanatusefl:.  Ciim 
tamen  potiiis  vulncra  obliganda  ,  adhibitifquc  fomen- 
tis  &  emplafl:ris  curanda  forenc  Ecquaenam  h^ec  infa- 
nia  /  Repetitum  vulnus  adeo  priorem  doloremnon  au- 
fert   ,  vt  potiiis  adaugeat  ,   ac  tandem  intolerabilcm 
reddat.  Idfe  ita  habere  expertus  eft  ipfe,  cui  cumdila- 
taeflet  mundatio,  quafl  neceflTe  cfl*et  vt  adhuc  fordida- 
i.CofcfTc.u.  rctur,fi  viueret.  PrefTus  enim  quadam  dieftomachi  do- 
lore  ,  repentc  acftuabat  pasne  moriturus.  Tum  vero  in 
tantam  viuendi  flagitiose  hcentiam  prorupit  ,  vt  laxa- 
ris  quafi  habenis ,  quiduis  prauas  cupiditati  indulgeret. 
Mox  enim  &:  furtiuis  rebus  dcledarijhoc  foliim  quod 
furtiuas  cflent,IibidinibLis  vacare,deflagitiis  etiam  non 
admiflis  gloriari,  prauiique  de  Deo  &:  fidc  opinionibus 
lbid.l,i,c.j,  adhaerere  ;  &:  qui  ianuam  Ecclcfias  fubirc  neglcxerat, 
nullum  deinccpserrandi  libidinesque  fc^^andi  finemmo- 
dumue  fecit.  Et  pra^ceps  ibam ,  inquit  S. Dodor, tanta  ca:- 
citAte,vtintcr  coa^taneosmeospudcretmeminorisdcdc- 
coris ,  quam  audiebam  cos  iadantes  flagitia  fua  ,  &:  ranto 
gloriantesmagis,  quanto  magis  turpes  eflentj  &:  libebat 

facere. 


LIBER   PRIMVS.    CAP.IT.  u 

facere,  nonfoliimlibidine  fadi,  vcrum  etiam  laudis.  Ec 
paulopoft:  Ec  vbinonfupereratjquoadmifToJequarerper- 
ditis,  fingebamme  tecilfe  ,  quodnon  feceram ;  ne  vidercr 
abiedior,  quo  eraminnocentiorj  &:  ne  vilior  habcrer,  quo 
eram  caftior.  Ecce,  cumquibus  comitibus  iter  agebam 
platearumBabyloni£E,&:vo!utabarin  ccEno  eius,tamqua  in 
cinnamc  »''  &:vnguentispretiofis.Etfequenticapite:Ego 
furtumf  .evoluij&feci  nullacompulfus  egeftate,  nec 
penuriaj  fedfaftidio  iuftitise  ,  &:faginainiquitatis.  Nam 
idfuratusfum,quodmihiabundabat,&muIt6meIius.Nec 
eare  volebamfrui,  quamfurtoappetcbamj  fed  ipfo  furto,  tib.i.cap  «. 
&  peccato.  Quanto  crgo  meliiis,  &c  cito  fanarcr,  &  id  age- 
returmecum,  meorum, meaquediligentia,vt  rccepta  fa- 
Iusanimieme2C,tutelaeflettua,  (loquitur  S.  DodorDeo) 
qui  dcdifles  eam  /  Melius  vere.  Ethoc fequenti  Emblema- 
teexprefllimvide. 


Sme, 


%i  SPEGVLI  PECGATORVM 


Sme ,  vulnereturAmflmsynondumenimfanatus^fl^ 
Lib.  I.  ConfdT.  cap.  ii. 


BAptffmifacras  genitor  procraflinat  vndasy 
Augeat  vtfordesfordihus  vfquenouis, 

Binc  animusprimi  vitiatus  labe  farentk 
FertuTt  qwf  miferum  c^ca  libido  trahit. 


LIBER  PRIMVS.    CAP.IL  23 

Scd  quam  non  parui  noiTiinis&  numeri  homines  hanc  in- 
^niam  imitan  tur,qui  fc  in  flore  xtatis,priurquam  vel  facrae 
mihtiacnomendonent,  vel  coniugalisafFe^tus  fpatiis  co- 
erceantur,in  efiprt^nemhbidinem  lefe  profundunt,eiusquc 
habent  patronos,quidicant:Sine  illum,  faciatquod  vult, 
nondumenimvireftjnondummaritus,  Saccrdos  autRe- 
ligiofus:linedefpumetferuorcm£Etatis.  Ettamen  incor- 
porevulnerato  non  dicimus  :  Sine  ,vulneretur  amplius, 
necdum  enim  fanatus  eft  .  Quafi  vero  in  Clericatu  & 
Religionetentationes  nonfufliciant,  vxoratispericuIa&: 
occafiones  defint  ;  idcoque  vicioii  habitus  fintaugendi, 
auxiliadiuina^gratiaeimminuenda,  materiaquetentatio- 
numqualifludio  quarrenda.  Hincfa^pius  contingitjVtitt 
genere  vir^cquodelegifli,  mifcreaut  impie  viuas,autper- 
leuerare  nonpoffis.  Abripiuntur  tamen  iufl:o Dci  iudicio 
plurimi  eiufcemodiadolefcentes  ,  nec  ad  honeflum  ali- 
quemftatumpertingunt ;  fedpriiisvcleorumflagitia  de- 
tcguntur,  fiuntqueiofames,  velaccrba  morte  intereunr.. 
Non  abfimili  exemplo,  quo  ArchiasThebanorumtyran-  piutarcK 
nus  in  menfa  occifus eft.  Acceperat ille,  inrcr co^nandum  lib.de  so- 
littcras,quibusconiurationisin  caputfuum,&rconiurato-  "at.dajino* 
rumomnium  certior  ficbat.  PFiufquamvcroeasaperiret,  " 
6i  legeretjdicentetabellario  dereferiafcriptasefTe:  Seria, 
inquiens,incraftinii,licteraspuIuinofubiecit,&:  neglexit, 
ipfumque  fecurusconuiuiumproduxit;fedeaipsavefpera 
ab  irruentibus  coniuratis  occifus  efl,regnoque  fimul  &: 
vitafpoliatus.  Ita&  ifli  infloresetatisconftituti ,  &  quafi 
iugiterconuiuantcSjIitteras  a  fidis  tabtllarijs,  id  efl  ad- 
monicionesferias&graues  a  magif]:ris,confcflariis  con- 
cionatoribusaccipiunt;fed,quiainter  conuiuas,id  efl,a- 
dulatores&adolefccntiae  deprauatores,  verfancur,  quafi^ 
omnium  fccuri,  puluillo  fupponunt ,  pericula  imminentia 
nonattendunt,  donectandeminopinatoopprimnntur.  Ec 
c^uamuis  forte  mitior  £brtuna  illosexcipiat,viuantque,quo. 

tidie 


lUO. 


14  SPEGVLI  PECGATORVM 

tidie  tamen  ad  peiora  diffluuut,  Ita  Dauid  adhuc recens 

abadulterioj  homicidiumdefignauit;  IudsElfcariot<eaua- 

ritiamproditio  domini  fui,  proditionemdefperatiocon- 

fecutacft.-dumqueSynagoga  infidelitatelaborat,&:  Chri« 

'ftum  recLifatagnofcere  ,  ininnocenrisnecem  confpirauit, 

Stxtn.169.    Furata  eftjnquit  Chryfblogus,Dominicam  refurredio- 

nem,qusepretiummilitibus  dcdit,  vt  refurredionis  info- 

deret  6c  occuleret  veritatem.    Hasc  eft  qua^  conquifiuit 

Pral.  j4.       falfos  teftes,  vt  impleretillud :  ExfurgentesteHes  tniqui, qtu 

ignorabam  ^interrcgahant me.    Et  reuera aliternon  poterat 

rradere  veritatis  audorem,quia  femper  fola  impugnat  fal- 

{itasveritatem.   Sicruitjficpergradascadir,  quidefcalis 

labitur&corruitprseceptorum.   NamficredidifTetlefum 

Deum ,  ad  hoc  ruinarum  bararhrum  non  veniiTet.  Et  hoc 

prascedenti  Emblemate  defignatur,  vbi  lethali  vulncre,  id 

efl  peccato  originis,confed:us,  adolefcensmoribundus  in 

chryfol.      cubitumptocumbit.  In  vnaenimoue^inquitiJem  Audor, 

ferm.i6S.     hoceft  Adam,paflor  bonus,paflor  piui  pofuerat  rotuni 

gregem  generis  humani.-hanc  inter  amaenaparadi(i,hanc 

in  regione  vitalis  pafcux  collocarat :  fed  illa  vocem  pafto- 

risoblita,  dumlupinis  vlulatibusccdit,  &:caulas  perdidit 

falutares,  &:  tota  lethalibuseft  fauciatavulneribus. 

Atque  vt  clarius  argumentum  imaginis  euadat ,  adftant 
primi  humani  generisnonfatoresmod6,verum&corru- 
ptores»  Adolelcentcm  dirus  Cupido  nequiter  inuadit,&; 
quia  viribus  impar,  obacceptum  fub  malo  vulnus,illita 
venenofagittapercutit,ideft,ideo  AvGvsTiNomillealia 
vulnera  iniiida  funt  peccatorum  a(3  ualium,  quia  originaii 
coinquinatus  erat ,  illiusque  vnicum  remedium  Bapci- 
imus  diflPerebatur. 

§.ii.  ^uAm  fernicios\  refipifcentiAapeccattsdifferatur: 
d^  qu£  maU  inde  confequifoleant. 
p  X  hac ,  velut  equo  Troiano ,  ingens  malorum  exerci- 
"^tusprodit;hincinnumeracnafcunturpericula,quibus 

mife- 


DOMIMICA 

SbPTVAG, 


LIBER  PRIMVS.  CAP.II.  15 

miferabilis  peccator  implicacus ,  plerumque  tandem  redi- 

giturad  reftim  6c  defperacionem.   Tunc  namque  mens 

prxtericorumdelidorum  enormirate^  numeroperterri- 

ta, ad aram mifericordiae  Dei, quam  totiesneglexit,  con- 

fugere  rton  audct^vrgenteconfcientia,  quse  teftis  formi- 

dabilis,mdexqae  grauis,  reum  comitari  &:  vrgere  foleC, 

ldeoqueeiuicemodipeccatoridicicur:T^f^C^;^i?«;'d'r^r<:/mJ'  ,     ^  . 
.  *.  .    .     .  ,    V»  j      •  Amos  «, 

nomtnis  Domim  :  id  elc,  tunc  non  ent  mcegrum  recordari 

Dei  ad implorandam  mifericordiam  ipiius:  tot  enim  (iufto 

quide  \^^\  iadicio)ille,qui  in  delicijs  vicaabfumpfitj&me- 

moriam  poenitentiie  femperfepo(uit,curis,doloribus,an- 

xietacibus qbruitur ,  vt  Dei  falutisq;  propriaE obliuifcatur. 

Efth^cdiabolipraxiSjVtfceluspriufquamcommittatur, 

extenuet,  facilitatem reiipilcentia^ ,  abundancia  bonitatis 

diuinaSjobuium  cuiuis  vflim  Sacramentorum  proponat: 

at,  vbi  expletum  fuerit ,  etiam  fublata  omni  veniac  confe- 

quendiefpe,  itaexaggeret,totimpcdimentainterferat,toc 

terriculamentis  vrgeac,  vtnon  raro  in  abyftumdiffidentisc 

miferum  peccatorem  propeilat.  Addit  nempe  peccato, 

vti  Chryfoftomus  ait,  fiduciam  ,  confefiioni  pudorem; 

contr.a  otnnino  quam faciat  Deus,  qui  pcccatum  fepfit  vc- 

recundia,fiduciamconfcfiionicomitemdedir.  Etquam- 

uis  Deus  fit,  etiam  ad  vltimum  vitse  noftrsg  momentum, 

cIementiflimus;nulIustamenhominum,mquitS.Fulgen- 

tius,  debetfubfpemifericordiaeDei,infuis  dmtiusrcma-  ^l'*^*^^^^^^ 

S  .         .     .    ^  iv*iia    j^j  petrum 

nere  peccatis,  cum etiam  m  iplo  corpore ,  nemo  velic ,  fub  cap.  3. 
(pe  futur2efalutis,diutius  a:grocare. 

Raiiones,  quare  noxhfit  f^nitentU  diUtio^ 

Primaquidem  eft,  quia,  nifi  peccato  poenitentia  hcrymis- 
que  neruiquafi  incidantur,  ad  aliagrauiorapondere/uo 
protrahit,viamquecomplanat:  nec  tancac  operseeftpri- 
mamrerinereinnocentiam  ,  quanca?  amiftam  recuperare, 
Nam quare mulier  virginicate exuta  citiiis  ad ilhcita pclli- 

D  dcur 


i6  SPECVLI     PECCATORVM 

citur pellicitque ,  quam virgo  corporc  adhuc  in tegra ,  nifi 
quia  fcpe  protrita  (  vti  belgicc  dicimus)  finc  moleftia 
tranfilitur, in  eredam non fine  laborc  &  difficultate afccn- 

Hom,  dc     ditur?  Semper,  inquicChryfoflomus,f'cclera,dumnonre- 

Abfai.  ferantur  per  confeflionem,  incrcfcunt,  5c  in augmenta  fa- 
cinorum  profilitur,  quoties  fecuraimpunitatepeccatur. 
Annonideo  Deus  Adamoflatimeo  ipfo  die  quopeccaue- 
rat,  apparuit  poft  meridiem ,  ne  dilatione  pcenitentise  cul- 

Pfal.7a.       pamaugeret?  Certe,  qmelongmt  fe  a  te,  DominCiperihunfi 

faciuntque,  quemadmodum  fi  quis  perditus  nepos  pro- 

fundiiis  fe  abderet  in  lupanar ,  quo  innocentior  appareret. 

Alterumeft,  quiamoraiia^c  ineptioresad  bene  facien- 

Ouiaiusl.i.  dumredditjiuxtaillud  Poera:.* 
^  ^*™^  *         ^luinon  efihodie ,  cras  mtnusdftu^  erit. 

Ridiculum,fi  quis  ideodiutius  frado  &claudicantegra- 
du  ineedereafliiefcat,vttant6  redmsdifcatircjfirmiufque 
pcdemfigcre.  Omnemoccafionem  ad  conuertendum,  di- 
latione  potiusamittimus,quamadillamdifponamur-Dif- 
ficiliiis  ille  ieiunium  feruat ,  qiii  pridiana  crapula  laborat. 

lnepiflolis«  Afpcramnempe  ,ait  Hicronymus,&:infuauem  virtutum 
viamnimiafacit  vitiorumconfuetudo  ,vt  mirufn  nonfit, 
nullum  boni  operis  efTc  principium  in  fordibus  vitiorum 

Gcn,  zi,  fiibfiftere}principiumvit^meIiorisefle,ilIadeferuifl'e.lmi- 
temurhacin  parte  Ifaacum  ,  cuius  puteos  cumPalaeftini 
exinuidiaobruifTcnt  terra,nepecora  adaquarepoffet,  fe- 
ccflitinterram  Gerara,atqueibiputeosilIos  refodit,quos 
olim  patercius  Abrahamfodcrat.  Imitemurdico,  &:tcr- 
ramdumnondumcalcataeftjftatiminprincipiodimouca- 
mus.facilequippc  eftillampenetrare:nam  fi  induruerit> 
difficulter  poftea  mouetur:  adeoque,fi  ad  pGcnitcntias  fon- 
temlacrymasque  penetrarcvclis,  neconucrfionem  pro- 
craftines,  donec  animus  obdurefcati  fl  cnim  cito  iniedam 
in  puteuro  terram  fuftuleris ,  rainores  tibi  fubeundi  in  fo- 
dicndo  labores  erunc. 

Adde, 


LIBER  PRIMVS.   CAP.  II.  17 

Adde,  quodhsEcdilatio,  alteram  quartnaturam^male 
icilicetfaciendiconructudinem.,induc2.t,vtetiam{ipoftea 
vclis  corrigerequsedam,  nonpoffis.  Arbores  dum  adhuc 
tenerse  funtjfaciie  curuantur,  adultx  fledi  non  fe  finunc. 
Idqueiu(l:oDeiiudiciopermittitur,iuxtaiiIudip(ius  Av-  - 

GVSTiNi:Lexpeccatielt  violetiaconluetuamis,quatraUi-  cap.j. 
cur&:  tenetur  etiaminuitus  animuseomerito,  quoincam 
volens  iliabitur:  nec  ferio  de  emergendo  cogitat,fcd  de die 
in  diem  famora  confilia  ditferc.  Reuera  ponit  eiufmodi  ho- 
mines  Deus  m  pojfefsionemericijy  qui  non  nifi  cummaximo  Ifa.  14» 
luo  damnodolorespartusdiffcrt.  Eftanimalvndequaque 
fpinis  extantibus  inuolurum  , quarum aculeos  dum  macer 
horret,procrafl:inac  partum  quoad  poceft ,  &  ideo  quanco 
foetusfitgrandior,  tantoinclementiusin  egrelTu  pungit^ 
Ita&peccatoribusaccidit:  pudcc  confeflionis  ,  vitasque 
cmendationem  in  aliud  tempus  omittuntfinccrca  vehe- 
mcntioribus  moriuumconfeienti^aculcisexercencur^at- 
queeuidenti  periculofeexponunt,necitiusanimamquam 
confeftionem  excludant. 

Deindeetiamfi  ornnia  illa  adhibeas  qux  facerc  adcon- 
uer(ionempeGcatonspoiTint,difficiIetamennimiiimdila- 
ca  peccandi  confuetudocomgitur  ,  videnturque  lapidis 
duritiem  cumvxoreLothiinctuifte  ,  qui  nimis  diuadSo- 
domamrcfpexerunt.   Ideo  Ouidiusait;  Lib  t.dc 

Vidi ego,  quod  fuer&t^rimb  fanabile  vulnus^  «med, 

Dilatum  longiC  damna  tulifje  morx^ 
Vbifebrisadmedullas  pcnetrauit,a?grc  medicinascedic: 
quas  initio  vel  vna  potione, vel  venae (edione  tollipoterat. 
Q^uercumradicatamnon^olii^abra,non  cempeftuofus 
nimbus  e  (Qdc fua  dimouet ,  quam reccnter  plantatamvel  chrvfoft. 
puerili-s  &:  lufitabunda  {uftuliftet  manus.  Et  asdificium  re-  Kom.  rfoad 
center fundatum  a vcxaiitibus  facile (ubuerticur; bene ve-  pop  Ancioc. 
rofirmatum,multianegotijdiruere  conantibuspraebet.Ec 
fera,  quibus  in  locis  diu  eft  verfata,  difficulcer  expellicur. 

D  i  Mecum 


4«  SPECVLI  PECCATORVM 

Mecumexperci  fLintquampIurimi,  non  alibiquando- 
quepluslaboris&curasjminusfpei  &  emendationisafFul- 
gere,  quam in obduratis inuereratisq;  peccatoribus.Qu.oc 
€nim,vtceteratiIea,narcunturimpedimenta?Qu.andoque 
obcft  corporis infirmitas,non  raro  amici  &;  adulatorcs,  qui 
vbi  fubtriftiorcm  &c  cogitabundum  confpexerint,ad  vetc- 
res  vitiorum  illecebras  inuitant  rcducuntque.  NonnuUi 

pfal.  X j.  trcmunt  timorei^vbinonerattimoryWt fcilicet deprehendan- 
turflagitiosevixifie.iipriftinosmoresconucrfationemque 
dc(eranx.Qu^idderobuil;iorc2etatedicam,qu^infiedi  non 
poteft?llia  dicit :  NoIofaccre,non  vacatmod6,potui  me 
cmcndare ciim  efrem iunior ;  cnm iam  fenui ,  non  pofTum, 
nonlibet.Et  quamuis  fortaflis  tum  libeat  ,  quanto  lacry- 
marumimbrc,quantolabore  &:  poenitudincopus  eft,vtea 
rede^t  animus ,  vnde  volens  viuendo  luxuriose , digrcfTus 

Dt8ut.9.  c&.?ym\\tcTj6cinhrachioextentoA\mic2iVifi\ivc^  eftcum  Pha- 
raoncjfii^gyptoegrcdivclis  ,  cuius  intolerabile  iugum 
numquamfuifiescxpcrtuSjnifi  fponte  tuatcillo  induifTes, 
Qu.artum , fcd non  poftremum  (quia alijs  enumerandis 
liiperfcdeo)  &:quidemmaximum,malumcft,qu6d  Deus 
eiufccmodiprocraftinatoribusianuamifericordixfuasoc- 
clufam  rctincat,dicatquc,etiamfi  ^uMcnv.Amen diconjobist 

Hom.ix^*ia  nefciovos.  Excmplo  fit  infelix  Ghryfaorius,dequo  D.Gre- 

Euang.  '  gorius:Virvaideidoneus,  fcd  tantum  plenusvuijs,quan- 
tumrcbus,fupcrbiatumidus,carnis  fua^  voluptatibusfub- 
ditus,inacquircndisrebusauaritiaefacibusaccenfus.  Sed 
cum  tot  malisDominus  finem  ponercdecreuifret,(ficut  a 
religiofo  quodam  viro,  qui  nunc  fupereft,  propinquo  il- 
lius,di<iici,)corporis  languorepcrcufTus  eft.Quiadextre- 
mum  venicns,  eadem  hora,  quaiam  de  corporc  erat  exi^ 
turus ,  apertis  oculis  vidit  tetros  &  nigerrimos  fpiritus  co- 
ramfcadfiftcre,  &  vehcmentcr  imminerc  .  vt  ad  infcrni 
clauftrafe  raperent.  Coepittremcre,pallefcere,fudare,6c 
magnisvocibus  induciaspetere,  filiumquefuum  nomine 

Maxi- 


LIBER   PRIMVS.  CAP.II.  29 

Maximum,  (^quem  ipfe  iammonachus  monachum  vidi| 
turbatisclamoribusvocare,clicens.:Maximecurre,  Maxi- 
mecurre,numquamcibi  aliquidmali  fcci,  in  fidemtuam 
mefufcipe.  TurbacusmoxadfuitMaximus,  lugens  &:per- 
ftrepensfamihaconuenit.  Hos  autem,  quosilleinfiften- 
tes  iibigrauitercolerabat,ipiimalignosfpiritusviderenon 
poterancjfedeorum  prxfcnciaminconfufione,  inpailore, 
m  tremoreiiliusqui  trabebacur,videbanc.    Pauoreaucem 
tecraj  eorum  imaginis ,  huc  illucque  vercebatur  in  ledulo. 
lacebatinfiniftro  laterc,  afpedumeorumferrenon  pote- 
rat:  vertebatur  ad  parictem, ibi aderant.  Cumque conftri- 
d:us  nimis  relaxari  fe  iam  poffc  defperaret,  coepitmagnis 
clamoribusclamare,  dicens:  Inducias  vel  njfquema.ne-»  indu- 
ciasvel  vfcjuemane.  Sed  cum  hxc  clamaret ,  in  ipfis  iuis  vo- 
cibus  dc  habitaculo  hx  carnis  euuHus  eil.  Et  quare,  obfe- 
cro,induciaspetijt,necimpecrauic,ni{i,  quianimiumdif- 
tulit  petere  ,atqueillumnumerumpeccatorumadimple- 
uerat,  quoabfoluto  Deus  ftatueratnon  ignofcere  ?  Pro- 
batur id cyiScn^tiud.: Super tribu^  fceleribmDamafci.dr  fuper  Amos;  r, 
quatuor nonconuertameum.   Quodnonperfundorie  cranf- 
eundum  eft.  Videtur enim  cuiuis  mortaliu  pofuiile  termi- 
num  peccatorum ,  quem  pr^terire  nullus  potefl.  Et  quidni 
iufto  timore  concuciamur ,  quoties  de  nouo  peccamus,  ne 
forcallisillud  fit  vlcimumfcelus  quodDeusvolecignofce- 
re  ?  Alibi  moncc  hn^t\\.\s:CM.itte  falcem tuam^quoniam aruit  Apocal.  14. 
meffis  terra , id  efl ,  quoniam  adefl  cempus  macurum  &:  op- 
porcunum  puniendiimpios,  vcpote  quimenfurampecca- 
torum  impleucrint ,  iuxta  illud  :   Et  vos  implete  menfuram  Matth.  i^ 
■j^rumvesirorum.  Hoceftquod  Ezechiel  ait:  Vemt Jinu: 
euigihuit  aduerfnm  te,  id  eft  maturo  &C  opportuno  temporc 
furrexic: quaf)  friadus  aeftiui^quiinseftatematuri  func,fiic 
maturuic  tuumexitium,finisadeft  cibi.  Collige^enimfrii- 
^tumarboris  quam  plantafti,  &  frugem  quam  feminafti, 
-meces.  Gen.15.  aUifqueS.Scripturselocismanifeftumeua- 
;  D  J  dic, 


3©  SPECVLI    PECGATORVM 

dicDcumnonpermififle  gentes  quafdamdiiitiusviuerc, 
Q  quam  impletocertopeccarorum  numero.  Generatione au- 

temquArtd{\oc\mtm'Dtmhhi2\\2iV[\o)reuerte»turhuc,(c\\i- 
cet fili j  tui  ex  /Egypto .  necdum emm comfletAfuntiniqMtntes 
Amorrhdorum  vfque  ad  pr^fem  tempus.  Et  quidni  dicamus 
idemagi  cum  quolibethQmine,quodregnis  6c  prouincijs 
contingic  ?  Ecquimagisdebeantmetuere,  neiamadvlti- 
mum  peccandi gradum  deuenerinr, quam qui  quotidie  vi- 
t3E  emendationem  extenduntJQuidfqudd  Deus  etiam  hac 
folade  caufaopportunos  virsedies  imminuat  ,e6  quod  ad 
ipfum  homines  conuerti  contcmnant.  Idcontigit  in  die- 
bus  Noe,cumademptifuntillisviginti  anni,qu6dper  cen- 
tum  annorum  fpatium  diftuhfTent  pcenitentiara. 

§.  1 1 1.  Breuis  ad  refipifcentiAm  adhortatio. 

Qv^  cumita  fehabeant,quifquishaec  kgisjfiquapra- 
ua  appetitione detineris,  vinculis dum  licet  ,ocyus  tc 
expedijnodosdifleca,  neillos  indifTolubilespeccandifa- 
ciac  confuetudo.  Idquevel  exconfiHoEthnici: 

Horat.Epod.  RapAmm  amici 

J3'  Occafionem  de  die: 

id  cft,  ex  hoc  dic. 

ucan.  1  .1.      ^^^^^  moras :  femper  nocuit  differre  paratls. 

Traa  XX      Quamuisenim  Deus  pcenitentibus  veniam,peccantibus 

in  loan.  *    «ftmcn  craftinumnonpromifit.Largitur^inquit  S.P.Avgv- 

STiNVS,  tibiDominusfpatiumcorredioniSjfednetuplus 

ames  dilationem  quamemendationem,  Malus  fuiftiheri? 

hodiebonusefto:  &  hodiernumdieminmahtiaperegifti? 

vel  crasmutare.Male  exped:as,&:demifericordiaDeitibi 

plurimum  polliceris,  quafi  ille  qui  tibi  perpcenitentiam 

promifitindulgentiam,promiferitetiamlongioremvitam. 

Vndefcisquid  pariat  craftinus  dies.<'  Rcctedicisin  corde 

cuo:Quandomecorrexero,  Deusmihiomniapeccata  di- 

mittet. 


liberprimvs.cap.il        p 

mittet.  Negarenonpofllimusquodcorre6l:is&  comierfis  •> 

indulgentiamDeuspromifir.  Namin  quo  Prophcta  mihi 
legis,  quia  promifit  corredo  indulgentiam,  non  mihi  legis, 
quiapromi(ittibiDeuslongam  \itam.  Quapropter  caue  Nazianz, 
diabokimruadentemaudias.-Damihiquodnuncfluittem-  orat.  m 
poris,  futurum  Deo  :  mihi  2etatiifiorcm,Dco  fenedutem:  ^*^^?"""*' 
mihi  voluptates,  DeocorpusefFoEtum.  Comprehendatte 
ille  faluberrimus  iudicij  futuri,  mortisque  metus  ,  quo  ,  ,     ^    ^ 
S  P.AvGvsTJNVsperftridusdicebatrVitahaecmiferaefl:,  c'  \,\ 
morsincerta.-flfubit6obrepat,quomodo  hinc  exibimus? 
Etahbi:  Cur  difFers  vocantem  tecertus  de  mercede,in-  iHem  expoC; 
certusdedie.^  Non  quasrit  Dominus  dilationem  in  voce  »"Pf*^»»®*' 
coruina ,  fed  confeflionem in gemiru columbino.   Quan- 
tumuisparuotemporis  fpatioacrafl:ina  lucc  diflcs,num- 
quaratamenillam  attinges ,  fed  asterna  felicitate  exclu- 
deris, nifl cum Dauidealiquando dicas: Dixi,Nfwcaepi.       pi^^j   ^ 
•    Age  igitur,nondeeritpijs  conatibusdiuina  benignitasj 
de  coelo  iadubie  veniet  tibi  auxilium.   Et  quidni  ille  fe 
adiutorempr£ebeat,qui&:  feipfum,corpus  fanguinemquc 
deditincibum&potum.^  Quid  cun£laris  ?  nefcit  rarda 
moIiminaSpiritus  fan6tigratia.  Qiiidmetuis?quin  medi- 
cinam  mifericordix  diuina:  ad  tuam  infirmitatem  cogitas.^ 
Quidtc  nugae  nugarumvetercsamicse  tuasretinent.^^Aude 
tantumilla  quseadmomcntum  deIedant,contemnere,&: 
experieris,  quia  Deus  tibi  melior  fuauiorque  eft,  quam 
omnesexternsedeIedationes.Narranttibi//z/'^//i/4^«/4/^/<?-  Pral.iig. 
neSyfednon^vtlexDei.  Quamdiuquidem>inquitChryfofto-  x^h^^oir*^ 
mus ,  quis  in  fornace  voluptatum  conflftit ,  etiamfi  exem-  pfum^ 
plis  abundet  infinitis, ipfi  res fupra  vires apparet :  ccterum 
fl  vel  leuiter  coeperit  illinc  egredi,  identidem  procedens, 
vimignisa  tergo  rehnquit,  videtque  antefe  &:ad  pedes 
propemodum  viam  rofcidam  ,  arquecximia:  faciUtatis. 
Tantifciliccc  moraenti  eft  vel  femel  ferio  manum  operi 
admouifTe.  CMementa,  aic  Sapiens ,  Creatork  tui  indiebtts  Ecclcriz; 

iuuen* 


Exodi    8. 


31  SPECVLI  PECCATORVM 

iuuentutis  tm,(intequam  venUt  temfm  affli&-ionls,dr  aptropin' 
quent mni^ dequibu^sdicas :  T^on  mihi  placent.  Ne  mifer  re- 
fpondeas  cum  Pharaone  Moyfi  dicentuConmtuemihiquan' 
Sentca  na-  ^^ ^^Z'''^^^'' /'^'^^^^^'^'^' "^n^ cras iuris  tui non  eft.  Fluit,in- 
tur  quift.  <l«ic  fapiens  Hirpanus,tempus ,  Sc  auidiiTimos  rai  defcric, 
lib  6.  necquodfuturumeft,  meumcft,necquodfuit:in  punfto 

fugiencisccmporis  pendeo,  &:magnieft  modicumfuifle. 
Prastericumtempuseuanuit;  futurum  nondum  eft,- quod 
€lapfumcft,hauditerum  hab:;ripoceft.  Auruin  & argen- 
tum  fi  amiferit  homo,  poteft  idipfum,  vel  cantumdem,  re- 
cuperare;  tempus  autem  fi  pereat,nec  ipfum amiflum,nec 
aliud pro  ipfo  recuperari  poteft. 

Fehxquid^monifuadenticraftinum,refponderenouic 
quod fenex  ille  in  Vitis  Pacrum  qui  cogitationi  fux  fugge- 
renti:  Cras  poenite,-  refpondebac :  Craftinaenim  dies  noa 
eft  noftra,fedcancLimhodierna&:  pra^fens:  hodie  pcenice-, 
craftina,  voluncas  Dei  fiecNihil  vmquam  differendo,tahs 
tancusquc  Imperacor  Alexandereuafic.  NarrancdeS.Phi- 
hppo  Nerio,  iUum  non  aha  praxi  vfum  ad  conuerfioncm 
grauiftimi  peccacoris ,  quam  iniunda  poenicencia  ,  vtnc 
vmquam  confeirionem  vcladfccundumpeccacummor- 
taledifFerrcc,  fedmoxvc  lapfuseftet,  ad  Sacramcncum 
ocyusaduolarecQuodconfiliumfehciirimefucccfficadeo 
vcinahumprorfus  hominembreuiconuerceretur.  His  de- 
iinoadmonicionis,&:,{inon  difphcueric,  velfemelexani- 
mo  fequencem  precaciunculam  vfurpa. 
Oratio  poenitentis. 
pral.9  i :  yfquequo  peccatoreSjDomine,  vfquequopeccatoreseffahuntur 

P  fai  I  •  8.      &  loquentur  iniquitatem>  ^amdiu  dominahitur  iniquiias  ani- 
'vl\^^1'' ""  ^^^^"^-^  &figet  in  me  regnumfuum  homo peccAti,  &flliu4peY- 
Ephef.  6.      ^itionis^  Exurge,  quare  obdormis  Bomine,  &  ohlimfceris  inoput 
&  trihuUtionis  noftrs.  ?  Non  efl  mearumvirium  coUfMari  eum 
frinctpe  &'r€6iorihm  mundi  tenehrarum  harum:  noneftopis  meA 
diffindere.  hune  nodum  deprmat^  confuetttdinis,  quk  occaUuit 

'     dnimA 


LIBER  PRIMVS.  CAP.  III.  5^ 

4mma,  mea.  Velle  qtiidem  adUcet  mihi ,  fed^erficere  non  innenio.  Rom.  7. 

x^h\  quotiesconor  erigere  verticem ,  (^ fuhlimem  me  extoUere-, 

fed  iterum  in  ^rijlinas fordes  vifcum^  reUbor !   2(ec  ha heo  tihi 

dicenti:  S^urge  qui  dormlsy  ^  exurge  k  mortuis,  ^  illimnnahit  te  ^P"'^'»  ?♦    . 

Chrifiu6\  quodrefpondeamjconui&i^sijeritatetuainijiverbalen' 

tac^  fomnolenta:  Modo,  ecce  modo ,fme paululum.  Sedmodo  df  ConfelTc.c, 

modo  non hahent modumj &fine ^aululumjn  longum  abit,  Bmit -  Pfal. 1 4 }. 

te  manum  tuam  de  alto^  ^  eripe  me  de  manufliorum  alienoriim, 

Cras  illuddamnahile  tranfeat  tandem  aliquando,  ohfecroyin  falu- 

tiferum  Hodte.  §ltnd  dicuntmihiinimic^cogitationesmed}'  Ad- 

huc  femely  adhuc  femel.  Etcurnon  pottus,  Ex  hoc  momento  non 

njltra  peccabo^nevelfemelamplius  inaternum}Fiatqu<ffo  hodie^ 

hodie, inquam^  in  face  loais  mcus,c^  habitatio  in  fan^a  Sion,  in  PHil.yf . 

Ecclefia  iujlorum^ &  timentium  nomen  tuum,  Eiat^fiatl 

CAPVT     TERTIVM. 

jT.i.  ^VGVsriiiJYsmala  ficdi  conJuetHdine abrifiturm  ^ 

THEMA  GONCION.  ;^'''' 

x^  f^culo  confregiHi  iugum  metm ,  ruftfii  vinctda  meA^ 
d^  dixifii:  T^on  feruiam.   I ere m .  2. 

o  T E R  A T  quidem  haden us fatis  ruperquc 
videriinfelix  AvGvsTiNvs,cuiclum  bapti* 
fma  differtur ,  panditur  oftium  adoxnnem 
iniqaitatem,  &:  quafii  quibufda  poppifma- 
tis animatur  ad  curfum.  A ttamen  non  pa- 
_      _  rumillumaddeteriorapropulitdeprauata 

f2eculicon(uetudo;cuircfifterefortiilinitiiquifquevixpo- 
teft,  nedumimbecillisiuuenisj&necdumluftricoablutus 
fonte.  Ecquid  enim  a^que  moribus  adolefcentumofficie, 
atque excmpla  prauitatis  ?  Verba mournt ,  fa<5ta  rapiunc. 
Mirum  quantum  poiTit  confuetudinis  plerumqOenon  bo- 
nseimpreflfa  nobis  audoritas.  Prudenter  vt  alia  Seneca,  i,,i,.de  rira, 
Verfatnos5inquit,&  praecipitattradituspermanuserror,  beatac  u 

E  alie- 


S4  SPECVLI  PECGATORVM 

alienifquc  perimus  exemplis.  Mali  morcs,  contagiofilTima 
lues;necvllus  efficaciiisperfuadet,  quamquivitia  docet 

'fipift.  js.  exemplo.  &:alibi:  Inter  caufas  malorum  noftrorum  eft, 
quodviuimusadexempla,necratione  coraponimur,  fcd 
confuetudine  abducimur.  Qiiod  paucifaciunt,  nolumus 
imitari.-cum  plures  facere  coeperut,quafi  honeftius  {ir,quia 
frequentius,fequimur,&redi  apudnos  locum  teneterror. 

In  Eunuch.  it^apuii  Terentiu  adolefcensquidam,  fatis  feipfoquidem 
nequam ,  tamen  vbi  pidam  in  pariete  vidit  tabellam ,  vbi 
inerat  pi6lura  hsecJouem  quo  pado  Danase  immififte aiut 
ingremiumquondamimbremaureum,fucumfadummu- 
lieri; feipfum  exemplo  louis ,  quafi  cielefti  magifterio  con- 
citauitadlibidinem.Atquem  Deum?inquit,Qui  templa 
cjelifummofonituconcutit.  Ego  homunciojd  non  face- 
rem?  Ego  vero illud feci,ac libens. 

Hicmaliexempli  graduseft,qu6  cii  AvGVSxiNoquam 
plurimi  in  miferrimum  peccati  ftadium  defcenduntj  aec 
fentiunt  fe  perire,quia  non  foli  vehuntur  in  exitiofii^  acter- 
nsedamnationispelagus.Hancnauem  Avgvstinvs  ado- 
lefccns  confcendit,  quia  tum  verbo,  tum  exemplo  fodaliu, 
atque  etiafuorum magiftrorum pcccare liberius aggreftus 

hff.Lp^t^.'  eft.  Quidautemmirum,qu6dinvanitatcsitaferebar,  &a 
te  Deus  meus ibam  forasiquando  mihi  proponebantur  ho- 
mines,  qui  aliqua  fadafuanonmala,li  cum  barbarifmo, 
autfoloecifmoenuntiarent,  reprehenfi  confundebantur; 
fiautemlibidinesfuas,  inregris&riteconfequentibus  ver- 

Lib  i.Con.  bis,copioseornatequenarrarent,laudatigloriabantur  ?  Et, 

feff.cjj.  Deuslumecordi5^mei^&panisori5intus2nima:mesE,&:vir- 
tus maritans  mentem  meam,&:  finii  cogitationis  meae,  non 
teamabam ;  &fornicabar  abs  te ,  &:  fornicanti  fonabat  vn- 
dique,Euge,euge.Amicitiaenimhuiusmudifornicatioeft 
abs  te.  Et  eUge,  euge  dicitur,yt  pudeat,fi  non  ita  homo  fit. 
Quanta  ecce  vis  male  fuadentis  fodalitijlfed  quato  maior, 
cxeinplopr^lucentis!to//ifefjterque  quaterqibeatuS;j&tf»2tf, 

qui 


LIBER  PRIMVS.  CAP.IIL  55 

^ftdmn ahiitin confilio impiorumi d^in  via^eccatorumnonfittit.  pfa/.  r. 
DilquiricS.r^v  GVSTfNvs,an,quia  Dauid  air,  AquAomnes,  ^-  deGen; 
^ute  fuper c<£los  funtjaudent  nomen  lfo'mini,  naturales  aliquse  ^^^^"'C'3' 
uuepliyficarfintaquasruperpIanetarumorbeSjCumidPro-  pfaU^g. 
pheta  ita  expreflis  vetbis  dicat,anTantu  idfpiritualiterintel- 
Iigendilfit:&candecontraArifi:oreJem,a!iorq,-Philorophos, 
hcetidprincipijsilIorumaduerfarivideatur,a{reritibi  veras 
reaIe(q'ieaquas.extare,aquibusSacurnusplaneta  alciflimo 
Cielorumloco  conftitutusfrigusfuiimutueturjlicetceteris 
planctispropiiisfolem  alioquin  contingat,  adeoqueplus 
tquamalij  calorisdeberet  excipcre  ^quemin  hascinferiora 
-dilfunderec.Sed  qu^ricur,inquit,vnde  frigida  fit  ftell3,q4jae 
tanto  debet  elTe ardcntior,  quaniofubIimior,&:  ca:Io  pro- 
pinqaiorjfacitergofrigidaaquarumfuperc^leftiumvicini- 
tas.  Quod  a  propofico  noftro  non  abitj  ied  docer,quantum 
mali etia  perfediftirriis  hominibus  accerfat  vicinitas praux 
fodalitatis.  Velhocfolofibi  S.  Greg.Nyflenusperfuadere  ^?'^^»  <Ie 
nonpoteft^f^quauisalioquin  idcotrouerfumfitinterAufto-  ,  JL°°'„ 
res)  Samuelem  vere  apparuiile  Sauli,  quia  cii  improbis ille 
CommifcerinoIIet.PoftquaD.Ioan.Euangelifta,tamquam  loan^r. 
pro  miraculo  retuliftet  quod  Ferbum  carofaBum  efletjadie- 
citjJE/i^/ia^/^^/^^/iyrM^/V/^rNejmquitPereriuSjputareturVer- 
bum,quiafa6tum  erat  caro,gloria  (iiam  propter  vnione  cum 
fragih  &  ingloria  carne  perdidifte,  quia  tam  potens  fit  mala 
focietas,vtetiaipfidiuinitati,{ipoftibileforet,noparcerer. 

Execratur  vero  S.Dodorhancvim  dcprauata^  confuetu-  l-«b  i-  Con« 
dinis,quaabreptuseft,atquefequentisEmbIematismate-  *^"**^** 
riamfubminiftrauit;inquomoresfxculinaui,quj9perrapi- 
dumflumetimulticudineremigantiudeorfumpropellitur, 
peccatiioceano  muitorumortibus  infami,adoIefccntiam 
fuamved:oribuscomparat,V(^,inquit,tibiflumenmorishu- 
mani,quisreiiftettibi?Quamdiunon  ficcaberis  .«'quoufque 
volues Euae  filios  in  mare  magnum  &  formidolofumjquod 
vixcranfeunt  quilignum  confcenderint? 

Ex  Va 


SPEGVLI  PECGATORVM 


^» 


TauU  fiumen  morls  humam^^quls  repUettihii 
Libj.  Confeff.c.i^^ 


A 


AJ^ice  vt  ahreptas  fiuuius  mues£  "vhos^ 
Deuehat ,  drfiexis  in  mare  fortetaquis. 

Jmproha  non  cautam  fic confuetudo  iuuentam 
Vucit  ad  infernos  fer  v.ada  pona  lacus,. 


N 


IIBER    PRIMVS.    CAP.  m.  ^7 

Et  ita  fi cquod in  themate  concionis  diximiis,vt  conf ringat 
iugumDomini,neceflitatemIegisEiiangeIic£enon  arten- 
dat,vinculacharitatis&:beneficentix,quibus  Deoalhga-  ^ 

tur,difrumpat,  palamque  dicere  non  vereacur,  fenolle 
Deumfequi^necdebitumpr^ftarefamulatum.Etquamuis  Auguil.rent. 
nihil  digniusfitmifericordia,quammifer;fittamenmiferi-  JS'. 
cordiaindignus,quiafuperbuseft  mifer. 

§.IL  Magna  'uis  deprauaPa  confuetudinis^  (^qmntopre 
tam  a  dato^quam  acceptofcandalo  cauendum. 

^on  cratmirum  Avgvstinvm  necdum  catechume-  dominica 
num,  inipfoafTurgentisxtatisflore,  priufquam  iudi-  iii.poftEpi- 
cium  multiphci  rerum  vfu&  experientiafirmatumfit,ita  1'"^"'^™. 
prauisconfodalium  exemphs,  &  corruptafsecuHconfue- 
tudineabreptum,vtpuduerit  illumcafirimonisernter  im- 
pudicos,  &deflagitijs  fuisgloriantes,  iadraucritque  fe  de 
illisquasnonfecerat.   Seduduseft  ,  vtdefeloquitur,quia 
fedudiliserat,&:adimitandum  malosquam  bonosprocli- 
uior.Nonjinquam,mirumerar>cumtanrafitvismaliexcm- 
pli ,  vt  etiam  conflantiilimum  quemque  de  gradu  fit  po- 
tens  deiicerc.  Efl  enim  inflar torrentis  de  fuperiore  mon- 
tis  vertice  decurrentis ,  qui  obuia  quxque  corripir,  volu^ 
minibusque  fuis  inuoluit. 

■ Velocius  dr  citius  nos  luuenalis 

Corrumpuntvitiorumexemfladomeficaimagnls  atyr.  14. 

Cum  fuheunt  animos  auBorihm. 
Cumfontesdepugnabantferro,inquitCicero,auribusf(3r-  Lib  i.Xufci 
tafTemulcse,  oculisquidemnullapoterateflefortior  con-  quajft. 
tra  dolorem  &:mortem  difcipHna.Hinc  ciim  olimZeno  de 
immortalirate  animseagcret,  dicebat,  mallefe  videreln- 
dumconfcendentemrogum,  qaam  quofuis  Philofophos  < 

audire  deilladifputantesj  quia  nimirumvel  vnumexem- 
plum  fadumque  centum  difputationibus  didifque  prae- 
gonderat.Etquisnon,ytimmortahtatisanim2e-fententiam 

E-3  firmius 


3«  SPEGVLI  PECCATORVM 

firmiiisimbibat,  malicviderePaulumdecolIatum,Petrum 
muerfo  corpore  pendentem,  BartholomsEum  exeariatum, 
Laurenciiaincraticulaiacentemfpeimmorcalitatis,  quara 
calegere,  qu^a  Platonein  Pbsedone,  vel  a  Cicerone  in 
^  Tufculanis.vclaThoma,  Scoto.totaque  Scholafticorum 

curba  deimmortalitateanimxeruditedifputantur  ?  Vnde 
ciim Deus  humanum  genus  ad  obferuantia  legis iux  com- 
.mouere  vellet,tamquam  efficacillimummedium  ,  exem- 
plum  lobi  fine  lege  enu  triti,&  tamen  iuxta  legem  viuentis, 
etiaminrermedios  idololatras,  propofuit.  Obferuatioilla 
Prxfat.  in    cft  D.Gregorij:  Qjiamuis,inquir,homoeoipfo  quo  efl:,au- 
Iib  Moi;aI.    drorcm  fuum  deberet  intelligere  ,  tantoque  magis  ipiius 
^^h^'         voIuntatiparere,quanto  fede  feipfo  nihileiTepenfat.Eecc 
autcm  condici,Dcum  confiderarenegleximus:  adhibita 
funt  prarcepta,  pra^ccptisquoqueobtemperarenoluimus^.- 
adiunguncur  exempla,ipfa quoque  excmpla  declmauimus 
iidelium.  Vnde  adconfucandam  impudentiam  noftram," 
Gentilishomolobad  exemplum  deducitur:  vtquiaobe- 
dirchomo  legifub  Iegepo(itus,defpicit,  ciusfalcem  com- 
paratione  euigilet,  qui iine  lege legaliter  vixix. 
Et  nefcio  etiam  quo  padloid  tibi  licere  crcdant  homincs, 
Cyprfan.I.i,  in  quo  alios  vidcntfcprsecellifre.  NuIIus  nuncdelege  me- 
cpift.z.        tuseft:dequaefitore,  dciudicetimornullus.  Quodpoteft 
redimi,non  timetur:  efte  iam  inter  nocentes  i.nnoxium,cri- 
tticn  eft.  Malosquifquisnon  imicatur,ofFendit.Confenfere 
iura  peccatis, Sc  coepit  efTclicicum  quod  publicum.Quafi 
vcro  peccantium  multicudine  culpa  diluatur,  illudque 
iamIiceat,non  quia  permifTumeftjfedquiamuItifaciunr^ 
&  non  potius  a  mehori  quam  grandiori  partc  fumenda 
fint  incitamenta  virtutum.Non  exemplis,{ed legibus iudi- 
cabimur^  quafi  confuetudinepocius  quam  ratione  viuen- 
dum  fit. 

Ne  quis  multitudinc  id  facientium,  aut  confuetudinc 
f«culi,{iucpeccaci  vetuftate  fe  excufet,fi  male  agat,monec 

D.Hie. 


LIBER  PRIMVS.  CAP.III.  39 

D.Hieronymus,  aitque  numeroficace  lignorummaiorem  inEpiftoIis. 
gchenn^e flammam  fuccrefcerc.   Non  enim  nos  improbos 
facere  debetimprobitas  aliena;  quiaquemlibecliominum  Satuian.^. 
magis  fibi  praeftare  conuenit ,  vc  (ic  bonus ,  quam  alceri  vc  Jj^^j^"^""' 
fit malus.  Ec  iioc  crac  de  quo  toties,&:  tam acriter  Chriftus 
I>ominus  Pharifacos  reprehendebat,  quia  iUi  de  fe  exempla 
prauitatisdabant,  quorum  erat  populofacemprxlucerej 
atquead  onuslegisgrauiilimum,  (^quo  gens  ludaica  tan- 
tum  nonopprimebacurj  addebanc  onusicandali&offen- 
fionis.  Longe  colerabilius  videri  pocerac,{i  foh  peccaiTent, 
iiixtaillud  Bernardi,qui  cicansillaverba;Sinoncaftc  ,lal-  ^^^^^^  -^^^ 
temcaute,air:  Eftnamqueminoris  culpxquemlibccfefo-  qmt. 
lum  darc  morti ,  quam  fi  ceteros  fecum  collac  concagione 
virtutis.  Quid.^quod  idcmBernardus  dicati11os,quialie-  Serm.  de 
namfalutemfuofcandalo  impediunt,  grauiusdelinqucre,  5°^^^] 
quam  fi  cum  ludseisfanguinemChriftiefFudiirenc.  Deni- 
que,inquic  ,  fi  proprium  fanguinem  dcdic  in  preciumre- 
dempcionisanimarum;  noncibi  videtur  grauiorcm  ab  eo 
fuftinere  perfeGUtioncm,  qui  fuggeftione  maligna ,  excni- 
plo  perniciofo,  fcandalioccafione,  auertitab  co  animas 
quas  redemic  ,   quam  a  ludaeo  qui  fanguinem  illum  fu- 
dic  .?^  Agnofcice,  dilediflimi,  6c  expaueicice   conforcia 
eorum  ,  qui  falucem  impediunc   animarum .    Horren- 
dum  pcnitus  facriIegium,quodipforum  vidctur  excede- 
refacinus,  quiDomino  maieftacis  facrilegas  manus  in- 
ieccrunc. 

Annon  hac  de  caufa ,  cam  feuere  punici  func  Heli  &  filij  i.Rcg.a. 
cius,  quiamaloexemplofuocransgredi  feceruncI(racl?Ad 
fummam  pofteri  eorum  rcdadi  lunt  paupercaccm  ,  ita  vt 
mendicandopetcrent  admittiadtortampanis-.faccrdotio 
exciderunt,pkriquc  cum  Ophni  6^  Phinees  vita  cxutifunt, 
cum  ad  virilcm  *etatemperueni(Tcnt.  quanta  mala !  exau- 
^oratio,mendicitas„morsip(a:  &:  quidni  ?  Nihil  fiquidem 
indigniusquamfacerdotesmaloexemplohabenaspeccan- 

di 


40  SPECVLI  PECGATORVM 

di  populo  laxare ,  quorum  erat  illas  adftringere.  Vtde  D<?- 

Tluen,  i .  ^^^^j  in  ^^^  leremias ,  afpBiomm  meAm^qmniAm  ereBus  ejl 
;>/wir//^.  Ad  quemlocumBonauentura,Tam,inquic  ,ini- 
micus  erigirur,  quam  malus  in  Eccleiia  prxficitur ,  ficut  fi - 
lij  Heli,  Ecclcfiamfcedantes  perexempla  luxurias.  Nul- 

Epiftio^.  loSjait  Seneca,  peiiis  mereri  deomnibus  mortaiibus  iu- 
dico  ,quam  quialicer  viuunt,  quamviuendumeiTeprseci- 
piunr. 

Macth.ig.  '  Neceffe c\mdem  eft vt euentAnt fcandAU: verumtamenvAi\\is 
jer  quos  fcandalnm  venity  per  quos  peflimse  confuetudines 
veftiendi,  coenandi,luxuriandi,inrempubl.  inuchuntur; 
quaEtanto  maiuspondusobtinent ,  quantoapotentiori  , 
etiamabipfo  Rege,originemducunt  :quia 
Regts  ad  exem^lum  totus  comfonittir  orhis. 
Quemadmodum  morbi  vniuerfo  corpori  exitium  afte- 
runt.quia  capiteprocedunr,&primum  coelum  inferiores, 

Ciccrol.j.  quosambitu  comple£litur  ,  fuo  moturapit.  Non  tantura 
^^S^  malieftjinquitdirertilIimusRomanorum,eapeccareprin- 
cipes  ,  quamquam  eft  magnumhoc  per  fe  ipfum  malum, 
quantum  illudquodpermulti  imitatores  principum  exi- 
ftunt.  Nam  Hcet  videre ,  fi  velis  fcrutari  memoriam  tem- 
porum,qualefcumquefummiciuitatis  virifuerint,  talem 
ciuitatem  fuifte,  quascumque  mutatio  morum in  principi- 
bus  exticerit,eamdem  in  populo  fecuturam.  idque  haud 
pauloeft  verius,  quamquodPIatonirtoftropIacet,quimu- 
ficorum  cantibusaitmutatis  mutariciuitatisftatus.  Ego 
autem  nobiliumvitaviduquemutaco  ,  mores  ciuitatum 
mutariputo.  Qiio  perniciofius  de  repub.  merentur  vitici! 
principes, quodnonfolumvitia  concipiunt,  fedeainfun- 
duntinciuitacem.  NcquefoIumobfunt,qu6diniipficor- 
rumpun  tur,  fed  etiam  quod  corrumpunt,pIurque  exemplo 
quampeccato  nocent.  Hadenus  Cicero. 

Qaantscilleintegritatis,  etiam  apud  Ethnicos,  dequo 

Lib.4.cap.5.  ValeriusMaximusfcribit;  Excellentis  in  regionc  Etrurrse 

'     pulchri- 


LIBER  PRIMVS.     CAP.  III.  4^ 

puIchritudinisadolercenSjnomineSpunnajCummirafpe- 
cie  cumpluiium  feminarumilluftriumfollicitaret  oculos, 
ideoque  virisacparentibusearumfe  (ufped^um  efle  fenti- 
retjorisddcoretiivulneribusconfudit,  deformitatemquc 
fanditatisfuae  tidem,quamformamincitamentumaliena: 
libidinis  eile  maluit.  At quid  fadurus  erat,  (i  culpafua  cui- 
piam  prscbuiflet  anfam  m.ale  agendi,qui  adeo  folicitus  fuit, 
vtnequidcmdote  fuanaturali  quemquam  adillicitafoli- 
citaret? 

Vasetiamillis,  qui  adhasconfuetudinesimpingunt,ac- 
<jue  illud  foliim  ad  purgationem  fui adferunt  ,  quod  lon- 
gam  fericm  enumerare  poflint  eorum  qui  idem  aditant: 
ideoqueputantfe  pcccareimpun^,quiapeccantnon  foli. 
Quafi  non  perinde (it ,  fi  folus ,  atque  cum  multis  fubmcr- 
garis.  Hoc ante alios  lobum inter  Ethnicos , Tobiam inter 
Hebra^os  commendabiles  reddidit ,  quodprior  habitaret 
interraHuSjideftjidoIorumcuItui  dcdita,omnique  vitio-  lobr» 
rumgenereconfpurcata  ,  &tamen  vcrumvnius  Dei  cul- 
tum  obferuaret ;  alter  cumirentomnes  advitulos  mreosy  quos  Tob.ip 
ieroboamfe^emtrexlfraeljfolusfugiebAt  confortia  omnium^fed 
^ergebat  in  lerufalem  ad templum  Domini  i  d^  ihi  adorabat  DO' 
minum  Deum  ifrael.  Cumj^  e(jetiunioromnihusin  trihu  T^fh- 
thali ,  nihii  tamen  pierile  gejfit  inopere.  Puerile  eft,  finc 
difqui{itionc,aIiorum  vefl:igijsin{iftere,imitari  quodalios 
facientes  videris.  Etquisvmquambenccurrat,cuicura(it 
alienis  veftigijs  pedeminfigercJ* 

Quodvclim  attcndas  ne  locum  inte  habeat,neq;conte- 
plerisquidalijvelcomittantvelomittant,  fed  potiiis  quid 
lado  opus,quid  munus  a  te  tuum  poftulet,  quid  lex  diuina 
cxigat,quid  refpubl.expe<5tet.  Idcoqucprseteritorumobli- 
tus  ,fcmpcr  priora  melioraque  fedare,  Acquiefcendum 
eonfilio  Sapicntis:  Filifl te laifauerint peccatoreSjneacquiefcas  Proucrbi. 
els.  Si  dixerint :  Feninohifcumyinfdiemurfanguiniyabfconda' 
mustendiculas  contra  infontemfrujira  :  deglutiamus  eumficut 

F  />?- 


41  SPECVLI  PECCATORVM 

infertJH^viuentem  ,  c^  integrum  quafi  defcencientem  in  lacum, 
Omnem  pretiofim  fubfiantiam  reperiemus.implebimus  domos  no- 
firoijpoltjs.  Sortem  mitte  nohifcum ,  marfupium  fit  'unum  om- 
niumnGfirum.  Filimi,  ne amhules cum  eis ^frohibe pedem  a  femi- 
tis  eorum.  Pedesenim  illorum  ad  malum  currunt,  crfefiinant  vt 
effundant fanguinewt.  Cauendse  in  primis  illx  focietates,quse 
malis  confuetudinibus  detinentur,  cauendi  nouarum  for- 
maruminuentoresrplusenim  his  diabolus  quandoquev- 
niusfemihor£Efpatiopromouet,quamalijs  multoruman- 
norum  tentationibus.  llla  retia  &  laquei  funt,  quos  ini- 
micum  tetendifle  ante  pedes  noftros  alibi  conqueritur 
S.P.  AvGVSTiNvs,  atqueillismundumrepleuille  vniuer- 
fum.  Quidquidenimferehodieinveftibus,  inmenfis,  in 
colloquiis ,  variis  curiofitatibus  peccatur  j  ideo  peccatur, 
quia  confuetudo  id  obtinet.  Adeo  vt magnjc  felicitatis  fue- 
rit illis non  implicuifte  pcdes.  Finio  cum  Liplio : 
' 0  ille  heatuSy 

Lib.  X.  d*  Gu^i  qjif^  infames  fcopulos ,  &  naufra<ra  faxA% 

fine.  Fejtsna potuu prdteruexijje  carma  ! 

QuidenimaptiusperfcopulosSc  naufragafaxaintclligas, 
ni/i  corruptos  faeculi  moresJ 

§.  I  n.  Far^nefis  adprauarum  confuetudinum^maxim^e 

vefiiendi-i  inuechres, 

fix^^^ft*^*  VTVIlaquidem  tanta  eft  deprauati  huiusfxculilabes> 

Pentec.         l^  quam  diluercnonfitfacillimum,  fifupcrioris  xm  ex- 

empla,&:  fada  perperam  antiquorum  adducere  fatis  fit in 

purgationem  delidi,  Noui  virum  dodum ,  qui  vcl  ex  vno 

Plauto  fuoomnesomnmo  morum  noftratium  corruptio- 

nes,ctiavfqacadminutaqu£edam  infandalijSj&:  tortura 

capillorum,  airerebatfepofteoftendere.  tam  vigebant  ec- 

iamRom^  tumhiabufus,  quimodohominibus  cordatio- 

ribus  difplicent.  Adeo  nullum  fa:culum  vmquam  a  vitijs 

ftiit  immune  ,•  quidquid  aliqui  antiqua  (emper  deprasdi- 

cent , 


LIBER   PRIMVS.    CAP.Iir.  45 

cent,  &  prae  alienis  domeftica  faftidi.ant.  Non  quo  illorum 
patrociniumvelim  rufcipere,quitamauidc  quafuis  exter- 
nas  veftiendi  ,equitandi  ,  ambulandi ,  coenandi  formulas 
amplexantur,auc  etiam  nouas  comminifcuntur :  fed  quan- 
doquidemhEEcrerumhumanarumfttfcrieSjmonicosquof- 
dam  hoc  cancum  velim,  vt  nc  mediocriratem  excedant.  In 
excrcmitatibusfiue  excefTu,  oflfenfionispericulum  efti  6c 
quamuis  ipfe non  pecces,  fquod  camen  quis aufit afTcrere.'*) 
alijs ad  peccandum  5^-  inuolandum  in  malam intentionem 
incitamentoes.Iamindeabaeuo  Senec^  aliqui  dixerunt:  Epiftjfi 
Non  ego  ambitiofus  fum, fed nemo  aliter  Romae  poteft  vi- 
uerc. Non  ego  fumptuofus ,  fed  vrbs  ipfa  magnas  impenfas 
exigit.  Non  eft  meum  peccatum,  quod fic  veftior,  fed con- 
fuetudinis  fseculi.  At  confuetudinis  fxculi  quoque  erat 
qu6ddiucsEpulobyflb&:  purpuraoperiretur;  nectamen  Lac.iy, 
feueram  vindicancis  Dei  dexteram  euaftc ,  verfaque  func 
mollities&decor  eius  in  ignem  fulphureum&tenebras  , 
fepulchrumqueinfernaie.  £t6  Deusiquasnon  minas  pe- 
regrina  vefte  inducis,&:  cum  faftuinEccleiiafeoftentan-  . 
tibus  intentat  Sophonias /  Et  erit :  In die  hoftta  Bomini  'vifi-  Soph.u 
tabofuper  omnes  qui  induti  funt  vefte peregrma :  ^  'uifttabofu^ 
peromnsmy  ejuiarroganter  tngreditur  fuper  limen  indieilUy  qui 
ccmpient  domum  DominiBetfuiiniquitate  c^  dolo. 

Sitigitur,nullamvmquamfuiftefasculum{inevitijs,noti 
miniis  quam  nuUus  vmquam  annus  abic  finepluuia:  at  fi 
vllibi,  certequoadmodoshos  (vtvocant)  audiendus  eft: 
Ennius' 

CMoribus  antiqulsresftat  Romana  'oirif^. 
Quod  quamrigide,  tam  regie  gloriofus  Hebra^orum  rex 
"DiuidohCetM^iiiit'. qui cum  cooperiretur  'veftibm  ->  noncalefte-  s.Reg.u 
bat.  Quia,  vt  Caietanus  obieruat,  non  erat  moris  eledam 
illam&:  {andam  gentem  villo  pellibufue  fultis  veftibus  te- 
gijfed  linovel  iana:maluitqueobferuanti{limus  Rexfri- 
gere,quamcalefcere  nouo  veftiuienti  genere.  Sed  quis 

F  2,  hoc 


44 


SPECVLI    PECGATORVM 


ludic. 


hocctiam  ex  priuatis  imitetur  ?  nulkis  vetuftate  gauder^ 
omnesadnouitatesadfpirant,  &:quidemij,  quinonita 
nupercicerislentifque  emptores  ,iamdomos  palatia  ad- 
sequanteshabitant;  quiita  jfplendidc  veftiuntur^opiparc 
viuunt,  &  fuperbe  incedunt ,  vt  quis  non  incongrue  iJlud 
PhiliftinorumaduerfusSamfonemdi£terium ,  Aliquidalli- 
AbuIenCin  gntum hahet,\n  eos  vfurpaueri t. Quo iUi quidem,  tcfte  Abu- 
Jcnfi,  indicabant  fortillimum  iUum  heroa,  ciim  mediocris 
tantum eflet  ftaturas, nec plus  ceteris  vel  ederer,  vcl  bibe- 
ret,necfcirentvndeiUitam  portentofaobtingeret  forti- 
tudo,  dsemonemhaberefamiliarem,cuiusope  in  tam  ar- 
duis&humanasviresfuperantibusvteretur.Hoc^inquam, 
aHquisnon  inuenufte,  necabfque  fundamcnto  aduerfus 
eiufcemodi  homines  triUtteros  fphingefquc  Megaricas 
vfurpauerit :  Aliquid alligatum  habet.  Habet  iUe  da^moniuni 
famihare  harpagandi,  Kegcmque deprsedandi ;  habet  ifta 
Venus  dsemonium  cubiculare,quod  hcfternas  fordes  men- 
dicitatemque  in  illas  elegantias  abundantiamque  com- 
mutauit. 

Ideoque  vel  maximc,quia  eo  Saluator  nofter  in  vita  fua, 
(qui  nobisinimitationem,  ctiaminhistenuibusdatus  eft> 
vtfequamur^vejltgtaeim)  duxit,  qui  nec  ad  paucorum  vixic 
exemplum  ,fcd  vfitatum  5<:  antiquiorem  viuendi  morem 
in  exterioribus  retinuit.  I^onvemfoluere legem  ^fedadimple- 
re,  Fuirquidemtamantiquitatis  amans  &tenax,  vt  cum 
Apoftolos  fuos  rogarct :  ^emdicunt  homines  effefilium  ho- 
minls  ?  Petrus  ex  vulgi  opinione  refponderit :  x^lij  Eliamy 
alijleremiam  ,  etut  vnum  ex Profhetts\  itaomniain  veftitu  , 
vidu  &  conuerfatione pr^  fe ferebat, vt  antiquos illos  non 
virtute miraculorum  modo,  (^^  &c  reliqua  vetufti  jeui  fim- 
plicitatccxprimeret;  vtquinonnififando  dc  antiquiori- 
busiUis  audierant  ,accuratam  illorumimaginemin  Chri- 
ftodeprehcnderent.  Fuitetiam  cumdelicijs,  &c  qua^mol- 
liticm  quamdamfapiebai^tj,  obreuerentiamantiquitatis, 

vteire- 


I.Pet.2, 

Matth  y. 
Matth.i6. 


LIBER   PRIMVS.  CAP.III.  45 

vtcrerur.  Euangeliftas  fequens  Petrus  Damianus  fcribit:  Ep'^.  lotf. 
Neperegrin^adinuecioni  ftudeasfuperinducerenouitate. 
Nam&:  ipfequi  cftmagifter  Angelorumin  cxlo  ,  morem 
in  terra  tenuit quem inuenir, nec  dedignatus  eft  terrenam 
feruare  confuetudinem.  Curenimftbi  caput&;  pcdes  vn-  j^^^^ 
guento  confpergi  muliebri  minifterio  pafliiseft,  niftquia  loan,  li 
Palarftinje arque ludaicas regionis  mos erat ,  v t eius  incolx 
crebrius  vngerenturfEcce  quos  mores  reperit,feruauit 
quidem ,  cum  eflcnt  indiflPerentes ,  fed  alicuius  nouitatis 
fabricatornequaqfiamextitit.EchocinftnuatloannesBa- 
ptifta  .•  Medim  'veftrum  fietit ,  quem  'vos  nefcitls.  quafi  dicat,  Matth. 1 1. 
Vos  aliquid  extraordinariumin  Meflia  veftro,  quoadve- 
fticum,comitatum,  vidum,&:  cetera  huiu{cemodi,requiri- 
tis  5  ille  autem,  qui  reucra  Meflias  eft ,  inter  vos  communi 
habitu  &c  modo  verfatur,  &:  hocfolo  non  agnofcitis. 

Agite  igitur  jingenui  &:  nobiles  Belga;,antiquitace  ama- 
te,  ritus  raorefque  patrios  aftcrite :  antiquitas  probicatenij 
nouitas  vt  plurimumimprobitatem  velat.Etforcaffishuc 
olim  refpexit  Dcus,  vbi  feuera  lege  edicit,vtne  quis  alieni- 
genamfeminam  fibimacrimonio  copulet,nifi  rafam,&:  vn-  ^"^*  **' 
guibus  circumcifam,  depofitisque  in  quibus captiua  ducia 
eft,  veftibusj  ne fcilicet  externo  veftitu ,  aut fido  capillitio 
maritofucumfaciat.Quidinftar  fimiarumalienaimitami- 
ni?  eft  vobispotiormerxdomi  ,  illa  decore  &  pra^ftantia 
nihilextcrnaecedit,fedinfolentiaquadaminoculosincur- 
rit,  nccgenerofas&conftantesmentes  afficit,femineasvi- 
lesquetantumemollit.  Nequaquamfacerevosimprobos 
improbitas  debettquia  quemlibet  hominem  magis  fibi  pra^- 
ftareconuenit  vtfitbonus,quamalteri  vt  fitmalus.Euro- 
pa  virgo  nobilisa^quc  acformofa  ,  dum  negledo  veteri  & 
folito  equorum  vfu, in  tauro equitarc  maluit,fubmcrfionis" 
prim6pericuIum,moxpudorisJmminutioncmadijt.Quidf 
nifiinpccnamcuriofx  nouitatis? 

Quam  vero  Deus  inuehitur  in  parentcs  iIlos,qui  vanita- 

F  5  tem 


4^  ST^EGVLI  PECGATORVM 

tcmfiliorumpromouentflamnon  videturvenijEvlIusre- 
liciuslocusiTu^iolsorareiinquitlevcmias ypro  populo hoc.fjec 
ajjimaspro  eo  laudem  &  orationem,&nort  ohfifias  mthi.quU  non 

fA'W/4w/e.Sedqu(g,6piiflime,tecaulaimpulit,vcinexora- 
bilis  fieres?  l^hnne  videsy^.ii^qmd iHifaciunt in ciuitatthm  lu- 
da,  &in  flateis  lerufalemf  Jilij  colligunt  lignat  &patresfuccen- 
dunt  ignem,  dr  mulieres  coKjfergunt  adipem  ,  vt  faciant placen^ 
tas  regin^  cdliy  &  lihentdijs  alienis ,  ^me  adiracundiam  fre- 
uocent,  Fouent  parentesoua  vanitatum,  &proIescxcIu- 
dunt:  matres  ftibio  &:  purpura  filias  ejfcarnant ,  iW^x:  ambu- 
lant  extento  collo,  &  rapiunt  adolefcentum  corda:  patres 
pyram  ftruuntlignorum  vanitatis  ,aurum  addunt  &:  ve- 
ftesjfilijrupponuntignem.  Sicomneslibantvanis,  &:  vc 
luna  inftabilibus ,  mundi  idolis. 

CAPVT   QVARTVM. 

§'  i.  V^imia fatris  connimntict  Av gvsyinv u 

ferdidtt» 

THEMA  GONGION. 

Docejiliumtuum^droperareinilb,  ne  in  turptudinemillim 
offendas,   Eccli.  30. 

Te  R  agebat  Avgvstinvs  per  plateas 

BabyloniiE  cum  fodalibus  asquc  vitiofis, 

autetiam  corruptioribus,  &  volutabatur 

incosnoeius,tamquamincinnamomis,&: 

^  vnguentispretiofis:eoqueidfaciebatlibe- 

fl^^^  tiiis,  quod  in  illum  finem  fibi  baptifina  di- 

latumefic  intelligcret ,  quoomnia  pcccaca,ctiam  grauif- 

(ima,  eciammaximo  numerocolluncur.  Acqucaliqualicer 

id  colerariquidem  pocerac  in  illo  acftu  inexpertae  adole- 

fcencia? ,  nifi  illi  ieueri  mocum  magi(lri>indiccique  ver  itatis 

(quo 


LIBER  PRIMVS.  C  AP.IV.-  47 

(quo  etiam  plerumque  Reges  laborant)  defui/Tent,'  auc 
{aitemPatricius.nondum  Chriftiansefideipra^ceptisplene 
imbutus,  eo  ad  corripiendum  filium  fuiftet  animo,  quo 
piaipfius  coniux;  vel  illaparem  cum  marito,  adid  nadla 
fiiiiTetaudoritatem.  Cum  enim  aliquando  illa  materno 
affedu  ,  ingenti  fblicitudine  ,  fecreto  moneretne  forni- 
caretur ,  maxime  ne cuiufpiam  abuteretur vxorej  monitus 
videbantur  Avgvstino  muliebres,quibusobtemperare 
negligebar.  Interim  a  Patritio  laxabantur  illi  etiafn  ad  lu-  Lib.2.  Conf. 
dendum  habenas  vltra  temperamentum  feueritatis ,  in  "P-3» 
difToIutionem  afFedionum  variarum.  Etin  omnibus  ,in- 
quitipfe  ,  eratcahgo,intercIudensmihi,  Deusmeus,fe- 
renitatemveritatistuae}&:prodibat/^»'i'^»^w  ex  adppe  mi-  praim.72 
qnitasmea.  Intelligit  per  adipem  Dauid  diuitias,faturita- 
tem^otiumjhseccnimcauffafunt&occafio  multarum  ini- 
quitaturo,  vtde  SodomaceftaturEzechiel,&;defeipfohic  Ezeeh.i*?. 
AvGvsTiNVS  ,qui  exfaturitatc&licentiadomeflica  ruic 
in  varias  iniquitates.  Quinimo  vbi  illum  pater  in  balneis 
vidit  pubefcentem  ,  6c  inquieta  indutum  adolefcentia  , 
quafi  iam  ex  hoc  in  nepotes  geftiret,  gaudens  vxori  indi- 
cauitigaudens  vinolentia,  in  quate  ifle  mundus  oblirus 
efl  crcatorcm  fuum ,  &  creaturam  pro  te  amauit. 

Optime,  vthoc  parentes  pr^ecaueant,  monet  Ambro-  In  c.^.Luq. 
fius:NatursE  pignora  Deibeneficium  funt ,  necquifquam 
debetplusamare  beneficmmquam  benefa^Storem.  Amor 
hberorum  sequus&:  bonus  fir,tamen  fpiritus  Dominide-  Gen.i. 
bet  ferri  fuper  aquas.  Amor  Dei,amori  libcrorum  &cu- 
iufque  rei  creata^  pr^eferendus  efl.  Et  hanc  fibi  adeo  dam- 
nofam  patris  indulgentiam  S.  Dodor  volens  cxprimere, 
ipfum  agricola^  ,  adolefcentiam  fuam  luxurianti  fegeti, 
a^flum  libidinis  fpinis  comparat.-quam  dum  negligens  agri- 
cultor  noneuellit,exurgunt  in  ruinam  &:  fuffocationem 
fegetis.  Exccffcrunt ,  inquit,  caput  meum  vepres  libidi-  Lib.  z.Cot>- 
num  ,  &  nulla  erac  cradicans  manus.  Cumintereanon  fcff.cap.}. 

faca- 


4S  SPECVLI  PECGATORVM 

facageret  idem  parer  ,  qualis  crefcerem  tibi ,  aut  quam 

caftuseflem:'dummod6eirem  diferrus,  veldefertuspotius 

aculcuracuaDeus,quiesvnus,  verus  &:  bonusDominus 

Dccducat.    agritui,  cordis  mei.  Nam  veluti  terraipfa,  inquit  Plutar- 

liber.  chus, quomelior  cft  natura,eo  magis  corrumpicur  (i  negli- 

gacur:  icaquifoliim  fcquuncur  ingenium  fuum  difciplina 

nonexculcum  (quod  in  Avgvstino  perparentis  conni- 

uentiam  ,  omnino  locum  habuitjmagnas  faciuntin  vitia 

viciffitudineSj&plerumquedeclinantaddeteriora.  Dabac 

quidem  Patritius  filio  benedidionem ,  id  eft  ,  amore  pro- 

fequcbatur;fedbenedidioneminuerfam,qualem  Ifaac  E- 

Gen.17.       fau  fuo  impertiuit :  Inpinguedine  terrA  ,  d"  in  rore  c^li  defiper 

erit  benediciio  tun.  Potiusillipr^fentiaquamfutura,terrena 

quac3Eleftia,profperitatcmcorporis  quam  animae  optauic. 

Si  qui  vero paterno  afFedu  fihis  bene  precantur,aiunt eum 

Ifaaco  ad  lacob  :  DettibiDeus  de  rore  cdiy  cf  definguedine 

LIb.5.  cont.  terrA.  Vbi,inquit  TertuUianus  ,animaduertenda  eft  fttu- 

Marcion.     ^uta  bencdidionis  j  na  circa  lacob ,  qui  pofterioris  populi 

cap.i4»       gfl.  figura ,  id  eft  noftri ,  prima  promiflio  casleftis  eft  roris , 

fecunda  terrenaz  opimitatis ;  nos  enim  primo  ad  caeleftia 

inuitamur ,  cum  a  fa^culo  auellimur ,  &  ita  poftea  inueni- 

mur  tcrrena  etiam  confecuti.  Hic  quartus  Avgvstino 

adimainfernigradusfuit:  nam,vtillud  Tcrentianumha- 

bcc,  nimia  Uarttia  dettrioresfumus^ 


Ex 


LIBER    PRIMVS.  EAP.IVi  ^       4^ 


5<* 


SPECVLI  PECGATORVM 


'BiiceJferuntcAfuttneum  vepves  Uhidimm  >  &mlU  erat  eradf- 
cammmu^.  Lib.  2,.  ConfefT.  cap.  3. 


AgricoU  nemononindignatur  tfrertiy 
Otia  qubpemttur  Uta  terentefeges, 
^tquifquam^atriparcat^qui  Cypridos  inter 
-■BxtinguifentespignorA  carafmit  l 


§.IL 


LlBER  PRIMVS.  CAP.IV.  51 

§ .  1 1.   Verecunde  admodum  d"  circumfpeB^e  loquendum  de^a^ 
rentum  d^  Superiorum  defeclihus, 

NOn  latebac  Avgvstinvm,  ciim  libros  Confeffio- 
num  fcribcret,  largiter  a  parente  fuopeccatum,  qui  Dominica 
inttarotiofi&inertis  ruSici,agrum  cordis  filij  lui  fiuerat  "•  portEpi- 
filuefcere  ,  neclolia  &  veprescurauerat  euellere  ,  infe-  ^  *"^*™'. 
curitatem  nafcentis  fegctis  :  tamen  ita  latenter  &  indire- 
de  hocS  Doclor  «ifinuauic,  vtpotiusde  externis  quam 
domefticis,  de  ignotis  quam  parentibus  loqui  videatur.  Libi.  Conf, 
Exceirerunc  ,  inquir,  caput  meumvepres  Iibidinum,&  cap.j. 
nullaeratcradicansmanusj  &:maltaeiufmodi.  VtintelH- 
gas  emudorium  quidem  candela:  fupercandelabropofitac 
fuifle,  fed  aureum.  Id  quod  olim  praccipiebatur,  vtin 
temploemundoriaefTcnt  ex  auro  puriffimo;  quo  innue-  Exod.iy. 
returcorredionem  Superiorisdeberc  exaurofapientiaj&: 
dilcretionis  procedere.  Et quidni ita  fiat  f  maledidtionem 
in  fepaternamexperiantur  cum  Chamo,  quiaufi  fuerinc  Gcn.9. 
reuelareverendaparentumfuorum.  Obfemoex  verbisS. 
Ignatij.-Dathan  &  Abiron  Moyfi  refiftences,  viui  adin-  Epi^.j. 
feros  depofiti  funt  5  rebelles  illos  ,  &  Superioribus  fuis 
obtredantes non  fimplici  aliqua  damnationis  poena  fuifTe 
multatos ,  fed  viuos  depofitos  ad  inferos ,  quafi  ad tempus, 
doneccommodior  expiandis  iftis  tam  cnormibus  delidis 
locus  appararetur.Videturfimilitudo  tranilataamodofe- 
pehendi  magnos  &:nobilesviros  ^quorum  cadaueratan- 
tifper  alicubiin capella  deponuncur ,  dum  monumencum 
ilhsdignum  fiat,  pompa  funcbris  commode  adornetur; 
aut,  fi  peregre  obierint,  infcranturin  fepulchra  patrum 
fuorum.Vt  mirumnonfic,eriam  virosregia  dignitate  ex- 
ccilentes,  parentibus camen  detuliiTe.  Vtpium  &:  fandum 
fihumdecet,hacinreoftendit  fe  Dauidergafocerij  fuum. 
Cumenim  infcribendus  eflet  Pfalmus  dccimus  feptimus, 
ait :  Injinempuero  Domini^  qui  locutus eH  Domino  'verba  can'  ^-jyj 
ticihuiui,  indie quaerifuit eum Domiftm de  manu  omniumini'  pf^im^.i^» 

G  1  mi^ 


^t  SPEGVLI  PECGATORVM 

nticofumeiusy^deTnanuSAul:  ipfuminterinimicosnon  col- 
locauit,  necinfamihacnotanomen  &  regis  6c  parcntis^ 
inquinarefa/linujr.  Hancobferuationcm  Tbeodorcto  de- 
bemus,  quiadhunctituli  locumait:  Vatis  philofophiaad- 
miratione  digna  eft  ;  cum  cnim  tot  infidias  a  Saule  rufti- 
nuiilet  ,  non  cum  inimicis  eumnumerauit.  Verum  cuni 
ab  hoftibus  eum  (eparaflet  ,   non  tamquam  de  inimico 
mcntionemfecit.Idnempepictasafiliojobcdientiaafub- 
dicoexigebat.  Et  liancvicera  quaqueilh  Deus  rependit, 
cura  per  Nathan  Prophetam  ,  perpetrati  homicidij  adul- 
tcrijque  admonendus  foret.Titulus  enim  Pfalmi  qumqua- 
Tit.Pfal.50.  ^t(\\x\\:In^nem,PfalmmI>auidiCumvenitad€um 7s(athan Vro- 
fhetai  {lUCjVtHebra^i  lcgum.quandoingreJfusefiadeum.Vox, 
ingrejfm,  inquit  Eufebius  Ca^farieniis ,  oftendit  quod  non 
pr^fenccaliquo,  neque  coram  vniuerfopopulo  redarguit. 
HocDeusDauidi  quaregi,  deferebat,vtnoncoramfuis 
fubditis  confunderctur  ,  fed  fecretofceleris  arguerctur. 
Idemviderecftin  filijs  Aaron,quosDeusfubitamortepu- 
niuit  propter  oWatum  ahenum  igncm.*  fedpeccatiillius 
tam  faccrdotes  dedecentis,  qualceft  ebrietas ,  tcxtus  non 
merninit  ,  ne  honor  facerdotibus  debitusapudpopulum 
oieaft.  in     minucretur.  Id  ex  Rabbinis  annotauit  Oieafter  ad  illum 
Leait.cap  10.  ]qcum Lcuitici :  Vinum, dromne quodinehriarefotest^non bi- 
betU,  tu^flijtui  ,  quandointrabitis  in  tabernaculum  tefiimo- 
nij.  Coniidera  Dci^apicntiam ,  quam  latcnter  arguat  fuo- 
rumfacerdotum  peccatamoncnim  dicitfc  iuuenes  occi- 
difrepropterebrietatem,fedprohibendoidin  quopecca- 
uerant,  latentispcccatieosarguere  videtur. 

Peccauerant aliquando  &:  ipfi  Moyfes  &  Aaron  ;  dixit- 
Num.  10.  ^ue ad  eos  Deus:  §luia non credidiflismihi)  vt  fan^ijicaretii 
we  coram  flijs  ifrael ,  non  introducetis  eosin  terram  quam  dabo^ 
eis ;  fedfecreto  ,  &  non  nifiremotis  arbitris.  Crediderim 
enim,  inquit  Oleaftcr, hsec  illis  Deum  clam  dixifle,-  nequc 
aifi  perMoyfenhasc  popuIoianotuifre.HiaG  colligequan- 

tai 


LIBERPRIMVS.  CAP.IV.  ^j 

ta  cura  filijs  rubditisque  incumbat,quanta  eos  reneat obli- 
gatio,ne  vmquam  parentum  vel  Superiorum  defe£lus  pro- 
trahantinlucem,neclum  ilIosexaggerenr,&;apudaIiosex- 
ofosreddant.  Siquidpiamdetegendi  tanta  incumbat  ne- 
ceflitaSjVt  differri  non  poffit,  fiat  cum  verecundia  dc  maxi- 
ma  difcretione.Xtf^«/>//>/<«<5/^^/r^,idefl-,eminentes  ftatu     ^  ^"^* 
&  conditione  perfonaSj^^^^/^;?/  'vohh  aquas,d^h\iT)t  id  qua 
fadi  iniquitasdiluatur:noritetamquamincredulivelirre- 
uerentesvirgalinguie&indifciplinatiortspercutere.Con-  ..  . 
flatepotiusgladiumcorreptionisinvomeres,  &:  haftamin     *  ' 
falcem,  quo  admonitio  meftem  frudificet.  Apoftoli  non 
tantum,quantumabillis  Chriftusexigebatjprofecerant  in 
fide,  rtatuitque  illos  iftiusadmonerejfed  quiaconftituen- 
di  erantredorespopulorum  ,  &  principes  fuper  oranem 
cerram,iu{fit  eosnau-em  confcendere,  feduxitque  a  terra,  Matth.?; 
curaquevalidus  ventusingrueret,  &:namsopcrireturflu- 
£tibus,incceperuntiili  imbecillitatem  fidei  fuas  prodere; 
tum  vero  Chriftus  iWosmon^v.^luidtimidieJiismodicafdea 
kicrefpedusillis  nonfua,fedfubditorum  eausadcbebatur* 

§.  m.  §^nta  fit  parentam  obligatio  corri^iendi 
filios  delinquentes. 

CI  quis  filiorumpaulo  atientius  confiderer,  quantapa- 
•^rentibus  cura  neceflitasque  eos  bene  educandi,quos  ge- 
nuerunr,incumbat;nt)n  facile  bene  monentibus  obftrepet> 
aut  folicitudini  eorum  indignabit«r.  In  primis  namquc,vt 
Apoftolus  ^k:  Siciuis fuorum,(jr  maxime domefiicorum.curam  i  Tim.^ 
non  habety  vttum  corpori,  tum  anima£profpiciat,j^^m»f- 
gauitynon  fono  verborum  ,fed  executione  operis.  Deus 
enim,ipfaque  fides  didat illud  Ifaiie  rDomeHieos fiemints  tui 
»€  defiexerisi  fi  qui-s  vera  id  egerit  ,efiinfideU  deterior.  In-  ^'  ^*" 
fidelesenimipfiusnaturaginftinduliberorumcuragerunt, 
necfatisbabentvtfint,fedvtbenefint.Qui5namqueieip- 
fum,  vel  partem  neg|ig,a t  fuif  At  quiuis  pater  viuit ixi  £lior 


54  SPEGVLI    PEGGATORVM 

fi  vcro  filij  folicicudinem  deponac ;  fuiipfius  obliuircitur; 
quc  d  de nullo  Scytha  vel  Thrace exiftimandum efl: ,  ciim 
omnia  viuentia  vfque  ad  lumbricos,  &  viliffima animalcu- 
la,  efTe  ruumconferuenr,  Vndefequiturparenteslegena- 
turaeadftridos,  vtnon  mododeijsqusecorporisconferua- 
tionem&:  vir^e  commodaconcernunt,  profpiciant,  fedin 
primis  ea  qu2e  animum fpedanc ,  ipfis  inftillare procurent. 
Si  enim  liberi  per  parentum  perniciofam  indulgentia  cor- 
rumpantur,  fruftraefi-reliquusomnisIabor&cura.Quod 
illi,  quiiuuentutemdocent,quotidie  experiuntur.  Inqui- 
necurdomi  puerorumindoIes,atque  in  amplexibus  gre- 
mioque  matris  vitiofi  mores  inualefcant ,  quosipfafa^pe 
etia  rifu  approbat;  difficillime  in  fcholis,  ciimiam  ingran- 
dibuscoEperit  difpliccre  quod  in  puerulis  piacuerac,emen- 
datur»  Vbi,quodIongeadhucintoIerabilius,  fiquid  puer 
peccatjindulgentiacademcuraacimperiummagiflriin- 
'     nibetur.PoEnasfidetmerit6acvapuIet,exclamacatqueoc- 
currit  mater, 

Prouocatur^ddagogu^.Bho  fenex  minimiffretijy 
Ne  atiigas  pcerumtjla  causd,  quando  fecit  Jlrenue* 
Si  quid  peccat, 

ijiiihi  peccat :  ego  illi  maximam  fartem  feram» 
Interim  fortunas  (uas  puero,&:  virespatrimonij  clam  inflil- 
lantur ,  qusE&proteruiamaugent,longiusque  animuma 
ftudijsabducunt. 

Reprehendicurin  Euangelioilla  parcntum  folicitudo, 
qua  ad  promotionem  filiorum  feruntur ,  atque  omnibus 
modisfataguc,vtaddignitatesconfcendant,opuIentacon- 
nubiaineant;mores  interim  filuefcerefinunt.  Gandidcul 
agebat,&intempeftiua:ambitionideferuiebatmaterfiIio- 
Matth.20.  rumZebed^i,dum  Saluatorem noftrumrogabat:D/V i/^y?- 
deanthiduo  flijmeiy  vnmadexteris  ,aiter  afniliris^  in  regno 
/^^^jideoqueacerbiusrcfponfumrctuhtfuo  &  fiiiorumno- 
mine;  Nefcitis  quidfetatis*  Non  enimilleimpensc  liberos 

fuos 


LIBER  PRIMVS.   CAP.IV.  55 

{uos  diligit,quiampliflima  patrimonia  fedulusquasritjfed 
qui accurate  inftituit,votis modum  ponit,  &  per  feuerioris 
dirciplinas  obferuantiam  illos  vult  proficere.  Ezechielis 
t cr tio  di ci  tu  r :  5"/,  dicente  me  ad  impfum ,  Moru  morieris  •,  non  ^^^'^"'»  ?• 
amufttiaueris  ei,  nequelocutm  fueris  vt  auertatura  via  fua  im-^ 
jfia,  c^  viuat ;  ipfi  impius  in  impietate  fua  morietuf  ,fanguinem 
autem  eintdemanutuarequiram.  Quod  omnibus  quidem  ho- 
minibusaliorum  curam  gerentibus  refpediue  impcratum 
eft:  tantoque  magis  parentes  Jigat,quanto  illi  propius  ex  fe 
genitos  contingunt.  Deinde  ahbi  minatur  Deus  repetitu- 
rumfe  fanguinem  humanum  de  cundis  animantibus  quae  ^^^^* 
illumhauferint:&:animas,potiorera  hominispartem,  pa- 
tietur  perire  impune,nec  petet  illas  fibi  reftitui  ab  eis,quo- 
rumfideiprouLduspatercommifit.?Petetreuera,&:quidem 
valdefeuere ,  qiiemadmoducum  Heli  facerdote  rigidam  i.Rcg.  ^ 
rationeminijt,quem  cumfilijs  vita  exuit,  pofteritatem  fa- 
cerdotio  cxauftoratampaupertate  multauit.  &  hoc  ideo, 
quiaHelinoueratindigneagerefiiios  fuos,  &  non  corri- 
puit,eo  kilicet  m.odoquo  debebat.  Cum  enim  fama  ad 
eum  pertulifTet  ,  quod  paterna  cura  debebat  indagaflc, 
(quodidemdeSyllacognomento  Felicetraditur,qui  cum 
vxorem  haberet palam impudicam , non priiis  ramcn illud 
fciuit,  quam per  conuicium  ab  Iioftibus  audiuiflet: qua  de 
reD.HieronymusinquitjNouiflimimala  noftradifcimus)  lib.cot.io. 
corripuit  quidem  Heli  filios  fuos  ,  fed  non  ea  qua  par  wnfut^fine. 
cratfeueritated^audoritate.  NamcumnonmodoSacer- 
dos,  fedetiamIudexeflettotiuspopuIi,accuratiore  equi- 
dem  &  feruentiore inquifitione  opus  eratcontra  impude- 
tiflimos  profligatifEmosque  adolefcentes;  nec  verbis ,  kdi 
poenisin  iilosanimaduertendum.  Amor,  qui  liberorum 
grauiflimas  cuJpas  impuni tas  efTe  finit,  amor  verus  non  eft, 
fed  odij  inftarobtinctj  odij,inquam,in  Deum,in  rempubH- 
cam,infalutemhonoremquefihorum:quosomnesfummo 

dedecore  afficit  ^  qui  leges  publicas  pcfrumdaripriuato 

affedu 


5^  SPECVLI    PECCATORVM 

afFedu  permittic.  Inceteris  quidemHelivirpracftantiffi- 

lib  j.  contra  ^^^  ^^^^'  ^  quem  Chryfoftomus  fcribit  fiaequerela  re- 

vitup.  vu.     xiflfe  HebrSEos,  imo  tantis  vircutifcus  claruiiTe ,  vt  admiran- 

Monafl.       (Iqs  in  ceteris  viderctur.Et  tamen,quia,inquit,illi  cura  noti 

fuerat  &  diiigentiffima  &  vehemens  falutis  hberorum;  ni- 

hil  excuface  eum  pocuic  ,qu6  miniis  & mifere  & infcKciter 

perirec.  Et  quamuis  diu  iudicauic  Ifrael ,  nomen inter  iudices 

non  ohtimiit  ,  quia  non  calem  fe  erga  liberos  pracbuic. 

^rouerb.i^.  Melids  fuidec  fecutushoc  confilium  Sapiencis: Erudijilium 

tuum ,  m  defperes :  ad  tnterfeCHonem  autem  eius  ne  ■ponas  ani» 

mamtuam.  Quafi  dicac,  Sihabes  filium  proceruum  &  in- 

obfequencem,  feuere  admodum  corripe,&  prauos  iUius 

morescompefce:&:  Hcec  fubindcahquamincecontumc- 

liamefFundat,  (^vti  folenthiqui  maiores  nacuparencum 

correpcionesarpernantur^nepropcereaccfTeSjaucdefiftas: 

hoc  enim  fihorum  proceruiam  &:  inobfcquentiam  pluri- 

mumaUcj  quin  pociasvrge,&:filij  impudenciamnouofup- 

plicio  Vlcifcfere,  donec  tandem  acquiefcat,&  corredio- 

Proucrb.ii.  nem  sequo  animo  ferac.  ^uia  flultitia  colligata  eH  incorde 

pueri,  ^virga  difciflinAfugahiteam.  id  eft, ftulticiain  cordc 

quorumdam  filioruadftrida,ardiusqueinnexaeft,exquo 

fec  vc  no  admonicionibus  adhorcacionibusq;,fed  virga,hoc 

-eft  verberibuSj&actioricorrepcionereueladafit.Icaenim 

ferc  quorumdaindoIcs,vc  verba  nil  fint  profutura,nifi  acce- 

danceciamverbera.VniuerfopopulopeccantCjDeusaicad 

*5-     Moyfen:  Tolle  cunBos  principes  populi,  c^  fujpende  eos  cmtra 

folem  inpatihulisyVt  auferaturfuror  meus  ab  TfraeL  Q^e  locum 

Lib  1  epift  M  ^^P^^^^^^s  Pccrus  Damianus :  Quid  cft,  inquic ,  quod  po- 

^ulusinluxurisevoraginem  labicur  ,  &  in  eorum  prsepo- 

ficos  vindicacur?  fubdici  dclinquunc,  ifeprincipes  in  pa- 

tibulisfufpenduntur?  fcihcecahuseftqui  peccac,aliusille 

qui  vapulac.  Cur  hocfnifi  quia  eulpa  fubdicorum  in  Prsepo- 

ficorum  redundac  opprobrium :  &  quod  ab  ouibus  erra- 

tar,neghgenti3e  paftoris  adfcribitur .  Ervide  quam  formi- 

dolofa 


LIBERPRIMVS.CAP.lv.  ^j 

^olofa  fit conditio  prqfidentium,vt  non  modo  pro  fuis ,  (cd  ^^^^^^  ^ 
etiam  pro  fubdicorum  puniantur  ofFenfis.  Hinc  B.Thomas  y^^^^ 
a  ViJlanoua,  magnumlumen&:columenOrdims  noftri, 
dicebat,  fenumquamtantopere  timuille  excludi  numero 
Beatorum,quamdumincludereturnumcro  Praslatorum. 

Meminiflctamenanteomniaoportetillius  Paulini.-P^-  g  i^^^^ 
trcsnoliteadirxcmdiafnfrofmare  filiosveflros,  fededucateillos 
in  dtfciplma,  dt  correptione  Domini.  Et  iliius :  Patresnolitead  Colofr.4, 
indtgnationemprouGcareJilios  vejiros^  vt  nonfufillo  animofiant. 
A  qua  re  quomodo  parentes  cauere  poflint,  confilium 
fuggerit  S^i^itns :  ^tfi  diligitjlium,  conftanter erudit.  Quod  Prouerbi}, 
alij  vertunt ,  ^lutamatfilium ,  diluculo  qu^rit  ei  cafligationemy 
ideftjnon  exira,fedanimo  fedatoillumaggreditur.  Quod 
itadn3:um  eft,  quiafimane  culpas  fuperioris  dieicor- 
ripiat  ,  iam  tuncanimus  ,  qui  delidis  calentibus  excita- 
tus  fliit,  depofitaira  deferbuit.  His  adde  fimilitudinem 
S.  Anfelmi :  Vidiftis,inquit,  aliquando  artificem  ex  lami-  ^^^  ^*"?' 
naauri  vel  argenti  ,  folis  malleorum  percuftionibusima- 
ginem  fpeciofam formafte  ?  non  puto.  Imo  potiiis  vt aptam 
formam ex  lamina  formet ,  nunc  eam  fuo  inftrumento  lc- 
uiterpremit,  acpercutit,  &  poftmodum  planatjdeindc 
leuamine  la^uiiis  leuat ,  &:  informar.  Sic  &  vos ,  fi  pueros 
veftros  cupitis optimis  moribus  ornatos  efiTe , neceflTe  eft  vc 
cumprefilonibus  verberum,  impendatiseispaternaspie- 
tatis  &  manfuetudinis  leuamen  atque  fubfidium.  Hic 
modus  prasfcribicur,  quiincaftigandis  corripiendifquefi- 
liis  feruandus  eft?  vt  fcilicetcum  verborum  idibuscon- 
iungatur  &  benignior  &  placidior  conuerfatio  ,  vt  ipft 
talibusmoribus  pra:eant,  qualibus  filiosfuos,  vbi  adole-* 
uerint,  velintpra^ditos  confpicere.  Auditcexalio  capite, 
parentes ,  obligarionem  veftram.  Apoftolus  deprincipi- 
bus  &  Prsepofitis  populorum  ait:  Non  finecaufagladiumpr^  Rom.i|, 
tat:  Deienim  minijler  efi  vindextn  iram  ei  qui  malum  agit, 
Exquibus  verbishoc  argumentum  deducit  PetrusDa- 

H  Hiia- 


^S  SPECVLI  PECGATORVM 

Lib.^.epift.  mianus :  Si  Dei ,  inquit,  minifter  efl:,  qui  mala  facientes 

"'  in  iram  vindicat;  diaboli  procul  dubio  minifter  eft,  qui 

animoros&:  reprobos^iiauiterpalpat.  EtficutDeoprjebet 
obfequium,qui  peruerfos  vlcifcitur.' fic minifter  eft  aduer- 
farij,quiperpetrantibusiniquablanditur.  Diemonisergo 
partesilliparentesagunt  atquetuentur,  qui  falsa  pietate 
ergaliberosafFe£ti,eorum  vitia  fe  videre  diffimulant.qui 
feuere  corripiendi  erant.  Non  abfque  myfterio  turtures 

Leuit,t.  ^  puiii  columbarum  iubebantur  olim  facrificari  retorto 
adcollumcapite,  id  eft,  ro^ftro  ad  alasredudo  :  vt  indi- 
caretur hoc  quafi  iigno  hieroglyphico ,  non  fatis  efle,  Pras- 
latos&parcntes  iplbs  benc  viuere,  fed  eos  oculosfuosin 
fubditorum  Sc  prolium  mores refle£i:ere,  vcrbifque  &  afiis 
modisadpietatemvirtutemque  eftormaredebere.  Multi, 

liiMarc.  inquit  Hieronymus,  beneagunt,fednonbenecorrigunt, 
vtfuitHeli:  &multibenecorrigunt,fednonbene  agunt, 
vt  fuerunt  Scribas  &c  Pharifasi,  quifedebant  fuper  cathe- 
dram  Moy£.  Vnde  os  turtutis  in  Icge  ad  axillas  retorqueri 
iubebatur :  ne  feparetur  os  ab  opere ,  nec  opus  noftrum 
diuidaturab ore.  Veriflima certe illa fcntentia eft ,  qua di- 
eitur fa6ti  culpam habere ,  qui  quod poteft negligit emen- 
dare:  aut,vt  Senecaait: 

laTroad.         ^iinon^vetatfeccAre^cumfoteJljiuheL 


CA^ 


CAPVT    QVINTVM. 

jf.  I .  Tandem  zAv  GVSTiNVsm  hare/im  Mamch^omm 

froUfJus  ejl^  qucz  illi  foHremus  adwofundit  mferni 

gradus  fmt» 

THEMA    CONGION. 
§^  fpernit  modica  ifauUtim  decidet.  Eccli.  19. 

DegitdiaboIusaTAvGVSTiNoalijsalijrqj 
imodis,vtmente  eiTetquamcorruptiffima, 
'quae  varijs  cupiditatibus  virijlque  agere- 
^  tur,qu6  tandem  incautum  iuucnem  fundi- 
^tus  peruerteret,  prauas  de  Deo  atquefi- 
.-^^««^-^^N^^*^  dei  myfterijs  opiniones  ingereret ,  atquc 
futfollo  quafifideifundamento,  totum  Chriftiani  hominis 
sedificium  demoliretur.  Nam  ficut  bona  5c  incorrupta 
mens,  facile  fidem  &  fanam  dodrinam haurit ;  ita  maia  &C 
corruprainhxrefim  ,  magiam,  aHofque  errores  incurrit. 
Aufimque  dicere ,  vix  aUam  in  apoftatis  defedionis  a  fide 
noftra  efte  cau{fam,quam  vitam  flagitiose  adam,&:  mores 
malos.  Vndc  Belgice  hxreticum,totCC,  quafi  ZtXttl  id  eft 
pus,vocamus,  hominemputidis,purulentis  &  corruptis 
moribus.  Sedquia  ingenio  eratadmodum  perfpicaci  &: 
animoadveritatisdirquifitioneminfatigabiH,vtdefecum 
varijs  locis,tum  Hbro  de  VtiUtate  crcdendifcribit:Verita-  Lib.c!c  vtillt: 
tis,vtfcis,  abineunteadolefcentiamagnoamoreflagraui-  "^  ^°  '^•'' 

mus.  antiquus  ille  generis  noftri  aduerfarius  dolum  frau- 
defque,inftarexperientisaucupis,incautoftrucreaggref- 
fus  eft.  Quamprimum,inquitS.Ephrcm,capta  a  d^mone  Dccertan-; 
fueritanima,adaliasdecipiendas  fitquafi  laqueus  ,  ficut  uenduat, 
petdixcomprehenfa  ,procfcaiilisproponitur  quaslaqueo 

H  2.  noii- 


^o  SPECVLI  PECCATORVM 

nondum  captse funt:  circa  illam  enim  auceps  laqueos  figity 

vt  vocc  fua  perdix  reliquas  circumuolantes  in  nafTam pel- 

liciat.  Obtulit  igitur  illi  hxreticos,  blandum  &  fallax  ho- 

minumgenus,  qui  nihilnifi  veritatem  creparentjd  verita- 

te  tamen  ipfa  quam  remotiflimi  forent.  In  quorum  ore  la- 

Xib.j.  Conf.  quei(jiaboli,8cvifcum  conkdum  commixtione  fyllabarii 

noministui,fed&:  Dominilefu  Chrifl;i,&:  paracleti  con- 

folatoris  Spiritus fandi.  Haec  nomina  cmnia  non  recede- 

bant  deoreeorum,  fedfono  tenus  &ftrepitulingua2j  ce- 

terumcorinane  veri.  Etdicebant:  Veritas  ,&veritas;  3c 

multieamdicebantmihi  j&nufquameratineis,  fcdfalfa 

loquebantur.Nempevelutiauibus  famentibus  efcamedi- 

cata  ,quapereant,  obijcitur  :  ita  Avgvstinvs  fpeciofis 

illistitulis,ftudiofusquidemveritatis  indagator,  fednon- 

nuUorum  in  fchola  dodorum  hominum  difputationibus 

fuperbus,  inefcatus  eft,  iuxtailludDauidicum  \Virumimu- 

19'  jlfi^jfiaUcapientininteritu:  vel,  vt  Chaldaice  eft  ,  Virum 

prauum  ^malignumvenabitur  Angelus  mortis  ^  cf  detrudetin 

gehennam.  Quas  diaboli  fraudes  iequenti  Emblemate  tan- 

tillum  exprimuntur. 

Experientia  didicit  AvGVSTiNVS  idem  fibi  accidiiTe, 

Ierem.41.     c[Uod  0(3:oginta  illis  viris ,  qni  rasa  barba ,  &fcijfts  veftibus^  ^ 

fquallentes  3  ^ munera  (^ thushabebant in  manu-iVt  offerrentin 

domo  Dominiifccit  Ifmahel  filiusNathaniae.Quaerebant  illi 

loquiGodoli2efilioAhicam;huncIfmahelocciderat,&:  ta- 

men  egreffusin occurfum eorumyincedens  d^ploransibat:  dixit£ 

Apoc.i^.      ad eds:  Venite ad Godoliam.  Similitermeretrixilla  Babyloni- 

cahaerefis,  quseterramcorrupitinproftitutionefua,  Av- 

G  V  s  T  I  N  o  veritacis  alloquium  defideranci  occurrit :  & 

quamuis  illame  medio  fuftuliflet,  pollicita  eft  tamen  fe 

copiam  illius  fadura.  Interea  cum  vemffent  admedinnriiuita-- 

iib.j^Conf,  tisyinterfecit eos  ifmahel.  Nec  mitiiis  cum mifero  illo  hjerciis 

c-ip.^,         cgit.  Offendi,  inquit,  in  illaramuiierem  audacem^inopem 

pru^ 


LIBER  PRIMVS,    GAP.V.  €i 

prudcntia: ,  senigma  Salomonis ,  fedcncem  fupcr  fellam  in 
foribus,&;dicentem:  Panesoccultoslibenteredice,&  a-  Prouerb.j. 
quam  dulcemfurtiuambibite.  Quasmefeduxit ,  quiain- 
uenit  foris  habitantemin  oculo  carnis  mese;  &c  talia  rumi'- 
nantemapudme,qualiaperillamvorairem. 


/ 

/ 


H3  Tff 


^i 


SPECVLI  PEGGATORVM 


Inquorum  orekquei  £ahli,  d"  vifcum  confeBum  commixtiont 
fyttabmm,         Lib.^.Gonfeir.cap.^?. 


Fifluladulcecanifvolucyemdum  decipit  auceps, 
Etfallax  fanfis  additur  efca  flagts : 

Sic  animasfacri  lufas  dulcedine  v  e  R  b  i, 
H^retico  D^mon  fuaue  fonante  capu 


LIBER   PRIMVS.  CAP.  V.  6^ 

Ethsec  poftrema  AvGVSTiNoadmaximamdiflblutionem 
mireriamquepromotio  fuit.   Q^usenam  enimilli  operario 
fpesfupereftjcui  artisinftrumentaauferuntur,quibusan- 
tevitam  toIerabat,finequibusnihildeincepsiucrifacere 
poteft?CapitaleiaIutisnoftrxfundamentumeftfidcs,{ine    ^  '^*'** 
quaeftimpoflibileplacere  Deo.   JnftrumentafuntSacra- 
menta ,  quibusquifquisperhserefimexuitur,  defperatifli- 
mam  miferrimamque  viram  agit.  Etiamii  ros  in  alia  atque 
alia  peccata  labi  contingat,adhuc  bonaemendationis  5<: 
veni3sfpesfupereft,quamdiuinEcclefia,cuili2:andiatque  ,.    , 
foluendipoteftas  commillaeft,manemus ;  at  hanc  liper 
apoftafiam  deferimus,  vel  per  infidelitatem  non  intramus, 
nofipibs  maniiefto  pereundi  periculo  committimus.   Si 
magnusille  paterfamilias  propteriniquitatesnoftras,  &c  LucaiS. 
priecipuefiiperbiam,  auferat  a  nobis  fidei  villicationem, 
necamplius  quidpiam  in  Ecclefia  mereri  poffimus ;  quid 
fpei  reliquum eft  ,  nifi  vt  ad incitas  redafli ,  &  prorfus  de- 
fpe*rabundi ,  cum  feruo  iniquitatis  dicamus  :^mdfacfami 
SerpentemfcribitChryfoftomus  totumcorpustraderead  Hom.^jja 
fcindendum,nec minimum  curare,dummodd caputinte-  Matth» 
grum  retmeat.  Totiusrei  ChriftianiE  caput  eft  fides ,  quod 
nififartum  tedumqueferuemus,  perijmus,ilicet,de  vica 
animaeconclamatum  eft.  AnnonhucclementifEmusfalu- 
tisnoftrseinftauratorrefpexiffe  putandus  eft,quando  aiTe- 
clas  fuos  monet :  Eftote prudentes  ficnt  ferfentes  •*  Etiamfi  re-  ^"l^  '^^* 
liqua omnia  amiferitis ,  velfblam fidem  fana  integramque 
retinete : fpes  eft  conualefcentise  aliorum  vulnerum,  ^x  ca- 
put  non  nutet.  Nifi  in  eo  huius  fimilitudinisvimconftituas, 
quod ,  velutiferpcnsingrauefcente  cetateardamfiffuram 
in petra  quaerit,  veteremque  m  anguftijs leberidem , id  eft 
peUem  veterem,quam  inde  &  fpolium  vocant,exuic,&:  re- 
uirefcit.-itanobis  curae  eirc  debeat,vt  ar5iam  viamquA  ducit  Matth^y. 
/a^i^i/^w^infiftamusr&preffurampcenitentiielubenterfuh- 
:  eamus,quaintus  in  animo  renppati,  veterem  Adamura  de- 

ponamus» 


H  SPECVLI  PECOATORVM 

ponamus.Echocpado  miferilleadportasmortis,  Sc  pro- 
funclainfernidercendic.Prim6,vtdiximus,praua&:in  ma- 
luminclinatavoluntatCj-reciidojdilationebaptifmijtercid, 
peruersa  fa^culi  &:  fociorum  confuetuaine ;  quarco ,  nimia 
patris  indulgencias  quinto,  hserefi^qu^  agmen  omnium  m" 
fcHcicatumiure  fuo  claudir-. 

§.,,1L  Traduntur  diqumdo  docittfed fuferhi ,  qtiaUs  A  v  g  v  s  t  r- 
N  V  s  tum  erat.in  re^rohum  fenfum,  'vt  etiam  ahfurda  de  Deo 
d^  myfierijsjidei  credanty-vert^^  in  animofiant  h^retici. 

Tr\  ^M  aliqui  do£^rinaeminentes  ,&:dignitatc  confpicui 
■*^  per  apoftafiam  e  gremio  Ecclefig  CathoJica:  excidunt, 
quserere  &  inter  fe  diflerere  vulgus  fidehum lolet: An  eiuf- 
cemodi  ctiam  homines  id  in  animo  fentiant  ,  quod  prje 
feferunt?Anverecoehbatumdamnent?  facrilcgasnuptias 
probent^An  credantChriftumverc  &realiternoiielfcin 
Euchariftia?confeflionem,ieiunia,ahosquclaudabilesEc- 
clefiae  ritus  fuperftitiones  taciim  effc,  &  inftitutiones  mere 
humanas,  licet  id  profiteantur  apud  heereticos  ad  quos 
transfugerunt  ?  Exillimabant  enim  propemodum  impoffi- 
bile,  vt  ilh  e  tam  fubHmi  ruerentpra^cipitesjquin  cum  Poe- 
tis  fccum  aliquis  dicet: 
Ouid.  lib.i.  Incafut altafuumlahentur  ah^quoreretro 

Tnft.  e  eg.7  Vlumina,  conuerfis  fol^  recurret  equ  iSy 

Terra  feret  ftellas^  cdlum  findetur  aratre, 
Vndadahit  flammas^  dr  dahit  ignis  aquas , 
citius,quamvtilIeCatholicam  fidemcicret,quamnonfc- 
melpubliceprofeffus  eft,aliosdocuit,totiesdeprasdicauit5 
&  in  placita  tranfeat  hasreticorum;  quique  in  Ecclefia  cum 
auv3:oritate  pr2Eerat,extraiIlamfedeatin  ordine  rcdadus. 
Ettamen  vefcficreshabet.  Lapfifunt  ex  alto  Chriftianjc 
dignicatisgradu,quia  nimis  eleuatum  ftiitcor  eorum  in  dc- 
Ezech,  28.  corcfuo.-quoddcLuciferointerpretaturHicronymuSiper- 
dideruatquefapicntiam,  vtfcihcet  abfurdas,  &  communi 

homi- 


LIBER  PRIMVS.  CAP.  V.  «Tf 

hotninumfcnfui  repugnantcs  fentcntias  amplederentur. 
&$n  terram  froieMifunt',  ideft  tcrrenis  haereticorum  com-  videhb.  7. 
racntis,  quorumvita  cosnumfapicnon  cselum,  pertinaci-  Confeff. 
teradhseferunt.Quiainciuitateparuajperquamhumilita-  <=»^o&  14» 
temintelligcialuarinonvoluerutjf^quodvtiibifieretjAn- 
gelosLothobnixerogabat)incendioSodomas  abfumptijid  Gca,io, 
eftfccdolibidinis3Eftu,quemh3ErefesnulIalegc  coercent, 
imo  diIaudant,&continentiam  impoflibilem efte  deccr- 
nunt,  conflagrarunt.  lllisnon  fecus  atque  Icaroaccidiflc 
diccndumeil,dcquoOuidius: 

^uidfmt ,  vt  tut^  agitaret D<zdalus  a.las-i  Lib.3,  Trift» 

Icarus  imrnenfas  nomine  fignet  aquas  ? 
lS(empe  quodhic  alte^  demifstus  ille  voUbat. 
Ita  dum  nimia  fuperbia  efferuntur  ,  (ibi  viam  ad  lapfum 
prseftruunt ,  vniuerfamque  aliquando  terram&:  mariate- 
tro  peflimi  nominis  odore  complent» 

Habebant  fcientiam ,  fed  charitate  deftitutam :  &:  quid 
haecnift  dux  in  prseccps^  quid  niii  ipfe  cafus  &  mera  perdi- 
tiofScientia^mo^mt  cKpoHolus, infla t, c^ar itas  adifoat.Sed mi-  i.Cor,  8. 
raintcrimhaecantitheiiseft  ,  inflationis  &:  icdificationis. 
Nonnepotius  cii  diceretur:i'r/^;?^/^/>?/?4/,-opponendu  erat, 
Charitas  ventu  fubducit,  vel animum  deprimit?  Aut ii pr^- 
mittercturjf/?4m4j^^//f<r4/;fubiungendum  fuerat,Scientia 
dcftruit  ?  Scd non  potuit  illc  qui  intus  diuino  numine  age- 
batur,haecignorarc:maIuitqueeIatione  ^dificationioppo- 
ncre-,quiailla  non  miniis  ab illa  quam ipfa diftat  deftrudioj 
videnturqueeflefynonyma,fuperbedo»^um  eflcj&deftru'- 
ftum  fiue  Iapfum,quiaelationicafusintrinfecuseftvnitus, 
Ideoque  fapientes  6c  dodos,  inquit  Avgvstinvs,voco,  ^^°-*^^^'"» 
noncordatosoc  mgeniolos  homines  (quamuis  hi  vulgo  pro 
talibus  habeantur)fed  eos  quibus  ineft,  quata  inefle  homini 
poteft,ip{ius  hominis  Deique  firmillime  pcrcepta  cognitio, 
atque  huic  cognitioni  vita  moresque  congruentes,  An 
Pharilicis  tempore  Redemptorisnoftri,  lex  aut  fcicntia  de- 

1  erat> 


i6  SPECVLI  PEGCATORVM 

erat,  vt  non  pofTent,  fi  modo  volui{rent,&  veri  Mefllse  ad- 

uentum  cognofcere ,  &:  ipfum,fi  adforet ,  populis  demon-. 

ftrare?  Nihilminus.  Namab  Herode  interrogatiaccurate 

deloco  natiuitacis,  refponderunt  ex  illo  Prophetae  loco: 

Mi  ch .  5: .       Bttu  Rethlehem  Ephrata,  faruulm  es  in  mtllibm  luda :  ex  temi- 

hi  egredietur  qui  fit  dommator  in  ifrael^  d^egrejjus  eimah  ini- 

tis  jk  diehm  aternitatis.   Etpoftea  auditisijs,  quasa  loanne 

Gen.  4».      ^^  lordanem  gerebantur,animaduerfoque  quod  (ceptrum 

Dan.9.         adorao  luda  tranflatumeflet,  &:  ad  hnem  hebdomades 

loan.i.       Danieiis  vergerenc  CUiferunt ad  eum  Sacerdotesc^Leuitas 

ab HieroJolymisyVt interrogarent eum:Tu  quis es?^um(\m<i  tu 

nonespromiflusin  lege  Meflias  ?  numquidnon  tuillees,. 

quirefticues  regnumlfrael  ?  Cur  tamen  &:  ipfius  loannis 

teftimonio  manifeftatum,  &:  miraculis  diuiniratem  fuam 

afTerentem^non  receperunt?   Quiaauaritias&:  ambitioni 

impense  ftudebant ,  quiafuperbiaillos  tranfuersum  age- 

bat.  Cum  enim  Dominusnofter,  vera  &;  vnicapopuli  fui 

falus,fauoreapudpopulum  crefceret, tumob virae  fandi- 

moniam,&dodriniEpuritatem,  tumpropterafliduasom- 

niummorborum  curationes;  inito  illi  conciliabulo  dixe- 

loan ,  I r .      run t :  ^^uid  facimm:quia  hic homo  multa  figna  factt  'ifi dimit - 

timmeumficy  omnescredentineum:  cf  ventent  Romant^d^tot- 

lent  noftrum  locum  cjr  gentem.  Ecce  genuinam  non  modo 

repudiationis  veri  Meffias  caufam,  (cd  &  mortis  eius ;  quia 

^  licetPharifasido^brina  excellerent,  fupcrbia  nimiii  tume- 

fcebant.PeftisillaomniumpeflimaaltiflimascedrosLibani 

femper  c6uulfit,h^c  vna  audor  omnium  omnino  h^refe^tjn 

extitit.Hasc  eademqua^  Arium,Donatum,aliofq,innume- 

ros  prifcis faeculis  haerefiarchas  conftituit,noftro  fuperiori- 

que  fseculo   Lutherum,  Caluinum,  ceterolque  eiufdem 

faecis  homines  Ecclefia  eiecit,  &:in  archicedos  fynagogx 

Satanicaepromouit.  Superbia  fiexulauerit,  nullseinorbc 

^^^  ,  „.    haerefes  reliquae  erunt.  Pleraeque  enim  omnese  vana  re- 

ciuc,  gnandi  libidine,  mquit  Achanafius Sinaica,  auaritia ,  ho- 

minibus 


LIBER  PRIMVS.     CAP.  V.  5/       ' 

iRinibuspIacendiftudio  ,  fuperhia, pvoAuxetunt,  Ethaecfe-  Auguft.Iib.j. 
ueritas  eir  ludiciorum  Dei  ,vt  crimina  criminibus  vincli-  «ap.  c. 
centur ,  &r  (upplicia  peccantium  non  tantum  fint  tormen- 
ta,fed&:viriorumincrementa.  Vtaliosfilentioprseteream; 
quis  credidiilet  Hcnricum  V  III.  Angliasregem,  tamab- 
foluta:inter  principes  erudirionis,  &:  inter  erudicosprin- 
cipem ;  qui  etiam  (lylo  rempro  Eccleiia  contra  Lutheruni 
geflrerat;  qui  ram  prono  in  Sedem  ApoftoHcam,  &:ama,- 
ioribuspertotf^cuIaconrinuatoafFeduferebatur;  &:qui 
viciflim,  tamquam  vnigenitus  matris,  a  Chrifti  diligcba- 
turvicario  ,aUx3ufqueerathonorificoDf/^»/^r/.f/f<^if/ticulci  ''** 

tam  turpicer  aliquandolapfurum?  quiantea  manfuetudi- 
nis  &i  clementiae  laude  eminebat ,  in  optimos  fidelifli- 
molque  rcgniproceres  defjeuiturumjnifi  praefuperbia,&: 
libidinis  impoteria,(]:are  iudicio  RomaniPontificis  renues., 
ipfe  caput  Ecclefi«e  audire  maluilfet?  Eciamnum  animo  in- 
horreo,  quoties Tercullianum,  OrigenemjLuciferum  Ca- 
laritanum,Holium  cogito.-quos  nec  raci  ingeni)  dotcs,tam 
immenfa  eruditio,tammanifcflaanteada^  vica^  innocen- 
tia  a  lapfu  continuic.  De  hasreticis  quoque  in  myftico  fen- 
fu  D.  Hieronvmus  illud  Dauidicum  incelligit :  Decidant,  \^^^^  ^:  , 

,  .       -  .    X    ,     1  .      .     y    ,.    P       X         .       .      Brunocua- 

quodnonimprecaciue,fedenunciacmedicicur,4r^^//^//^-  tus  aLoda. 
rjihiis  fuis  fectmdum  muhitudinem  fuperbiae  luacacqueama- 
lo in  peiusruant, &:  exiftentesinfordibus,fordefcancad-  Apoc.vk, 
huc.  Sedquid  eft  decidant  a  coqttationihus  fuk  l   quamam 
funtha^cogitationes,  a  quibus  cadere  debent  hi.'  Qui  mo- 
res  &:intenciones  fupcrborumagnofcunt,faciIcactingent 
cogitationeseorum.  Quid  enimfuperbus  &:  elatus  nififu- 
perba&:elatanouiccogicare?  Nonfecundum  merita  co- 
gitat,  fedpotiiis  fecundum  cogitationes  fuas  merita  fua 
metitur.  Quidenimincaufafuit,  qu6d&  Apoftoli,  ante-     "'   ^®' 
quam  Spiritus  fandi  aduencu  in  humilitate  perfeda  fir- 
marentur,  primas  inregnoChrifti  fedes  ambirent,  ciim 
pauperespijcatoresquidameorum  priusextitiffent  ?  Sane 

^  I  ^  P^'^- 


a  SPECVLI    PECCATORVM 

perfuadcredbidcbueruncquodnefdoqua  ratione  moti, 
ad  tantasfedcs  poflentmerito  afpirare.  Sicitaque  afcen- 
duntfuperbi  ad  cor  akum,admentemaltam,  adcogita- 
tiones  fublimes,eleuantes  fefuprafe,praefumentes  altiora 
quampoftuletiuf^itia,  poftuletratio:  vthis  proptereaca- 
fum  &  ruinamannuncians,dicatDauid:Z>m^^»/<^f^^>4- 
tionibusfuis.  Ipfi  cogitabant afcendere  fine merito  5  meritd 
crgo  defcendent,  cadent,  &:  prorfus  corruent. 
Carol.  Etnefcio  quomodo  contin2at,qu6dfaciIiorabomni  vi- 

tio  reditus  ad  virtutem,&:  Ucum,a  quo  excidimus,pateat> 
quamabvnafuperbia.  Qjiafireliqua  crimina,  hominum 
_  fint  j  fuperbiadxmonum  :   rcliqua  carne  finianturj  ha!C   . 

Deum  petat :  reliqua  medicam  aliquando  dexteram  ad- 
mittantj  &  vel  inter aduerfa ,  vel  cum  aetate  &c  morbis  aut 
aliorum  excmplisremittantur  &cadant;  folafuperbiavl- 
lamferemedicinamnolit,  necmonitiscexlat ,  necexem- 
plis,fiuchaecinterrorem,fiueinpr*cmiationemproponan- 
tur.  Credasigiturfuperbipedus,  tamquam  ferrum  mal- 
Corn.atap.  leis,aduerfis  indurefcere.Atquehucreferendumefi-  quod 
in  cap  6  ad    quIIos  haercfiarchas,  excepto  vno  Berengario,  lesamus  fe- 
rio  vmquampcenituille.  Stante  enimluperbia,  quse  illos 
fibiobnaxioshabebat,  hasrefimnumquamrelinquere  po- 
tuerunt.  Vt  nihilde  ijsdicam^  quorum  noftrohoc  fxcula 
fapientiahuccoJlimat,  vt  i)s,qu5ein  Catholica  religione 
pauIdgrauioravidcntur,cofe{fione  fcilicer,  ieiunio,poeni- 
tentia,  &  fimilibus  abfciffis,-  ac  pra^textu  in  Dcum  fiducia?, 
timore  eius  extenuato,  omni  religione  feipfos,Deriam  fe- 
curiexpediant ,  atque  adextremumnullumciTe  Numen 
De  diuin.     afTeucrent.  Nec  mirum  ,cum  hserefis,  refte  Diony  fio,  defc- 
nomin.c.4.    (^iofita  fummo  bono,fipondere  fuo,imbeciliitateque  fua 
fempcrin  aliud  malum  prolabatur. 

Propter  eamdem  flipcrbiie  culpam,qnia  nan  Deo  fed fi- 
bi  fuam  do^trinam  Gentiles  arrogarurit,  gtariasque  illi  a- 
gereneglexerunt,in  foEdumidololatriaE  vitiurhptoruerut. 


LIBER   PRIMVS.   CAP.  V.  6^ 

Comnmtduerunt^  inquit  Apoftolus,  verhatemVeim  menda-  ^°"^-'' 
cium  '.&coluerunt-,(^feruieruntcreAturdpttiisquam  Creatori, 
quieJibenedi^tminfdcuU.  Amen. 

§.  \i\. ^ujinto^ere cauendum,  maxime iuniorihusyafocietate  ^ 
commercio  h^reticorum. 

SI  omnis  focietasmalain  primisiuuentuticauenda  eftj  fj""^^^^^'* 
eoqueftudiofiiis,quo  maius  periculum  bonis  moribus  Pentec, 
impendct  ;quamfoliciteaduigtlandumj  necumhxrericis 
vmquamfamiliaritatem  ineat,  aut  liberius  cum  ijs  conuer- 
fetur,  quibus  conuiuere  &:  commifceri  nonminori  peri- 
culo  infedlrionis  animas  poteft,quam  peftiferis,contagionis 
corporalis.  Veriflimumhicillud  Ecclefiaftici  ;  ^^tangit  EccU.rj^ 
i?/Vf?j^, /«^///>?^^///^r4^^4.Qijam  enim  hseretici  (ordidi,quam 
picei  &:icabiofi.'    Quales  fint  dicat  Apoftolus,  Hoc autem  z.Tu^otbj., 
fcito-,  quod  innouifftmis  diehminfiahunt  temforA  fericulofd,  d^ 
erunt  hominesfeipfos  amantes ,  cupidi-,  elati ,  fu-perbi^  hlajphemi» 
farentibus  non  obedientes^  ingrati  ^  fcelefli  ,fine affeBtone  -i  fme 
face ,  criminatores^immitesjfine  benignitate,  froditores^froter" 
ui  y  tumidii  d^voluptatum  amatoresmagis  quam  Dei :  habentes 
fpeciem  quidcmpetatls^v^irtutemautem abnegantes.  IntertoC 
fcelerumexemplaquis  integer&  fecurus  perftftat?lpfum 
ferrum,licetinui6tiflimum;,quod  etiam  alia  omnia  metalla 
domat ,  fi  diutiiis  terrse  infigatur,  paulatim  exeditur,  &  ir^ 
terrenam  fubftantiam  propter  focietatis  cotnmixtionem 
tranfit.  InftanterhacdecaufaoratDauid;2^{tf«'z:'^;?/^/»s!/-  pfaitn  ,c, 
hipesfuferbiA ,  (^ manta peccator is  non  moueatme ,  id  eft  ^ne 
finasmihifuperbosappropinquarc  ,  nefuamecontagione 
inficiant,&  fuperbo  deinceps  gradu,quemadrAodum  illi, 
incedam.  Etmanmpeccatoris  non  moueatmeyid  eft,neque  cx- 
cmplajneqiie  ek>qucntia  impiorum  me  ad  malum  prori'- 
tet.  Manus  namquc  apud  ^gypcios  operis  inprimi^  hie-  vide  PieriS 
roglyphicum  eft  ,  &^  Moyies,  vt  indiearet  refradariam  il-  '"HiexogU 
lamgencenamiravidifTe^quse  Dominuspropopulo  fuo  e-      , 

1  5  diderar. 


70  SPECVLI  PECCATORVM 

„    j  di^cxSiXiZiV.Fidertmt Aegyptios mortuos.manutnmagnamqudm 

exercuerat Domirtu^.  Dc\n(iQCtiAmitt{i&ViQt\o,t\qQ^\\cnxiz 
lacediflPufajper  clilatatammanumoftendebarur,Dialedi- 
capermaoum  coiripIicatam,{iuepugnum.  Permdeigitur  ^ 
eft  ,  ManmpeccatorfsnonmoueatmeiSLtque^ne  exempla,nec 
blindiioquentiaimpiorummedegradudeiiciat,  autcom- 
niunionefceleris  inuoluat, 

Mala  faciliiis  difcunturquam  bona  ,  6c citiiis  vel  vnum 
pDmum  putridumcentumrecentiacorrumpat,quamcen- 
tum  integra  vni  corrupto  medicentur.  Longe  facilior  imi- 
tatiomalieft,  &:  quodnatura  fuoptemotuappetit,  vehe- 
menciusinidincumbit,  (i  hibeat  adhortatores  &  exem- 
pla.  Neque  quifpiam  hic  mihi  prudentiam  firmicatemquc 
animifui  prsetendat ,  nimiumqne  virtutibus  (uis  tribuat. 
TimucruntipfeloannesEuangelifta,  &  Antoniusrandifti- 
musilleercmiincola:quorum  priorincodemcum  Cerin- 
tho  haerefiarcha  balneo  lauari  n^m  fuftinuit;  atque  fuos 

£pj(^  j_        monuit ;  Si  quis  venit  advos  ,  &  hanc  doBrinamnon  adferty 

noUt€  eumreciperein  domum  ,nt  quempiaminftar  peftiletis, 

venenatohalitu  mficiat,  nec AueeidixeritU.  Alter  ficexe- 

:^i!lian.in  vi.  crabatur,propterpericulum  contigionis,  Arianos  ,vt  in- 

taeius,  tegroabi)sagro(emper  vellet  diftare  ,dicerctque/5epius: 
HsereticorumjS&fchifmaticorumvenena  vitate,meumqiic 
circa  cosodiumfedamini.  ScitisipfiYloqLiebacurdifcipu- 
lis)  quod  nullus  mihi  pacificusfermo  cum  eis  vmquam  fue- 
rit.  S.  loannem  ,  Magiftrumfuum ,  imicatusPolycarpus, 
cura  Roma;Marcionioccurreret,atqiillerogaret;  Agno- 
fcismc.?  Refpondit:  Agnofco  primogenitum  diaboli.  Et 
quiscumd^jabolicofemine  vclitcommercium  autfamilia- 
ricatem  ?  Horum,  Catholiciadolefcentes  ,  armulamini  fi^ 
dem  j.fedamini  iuftitiaii:^,  veftigi)sinfiftite.  Non  duccnt, 
nifi  quo  oportet,  &:  maxime  vobis  expedit,.  Ne  ,  quae- 
ib.,  blandiiis  vmquam  quam  par  eft  cumh^ereticiscon- 
uerfemini ,  nec  auidiiis  blandiloquentiam  eprum  au- 

fculcate: 


LIBERPRIMVS.  CAP.   V.  71 

fcultatcneqlie  enim  citiiis  aiit  certius  aliquis  apudillos 
perditur,  quam  (i  olfaciantfuaiplinon  difplicere.  Mecedue,  Num.i6. 
a  tabernacuHs  hominum  imporum ,  ^  nolite  tcingere  quA  ad 
eospertinenty  ne  inuoluamini  peccatis eorun. Dec\inent:,inquit 
Gyprianus,  fortiter,  &:euitent  dilediilimi  fratres  noftri  Lib.iepift. 
verba&  colloquiaeorum,  quorumfermo  vtcancer(con-  Sa^^Corn. 
tagiofum  &  cxitialemorbigenus)ferpit;nullacum  talibus 
commercia  ,nuIlaconuiuia,  inquibus  cumvinolatenter 
aliquando  venenum   harrefeos  intrat  ,  nulla  colloquia 
mifceantur.  Corrumpunt  enim ,  tefte  Apoftolo ,  bonosmores  i.Cor.jj. 
collocjuia  mala:  fintque  ab  illis  tam  feparati,  quamfuntilli 
ab  Eccle{iaprofjgi.  Gauetein  primis,ne{imuIatailIaoui- 
na  fpeeies,  lupinum  animum   morefque  obtegens,  vo& 
decipiat.  Non  funt  humiles  ,  fed  fidam  humilitatem  prse 
fe  Galuiniftxferunt,extenuanrfevt  lumbrici,qu61ongius 
gradum  promoucantj  humiliter  irrepunt,  vtblandeca- 
piantj  moHiterligant,  vtlarenter  occidant» 
^luibush&retici  fint  fimiles> 
Non  malc  quisilloscygnis  comparauerit,  quiquidem 
candidiflimi  apparent,  ieA  nigras  fub  aibis  pfumis  carnes 
gerunt.  Hieronymusper  Sirenes,  illos  intelligit,  quia,in-  lacj.MicIi.' 
quit  ,  illorum  eloquia    dulcia  funt  carmina  ,  &  dulci 
voce  populum  decipientia  :  nec  poteft  ^^r.um  cantica 
prasterire,nifiqui  ceraauresobturauerit:  imitatus  catum 
humanae  fapienci^exemplar ,  VlyfTem.  Minuta  qusedam 
animalia,  vtait  Phxdon,  cumm-ordent,  nonfentiuntur, 
adeo  tcnuis illis  &  fallens  in  periculum  vis  eft;  tumor  mor- 
fumindicat.  Idem  plerifque  in  conuerfatione  hserctico- 
rumeuenir.  Nondeprehenduntquapadojautquandofibi 
nocuerintjtamenocuifledeprehendnntjdumfentiuntme- 
moriaenefcioquasfpeciesprauorum  dogmatuminhaefiire: 
audaciusfacracontredant,  &:nefcio  qnam  naufeam  fen- 
tifcuntinexercitiis  auita^  religionis.   Societas  illorum  efl 
inftar  aquas  quas  vinomifcetur  :  nam  ficut  vmum  ftatim 

atquc 


72^  SPEGVLI  PEGCATORVM 

acque  aqua  diluitur ,  languet,  friget,  decoloratur,  odorem 

laporemc[ueamittit,atque  demueuanefcitificexeiufmodi 

hominum  familiaritatejanguet primum ardor  Chriftianac 

pietatis,  deindefriget,  decolor  tandemfitatqueinfipida 

Rom.KJ.      omnisvirtus.  De  hxreticisahbiS.PauIus.'  Perdulces  fermo- 

neSi  dr  benedlBiones  feducunt  corda  innocentium.  ^ 

Rurfusfimilesfuntcapris/rutices&exurgcntesarbores 

piin.  Iib.8.  lambentibus,  quas  quidem  videntur  dehnire  hngua,  & 

cap.50.       quafiofcularisintereavencnumoccuiteinfunduntjfeu  po- 

tius  antipathiam  quamdam ,  &:  occultam  vim  naturalem, 

quaarbultalanguent&;  emoriuntur.  Dilucideidinfinuac 

1  e  r e  m  i  a  s :  £  in^ua,  eorum  dolum  locuta  eH\  in  ore  fu  0  -pacem  cum 

AuBuft.  in  amico  fuoloquitur^C^occulte  foniteiin(idias,\^omzn  Dei^  in- 

Pfai.48.       quit  AvGvsTJNVSj&nomen  Chriftiaudis ,  incordenon 

inuenis,  &:itamifere  deciperiso  Chriftiane.  Pythacium 

nomen  theriaciepra2fert,fed  nihil  nifi  capitale  virus  conti- 

nct.  Qu.am  fpeciofus  titulus  belli  rufticani  ,  &  foederis 

SmaIcaldici?Nos  congregati lumus,  vt  Chrifti  Euagelium 

liberc  profiteamur  ,  eiusque  diuinam  iuftitiamconferue- 

mus:  millies  hic  acclamatum:  Viuat  Euangeliumt&c  nihil  mi- 

niisquam  id  quod  praecipit  Euangehum  ,  obferuabatur: 

ncmpe  obedientia  fub  legitimis  tum  Ecclefiafticis,  tum 

politicisSuperioribus,pax,charitas,&innocentium  de- 

fenfio.  Rebellionis  antefignani  in  Spirenft  conuentuhas 

quinque  litteras  V.  D.  M.  I.  A.  Verhum  Bomini  manetin 

Aternum ,  pediflequorum  etiam  &  ftabulariorum  manicis 

operephrygiointextasoftendebant.Quidpoteratfpecio- 

fiuspCaluiniftasnihilnifiEcclefia^reformationemquotidie 

incIamant.-&quidcorumfynagogadeformatius?Dumque 

Juculentosillos  titulosvbiqueprasmittuntyomnem  verum 

Pfal.78.       Dcicultumextirpant,facraprofanant,ponua£  lerufdemin 

fomorumcujiodiam,  ^ carnes SanBorum  6c  Sacerdocumdanc 

fn  efcam  'uolatilihm  c&li ,  &  hefiijs terra. 

r  Suncetiamnon  pauci,quibush*ercfisnDnabfixnihs  videa- 

tur 


LTBER   VKIUVS.    CAP.V.  73 

tur  pefti :  br  euiflimo  tempore  vtrumque  ad  cor  penetrac, 
hominesq;  exanimatj  vnumprofternic,centum  inficic.Ni- 
(i  probe  Carholici  Samofatcnfcs  id  incelIexiflent,nontan- 
co  ftudiojetiamipfum  Epifcopii,Arianapefte  laborancem,  -j^i^^q^IiI. 
euicaflreat.  Nam,vc  cftapud  TheodorecumjCumefTecinca  cap.14. 
ciuicace  populus  Gatholicus,  &Epircopus  haerecicus  Eu-  AnnoDomi- 
nomiusnomine;  concionabacurEpifcopus  inEcclefia,fed  "^  ^^^' 
icamnis&:pariecibusverius,(icaomnes  eum  vcpefte  labo- 
rancem  fugiebanc;)  nemoex  vrbisincoliSjVelpreffus  ege- 
ftace,quod  maximi  miraculi  loco  duco,  (quid  enimnon  fua- 
dec  &c  perfuadecmali facra  fames? )  vcl  diuicijs  affluens,fa- 
mulus  vcl  arcifex,  agricola  vel infticor,  vir  vel  mulier,iuue- 
nis  vcl fenex,  ad  conuencum  Ecclefiafticum,vc moris  erac, 
accedere  voluitj  fed  Epifcopus  folus  agebat.lbat  Epifcopus 
ad  baInea,&:alios  quiforte  aderant,  vt  fecum  lauarenc,co- 
inicer inuicabac  ac  nemo  vmquam  ipfo  prsefence  locum  in- 
troiuic ;  nemo  cciam  poftea,niii  aqua  qua  ille locus  fuerat) 
cieda.Ludebant  aliquandopueriinforo  ,concigic  vero  vc 
luforiapilapedemiumenci,quoLuciusEpifcopus,Eunomij 
fedis  Sc  Arianas  hasrefis  fuGceflbr,vehebacur ,  concingerct; 
conciriuo  omnesclamanc  ,  &  magno  in  ipfb  foro  acccnfo 
igne,  in  eum  pilam  iniiciunc  fiammis  expiandam. 

Sed&aliudmemorabilefuperiorisf^culiexemplumacci- 
pe  cx  Florimitndo  Rsemundc.-vrgebacur  rex  Franciae  Hen-  Lib.  7. dc 
ricuslf.  &propc  indB-cebacurafororc  adrecipiendumin  Ong.hxref. 
fid^regiam  Melanchchonemhxreticum  venire  cupietcm  "^***'''**- 
in  Galliam.  HocimpcdiuitprudcnsFrancifci  Cardinalis 
Turnonij  confihum :  qui  cum  deditaopera  regem  adiifTet, 
in  manu  tenens  S.Irenseifuiin  Archiepifcopali  cachedra 
Lugdunentiantecefrorislibrum,  fcifcitantiregi  quisefTet 
pra2clarusilleliber,inhsec  verbarefpondit,Vere  &  merito 
prsEcIarum,  6  rex,  dixifti.  Eft  quippe  liberhic  vnius  ex  pri- 
mis  Gallia2cusc,in  EccIc(iaLugdunenfi,Epifcopis,videJi- 
cecS.lrcnaei,incaius  hbro  treslegebamApoftolos,quafi 

K  peftem 


i.Cor.li, 


74  SPEGVLI   PECCATORVM 

peftemfugifleeos,  quivcritatem  corrumpere  vef  adulte- 
rare  conarentur.  Indefapiens  illePraslatusfermone  fuum 
aufpicatus  eft,quemprorei  digniratenecellitateque  pro- 
duxit  tanta  vi&gratia,  vt  rexdiplomareuocarit,iureque 
iurando  affirmarit  fe  intra  Ecclefias  fines  permanfurum, 
Concilijquegeneralisdecifionemexpe6taturu.  Tiamopor- 
tetdrharefesejfe^  vt  d^  qui  probatifuntjmanifeftifant:(Qd(\C' 
uttempore  peftisomnesfugiunt,  fibiq;certatimmetuunr, 
licet  illa  bono  fine  immittatur  a  Dco  ,  atque  ita  humano 
generifaepcexpediat,  quodfiEcunditate  alioquin  labora- 
ret:ita&  haerefes,licetmalumnece{rarium  ,  omni  ftudio 
cuitanda^, ne  quem  corripiant.  Nemo nifi  male  fanus  cum 
ficario  graditur,quicum  capitis  periculu  adit :  nemo  men- 
f2Ea(fidet,inquafibitoxicumincibis  porrigendumprseno- 

Hieion.  in    uit.Scmpercnimhasreticiparati  funt  adpugnas&:  conten- 

cap,8.  ofes,  tioncs  in  perniciem  audientium. 

CAPVT     SEXTVM. 

'  ^anta  inter  flatum  peccati^  ipfumjue  infernum 
(it  ftmilitudo, 
THEMA  CONCIOxM. 
Defcendant  in  infernum  viuentes.     PfaL  5  4. 

NVMERATis  gradibus,quibus ad pcccan- 

di  confuetudmem  defcenditur,  non  dubi- 

tauit  AvGVSTiNVS,  cxperientiaedodtus, 

miferrimum   peccatoris  ftatum  frofunda 

inferni  appellare  ;  quafiinter  profligatum 

_  1^^^^^-  peccatoremipfosque  damnatos  nulla  aut 

cxigua  fit  diflimihtudo.  Quod  ipfum  intellexiiTe  videtur 

ex  Uauidc:  ^luiarepletaeft  malk anima  meaid^vita  meainfer- 

tioappropinquauit,  id  cft,ipfum  infernum  adij ,  fimilesquc 

damnatorumpoenasfumexpertus.  Ghriftuspr^uidensPe- 

trum 


Lib.j,  Con- 
fefr.cap.6« 


Pfal.87; 


LIBER  PRIMVS.   CAP.VI-  7^ 

trum  quidem  peccaturum  ,  fed  in  peccatononperfeuera- 
tiirum,illi  prsedicebat:  Eiporuinferinon  prdtidebunt aduer-  Matth.itf. 
fm  te^  quia  licet  in  inferno  (is faturus,  tamen  lacrymis por- 
tas  illius  diiues,&.  eludabcris.  Vix enim  peccauerat,&:  fta- 
time^irefrmfdrai.fleuitamare.  luerat  quidcm  in  infernum,  Matth.i^  , 
ledportas  illius  lacrymisrregir,&:rerserornaciscartx)nes  len.ub.def' 
extinxic.  Hinc  S.  Anlelmus  magis  peccatum  quamipfum  pan.cu. 
infernum  horrebar,  Scribitenim  Edinerus  Anglus  conui-  lavitaems 
crorems,eumi£Epiusdicereiolitum,v^oniamlinmcpec- 
catihorrorem,  hincinfernidolorecorporalitercernerem, 
&:necefrari6  vnieorumimmergi  deberem;priusinfernum 
qaam  peccatum  appeterem.  Additidera  eumdem  dicerc  Cap.ir» 
(olitum,mallere  puruma  peccato&:  innocentemgehen- 
namintrarcquampeccatirordepollutumcsElorumregna 
tenere.  Quoddidumnequibufdamexcraneum  videretur, 
reddita  rationetemperabatjdicens  :    Cum  conftet  folos 
malos  inferno  torqueri,6c  folos  bonos  in  csslefti regno  gau- 
dere;  pacet nec bonos  in  inferno  (i  illuc  intrarent,  pofTe  te- 
neridebitapGEnamalorumjnecmalosiacxlo^fiiliucacce- 
derent,poll'efrui  felicitate  bonorum. 

Etquis  non  videatpeccatum  in  quamplurimiscumin- 
ferno  conuenire.  Infernus,inquitS.Bernardus,quidam  eft  stxm,  dc 
(fc  carceranimae  malaconfcientia.  Primo^quia  vtrumque  AfTump. 
cxtremum  quoddam  eft  &:  compendium omnium miferia-  ^*  ^''^g^nis, 
rum&:affliAionum.Deinferno  canit  ^ccltCisn  Inquo nulU 
elf  redemptiojfcilicct  amalis,  in  quonumquamabinferen- 
disdiris&grauibustormentis  turbae  damnatoriim,cefra- 
bicur.  Depeccaro  loquitur  Bethfabee  ad  Dauidem,  cum 
fibi  fiiioque  Salomoni  extremam  ab  Adonia  timeret  per- 
fecutionem,expu]fionemercgno,paupertatem,mortem: 
Situ  rexfinasimpune  Adc»niam  agere,vtpcrtyrannidem 
inuadat  folium  regnitui  ,  erimu^  ego&jilimmemfcccatO'  j.Reg^i, 
m,  id  clt,excipient  nos  omnia  quae  dixi  mala.Qjiia  fcilicet 
nihilhomini«equeexitiofamacquepeccata.  Abiiocfonre 

K  i  omnis 


7^  SPEGVLI  PECGATORVM 

omnis  calamitas  humana  deriuatur,  nuditas  primoruni 
parentum,  expuHioa  fede  felicitatis,  labores,  serumnae» 
pariendi  dolor,  feruitus ,  patiendi  ncceflitas. 

Secundo,  infernus  horroris  &:  abominationisplenus  eftj 
fimiliterpeccatum.  Si  enim  morscorporalis  adeo  foeda, 
adeo  eft  deteftabilis ,  vt  quiuis ettam  amiciflimi  putrefces 
cadauerfugiatj&finehorrore,  &  vultus  mutationeillud 
fpedarencqueat:  quamnonconcipiemuspeccato  inefle 
turpitudinem  &c  abominationcm,  quodipflusmortisefe 
parcns?  Parentem  plcrumque  filia ,  vel  vitio,  velvirtute 
exprimit. 

Tertio  ,  in  inferno  nullus  eft  ordo ,  nulla  quies  ,  nulla 

U\y.4'  <Je     fecuritas.  Hugo ,  Infernus ,  inquit  ,locus  eft  fme  menfura, 

anima.        profundus  flnc  fundo ,  pIenusarcloreincomparabiIi,pIe- 

nus  fcetore  intolerabili ,  ibi  miferiac ,  ibi  tencbrae ,  ibi  ordo 

nullus ,  Jbi  horror  aerernus,  nulla  fpes  boni ,  nulla  defpe- 

ratio  mali.  Similiter ftatus peccati  plenus eft  tribulationis, 

inquietudinis  ,  timoris   &  anxietatis.  Id  olim  minatus 

lfai«  14«      fuerat  Deus  apud  lfaiam:D4^<?  eaWi  fcilicet  Babylonem,  Sc 

ilkminhabitantespeccatores ,  mpodejponem  ericij  ^  idefti 

complebo  confcientiam  illorum  ,  locum  aliis  quietis  &: 

dormitionis,  hamis  &:fcrupulis ,  quibus  indefinenter  pun- 

gantur  &:  exulcerentur.  TertuUianus,  Nullum  y  inquit, 

maleficium  fineformidine,  quianec  fine  confcientiafui^ 

Hom.j.dc    Chryfoftomus,  Quomodo,  inquit,  feret  peccator  con- 

^"^'^^^^^•fcientiamredarguentem  iacerbam  &  amarulentam  accu.- 

fationemvbiquefecumferens  ?  Quemadmodumenim  fe- 

ipfum  nemo  poteft  fugere ,  ita  nec illam  eius  curise  fenten - 

tiam.  Hoc  tribunal  non  pecunia corrumpitur , non  adula- 

tionibusacquiefcit,e6qudd  diuinumeft,&:a  Deonoftris 

Amosf.       impofitumentibus,  QuidniigiturOfcaspeccata  amaritu- 

Gap.xi.       dines;  Amos,abfin£hiu  voctni^ Adiractmdiim prouocauit  me 

Bvhraiminamaritudinihmfuis.  Et-i  ^uiconuertitts  iudicium  i» 

4h/inthiH.  Abfinthium  vere ,  peccata,&:  amaritudmcs.  ln 


LIBER  PRIMVS.  CAR  VI.  77 

primis  ,quiaaminiamvellicant,lxdunt,  occidunt.Deinde 

quia  quipeccat,  Deo  quafi  abfinthium  &  fel  bibedum,cum 

impijs  ludaeispropinat.PoftremOjquiamodicil  mel,&:  exi- 

gua  peccativoluptas ,  astcrnumfel,  dolorefque  amariffi- 

mos  peccanti  accerfit.  Hin.c  Moyfes  ait :  VuAeorum  'vuafel-  Deuter.jz,* 

llsy  &c.  EtS.PetrusadSimonemMagum  :  Infelle  amaritu-  ^^-^* 

dinis^  C^  obligatione  imqmtatis  video  te  effe. 

Quarto  ,  conuenitpeccatumcuminfernoquoad  tene- 
bras,quibusperfunduntur  :neceftqu6dille  quiiaalteru- 
trocft  conftitutus,  ^gyptiacas  vei  Cimmerias  requirat. 
lob  teftatur  de  infetno ,  quddlh terra tenehrofa  ,  c^  operta  ^°^  'o* 
mortis  caligine.  Ad  quem  locum  Gregorius  in  Moral.  fcri- 
bit:  Naturaveroigniseft,  vt  exfeipfo  &lucemexhibeat  &: 
concremationem.  Sed  tranfadorum  vltrix  illa  flamma  vi- 
tiorumconcremarionemhabet,  lumennon  habet.  Annon 
kuc refpexit RexHebronseuSj^^jc Domini tntercidentisflam-  P«lm.i». 
mamignis  fid  eft,  iufTu  diuino  feparata  eft  lux  ab  sdiuitate 
caloris  &:  vrendi ;  luxfjnecalorctranfTcenditincaelos,  ar- 
dorfinc  luce,fed  denfifTimis  inuoiutustenebris,defcendit 
in  infernum.  Peccatoresquoquc  in  tanta  calignie  verfan- 
tur, vtfolemipfum  ,  qui  vfqueadeo  totiorbi  confpicuus 
eft,viderenon  v^leani^Supercecidit ignis ,  fcilicet prauae  co»  P^al.  jj.. 
cupifccntix,  c^ non  wderuntfolem.  Ateftimonio  ad  exem- 
plum.  Cum  diu  illi flagi tiofi  fcnes  adulterium animo  defti- 
nairent,  euertermt  fenfum  fuum ,  dr  declinanerunt  oculos  vt  Dan  i^, 
non  'viderent  cdum  ,  neque  recordarentur  iudiciorum  iufiorum. 
Hacdecaufapeccatores  a^thiopes  vocantur,obnigrorem  Sophomaea' 
tenebrarum  quibus  circumfunduntur.  Numquid  non  vt  ^^^^^- 
fltj Aethiopumvos  ejiis mihiyfilij Jfraek lK\Gy ST mv h/L  audia- 
musDeoconfitencera;  Ambulabam,inquit,pertenebras    '  •*' ' 
&  lubricum, ideoquc,ecquideram  mihi ,  flne  te,  nifi  dux 
in  prseceps?  Et  quam  tufecretus  es  habitans  in  excelfis  in  fi-  Lib.^.cap.i. 
lentio,  Deus  folus  magnus  lege  infatigabili  fpargens  poena- 
les  ciEcitates  fuper  iUicicas  cupiditates.  Annon  ille  verfa- 

K  5  bacuc 


78  SPEGVLI    PECGATORVM 

baturintenebris,  apertifqueoculis  nihil  vidcbat  ,quifibi 
Num.ai»  minitantemftridrogladio  Angelumnonvidit,  quem  afina 
lud  i^.  viditScdecIinauit  ?QuidDaliIani(i  caronoftra?  cuicum 
blandimur  &:indormimus  ,cumSamlone,  animusdensa. 
caIigineinuoluitur,exc2:catur.yidepIurafequenticapite. 
§.1V. 

Quinto,  nonmalePoetadeinferno: 
—  Facilis  defcenfiis  Auerni-, 
A?iV  *  Sedreuocare gradum.fuperafg^euadere adaura^i 

Hoc  opus ,  hiclaboreB, 
Veriilimumquoqueillud  de  ftatu  peccati,facili  negotio  in 
illumdefccndi^peccatafponte^cum  dele^tacione  com- 
mitti:  at  difficillimum  ad  emedationem  fcriam  eftc  regref- 
Lib?  cap.<  fum.  Velleenimnoftrumtenetinimicus,  &  velutimiferri- 
'  micaptiuiinlacudepofttifufpiramusquidem  adliberatio- 
nem&:  afcenfum;  fed  fcalasquibus  a(cendamusj  defunt. 
Gen.46.       Init  lacob  cum  fuis  in  i£gyptum, blandeque  &  honorifice 
a  lofepho ,  tempore  tam  famofae  fterilitatis  exceptus  eft: 
at  pofteri  quam  difficulter , quam  tarde  inde  fe  potuerunt 
expedire?opuseratvi&  roborediuino:  necdecem  plagas 
i£gyptiosfatisdocucrunt  fapere.  Velutivirgomodicacu. 
voluptate  concipit.magno  dolore  paritrita  peccator  fcelus 
numquam  conlummat^nifi  cum  ludu  &  dolore  prsefenti 
&j  futuro.  Vide  Hicron.  in  cap.  13.  Oicx  v.  15. 

Sexto ,  quod peccator inftar  inferni  numquam  explea- 
tur,  licct  tamquam  aquam bibatiniquitatem.  Vnum  pec- 
catum  aliud,qua{iacusfilaminducic.  TriafuTtt  infaturahi' 
lia ,  dr  (fuartum  quod  numquxm  dicit^  Sfiffcit :  infernm  ,  C"  os 
1;«/«^,  ('mulierisfcilicetlibidinolas,  qualemfuilTe  Claudij 
vxoremfeminam  impudiciiTunam  memorac  luuenalis.qu^ 
libidine  delafataquidem  ^fednonfaturatare^efit.) 
cf  terra^quA  non  fatiatur  aqua  :  ignis  vsro  numquam  dicity 
Suffcit,  Quid  Imc de  auaro  dicam.<*de  quo  nonminiisvere 
quarn  de  hy  dropico  dixeris ; 


Proucrb.jo, 


LIBER  PRIMVS.  CAP.  VII.  7^ 

^^  flm  funtpta,flus  fimntiir aqu£<i\\x\uzx\im\  8c  cum 
Tibullo  : 

2>lonopihusmente5-,an'tmicurAQ^UuAiftur.  ,    ,  /.. 

uarus  vir  interno  limiliselt;  inrernus  enim  quantoi-  aocumc.^8. 
cumque  deuorauerit,numquamdicit,Satiseft;{ic  ctfiom-  eftinterope- 
nes  thefauriconfluxerintin  auarum  ,numquamratiabitur.  raD.Auguft. 
Quishonor,  quaedignitas  ambitioiianimumimpleuit  .<*  Si 
fupremumintcrrislocumconfecutusfuerit,deinuadenda 
cogiracdiuinitate.  QuisignoratHerodem ,  Alexandrum, 
aliofqueDeinomcnnonatfedafTemodd,  fed  &  vfurpafTe, 
atquepaflosfibivtvidimaeimmolarenturr'  Quibus  pofitis 
concludo,nonminusapeccatoquamab  rpfo  inferno  for- 
midandum,imdmult6  magis :  quiahicvrerenifipeccato- 
resnonpoteft:peccatoabftine,ipfam  uEtnam  ,feurofci- 
dum  folum,  calcabisimpune. 

CAPVT   SEPTIMVM. 

MaU  quibHs  feccatores  yt  plmmum  cum  Avgvstii^o 
mulSiari  folent, 

THEMA  GONCION. 

MultAfagellafeccatoris :  (perantem  autem  in  Dominomifericor* 
diacircumdabit^  Pfalm.  31. 

§.  1.  Aufertur  illi  cor,fiue^rudentia  ^confilium. 

O  N  vltimum  malum  ex  nimia  ambitione 
&  libidine  AvGvsTijsrQ  accidit  ,  quod 
deftrudo  cordisbabitaculo,  cuiimmorari 
(oJet  Deus,iuxta,Sapiente  ,Pr/f^fjf//  mtcor  ProB,ij; 
\  tuum mthiyCiim  foris  per alias  quafuis  crea- 
turas  quaeficrit,  necinuenerit,  lam  autcm 
at^ftuieratillicor  nimia  hbido,  &c  quo  deinceps  Deus  re- 

ciperetur. 


8o  SPEGVLI  PECCATORVM 

cipetetur,  nonhabebat.  Velutillos  non  habere  cor  dlci- 
mus,  quos  flaccidos,  languentes  &r  naufeabundosvide- 
mus:  ita  Avgvstinvs  tepidiflimc  innegotioconueriio- 
nis  in  initio  fe  habebat;  volebat  &c  nolebat  ,  attollebac 
paulifper  caput  ,  &c  iliico  iterum  relabebatur  :  {lifcita- 
batur,  iamque  inftabatvtfaceret,  &:  iterum  ditFerebar, 
Sine  modd  i  fine  adhuc  paulifper.    Et  vnde  hoc  illi  ,  nifi 
quiacordepriuatuserat?  Teftis  huius  luculentus  efl:  O- 
Cap. 4.         feas:  Fomicatio ,  d^  vinum ,  ^  ebri^tas aufermt  r^r.Et,  Vinur» 
Ecdi.  15?,      d^  mulieres  afojlatarefaciuntfapientes.  Et  quo  pa£lo,  nih  quia 
ipiis  cor,  ideft  ,  confilium  prudentiamqueeripiunt.^  Sic 
Salomonem  fapicntisecorculum,  velut  generofa:  aquilas 
pullum,foed^Hbidinis  fcarabseus,  gremiolouis,  vteftin 
Picr.  Iib.j4.  fabuHs,  excuflit.  Fuit  autemcor ,  tefte  Pierio ,  femper  fa- 
pientise  prudentiseq;  fymbolumjvnde  Romani  eminentes, 
Gordatos  homines ,  fiue  Corcula  vocabant.  Et  fapicn- 
tiflimui  illepuer,  iuffus  petere  quod  vellet,  orabat  Deum: 
3»Reg.|.      pabisferuo  tuo cordocileyid  eft,fapiens  plenumque  confilio, 
vtpopulum  iuum  iudit^are  poJJtt.Tna  pra:cipue  yi  tia  hoc  malii 
hominiaccerfunt:libido,auaritia,ebrietas:haecvtplurimii 
efficiunt  vt  momentanea  setemis ,  turpia  honeftis ,  caduca 
folidis,  fluxa  caeleftibus  prseferantur :  vchomoomnium 
oblitus,fui,  asternicatis ,  Dei ,  toto  impecu  ceu,  btuta 
animaha,  in  foedas  corporis  voluptates  feratur.  Delibi* 
Proa.<»        dinofb  aitSapicns:  ^lui  adultereft  ,  propter  inopiam  cordis 
paufan.in    perdet animamfuam*  E6  fpedabac  illud  quod  Phidiasfta- 
Ehacispo-    tuamVeneris,quamipfeex  ebore  &:  auroconfcccrac,ita 
efFormaric,  vc  alcero  pcdc  ccftudinem ,  ('quamfolaminter 
animalia  cxcdrdem  memotant , )  prcmcntem  exprimeret : 
indicans,   vtmultis  placcc,  Vencrem  illos excordes ac 
finc  incellcdu  efficere,  quos  igne  fuo  inccndic  ac  vric 
Vnde  eciam  nonnulli  nomen  obfcxnae  muheris  Grasca 
deriuacionepromanafTevoluncajJamo?,  id  cft,v2eincellc- 
dui.Ec  quia  ceftudo  hominis  cxcordis  eft  hierogly  phicum^ 
"^  Plau- 


LIBER  PRIMVS.  CAP.  VII.  *i 

Plautus  dc  muliere  impudica  ait;Cuipc<5lus  fapiatjt^amcor 
non  poteft,  qiiianullu  habet.Et  TertullTanuscontra  Mar-  Lib.4.  c.w. 
cionem,dicitilIum  neccor,neccerebrum,  vitio  proprio 
habere.  Illuftri  idem  exemplo  comprobemus.  Theotimus, 
inquit  Ambrofius,  cdm  eraui  oculorum  incommodo  labo-  J''^-^- '" 

^.  i.rtAz-iN  i-ri  l.uc«cap,4, 

raret,  &  amaret  vxorem,  mterdicta  libi  a  medico  racoltatc 
coeundijcupiditatis  impatiens ,  atque  impetu  libidinis  ra- 
ptus:Vale,inquit,amicumlumen.InsEftucupiditatisfciens 
reamifrurumoculos,maIuitillisorbariquamIil>idincmex- 
pugnare.  Et  an  non  illi  libido  cor  mentemque.  eripueratf 
Necipfeid  pofteafateri  dubitauit,  cum fero  nimis  caecita- 
temamcntiamquefu£  deflcns,didicit  feneclibidinis  voluv 
ptatem  rctinere  pofTe,  neciam  pcrditu  lumen  rccuperarc. 
Vt  merito  libidine  non  aliudeuc  dixerim  ,quam  impoten- 
tem  quamdam  fuiipfius  vefania,  &c5ecitatcm  tenebrofam. 
Cum  Saluatornoftcr  aliquando  apud  putcum  cummulic». 
reSamaritanadeaqualoqueretur,cuiHs  potusitafitimex- 
iingueret,vteambibentesabomnidcinceps  fiti  eximcret.» 
ideoquc illa  folicite  eam  inquirerct  :  "Domim-t  damihi  hanc  loan.^; 
nfjuAmi  'vt  non (Itiamam^plms ynequt  veniAm  huc  haurire  >  ilic 
quafi  a propoiito  rccedens  dixit :  Faca  virum  tuum^  Qui<J 
eft.inquitS.AvGVSTiNys,r(^4^/ir«w?««;»?Pervirufuum  Tria.if.th 
eivolebataquamillamdare^An  quianonintelligcbat,per  °*®* 
virum  fuum  eam  volebat doccre.^Forte  quomodo  ait  Apo- 
ftolus  de  \miX\Qx\\y\x%^.Siqtddaut€m  "valunt  difcere,  domi  viros  j^q^ 
juos  interrogent.  Sed  ibi  dicicur,  Domi  virosfuos interrogenty 
vbi  non  eft  lefus  qui  doceat.  Denique  dicicur  mulieribus> 
quas  prohibebat  Apoftoius  loquiin  EccIc{ia.Cum  vero  ip- 
Ce  Dominus  aderat,&praefcnspriEfentiloquebatur,quid 
opus  erat  vt  per  virura  eius  ei  loqueretur?Numquid  per  vi- 
rumfuum  loquebatur  Marisefcdenci  adpedesfuos,  &  ex-  t"«»  !»• 
cipicntiverbumfuum,  quandoMarthacircamultummi- 
nifterium  etia  de fororis  5'uae feHcitate  occupatiflima mur- 
murabaoiErgo  fracresmei,audiamus&intelligamus  quod 

L  aic 


Si  SPECVLI  PECCATORVM 

SLitDominmiFaca  virum tuum,m\i\icn.  Forte  &animxno* 
htx  dicityFocavirumtuum.  Quasramus  &:de  viro  animae. 
Curiamnonipfelefus  vir  anima^verus  eft  ?  Addtintelle- 
<^us,quoniam  quod  di<5i:uri  fumuSjVix  capitur  nifi  ab  inten- 
tis.  Aclfitergointelledusvtcapiaturj&iprcintelleduseric 
fortafle  viranimap.  Videns  ergo  Iefus,quiamuliernonin- 
telligebatj&volenseamintelligcre  :   Focajinc^mtyvirum- 
tuum'   Ideo  enim  nefcisquoddico  ,  quia  intelle(5tus  tuus^ 
nonadeft.  Loquor  ego(ecundumfpiritum,tu  audisfecun- 
dumcarnem.  Hadcnus  fandus  P.N.  Sedquopa(5i:ointel- 
Lhc«  if-     kdumfuum  amiferat.<*  Nimia  libidine,  viuendo  luxuriosh 
Pfal.3t.       quintransformatain  t(\uum ^mulumyquibusmnejiintel' 
ledim^  ConcluditigiturS.Dcdor:  Animam  habere,  &in- 
telledumnonhaberejd  eftnonadhibere,beftialisvitaeft. 
Nec  melioris  conditionis  eft  auaritia:  illa non  raro  cor- 
dacorporea  fede  fua  reuellit,atqueinter  pecuniaruacer- 
uosrecondit^S.Antoniusde  Padua  infunerediuitis  auari 
Gura  orationemhabetet,  inftantiusqueverbaiila  Saluato- 
Mattli.  6»    J.J5  noftri  vrgerct:  vhieftthefaurui  tumyihieft  drcortuum\  en  - 
thuftafmo  adus :  lnfpicite,inquit,  mortui  thefaurum,  vide- 
bitis  quam hoc  Chrifti  didum  fit  verum :  ibi  cor diuitis  in- 
ueniecis.  Quod&itafadumeft.  Idemnarrauitaliquando 
pro  concionc  ,  cum  hercdes  hominis  pccuniofi  in  exente- 
ratione  coripfiusnon  inuenirent,  valde  eos  quidemhoc 
porteco  obftupuifTe;  fed  poftea  id  inter  nummos  inucnifle. 
Viderunt  porro  diabolum  fpecie  draconis  affidcnte,atque 
ilIuddirisraorfionibusdifcerpentem,quidixit,Hocaurum 
&argentum  eftpretium  cordis,  quod  mihi  vendidit  ami- 
cusvcfterjideoqueiuremeumeft,  eoque  proarbitratuvti 
pofiiim. 

Ebrietas  quoque  adco  hominem  dcmentatjVt  quafi  om- 
ni  rationis  vfu  exutum  in  brurum  transformare  videatur; 
quinlotiumCirces  non  tam  bruta  facit,atque  vinum  Ideo- 
que  quidamingeniose  ait:  Ebrius  nihil  rede  facit^nifi  tum 

ixi 


LIBER  PRIMVS.  GAP.VII.  83 

inlatamcadic:  vt  rcilicetibirapientiam&intelie^tum  re- 
quirat,  qujeinvino  perdidic.  Aftyages  cum  rogaflet  Cy-  Xenoph  ia 
rum,curvmumnonhau{iflet/*  Quia,  inquit,metuebamne  Pad. 
in  crat«;re mixta  venena  torent.  Etenim  cum  cu  in  natali- 
tijsamicumadhibuifti,perrpicuedidici,  eum  vobisvene- 
na  infudiire.   Et  quo  id  pa-do  ,  inquic  iile ,  fili  dignouifti? 
Quod  videbam  vos,  inquit,nequecorporis,  neque  mcntis 
compotes.Vndehcet  corporelitprseientillimuSjtamenob 
impeditum  rationis  vfam,pro  abfente  habendum  vetus  pa- 
rcemiaebriorumdocet,(iillumfortcmonitamvelis. 

§.  II.  Curls  euifceratur,    Lib.6'.  cap.^". 

QVis  curas  anxietatesque,quibus  diu  noduque  Av-  Domiwca 
GVSTiNvs  lancinabatur,  enumerct?Quisdicat,quo.  xiv.poft 
modo  fan^uifugsE  iWx  carnem  fanguinemquc  ipfi  exede-  P^°'^^°*^» 
rint?  Dixiiresaraneum,quiadeolaboriosetelamfuatexit> 
& diu  multumque  difcurric^buc  illucque  circuic,rcEpiusin 
idem  redicnec  vifceribus  fuis  parcic.vcmulciplicem  illam 
fijorumrotam  tandemabfoluacjacque  vbi  omniaex  arte 
concinnauerit,&  (ublime  (ufpenderit  magno  tempore,nec 
minore  labore;qaid  nifi  culicem,  aut  bombizantem  aUcu- 
bi  venaturmufcam  ?  Noneft  reueraoperietamdiligcntis 
pretium,non  eft  iftis  impendijs  digna  merces.  Impailefce- 
bat  chartis  fuperbus  illelinguas  (u2einfticor,&panegyri- 
cos,&quid«on  capcandx  Romanorum  Gonfulumbene- 
«oleriCisEcausacondebacrSudabac,anhelabaCj5eftuabat,& 
millemoriionibus  inordmatorum  a(fcduumanimus  vclli- 
cabatur:  totumpene  virse  tempus  vanislaboribus,  multis 
doloribus,varijs  cerroribus,<:rebris  fufpicionibus,  folicitu- 
dinibus  innumeris  exercebacur.  Quo  vero  fine?vt famam, 
id  eft,  auram  & ftrepitum,  atque ex  illa  breuiiTimam volu- 
pcatem,qu2enafcendointeric,adipi(ceretur.Quod,vtcrac 
ingenioacri&perfpicacijitaie  habere  tunc  pleniusintel- 
lexit>  cum  pauperem  mendicum  Mediolani  in  plaieaj  rcci-^ 

L  2>  uturus 


^4  SPECVLI  PECCATORVM 

lib.fi.Conf^^^^^^^^^^fcadijItnpccaconslaudeSj-ofFendiciamlaturum^ 

cap.6.         iocantcm  acque  teanccm^quem  longe  fcipfofeliciorcm 

cxiftimauic,  quodilicpauculis  &  emendicatisnummulis 

iam  adeptus  cflec,  quod  ipfe  cam  xrumnofis  anfrad^ibus  & 

circuicibusadhucambieBacfolatium  fcilicec  cemporalis 

feIicicacis.Inhiabam,iflquicDeo,honoribus,IucriSjConiu- 

gio,-  &  cuirridebas.  Patiebarineiscupiditatibusamarilfi- 

Hias  difficultates ,  te  propicio  canco  magis  ,  quanto  miniis 

(incbas  mihi  dulccfcerc,quod  non  eras.  Ncmpc  vt  pelagus. 

Yenti,(jchominum  corda  pcrturbanc  rerum  caducarum 

p"g^P°J°8'*  Gupidicaces.  Magnam,inquic  Ambrofius,faciuntcempe- 

Dauidcap.j,  ftacem multicudines cupiditatum,quse  veluti  in frcto  quo- 

damcorporisnauigantcmhincindc  perturbant,&  inico- 

pulos  nonraro  impellunc,  magnoque  fcclere  demcrgunc. 

Quid  veceres  pec-Prometheum,  cui  ob  cseieftis  ingeni), 
acumcn  attribuunthominis  fabricam ,  raptumquc  c  Solis 
rota  ignem,nifi  eiulcemodihominesdefignabant^quiqui- 
dtm, inftar  Promethei,  multa  pulchra  ingenio  fuo  cudunt 
&cifbrmant,fedquiaigncm  dc  caclo  rapiunt,id  eft,inuen- 
torum  fuorumlaudcm  ,  nonea  qua  debentmodeftia  Dco 
adfcribunt,  Pailadem  quoque  ad  ftuprum  folicitant.*^  ob 
quoddcli£lumPrometheus  maximam  illampoenam  ( la- 
niationis  vifcerum)  (ubijt :  id  eft,qu6d  homincs  artibus  & 
fcientia  mulca  inftrudi,eciam  fapicntiam  diuinam  fenlibus 
&rationi  fubiiccrefsepiustentcnc-:  ideoque  cimoribus  in- 
teftinis  cruciantur  &conficiuntur.  Alligati  enim  gloria^  de- 
fidcrio,  vcluti  Caucafo  monti,  innumeris  cogitationibus 
(quae  quiavolucresadmodum  funt,per  aquilam ,  louis  ali- 
tem,defignantur)iisquepungentibus,&  iecurmordcnti- 
busaccorrodcntibus,quotidievexantur,vtnecindulgean- 
turqttidemno^urnjEccflationes  &  ferias,  nifi  vc  vcgetio* 
ycs rcdcant ad  tormenca,necvmquamdefitdoloris  matc* 
xia,quemadmodum  Prometheo  cantum  nodu  iecoris  re* 
nafcebatur^quantum  aquilaincerdiu  exedetat.NQX,vt  qui- 

dam 


LIBER  PRIMVS.  C  AP.  VIL  fj 

c!am  ait,  reparat  Ingenifvirest  fefsaque  membrA  leuat^ 
quo  rurfus  fatigentur.  Sed  illos  tandem  Herculcs  ,  per 
quemGoropiusBecanus  ChriftuminrclIigit,-vtpotecuius  jq  i  *i"^' 
nomen  adinfaniflimasnugas,  abomni  propenationede- 
cantatas,  ferpentis  calliditas  detorfit :  fi  enim vertas  Luc- 
reh  ptoduiSta  poftcriore  fyllaba  perfpiritimaappo{itum> 
idemnobisdefignat,  ac  fi  Latinus  diceret  felicitatis  prac- 
paratorem,  DlC  ^fgeluch  aenrrc5t)miferos,inquam,ilIos, 
ac in  primis  Avg vstinvm,  Chriftus  liberat ,  volucresquc 
confight,dum  modeftiam  exemplo  prjcit,exigitque.  Bifcite  Matth.  n.. 
a  me^  qitia  mttls  fum  dr  humilis  corde-t  cjr  inuenietis  requiem  ani" 
mahus  vejlrisy  quam  fruftraalibi  requirctis.  Atquam  ani- 
mofercnus,  quamexpeditasa  curis&inutili  timorc  Ar- 
GVSTiNVS  efrecaepit,vbifuperbacolIamitiChriftiiugo 
fubdidit,atquepluspondcris  Chriftianasmodeftiasinefre, 
quamomnibus  aliorum  fubtilitatibus ,  &  typho  dodrinas 
expertuseft.Tumferi6,licctferd,  intellcxit  veram  animi 
ftabilitatem&quietemnon  in  ambitionc,diuitijS,velcor- 
porisvoluptatibus,fcdinillarumcontcmptu,  &voIunta- 
riafuiipfius  abie<Slionc  dilitcfccre.  Cetcrum  quis  nonvi- 
deat^homines  auaros,libidinofos,aulicos,  curis  euifccrari, 
qui  veluti  echini  ex  fe  fpinas  gignunt,illisquc  perpetuo  in- 
uoluuntur;  ita  fuarum  inquietudinu  promotores  exiftunt, 
neque  vmquam  nifi  hoc  fatellitiocindiinccdunt? 

In  primis  auari  homincs,quamluridi,quamcogirabun- 
di  &  triftes,quam  pallidifemper/  pallorefortaffisa  num- 
mis  mutuato,quos  ideo  pallorcm  quidam  contraxiffe  fcri- 
bit,quddfempcrinfidiasmetuant.  Ecquandoillinon  funt 
{oliciti&intenti,  vtaliquidlucellicaptent?  ecquandonon 
anxij,  ne  ia  damnuinincurrant,  mille  curas 5:  ncgotia  ani- 
mo  voluenres  .^  Similcs  videnturcoruo  qucm  Nocex  arca 
emifit,  qui  ci>m  inueniffct  paffim  f^uftautia  cadaucra,illis 
adhasfit,  pelledtus  efca,nec  reditum  ad  quietudinem  illam 
priftinamarcx  cog^tauic.-iradum  viles  ilias  animaz,cerrenis 


ZS  SPECVLI   PECCATORVM 

&  cadauerofis huius  feculi  bonis  tanta  auiditate  infident, 
tranquillitatisanimi,  etiam  volenteSjobliuifcuntur:  nec 
magnum  Noachum  Deum ,  nec  beatara  cofcientiae  pacem 

Matili.13.  curant.  lure  merito  Dominus  diuitias  fpinas  appellauit, 
quiaearum  foUcitudo  aflidue  animumpungit,  nonfecus 
acfpinae  corpora  eorum  qui  inmedio  illarum  verfantur. 
Quo fit  vt cseleftium &  seternorumobhti ,  raro  admodum 
&:perfundoriedefaIutefuacogitent,  neque  folum  fures 
cxternos  &c  latrones,  fed  etiam  domefticos formident.Sx- 
pefraterfratri ,  &;fiIiusparentimortemmachinatur,  vtia 
opes&:  hereditateminuolet, 

Videre  mihi  videor ,  quoties  auarum  quempiam  inter 
faccosnummisdiftcntos  conftitutum  video  ,  fortiftimum 
iIlumRomanorum,&integerrim2efideilegatum  Attilium 

VaUMax.  Regulummachin«emclulum  ,inquavndiqueperacutifti- 
.U'Cif.^'  j^yjj  emincbant,  vtneo  diurnamnec  no<3:urnamquietem 
caperepoiTet^fed  vigilia  pariter  &  continuo doloris tra<5hi 
necaretur.  Ita  &illi  caputfuumfingulis  pencmomentis 
diunoduqueadaliquem  {accum,ad  eucntusrerumquas 
fibi  imaginantur ,  adcomputum,ad  aliquam  monetse  fpe- 
ciemallidere  videntur.  Nifi  iHos  h.bere  caput  Mcdufa?, 

Lib.  t.«pifl.  cum  IfidoroPelufiotamaUs  dicere.quodferpentibushor- 

*3}«  ridum  aptafimihtudine  curas<5<:  morfiones  auarorum  ex- 

primit.  Ex  quo illius ciuis  lamentationes  femper  mihi  pla- 

Plutarch.in  cuerunt,  quicum  ab  Imperatore  multis  cffctlocupletarus 

Sympof.  l.z.  <iiuitijs,f5epediccTelbIituserat,ilUusinfidijsfeotio^rom- 
no  fuiffepriuatumracii  dixiifet  cumillo  apudHoratium, 

Scrm ,  I .la-       ^j^^^  vigiUre  metu  exammem ,  noBef^  ^^^f^ 

^"  FormidarenialosfureSiincendia,feruosi 

2(e  me  comfilentfugi^ntes  ejuidiuuat?  horum 
Sem^ereg^  eptarimpauperimus  efje  honorum. 
Et  AnacreonTeius,vtStoba2usSermon.i9,refert,  cum  a 
Polycrate  i^ami.rum  tyranno  quinque  talentis  donatus 
c^ec,  6i:duaspropceteaiiode$  vahjs  agicatus  curis  tradu- 

xiffec 


LIBER  PRIMVS.  CAP.VIL  ^7 

xifTctinfomnes,  mane  Polycratcmadijt,gratias  egit,peGU- 
niamquead  pcdeseiusdepofuit ,  afferensfetantumpon» 
dusferrenon  pofle. 

Siquiseftqui  huncmctumin  fenon  eft  expcrtus,is  Eu- 
clioncm intcrroget  Plautinum ,  &  mox  difcet  nihil plus  ti- 
moris,inquietudinis&:curarumadferre,quamaulammul- 
toauro  grauem,  quamquidiligenter  occultareftudet,ip- 
fos  etiam  coruos  crocitantes  timebit. 

Tranfeoadprocos  qui  libidini  fua^  feruiunt,,quosnon 
abfque  curis  viuere  indicat  illa  macilenta  &  cadauerofa 
facies.  Ipfuminfelicem  Amorummagiftrumaudi: 

Sedtamen  hdrct  amor,  crefiita^  dolorc  rcfulfz,  Metam,  j, 

Et  tenuant  vigiles  corpti^  mtjerabile  cur^y 
Adducitg^cutem  macies, 
Euifcerant  fe  miferi,  fuccum  omnem    vitalem  conco- 
quunt,ampfa  patrimoniaexhauriunt ,  optimos  vita:  dies 
perdunt ,  fibi  ipfisfpem  ad  maioraincidunt.   Rubeneffufus  Gen^4^, 
eH  tamquam  aqua ,  ^  non  creuiti  quia  afcendit  cubilepatris ;  id 
cft  ,  vtChaldseusexpIicat,  cumilli  tamquamnatumaiori 
facerdatium  &  regnum  dcberetur ,  ad  neutrum  dignitatis 
IoGumafcendit,libidineilii  viamintercludente,qua:&ip- 
fum  adfoedandiipatriscubiie  impulerat.  At  quofine  hasc 
tam  multa  &  pretiofa  ?  potiundi  vili  muliercula.  Et  quid. 
hoc  tandem,  nififero  pcrniterc  ?  ruxta  illud  difertiflimi 
Grascorum,  aquocumLais,  nobilefcortum,provnanode 
deccm  drachmarummillia  peteret,  refpondit;  Tcenitere 
tantinonemo,  Valuptashsecaliqualiterquidem  ,  dumfua* 
det, vngit  ;fed  vbiperfuaferit ,  vfque ad mortem  animam 
pungit.    Semper  illos  ,  etiam  cum  profpere  res  videntur 
fuccedere  ,  recurrentescurx,  mcerores  ,  alternanterque 
fpes  &  metus circumflant,  necfe iJlis  expediunt,  nifi  amo- 
ribusnuntium  remrttant.  Qui  amorem in  animum  admit- 
tunr,videnturmihicumTroi.  nisciuibusmaximafeftiuka- 
k  &.  gaudio  fatalcm  Palladis  equum  intra  mcenia  mduce- 


U  SPECVLI    PECGATORVM 

f 

re,  ex  quo  poftea  cxierunt  qui  vrbem  incenderent,  veterejB 

Priami  thcfauros  diriperent ,  omnia  vaftarent  atque  occi- 
derent.  Prodeuntab  amoretotcurarum&inquietudinis 
agmina,vtomnia  anim«  corporifquc  bonaflindituseuer- 
tant.Etiam  puerorum  carminibusdamnantur  fubnominc 
Sirenum  voluptates,quia  quos  adfe  pellexerint>occidunt, 
atque  tot  albentiamortuorum  ofTa,  quas  eminus  videntur, 

^af.i,  illarum  cruderitatemprodunt.HmcSapiensait,Df«iWtfr- 
tem  nonfecit ,  nec  Utatur  in  ^erditione  viuorum  :fed  homines 
impij  manihus  ac  verhis  accerfterunt  illam.  Elegans  quidem 
metaphora:qui  aliumlongiiisftantem  verbovocar,{i  vo- 
catusaudirenon  poteft,manibusfignumfacit  vtaccedat. 
Longe  a  nobis  diftabat  mors,verum  hanc  &  voce  &  operc 
homines  adfcvocarunt^  fedfuper  omnes  luxuriofi ,  quia 
magis  temperamentum  corporis  corrumpunt,  &  id  fanita- 
tepriuant.  QuodRomaniforca(Iisinnuebat,quiteftePlu- 
tarcho,adianuastemph  Venerisfunerea,hoceft ,  morta- 
Iia,vendebant:  vtfignificarent,  iilamipfammortis  caufam. 
c{re,qu3e  voluptatum  crat  aduocata. 

Citiusmihi  vberis  campi  ariftas,  onuftac  cerafi  frudus, 
Rhenan^  vitis  acinos  enumeraueris,  quam  curas  palatini, 
qui  fauori  principis  fuiinhiat :  non  tot  vndarum  flu€tus, 
curbato  mari,fibi  inuicem  fucccdunt  propelIuntque,atquc 
in  aulis  aliac  exalijscurae  fuccrefcunt,  Pulcherrimum  qui- 
dem  reddebant  Abfaloraum,iuiienem  omnibus  aulae  arti- 
bus  inftru(5l:iflimum ,  capilli  ,qui  quo  longiores  erant ,  eo 
aptioresvideripoterantadaugendumilliusfplendorem^i^ 

X  Rcs.14.  pulchritudinemjy^ii/tamen  c^faries  grauabat  caput^iusy  &:  in  - 
genticapitisdolorc  tenebatur,creicentiburque  capiUisip- 
fe  quoquecrefcebatdolor.Accedat  cuicumque  aurea  ab 
aulacasfaries,  nonincomitata  veniet,dolorcur3equeaccc-f 
dent.  Quid  incertius  &magis  inane,atquefinepondere, 
quam  fomnia?  &:tamcn  velipfisfummi  Monarchae  terren- 

Dan.  t.       cur  :  fic  enim  dc  Nabuchodonoforc  aic  Daniel :  Conterfi- 

tus 


LIBER  PRIMVS.  CAP.    VII.  «9 

wejljpiritusems  ,  poftvifum  romnium.  adeoetiamleues 
coniedurse  &:  fufpiciones  motum  folicitudinemque  in  au- 
iacrean t.  Et  cuius  hac  in  rc  validius  teftimonium  adduxe- 
rpj  quamilliusqui  etiam  Casfaresdocuit  ? 

AureArumfunt  teBa,quietem,  Sencc.iit 

Vigtlef^  trahitpurpura  noBes,  ^S^'"  & 

01  fifxteantfeiforaditumi  Oct«o. 

^uantosintmfublimlsagit 
Tortunamettisl 
Hinc  illi  qui  vitac  integritatem ,  &:  bonas  confcientia:  non 
minoris  quam  erudicionis  teftimonium  exiftimarunt,  mo- 
tuscemporumacproccllasnonindiligenter  vicarunt:ne- 
que  alicer  quamfi  lapidibus  incuria,  republica  ac  fbro 
pluat,  domo  (e  incluferunt.  Bioninrerrogatus^isinvita 
maxime  videretur  anxius^lllum  arbitror,  refpohdit,qui 
in  raaximis  rebus  cupiceffeforcunacus:  mille  curis  angi- 
tur  ,  vc  aftequatur  quod  optac ,  aftecucus  torquccur  ne  a- 
miccac.  Omnes  habere  facagimus,  non  adepti  dolemiis, 
adepci  cimemus :  mouenterepta,  folicicant  eripienda. 

Annon  auJicus  (imili  anxiecate  torquecur,  negratia 
principis  cxcidat,qua  Democles  Siculus  Dionyfij  tyranni 
airencacor,  menfas  quidem  inftrudiftimse  accumbebat, 
cum  e  laqucaribus  feta  equina  fufpenfus  mucro  vercici 
impenderec?  nec  minus  anxietatis,  minufue  periculum 
fubeffe  dubicem alTeuerare.  Vnde ,  vt  hoc  per  digrefliun- 
cul^m  dicam,  eosopcimo  vfos  confilio  arbitror,   acque 
cciamnum  efle qui  vtantur ,  memores ,  potentiam  in  aula 
raro  confenefcere  ■:  &c  non  miniis  cerco  inceritum  gratise 
expedandumefre,quamvit2e;ideoquefacrum  Cardinali-  StuHalib.j. 
tiumordinem  lubenter  adoptancnonambitiofi,  fedpro-  BcU.BeJg, 
uidi  :  nempe  vt  liberum  habeant  infupremis  ca(ibus,ad 
templum  aramqueperfugium.  Atcamenquidplerumque 
auhcus,  vlteriorisiam  motx  impaticns  ,  facurque  vicac, 
domum  defert,nifi,  vi  quidam  aiebat,  ferofapere,  atque 

M  pceni- 


50  SPEGVLI  PECCATORVM 

.pcenitere?  Putantmifen,  quamdiufperant  &:exrpedanc 
grandia,fe  multum  proficcre.Interim  vix  centcfimus,quod 
fomniauit,  aflequitur:  tum  poftquamfubduxit  rationes, 
&  curarum  farcinam ,  cuentus  lubricos ,  focdiflimam  fer- 
uitutem,  timorcs,  infidias  ,  cruces,  faftidia  ,  inuidia^  , 
fimulationes,  noxas,  nequitiasnumerauit(qu2evnafem- 
perhabitant,  (emperque  aulseafleclas  diuexant)fine  du- 
bioinuenietfeipfum  turpifiimum  atqueegentiflimumefle 
mancipium. 

Placeatmagisvitafuo  contenta,  quamillaalienisfem- 
per  inhians,fuis  affatim  diues ,  fi  fatura.   Prasfer  liberale 
otium  huic  tam  operofo,  &  periculofas  pleno  alcae  negotio» 
iib.scon-  vbinon  nifi  per  maxima  pericula  afcenditur  ad  grandius 
feii;cap.i»     periculum,vt  S.  Pater  nofter  air.     O  felicema  rerum 
auIicariJh  tumultu  receffum  !   vbi   mens  libertate  fua 
fruens,nullis  obnoxia  eft  terrificationibus,Dei  beneficen- 
tia  cum  gratiarum  adione  fruicur,&quod  Superi  actatis 
a^iiecerint ,  tranfigunt  in  rerum  diuinarum  contemplatio- 
ne.  Sacpcf^piusdico,  atqueinanimomcofentio  cumilla 
apudSenecam,  &:vtinampluresmecum.l 
In.THyefl:e.       Stetqukumquevoletfotem 
AuU  culmine  luhrko'. 
Me  dulcisfaturet  quies, 
Obfcuro  fofitus  loca 
LertiferfruAr  otio,. 

§.  1 11.  K^hfconditurilliDeus.  lib.  lo.  e.  2. 

DVMattentacogirationefuperhacpeccatorisamen- 
cia  non  nihil  hasreo,  non  occurrit  cui  aptius  cum, 
quam  ftruchioni ,  comparem :  quem  grauiifimi  Audores 
fcribuntcaputinter  fruciccsabdere  j  &  licettoco  reliquo 
corpore  extet,  crederefea  nullo  confpici,  neca  venato- 
ribuscapipofle.  Vishuiusfimplicicacis  imicatoremvirum 
ahoquin  magnum  &:  Prophetam  i^ls  lonas  eft :  qui  de  fe  ce- 

ilatur,. 


LIBER  PRIMVS.   CAP.VII.  ^i 

ftatur  ,  quodfug-eritafacieDomini,  naulumdedcrit.fol-  _ 
iierit  in  Tharlis  ,  cum  iuiius  eliet  a  Domino  pergere  m 
Niniuen  ciuitatem  grandem  ,  &  prsedicare  in  ea>  quafi 
fuga  fe  Dci  poruiflet  fubducere  imperio,  atque  Deus 
dcfijflet  elfe  prasfens  ,  quia  iple  locum  mutauerat»  Ma- 
gna  ftoliditas  :  hoc  ipfo  alijs  vifum  eripis ,  quo  oculos 
claudis?Id  fuaui  rifu  in  puerulis  famiiiares  &r  confanguinei 
interdura  excipiunt ,  quod  faciem  a  matribus  ted:i ,  dum 
aliqaid  metuunr  ,  reliquo  corpore  (e  putant  inuifibiles, 
Ablcondastibimifcrpeccator,quantum  volueris,  Deum, 
&  lucem  irradiantis  gratias  abdito  cordi  peflulo  ab  animo 
exclude;  numquam  efficies  vt  ab  ipfo ,  futuro  quandoque 
iudicetuo,  &:iuftiffimoflagitiorum  vindice,non  videaris: 
ilieintimisconfllijsrebufque  remotiffimis  interuenit.  Si  Pfal.ijs. 
afcenderis  in  C9lum,iliic  cfl',(i  defcenderis  in  infernum,{iue 
(vt  antiquumprouerbium  habetj  licet  Orci  galea  tegaris, 
fortunato  Gygis  anulomanumarmaueris,adefl:  Deus,  & 
omniacoramintuetur.  Quoties  alicuivehementiori  affb- 
6bui(uccumbis,vel  irafuris,vellibidineiEftuas,  velfuper- 
biainflarisjvelinuidialiucs;  ferenitatemanimiruiexalpc-- 
ras,  &  quietem illam,in  qua  tibi  inucniri  viderique  folebat 
DcuSjturbas.'  quemadmodum  aqua  ftagnans  &  limpida 
priufquammoucatur,rerumfibiobiedarumimaginesqui- 
dem  referti  fed  agitata,nihil. 

A  mortalibus  peccatis  abftine,  & in  ce  perpetuo  Dei  ima- 
ginemlimiJitudinemque  feruasjat  fl,vtdixi  ,animum  in- 
q  linaueris,  abfconditurtibi  Deus.   1  um  enim,  vt  alio  de- 
clinemuscogitationem,  fisreus,&:  quemadmodumAma-  Ffthcrc.7. 
noftatimoperueruntfaciem,necnon  Sufannxullaquece-  Dan.13. 
remoniadeclaraueruntminiftriregijtfle  mortinbnoxiosj 
ita  vbiin  culpim  lethalem  incideris  ,velarisnon  quonon 
videaris, fedfcmpitcrrxpcena^defigncrisdcbifor.   Quod 
dcprecansilla  ait:  udicamihi-i^lyi  fafcas.vbicubesw  meri   cant.r, 
diet  ne  vagari  incipam.  quod  Septuaginta  vcnnnt,NeefJi.iar, 

M  2  feut 


S,t  SPEGVLI  PEGCATORVM 

/Jr»/x'<f//«^^,ideft,rea  mortis.  Velabant  quidem  factilegt 
carnifices  Saluatori  noftro  in  paflione  fua  faciem ,  8c  quad 
ignaroaquopercuteretur,alapascertatim  impingebant: 
at  ipfe,quid  quifque  moliretur,optimc  nouerat,omniapro- 
piiis incuebatur.  Abfconderant  tantiim  fibi  benigna  Icfu 
lumina ,  qui  peccantes  refpicere  folet ,  atque  ad lacrymas 
prouocare  jatillummagnum,  &omnia  videntemdiuinse 
prxfentiae  ocuiumnon  eruerant.Non  caret  myfterio,quod 
Ioan,ij;  Euangelifta  ait  de  ludaproditore  :  Cum  ergo  accepijfetille 
buceelUm  ,  exiuitcomimo.  £rat  autem  nox.  Facinus  nempc 
illud  proditionis  horrendum,  cxclufo  omni  lumine  gratia?^ 
talemanimoipfiusnodemadduxerat,  vtdeincepsDomi- 
numfuumnumquam  viderit,licec  ipfefemper  vifus.  Non 
ideocaslofuas  faces  &:  luminaexciderant  ,quia  duo  fenes 
illiBabylonij,dcftinatoanimisadulterio,^^f//>rf//<?ri'/^«//i?j 

Daiuij^  fuos,  'vtnon  viderent  cdum.,nequis  recordareniuriudiciorum  iu- 
y?^/-//;».Conteplatus  eft  omnia,fed  patienterjCX  alco  Deus> 
&^mifrofpiritH  fuoin  puerum  Danielem,  facinus  dete- 
xit,  cortinamfuftuiic,  &:  iniquas  illorum  machinationes 
protraxit  in  lucem,lapidibusq5  obruendos  decreuit.  Adul- 

p   ,.  ter  quidem  ait:  G^is me  -videt}  tenehrA  circumdant me,  &  pa^ 

rietes  cooveriunt  me-i  &  nemo  circumjpicit  me:  quem  vereor^.deli- 
Borummeorum  nonmemovabitur  Altijjimm.  Etnan  intelligit 
quoniam  omnia  'videtoculmilliusy  quoniam  expellit  afe  timorem 
Deihuiufmodihominis  timor,  & oculihominum  timentes  illum» 
\  jEtnon  cognouit  i  quoniam  oculi  Vemini  multo  j/lus  lucidiores. 
funt  futer  folemy  circumjpicientes  omnes  vias  hominum ,  cf  fro^ 
fundum  ahyffy  ^  hominum  corda  intuentes  in  abfconditas  far^ 
tes.  OptimeS.P.AvGVSTiNvs^OculumtuumnonexcIu- 

Lib.f.  CoD-  ditcorclaufum,necmanumtuarcpellitduritiahominum; 

fcff.cx.       fedfoluiseamcumvoles  ,  aut  miferansautvindicans,  dr 

Pfal,  1 8.        ^^^  g^  qui  fe  ahfcondat  a  calore  tuo^ 

7{o6ie  vhi  naxa  latet,  mensfihi  luna  domi  ef, 
Quantomeliusfapientiusque  aftiduisa  Deo  prccibus  fla- 

gicares. 


LIBERPRIMVS.  CAP.  VII.  93 

gitares,ne  auertat  faciemfuam  ,  plenam  confolationis  &: 
mifericordisE,  redillamiuftitiiE&indignationis,apecGatis  Pfal.^a, 
tuis;  &  Spiritum  fandum  ne  auferat  a  te.  Ingemina  fjcpc 
cumDauide:  Tibidixit  cor  meum  ,  Exquijluit  te  facies  me/ty  P^^**'^— 
faciem  tuam  Dominerequiram.    Aut  cum  Philippo :  Dominey 
fisiende nobis Patrem-,  cuius  benignusin  filios  eftafpedtus,^  oatt.14, 
fuffcit nobls.  Illosocuios  ,  mi  fuauiflime  lefu ,  inmevibra, 
quibus  dum  Petrum  refpiceres ,  egrejjm  foras  flemt  amarh  Lue.2», 
quibus  dumMagdalenamad  pcdestuos  proftratamintuc-  ^"^-7' 
ris,  reatu  omnium  delidiorum  abfoluis:  quos  dum  in  humi- 
litatera  fanctiflima:  matris  tuas  iacis,omnium  charifmatum 
copiaminillamiupcrefFundis  :  atqueexhoc  beatam  esivndi-  Lucu 
cent  omnes  generationes.  In  quas  miferias  iJle  deuenerat,qui 
Deo  dicebat  .*  Ecceeiicis me  hodieafacie  terr^ ,  dr  afacie  tuA  ^ 
rf^<?;?^^r,  non  vtique ab  irata  illa  facie  feueri  iudicis ,  fed a 
miti  &: indulgenteoptimi patris.Hanc quoque  tu  tibi^o  ter 
infelix,  abfcondis,quamdiu  in  priftinaperditionis  via  ver- 
faris:  aciunilis  es ca^co,  cui  licet  color adfit  &:  lumen,  nifeil 
tamenvidet-Deulicet  Sandi  videant,nectibiminus  quam 
ilIisfitpriEfens,ilIumvidercnon  potes.  'Bccequielengantfea  Pfal.tj»^ 
te,peribunt'.ferdidiJ}iomnesqui  fornicantur  abs  /^.Que  locum 
alibi  S.P.AvGVSTiNvs  ad  propofitum  noftrumelucidat.  Enarrat,  i» 
Recedit,inquit,a  te  Deus,cum  tu  recedis  a  Deo:prsefentia    ^^^ 
funt  cascisomnia,ficut  videntibus.  vno  loco  ftantcascus 
&  videns ,  ijfdem  formis  rerum  vterque  circumfunditur: 
ille  eft  praefens  rebus,  ille  abfens :  ex  duobus  vno  loco  ftan- 
tibus,  vnus  eft  pra?fens,alins  abfens,nonrebusipfis  ad  alte- 
rum  acccdentibus ,  fcd  propter  difiimilitudine  oculorum  r 
ille  qui  cascus,quia  cxtinttum  cft  ibi,  quod  contempfari  fo- 
lct,lucecundaperluftrante,  fruftraeftprasfensrcbusquas 
nonvidet5im6red:ius[abfensquam  prasfcns  dicitur,vbinon. 
eft fenfus  eius: hoc  eft,abfentem  efte^Ienfu abefiTc.  Sic  Deus 
praefens,vbique  totus  eft :  fed  frudu  prjefentiaseiusinfelix 
peccacor  aon  gaudec 

M  j  §.IV. 


94  SPECVLI  PEGOATORVM 

§.IV.  K^mhukt pr tenehras ^luhrkum.  Lib.i.c.j. 

Ecdi.ii,  TjOtioremhuiusaflertionispartemconfirmatEcclefia» 
XT  fticus ;  Error  ^  tenehrd peccatorihm concreata  ftmt.  q.  d. 
V  eluci  illi  qui  denia  caligine  icer  faciut,  bonse  fortunx  im- 
putarcdebct,linonexerrent:itaijsaccidicquiinteIledum 
peccatoobfufcacumgerunt,  &:longiiisquotidieavia,  qui 
Chriftus  efl:,recedunt.Dauidde  feaic:  7"/>/?^rc^/rmtfr,(id 
Gen.4;  quod  eciaiii  Caino  propcer  paricidium  accidic)  venerunt 
fupermcyc^contexeruntmetenehr^  Merse  noctis&:  rcnebra- 
rumfimihcudinempeccacumhabec.  Nonfic,  aic  Chryfo- 
logus ,  nubesca:lum,nox  diem,folem  caligo  ,  quomodo 

i.Epift.2.  mentemcsecatinuidia.Quod  anceillum  D.  loannesquo- 
que  z^Qiwiv.  §lm  odit  fratrem  fuum^in  tenehris  eji^  df  in  tene- 
brlsamhulat  ,^  nefcitquo  eat:  quia  tenehr^  occ&carunt  oculos 
eim.  Idem  alibi  volens  on-endere ,Verbum  quidem huma- 
na^n  afrumpfifTe  nacura,fcd  omnis  peccati  expercem,quam 

loan,i«  nec  aliena  fcelera  inquinare  potuerunt,  inquit ,  Et  tenehra, 
eam,  fcilicet  lucem  diuinitatis,»^»  comprehenderunt,  Simili- 
'  *•  ter  Apoftolus  fcribic: NoxprdceJJtt^diesautem appropinquauit, 
Nox  eft  cempus ance  Chriftum ,  plenum  tenebris  infideJi- 
cacis  &  peccacorum:  dies  eft  tcmpus  praefens  Euangelij, 
quofolChriftus  lucisfu2c,ideft,grati2E&fidei,radios  toco 

Ifa.  9,  orbe  difFudit.  quoddiu  anceIfaiasvacicinatusfuerat:P(;- 
pulusqui  hahttahat  in  tenehris,  vidit  lucemmagnam,  d^fedenti' 
husinregionenjmhrdtmortis^lux ortaefi eis.  Et  Saluator  nofter 

loan, 8.  confirmauit:£^(?  fum  Itix  mundi-.qui  fequitur  me,non amhuUt 
intenehris-?vxientc]^ituviam  Chiifto,&:  in  luceEuagelij, 
quo  nox  peccatorum  abijc,  dies graciae,iuftiriae  &  falutis  il- 

Rom.  I  ?.  luxit,  ahiiciammopera  tenebrarum^  id  eft  ,  peccata  quac  tenc- 
brasquasrunt,Iucemqae  Dei  &:hominum  fjgiunt,iuxta 

lob  2 4.  i  1 1  u  d  lo  bi :  Oculm  adulteri  0 hferuat  caliginem  ydicens:Non  me  vi- 
debit  oculm:  dr  operiet  vultum  fuum: perfodit  in  tenehris  domos^ 
ficut  in  diecondixerAvtfihti&ignorAuermtlucem.  Stfuhitoap- 

faruerit 


LIBER  PRIMVS.   CAP.VII.  95 

tiruerit  aurora^arbitrahuntur  vmbram  mortis.d^Jic  in  tenehris 
quaftin  luce  ambulant,  Nonigiturfine  myfterio  fuic  quod 
Chriftus antc auroram refurrexit ,  vt eo  nempc oftenderet 
fe  mortuum  m  node  peccati ,  atque  iani  propria  luce  au« 
fpicari  diem  remiffionis  &  grati^. 

Quid  manifeftius  quam  quod.peecata  nox  &  tenebrac 
in  S.  Scriptura  appellentur?  Pofluntenim  huiuscompa- 
rationis  varix  aflignari  rationes.  Inprimis,  ficutiinnodie 
omnia  quiefcunt,  nemo  aliquid  operatur  :ita  in  node  pee- 
cati  mortalis  opera  meritoria  ceffant,  quantumcumque 
aliquis  oret ,  ieiun-ct ,  eleemofynas  faciat;  fruftra  funt om- 
nia  ;  donec  rurfus  fit  in  ftatu  gratias,  nihilomnibusillis 
promeretur. 

Deinde  quemadmodum  tunc  fcrpentes  &  venenata 
animalia  egrediuntur  antris  fuis,  fic  induda  nodc  vel 
vniuspeccatilethahs,  omnesmaIa:incIinationesinfurgut. 
Pofuijli) dpcccator,  tenebras ,  ^faBa efinox-,in  iffaprtranf  ^^^^ ,^. 
ihunt  omnes  befli^Jilua  y  catuli  leonum  rugientes  vt  rafiant. 
VeriflimedixitetiamEthnicus,  vnumperpetratumfcelus,  scncca. 
gradum  eflefuturi.QuidOauidiaccidit ,  etiamvulgono- 
tum.  Illequiantea  infenfiftimo  fibi  hofti ,  &  quemei  Deus 
m  manus  tradidifte  videbatur,  quiqae  nocens  erac,pepef- 
cerat,  quia  iam tum  adhuc  erat 

Integer  'vitd-,fcelerifa^^urusv  Horac. 

iam adulterio  infamis,etiam  fi bi  fidc]i(Iimum,&  cuius  vti- 
lis illi erat  opera,8c mnoccmQm,  ■percufptgladiofUorum  Am^  *'^^g-^ ^* 
mon.  Q_ialis beftiaex vniusfIagiciinod:e,quantus fkuien- 
tisleoniscatulusprodijt! 

Rurfus  ,  quid  eui  jentius  quam  csecos  in  denfiflima 
node,  &  Cimmerijs  tenebrisaflidue  verfari?  Atpecato- 
ribusmScripturavarijs  locis  csecicas  tribuitur.  Sophonias 
z\v.  Amhulant vt Cdici-,quia  Dominofeccaucrunt,  Et  Sodomicas,  Sophon.j; 
euna  Lot  vim facerenc ,  iam^profe ejfet  vtejfringerent fores , 
etiam corporali  ab  Angelis  cdLcttate ^ercuffi fmt aminimo vf  Gen.i 9. 


p€  SPECVLI  PECeATORVM 

(^ue ad maximum ,  ita  vt  oftium inuenire non poflent.  Igitur 
Lib.i.Conf,  P^^^^i^oresintenebrisambulant:  quia  ,  vt  alibi  Avgv- 
cap»i*8.      *  STiNvsait,  Deusfolus  magnus, habitans  in  excelfis,  lege 
infatigabili  fpargit  poenalescaecitates  fuperillicitas  cupi- 
ditates.  Idemquepeccatoribus,  quod  Sodomitis  accidit: 
^ll^'^'^t  ^^^^^^,°"^^^^videbant,  plateas,  domos,  arbores,aerem, 
peTcen?*  ""  ^^^ritumoftiumdomus  Lor  nonvidebant.Aquilinisocu- 
lisfunt  quidam  mercatores  in   ftruendis  fraudibus,  in 
lucrando  cencum  in  centum , in  cambijs,  alijsquc negotijs: 
curiosefe  puellxornant,  omnesnouasformasimii^ntur, 
faciempingunt, crines crifpant ,  vc fatearis  iiias  velArgo 
fuiife  oculatiorcs,  vel  non  omnia  potuifleira  perfpicere. 
Quisetiam  perrpicaciusvidet,quampluresex  leguleijs&: 
Gerberis  forenflbus  ,  ademungendam  Euclionisalicuius 
aulam  ?  Ettamenhiomniaaliacumvideant,  partemaute 
casleftis  nonvidenr,  ambulant^// f/ff/,  cjuia  Damimpecca- 
uerunt.  Quin  fimiles  funr  milicibus  miflis  arcge  Syrisevt 
Elifeum  comprehenderent,  eo  quod  is  regi  Ifrael  omnia 
4.Reg.  t,     qu^  habebatin  corde,  rcuelaret ,  quos  Dominus  adprc- 
ces  Prophetae  M^aAtt-,  id  eft  inaduertentia  (quod  S.  Av  gv- 
STiNvs  auidentiam vertit^percuflJitjita  vt  cum  ipfo  Elifeo 
irent , nec  tamen aut  iJlum  agnofcerent,  aut  quo  duceren- 
tur,fcirent,donecinmediociuicatisSamari2econftiTutifc 
delufos  agnofccrent.  Sic,dico/unt  peccatores,qui  aliaat- 
quealia  viavadunt,  fed  vclatioculos,  vtnihiladuerfum, 
nihiltriftecernant,ni{i  vbi  fuerint  inmedioterrsehoftilis, 
vnde  rcbus  integris  nullus  vmquam  euafit.  Quam  multis 
olim  in  Belgio  impofuit  hsBrcfis ,  quam  blande  pellexit , 
fouitl  nec  nifi  iam  morte  immincnte  illius  fallacias  per- 
ipexerunt,  quamque  parum  foret  pra^fidij,  &fpeifalu- 
tis  in  religione ,  quam  perperam  vocant  Reformatam. 
Num,ii.      AliusabauaritiaexcJEcatus  ,  fimilisBalaamo,  qui,aflna 
videntc AngeIum,nihilomninovidebat  ,adfurtapergic, 
6^  latfocinia  cxercctj  at,  cum  ducitur,  aperiuntur  ipfl 

oculi. 


IIBER   PRIMVS.  CAP.VIL  97 

'ocu^i,  videtqae  imminentemmortem&rinfaminm,  atque 
tumferius  csecitatcmfuam  deplorat.  Tertius  aliqaisfalfe 
amore  libertatis  deceptusjfana  amicorum confilia  rcfpuit, 
neciuuentutemfuamMufis,necMercurio,ncclaboricoii- 
fecrarecurat,qui  vbi  vita  efHuxerit,iamq;^randiori  ajtate 
fe  neceirarijsadvitamlionefte  tutandampraefidijsdeftita- 
tum  vid-t,frufl:ra  illam  fero  fapientium  cantilcnam  canit: 

0  rnihi  prxteritos  referat  fi  luppiter  annosl  Virgil» 

Nonne  illas  qaoque  cascicate  laborare  dixeris ,  quae  nullas 
procorumblanditias,nuIlaIenocinia  ,  vergerein  ruinam 
iux  virginitaris  crcdunt  ?  qa^ nullos  Danaos,nulIos  dona 
£erentes,nullosetiam  magnaces ,  fufpedoshabcnt  t  Sed 
pofitas  in  medio  Samaria  ,  fada:  iam  fabula  &  ludibrium  4.Reg.6. 
vulgo,  propter  intumefcentem  vteru,  fe  csecasfuilTe  agno- 
fcunc,  doloremquclamencabili  voccexponunc  :  Ah/quo 
deueni?  qu6flosdecorqaeiuuentutismea:decidic?&:c.  Si- 
militeradolefcensamoribusmerecriciis  dcdicus,vbiahcui 
flagitium  perfualerit,  nodemqae  a  formofa  impecraueric, 
vadicexulcabundus,  gaudenrque,&:  fummamiibi  fehcita- 
temobtigifTeflolidusimaginacur.  Zrm/W/,inquitSapiens,  Prouerb.7. 
€Hmmultis  fermomhm^  C^  blanditijs  Uhiorum  protraxit  itlum, 
Statim  eamfequitt4rquafi  bos  ,  qui ,  quia  ei  cornua  inauran- 
tur,floribuscoronatur,  cumtympanolituoquecircumdu- 
cicur,alicui  videripofTec  ccteris  felicior:  fed,eheuldud:us 
ad  vidimam  occidicur,  drqufi  Agnudafciuiens ,  ^ignorans 
qiiod  ad  vincula  flultus  trahitur ,  d,onec  transjigat  fagitta  iecur 
€im.  Donec  exhaufla  bursa,  pacrimonio  ablumpto,  acqui- 
ficainfamia,  fradodelumbacoquecorporc,  ancead^vic^ 
infaniam  videat  >  atque  mirecur  feance  non  praevidifle 
hanclctllaminquampronusvehebatur.  Audiquidcetcri 
quipeccauerunt,nonin  medio  Samarias,fedininfernodi- 
c an c :  Errauimttsavia  veritatis^  ^ iufiitid  lumen non  luxtt  no-  Sap.j. 
bis ,  &fol  intelligentiA  non  efl  ortus  nohts.  Nempe  iUis  idcm 
accidit  quodArchimedi  captis  Syracufis.  Marcellusma-  capV^**    * 

N  china- 


ir  SPECVLI  PECCATORVM 

chinationibus  Archimedis  geometrsemultii  ac  diu  vi£i:a- 
riam  fuaminhibitamfenferat :  exiiniatamen  hominispru- 
dentiadcledatus  ,vt  capitiilHus  parccretur,edixit.  Atis 
dum  animo  &  ocuHs  in  terram  defixis  formas  defcribit, 
militiqui  prsedandigratiadomumirruperat,  ftridoquein 
caputgladio,  quifnamefTetinterrogabatjpropternimiam 
attentioncm  ftudiumque  inueftigandi  quod  requirebat, 
nomenfuumindicare  non  potuit.  Sedprotradomanibus 
puluere,NoIi,inquit,.obfecro,iftum  difturbare;ac  proinde 
^  quafinegligensimperij  vi6toris,obtruncatus,fanguinefuo 
artisHrfT.amenta  eonfudit.  Ita,etiamfi  diuma  vltio  ftrido 
gladio  in  asdes  illorum  non  femel  irruerir,palamque  edixe- 

Pfal  ,7.  ri t,  2lifi  conuerjifueritlsy  gUdittm  fuum  vibra hit ,  arcum  fuum 
tetenditjC^ pArauit  illum-j  nonpraelentis  velfuturi  tcmporis 
fignificatione,  fed  praeteriti  vfa  ,  quo  altius  animis  eorum 
imprimeret,vt  pulueresillos  vanitatis,&nugashuius  fae- 
cuh  defercrent,aut  faltemoculos  attollerentad  prsefen- 
tifnmum  periculum,  neperirent;  tamen  pulueribus  fuis 
immortuifunt. 

h<i'^tth2ii\\2iSo^h.omx,{^mbulabuntvtc£ci,efuiaI)omi- 
no peccauerunt ,  dumkerum  cogitationem  reflcdo ,  occur- 
runtvarijmodiambulandi  ca:corum,quiinip(bs  peccato- 
resapprimequadrant.  Ali)  enim  ad  hocexcsecantur,  vt  in 
orbem  ambulcnt,  &:  molam  circumagant ;  in  quem  finem 

Iudic.r6.  SamfonifortiirimoHebraEorumPhilifta;ioculos  cruerunt. 
Quimodus  ambulandi  miferrimus  eft  ,  &c  quafiinfinitus. 

I;i^'^*  ,  Peccatoridiabolusquoque  ,  inquit  D.  Gregorius,  intus 
aciem  contemplationis  ofrundit ,  demde  roras  m  circuitu 

pfaU  IX.  laborum  mittit, iuxta  illud  Dauidicum ,  In circuituimpifam^ 
l?uiant,in(ia.r:  equorum  in  molendino.  Alij  circumagunr,  fcu: 
potius  circumaguntur,in  pncumatica  mola  fuperbias,alij  iii 
argentcaauaritix,  alij  in  olea^ea  adulationis ,  &:adccn- 
trum,quodnobisDeuseft,numquam  pertingunt.  De  a- 

i.i.Oinith.  q^uilafcribitAldrouandus>.illamdumpugnatxontra  cer- 

uum,. 


LIBER  PRIMVS.  CAP.  Vn.  99 

i^m,puluerem  alis  coHedum  inoculosifl:iusexcutere,vt 
jnoxexcaecatum  prascipitet:  ita  aduerfarius  nofter  diabo- 
Ius,quos  aggreditur,  obiedis  diuitijs  6c  voluptatibus,aIijf. 
^ue  illecebris  excsecare,  &:  incafles  fuos  prxcipites  dare 
annititur. 

Eft  etiam  alius  modus  ambulandi  c2Ecorum,nempe  dum 
puerum  vel  canem  vi^e fequuntur  ducem.  Nec  abfimili  ra- 
"tione  multi  a  pueris  fuis,quorum  causa  foenus  committunt, 
aliifquefceleribus  &  iniuftitijsfeipfoscommaculanc,  du- 
cuntur,  quafi  Cxci  ad  infernum.Alij  canem  ducem  habent, 
ij  fcilicet  qui  gulas,  mordacitati,  inuidias,  aliifque  vitiis  ea- 
ninis  indulgent» 

£t  quantahsec,©  Deus/calamitas&r  miferia,ambularc 
in  tenebris,&:fuauiflimalucis  vfurapriuari/MeritoTobias 
cumab  Angclo  CalatareturiGaudium tibijif  Jemperi  refpon-  Tob.§» 
dit:  ^lmle  gaudiummihierif  y^uim  tenehris  fedeo  ,  d^lumtn 
<r^//>^;?  i;/y^^?Qu.ia  nimirum  tenebris  &  cascitaSjfunt  quaft 
omnium  malorum  quoddam  compcndium.  Quod  indicarc 
videntur  illa  Saulis  verba,quando  anguftijs  vndequaque 
circumdatus ,  dixitarmigerofuoiuxta  tranflationemSe- 
ptuaginta:  Conficeme:  nam  apprehendefunt  me  denjk  tenebra.  iReg  ji; 
quemadmodum  &:  epitheton  horrihilisj  quod  folis  tenebris 
inter  decem  ^gyptiorum  plagas»  tributum  t(\:.FaB^funt,  Exoa.io. 
inquit  textus,  tenebr^horribiles invniuerfaterra  Aegypti  tri- 
bus  diehus.  Q^idinferno  triftius,quidmiferabiIius?Hoc  vt 
lob  exprimeret,  terram  vocauit  tenebrarum ydu^2iciua.da.m  lob  10. 
iimihtudinc  d  diuerfis  terras  noftras  habitabilis  partibus, 
quarum  alia  terra  auri,  alia  terra  butyri,  alia  terra  fert  i,alia 
terra  equorum  nominatur : fed  h^c  tenebrarum ,  quia  ni- 
mirum  non  habebat  aliud  epitheton  paratiusadmanum 
quodirasdamnatormnpoenasaptiiis  exprimeret.Vtenim 
in  cx\o  lucerna  cius  eft  agnus ,  efficitque  vtnon  alialucc,  Apoc.  tu 
neque  fole  indigeant  inquilini  cseleftis  lerufalem  ,  ma- 
rris  noftr^i  fed  omnes  aftatim  exhilarat,  fummaque  beati^ 

N  z  cudine 


loo  SPECVLI   PEGCATORTM 

tudineperfundir:  itatenebrx  infernaleSjquasfumidus  ilie 
&rvaporofus  ignisexhalat,fummam  moeftitiam  &  dolo- 
rcm  damnatis  adferunt.^ 

Quantumdeniqiie  malumpeccatumhomini  accerfat, 
colligi  vel  inde  poteft ,  quod  non  tantum  per  tenebras ,  (ed 
Iac.2,         &  per  lubricum  incedat,  &  qui  in  vno  ofendit,  fadus  fit 
adomnia  procliuis. 

^-y.DamonihuieJivolupati  drderifui, 
Lib.4.  cap.i. 
DoMiMicA    XTOnne  ijsquiaLucifero  adruinamnoftramprocuran- 
Iii.Quadra.         dam  dcftinantur,  quemadmodum  beati  illi  &  c^eleftes 
gefima;.       genij/V  ...nijleriummijft(untproptereosqui  hereditatem  ca- 
Lib/deani-  P^^^ J^^^itisl  Gui  enimhominum,  (  vtTertulliani  verbis 
ma  cap.i,     vtar)  non  adhasrebitnequam, ab ipfa etiam ianua  natiuita- 
tisanimamaucupabundus?Qupd  S.Profper  valdedeplo^ 
Devitacon-  ransait:  Heu/  quamfubtiliternosilledecipiendi  arcifex. 
«inp.c.ij.  £^||jj.  I  quantacxcirare  oculos  noftrjemencisobducit,  ne 
difcernamusgaudendiauidi,vndeiuftiusgaudeamus!Sifte 
hicpaulifper  cogitacionemtuamadiilaverbaD.Profperi: 
Quan ta  ca^citas oculos  noftrsc  mencis  obducic!  &:  iimul  in 
animamreuocaqualemBelgarum  pucri  ludantlufum.  Hi 
vni  e  gregefuo  tadiu  oculosvelant,  donecexfocijsquem- 
piammanuapprehenderitjintereaomneslufirabundicir- 
cumcurfitant,  &  exertis  digitis  errabundum  &  auras  pren- 
fantemirrito  conatu  derident:  ita  dasmonibus  peccatores 
funtvoluptati&derifui.   Quod  ne  fandillimo  Prophct« 
loboaccideret,  edixit  Deusfatanas  :  Eccein  manutuaejty 
'verumtamenammamillius /erua.Qnod quidem alij  aliterin- 
terpretantur,fed  Olympiodorusficexponitj  Animi  par^ 
temne  attingc,intelledum  deluforiis  phantafmatibusne 
perturbes,necrationislumenquauisrationeobfufces,qud 
Ltb.s.vit,    tibiludibriumdebeat.Gotraacciditvirofummaeabftinen- 
EacrtiinM4  ti*c,quilaboremanuum  quotidianum  vi(Sumcomparabar, 

ia 


LIBER  PRIMVS.  CAP.VII.  '         loi 

inorationcno(3:udiuqiieper(if|:ebat,cudisdenique  animi 
virtutibus  florebat.  Adhunc  enimaccedenstentator,  & 
Jaqueos  parans,  iinxit  fe  dccoram  mulierem  fub  nodem 
oberrantem  pcreremum:  quas  velut  fefla  poft  nimios  iti- 
nerislabores,cumoftiuminuenifretapertum,ingrefraeft 
fpeluncam;  &:procumbensadvirigenuapetijt,vtfibiillic 
liceret  quiefcerc,  vtpote  quam  nox  apprehendiftet.  Ille 
cummulierisefretmifertus,quodquidemnondebuit,eam 
admifit  infpeluncam ,  &  deerrorc  varia  eft  pcrcontatus. 
llla  &  narrauit,  &  blandaacfallaciaverbainfperfit ,  fcr- 
monem  diutiiis  cum  eo  protrahcns,-  fenfim  interca  nefcio 
quomodo  pcUiciebat  ad amorem :  adeo  vt  plura  deinccps 
inter  fe  verba  conferrent,  riderentqueacin  gaudia  folue- 
rentur,doncc  cum  ipfa  multo  dcniquc  fcrmone  Siedu.xiftec. 
Itaquc  tandcm  c6trc£tationc  manus,  &  genx,&  ceruicis, 
cxercitatoremmcumredcgitinfcruitutem.  Namlicetille 
intcrnisiluduarctcogitationibus,reputanstamcnhabcrc 
iam  fe  in  manibus  reiopportunitatc,  &:  voluptatis  cxplen- 
dacfecuritacemjCogitationiairentitur,  tcntatquc  cumca 
commifceri,  vtqui  iam  euafifretinfipiens,&equusinfe- 
minas  infaniens.  llla  vero  cum  repente  magna voce  excla- 
maiTet^vmbra?  adinftarexillius  manibus  euanuit.Cachin- 
niautcmin  aercauditifunt  multorumdsemonum,fcnem 
irridcntiu,acmagnisvocibusinfuItantium:^^/y^  exaltat}  ^"^«^^* 
humiliabitur,  Ex  quo  facilc  eft  colligcre  in  inferno  non  mi- 
nus  efle  gaudiumfuperiuftoaIiquo,virtute&:  meritis  ex- 
ccllente,  ficorruat,quam  in  ca^lofuperpeccatorcpGeni-  luc.ic; 
tentiam  agente. 

lncxplebiliter,inquit  D.Profper,  diabolusdcperdito-  Devkacon- 
rumcaptiuiratc  tripudiac.  Tormentisnoftris  dele£batur,  tempi.c.ij-. 
doloribusrefrigeratuc:  efFufionoftri  fanguinis,efteipocu-  ?^""f  ^^^ 
lummclIis.Nullumfaccharum,  nulium  vinum,ica  exhila-  pambus,c2, 
rat  daemones,atque  noftras  ebrietates,&:  fordes  libidinum. 
Et Chryfologus  de  illo ait: Capicfatietatem, voluptatem  Serm^x^ 

N  3  percipit;, 


loi  SPEGVLI    PEGQATORVM 

pcrcipit,  expletur epulis,  quando  nos  libido  foluit,  quan- 
domoriunturvirtuteSjViuuntvitia. 
.  Scd  quoniam  puerorum  noftrorum  mentionem  fupra 

fecimus,eft&aliudquo  impensefeobledant.  Simulantfc 
vellecompedesfatuo,  quiperplateas  vagatul:,inijccre;  &c 
filumvel  ftramen  expediunt.vtadanulumoftijvicinioris 
alligent:  ille  veroexiftimatfefortius  Iigatum,quam  Mar- 
tem  cumVenereVulcanusimpIicuerat;flet,eiuIat,extre- 
mam  opem  implorat,  nec  vel  pedem  mouet,  non  obimpo- 
tentiam,fed  iudicijerrorem.  Interea  pueri 

I>eriius.  ingeminmt  tremulos  nafo  crif^mte  cachinnosy 

fortiftime  ligacum  clamant  ,  atqueilli  invinculisperma- 
nendum  efle.  Qiio  edi6to  non  fecus  percellitur,atque  rcus 
iudicisfententia.Hunc  quoqueludumferioluduntdxmo- 
nes,  dum  non  infcitiam  afFeduum  noftrorum,fed  infaniam 
ndent,qu6dpcccatorumilIecebrairretitos,ad  excuticn- 
dum  tam  futilciugum,  nullus  ardorinuadat ;  quod  velut 
herculeo  quodamnodo,  ftcterrcnisrebusilligatis,  nuUa 
furfum  cuolandi  voluntas  potiusquampoteftasfuppetat. 

Prcm.tz,      Verillimum  quidcmcft  quod  Sapiens  ait :  Iniquitates  fua 
€Apunt  imftum  ,  c^  funihm  peccatorum  fuorum  confiringitur. 

iib.4.Moral.  Quinim6,vt Gregorius,Quot  vitiis  pcccator  aftringitur, 

«ap.xj^.  quafitotvinculisligatur.  Et  ficmultiplicatur  captiuitas 
&"  fcruituspeccati,duriorqucfit  acmifcrabilior  multipli- 
catisvitijs.  Sed  quid  tandcm  cft,  quo  vniucrfim  mundus 
detinctur.^^Silibct,  propiusinfpiciamus  ,&cnumeremus. 
Honores  funt,  inquies.  Atquid,  nififumi  ?  diuitias ,  vmbras 
funt:  nomen  &  fama  ,  auraac  ftrepitus :  voluptates,fallax 
prurigo,prim6bIandiens,  poftcadolens.  Atqueferio  iam 
tccum  ftatue  an  fumi,vmbra,aura  &  ftrepitus,vilis  deniquc 
prurigo  capUuare  nifi  infipientem  poffint  ?  Vt  vcroab  v- 
niucrfalibusmagisadparciculariadcfcendamusjquamri- 
diculum,fi  pulicempoftfetrahentem  auream  catcnulam 
confpiciamus^  inoftentuni  eiufcemodipulexcircumfer- 

tur: 


LIBER  PRIMVS.  CAP.  VII.  105 

tur:ica  &  dxmones  viros  diuitiarum  quafi  oftentui  habent, 
quibus  cumimpofuerinc  diuitiarum  iugum,quocumq,-  vo- 
luerintincKnantjperterrasagunt  &maria;  6«:omnigenas 
perpeti  itinerummoleftias,  atqueaerisincommodamifei 
rosillos  cogunt.Sihomoadolefcens,  robuftus  aUoquin^c 
erudituSjarbitreturfe  aheneisvinculispr5editum,dum  a- 
mafise  fuxamoribusimplicatur,  &  afliduc  Tecummurma- 
ret ,  nonne  ridiculum  ? lllane  formarprjeftanria ,  illudoris 
decus,  illsegenxjillasfororiantes  mammse,  totusdcnique 
lepos,  vinculafunc  ,  neHercuIea  quidem  rumpendama- 
nuf  O  infane  /  ftramen  tantum,  vel  cenuifllmum  filum  eft, 
animumiiregas.  Tecumcogita,  quemnam  illaqu^  dixi- 
mus,vel  pilo  vnoefFecerincauc  fHpienciorem  ,  auclongse- 
uiorem,  auc  cranquilliorem,  auc  denique  beaciorcm  ?  Ne " 
mononpeior  amoribusiIliciciseua(ir,cancumabeft  vtme- 
lior  vmquam etfedus ,  au  c  horuui  auxilio  frrmiora  laccra,. 
ingeniumuefubcilius  ficaflecutus.Vereftramen,&nuIIius 
mometiaucexpedracionis  crepundia  te  decincnc,vcfisda:- 
monumpila&  ludibrium.  Vc  aliosomiccam,nulIi  hiftrio- 
nes,nulliparafici,facui  nulli  ,camregibus  func  voluptati, 
acque  diaboli  magis  fuis  &:  incancacoribus  deledancur-.ho- 
rumverbis  &:  impijscaEremonijsfimuIantfecogi,cumni» 
hil  libencius  facianc,  quam  vcfe  praebeanc  curpiftimis  per- 
dicorumhominum  vicijs  velimpulfores ,  vel  adminiftros. 
Simulacfe  d^mo captum,vt  te  capiatr/e  vin<ftum,  vt  te  vin- 
ciacifecuoimperio  fubdicum  ,  vccefibi  fubdac^  aceinclu- 
fum,vcceiinaliccrincludat;  fingicfcartctuaj  velimagini,, 
'  vellapidialligatum,vtfunibus  peccatorum  adinferos  te 
perducat.  Quainretamcallidepefiimi  illi  genij  verfan- 
tur,vt,fi  quis  apicem  ex  incantandi  formuJa  omilerir,mox. 
ei  aut  ingentemterrorem,autvitas  periculum,aut  mortem 
ctiamipfaminferant;  quafiinlacfsemaieftatisfuae,  velfer* 
uitij  coacli  vindi£tam:  cum  tamcnnihil  miniis  quam  lae- 
dancurj,  velcoganturinuiti.  loterdum  c^uofrausmeliik 

fiicce- 


104  SPEGVLI    PECCATORVM 

fuceedat,  veraquaedamprodunr,  &  nonnumquam  ca  fa- 
ciunc,velut  quadam  verborum  vi  indudi,qua2  in  fpeciem 
bonapiaque  videntur ;  fednullo  prorfus  veritatis  pietatif- 
que  (ludio,  quod  minimum  habcnt  j  fed  vc  commodiorem 
aptioremqueimpoftursefuse  laruam  prasrexant.  Quoties 
vero  hos  fanaticos,  maxime  mulierculas  ,  vanis  pollicita- 
tionibus,mentitischoreis,epuhfquemaginariis,illudunt? 
Erquidnifi  vtmiferrimos  hofce  deceptiflimofque  volu- 
pcati  &:  derifui  habcanr?quibus  nihil  magis  cordi  efl:,quam 
hominesfupplantare:  &:quiaDeoqueraoderuntnihilno- 
cumentiinferrepoiTunt^illos  tencantireperditumqui  ex- 
prefTam  in  fe  Diuinitacis  imaginem  gerunt. 

Sic etiam  dsemon  nimis  ccedulos idolorum  cultores  de- 
ridebat  ,  dumambigua  refponfione  ignorantiam  fuam, 
('quidquid  Plutarchus  in  Pychia  reclamet )  contegens  , 
confultores  fuos  veluti  nafo  fufpcnderet.  Quemadmo- 
dumrefponfumfuit  Pyrrhoab  ApollineDelphico, 

Viae  Eugu-        ^  •       jieacida  RomAnos  vincere  poffe  : 

Cofmo.       ^  CroEfo  regi  Afias  expeditionem  m  Perlidem  paranti , 

poeia .  Cr(sfH6  Halym  fuperans  magnam  feruertet  ofmn  vim. 

&  Eufeb.l.j.  £xquoerui  non  poterat  fuamneanhoftium  vim  eflet  c- 

c.io.Praepa-  ^  ^.      .i-  r     • /^  t-  •  j- t-i     l 

lac.Euang,    uerlurus.  Simili  quoqi  verfutia  Jtpammonda  Ihebanum 

Diodor   si-  ante  Leudricam  vidoriam  ludere  conatus  eft.   Ac  ille, 

cul,lib.i5.    ciim duo contraria  auguria,quo tempore moturus  erat ca- 

ftra  ,  apparuiftent,  quorumaltero vidoria,aItcro  clades 

portendebacurjanxiosinde  milicesconfpicacus,  acfciens 

reshuiufmodi  eflevanas,  generosedubia  refponfa  incer- 

precatuseft-,dixitquemouenscaftra,  alcero  fuis  promirci 

vidoriam,  fi  forcicer  hoftem  aggrediancur-,  alcero  aucem 

cladem,  (i  ordinem  in  acic  non  tenuerint,  vel  ducibus  non 

obtcmperarinc.Sic  ipfe  dasmonesfibiludum  facientes,hac 

interpretacione  ludificacus  eft, 

inTImxo.        Qu.idpoftrem6deebriofis  dicam.^^Platomirarefertdc 

iuuenibus  quibufdam  Agrigencinis,  quicumcancum  vini 

hau- 


LIBER  PRIMVS.     CAP.  VII. 


105 


haunfTencvc  mentis  emota»  cflenc,  fibique  in  trircmi  cu- 
bare,  vencilquegrauibiisagitari  viderencur,  timentes  ne 
fiauisonere  deprcfla  mergeretur  ,  cam  exonerare  cerca- 
tim  adorti  luntj  acq;  e  feneftris  excra  domu menfas,  ledos, 
arcas,  aliaque  plura  proiecerunt  ■:  vigilibus  fadum  admi- 
rancibus,  &:(quisdubitec?j  darmonibusvoluntariam  ho- 
minuminfaniamirridcntibus.  O  ventres,6congij ,  quot 
ludibriA  dasmonibus  debecis!  Quamillilubenterde  veftro 
vomicu,  decorijs  ludunc/  Quoquidmiferabilius  grauius- 
que  excogitari  poteft  ?  Nemo  enim,tamec{i  viliflimas  con- 
dicionis,  explodiabamicis  fuftinec ;  quancum  ergo  tor- 
mencumfueric,fihoftes,ijque  infen{iflimi,ingenuum  6cli- 
beralemnafoaduncofufpendanc^eiqueacecbeinrultencf 


LISSIl 


LIBER   SECVNDVS, 

CAPVT     PRIMVM. 

jf.  I,  CdufafHndamentalis  conuerjionis  S,zAv  gvsti^ji 
fmt  £terna  Deifn^deJUnatio, 

THEMA    CONCION. 

§lup$  autem  fr^desimauiti  hos  df  vocamt.  Ro m .  8. 

Eptem  per  hiemes  inmari  iadatus  ftiic 
Troianus  ^neas ,  varijsq; erroribus  exer- 
citus^dumfugientem  fequitur  Italiam.S^ 
omniumqusetuturaerantignarus.Sciebat 
tamendiuinaprouidentia,  quseb^c  iufe- 
riora  e  vertice  defpicit ,  quseque  fe  ad  om- 
nes  omnino  res  creatas  extendit,  quemadmodum  prse- 
deftinatio  d  fblos  homines,cui  rci  tot  circuitus,  totiti- 
nerum  volumina ,  tanta  temporis  mora  deferuiret.  Erra- 
bat quidem  /£neas , fed  noi Oeo ; qui & initium , &rmedi- 
um,acfinemtanta2  peregrinationis  conremplabatur,iam- 
que  xtcmx  vrbis conditores ,  ex  erronis  iftius  cum  Laui- 
nia coniugio dciignarat ;  iam  tum,inquam,  tot  heroas,  tot 
animas  illuftres,  imperio  orbis  rerrarum  natas  in  lumbis 
ciusprseuidebat.  Deflexerat  quoque  aredo  tramitc  Av- 
GVSTiNVS,nequeiamleptem  modo,fedfcrc  quotvixe- 
rat  annos,  oberraueratplateasBabylonis,  videbaturque 
ipfum,  ad  quem  fine  iudicio  tendcbat,  falutis  portum 
fugere;  donec  de  longemiferans,  illumquecircumuoli- 
tansex  alro,diuinabenignitasadmeiiorainfIcxit,&:nihil 
.  minuscogitantemmagnum  Patrem  tot  Ordinum  confti- 
\Lr  r^ut^!.  tuit.Enumeranturenim^cummilitanbusfacriOrdines  & 
^itajS.Aug,  Gongr^cgationes^mb  regulaipUus  militantes^upra  fexa- 

ginta; 


LIBER  SECVNDVS.   CAP.  I.  107 

ginta.  Dormiebac  adhucvetus  ille  Adamfomnum  pecca-  3^  profpcru- 
torum,&oculisgrauatislucemChnftianam  excludebat;  Stellartium 
&iamtamexlatereip{ius  formofiflima  virgo  a  Deo  plafte  JJ^^'J"cleo lu- 
rerumomniumformabatur.  Religionem intelIigo,quam 
poftea  A V gvs tin v s  ex  Italia primum in  Africa  inuexit,& 
obquamveruspater  Monachorumextitit.  Nempe  ,  ^«/ Pfal'79» 
r^^/^^T/r^fA/^/^^W/^^jqui  te  in  aeterna  vita  videntesgubernas, 
('ilrael cnim  tantumdem eft  ac videns  Deum)etiam  harum 
infcriorum  rerum  curam  non  negHgis  ;  &  quamuis  ab  in- 
credulis  cxiftimeris  noftri  iblicirudinem  a  te  ablegafle  ; 
tamcn  deducis  'uelnt  ouemlofe^h,  id  eft  ,  eos  quos  in  vltima 
temporisicne6tutegenuifti,&:  afratribus  fuis  perfccutio- 
nes  magnas  luftinent ,  &  ibmniatores  vocantur  j  tu  paula- 
tim  in  rribulat-ionibus  crefcentes  deducis  perignem&:  a- 
quam,  (icutoiJem  manruetamadmacellum,mortificatam  Rom.8. 
totadie,vt  pcr  compedes  6«:  carceres  tranfeant  ad  rcgnum, 
&:  adpafcuaviriditatisarterna^:  tantumabeft  vc  tuorum 
memoriam,  etiam  tum  cum  grauiftima^  aduerfitates  m- 
gruunt,  vmquam  dcponas.  Sed  &  alicer  interea  hunc  lo- 
cum  nd  propofitum  noftrum  adaptemus.  ^^  regis  IjraeU 
intendis^  C^ deduas  'velut ouem  lofefh ,  id eft  ,  qui  videntes te, 
feruos  tuos ,  fideles  tuos,regis  &;  protegis ,  etiam  ad  pecca- 
toresoculosconuertis,  &eos  velutouem,  qua:aberraue- 
rit,&:  reuerti  ad  gregcm  nefcit,quxris,in  humeros  (uftollis, 
adpafcuareducis:itaramen  vt  haberedebeant  fquodper 
lofephdefignatur)  augmentumbonsevoluntatis.quo  gra- 
tias  tu2E  cooperentur  ,  &:  dignos  praeftent  frudus  poeni  Matth.j» 
tentias. 

Gerte  primaratio,  cur  expeccatore  iuftus,  ex  impndico 
^  caftus,exfuptrbohumiIis,  cx  hsereticoManicharo  Chri- 
ftiartus  Catholicus  eualerit  AvGvsTiNvs,fuitacternaDei 
pr^deftinatio:  quam  nouillc  pofllimus  ex ijs quaj  nobis  ac- 
ciduntin  tempore  ,  ideoquodabseternoaiupremrt  illo  » 
Numiaefuerintordinata.Hascveroadeononoper^noftra 

O  i.  bona 


loS  SPECVLl    PECCATORVM 

bona  prserequirit,  vt  etiampeflimos  qiiofqiie  ad  altiflimos 

z.Timot.z.  fandtitatis  gradus  "^touth.Oit.Vocamt nos vocatione faniiajnort' 
fectmdumofera  nojira^  fcilicet  liberi  arbitrij,  vtvolebant 
Vc\2^id.my  fed  feamdum  propojltum  fuum  (^ gratiam.  Cuius 

Cen»48.  illuftrem  figuram  habemus  in  Geneii.  lacob  rogatus^afi- 
lio  IofephojVtnepotibusbenediceret,extendensmanum 
dextram,pofuit  fuper  caput  Ephraim  minoris,  iiniftram 
fuper  caput  Manafle  maioris  natu,  commutans  dccuflatim 
manus.  Namquemadmodum  lacob  Ephrami ,  qui  flni» 
ftr2Emanuieratoppofitus,dcxtramimpofuitara  diuinabe- 
nignitasinfiniftrolatere  confiftentes  ,  frequenteradfeli- 
ciilimum  dextrse  fuae  confeflTum  vocat,  atque  ex  priuilegio^ 
gratiaquefpecialimanusfuascommutat.  QuidinApofto- 
loPaulo  Deus  inuenit,  nifi  innumera  opcra  mala  ?  ibat 

^^'^  Saulus  ffirans  minarum  c^  c^dis  in  difipulos  Domini ;  at  quia 

abseterno  prsedeftinatus  eratvas  eledionis ,  deturbatum: 
illumintcrram,  poftea  Deus  erexit  &  illuminauit.  Quid 
in  AvGVSTiNO?  Nihilnifi  fordes,  &  variorumfcelerum 
inquinamenta  :  &:  tamen  vide  profufam  Dei  bonitatem, 
quemcxmaflTaaeternas  damnationis  elegerat,  (quemad- 

|lom.9*  modum  &  de  lacob  fcriptum  cft ,  Cum  enim  nondum  nati 
fuifent ,  aut  aliquid  boni  egiffent  aut  mali  ( vt  fecundum  ele^ 
Bionemfropofitum  Deimaneret  )  non  ex  operibus  ,  fedex  VO' 
tante dilium efl: laeob dilexi ,  ^c.)  huicin  tempore  eflScacis 
adminicula  gratiaefubminiftrauit.  Nempeexillis  erat,  de 

Rom.8.        quibus  Apoftolusait,  o^Q^fecundumpropofitumnjocati  funt 
fan&i,id  ed^merno  Dei  pIacito,Iiberalidecreto,volunta- 

A^.?.  ria  &  gratuita  conftitutione,  definito  confilio, vocati  funt 

ad  fanditatem  ilicetipforum  antf^ada  vita  nihiJfortaffe- 
nifi iram & indignatione  diuinam  fuerit promerita.  tnin> 
ueroquod  peccatores  vocentur,  excitentur,  iuftificen- 
tur,  foIiDeomiferanti,  nonhumanismeritis,autnaturaB 
•  viribusadfcribendumeft.  Hinc  Angelus  in  node  natiui- 
«atis  Dominic^jVt  indicatet  Deumprasdeftinafle  nobis  per 

uatiuir- 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.  L  109 

natiuitatem  filij  fui ,  internam  animi  tranquillitatem  &:pa- 
cem,  qusegratiam  confequi  folet ,  canebat  i  Gioria  in  excel-  Luc,  2. 
[is  Deo  ,  &m  terra^ax  hominihm  bon^  voluntatis  :  Gr3Ece  eft 
tv^oicUqyiAt^^  beneplaciti,  &:beneuolentise  diuinae  ,  ed 
quodDeus  iam  deftinaflet  hominibus  per  Verbumincar- 
natum  exhibere  bonam  fuam  voluntatem  &:  amicitiam. 

Vocauit autem  Dei  benignitas  Avgvstinvm,  turat 
vocationeexterna  &vocali,  puta  puerulicanentis:  Tolle 
lege^  tolleltge;  per  exempla  item  Vidorini,  Antonij ,  &: 
aulicorumjper  fl:jgella  timoris  de  morte  &  iudicio  con- 
ceptijper  conciones  AmbrofijjMonicse  lacrymas.-tiimaxi- 
me  interna  ,  &  in  animam  penetrante,pergratiam  quae 
extern*e  vocationi  non  tantummodo  commenfa  eft ,  it<i 
eam  f^pius  fuperar.Et  haecerat  Av  g  v  s  tini  praedeftinatio, 
qu^velipfo  teftenihil  aliud  eftquam  prasfcientia  S^prae-  Lit.del^ono- 
paratio  beneficiorumDei  ,  quibus  certiflimo  liberantur  P^^^^""^"^» 
quicumque  Iiberantur.  Oues,  mquitbaluator  nolter,  mea  loan.io. 
vocem  meamaudiunt-i  &  ego  cognofcoeas ,  id  eft ,.  diligo:  iuxta 
illud  Apo(\:o\ii Nunc autem cum cognouerit/s Deum,imo  cogni-  Galat.4. 
tiJitisaDeo-,  ide(\:,di\cQi:&c,Cognouit Dominm  quifunt  eius:  a.Timot.i.. 
fcireenim,  flue  nouilTe,  Dei,fauorem&:  afFedumconno- 
tat.  £t  ego  vitam  Aternam  do  eis:  d^  non  peribunt  in  aternumy 
C^non  raptet  eas qutfquam  demanu  mea.   Et  quare  hoc  fit  in 
tempore,  mfi  quia  erat  ante  tempus  praedeftinati.''  Et  Kaias 
dcfe-ait:  luxtaefl quiiuHrficatme.qHis contradicet  l Ecce  Do^  ifais  jxy^ 
minusauxiliator  meus^  quiseflquicondemnetme  ? 
•    Adeo  vt  ipfl  miferabilcs  Avgvstjni  errorcs  vitiaque 
non  videanturaliud  fuiirc,quam  illa  aqua,quaElias,C')n- 
tra  quadringentospfeudoprophetas  decertansproverita»- 
ceNuminisJignafacrificij  iui  confperlit.  Nonmodo  enim 
humorille,licet  copiosecfFufus,  ignem,qucm  S.Propheta 
precibusecasloelicuerat,  no  extinxit,vtpotiuseumin(i:ar 
adipis veiolei accenderct. K^d ^reces Elidi cccidit ignis Domi-  i  Reg.ij- 
nii&  'uoYAuitholocauHum,  &ligna,drUpides,^ulueremquoquei 

O  y  & 


Num.  21. 


iro  SPECVLI  PEGCATORVM 

(^a^ua,qu£  eratm  aqudiduEiudamhens^w  fui  fcilicet  ipfius  nu- 
trimetum,nonaliceracquebos  folet  linguaherbascarpere, 
&:  canis  aqua  lambere.  Crediderim  idcirco  deprauatas  vo- 
lucacis,(vtcumVaIerioIoquar)AvGvsTiNVMnubilo  fuifle 
perfufum,  vt  virilisaetatiseius  decus  lucidiiis  enitelceret. 

Rom.«.  vifaenimfueruntipfafceleraeicooperataadfalutem.  Re- 
fnxerat,  madebatqne,fcd  vt  ardentius  ignem  conciperet, 
luculentiiis  flagrarec :  retro  cefTerat,  vt  longius  falirct :  in- 
ftarneruialtiiisabarcuretraduserat,  vt  iaculum  fanda: 
conuerfadonis  pcftea  caslo  fublimius  immitteret. 

PafTus  eftclementiflimus  Deusillumlabi,  vt  tantoeffi- 

„^,  ^  caciusceteros  aberroribusreuocaret.Errauitipfe//r///tf»/.f 
qu£ferijt  ,  vt  aliorum  efrcdrus  paltor  palantes  oues  non 
contemnerct,  quin  potiushumerisimponeret,  &:adfalu- 
briadoctrinas  Euangelica;  pafcua  reduceret,  iuxta  iilud 
Didonisapud  Virgil. 

ilncid.  1.  T^onignaramalimiferis  fuccurrere  difco. 

Ncque  iam  inde  ab  initio  obfcuris  indicijs  hanc  eius  prx- 
eledionem  Deusindicauit.  Vndeenim,  aut  aquoaiio, 
quamate,  6  fumma&inexhauftabonitas,  inadolefcente 
ododecimplusminusannorum,  tam  infatiabilead  veram 
fapientiam  defideriij ,  tantus  fandiflimi  nominis  tui  amor? 

felr.'cap.4."  Ciimenim  lcgiiretaliquandoCiceronisHortenfium,qui 
adhortationemadphilofophiamcontinebat;  Ille  ver6,in- 
quit,hber  mutauit  afFedum  meum,  &:  ad  teipfum  Domine 
mutauitprecesmeas,&: vota  ac  defideriamca  fecit  alia, 
Viluit  mihi  repenre  omnis  fpes,  &:  immortalitatem  fapien- 
tiasconcupicbim  asitucordis  incredibili  ;  &:  firgere  iam 
cocperam,vc  ad  ce  redirem.  Quomodo  ardeba,Deusmeus, 
quomodo  ardebam  euolareaterrenisadte?  &nefciebam 
quid ageres  mecum ,•  apud te eft enim fapientia.  Tam altc 
veroimbibitum  in  animo  gerebat  amorem  nominis  Dci 
fuijVtetiam  hacfolumdc  caufatantusinipfoardordefer- 
uerec ,  quod  nomea  Chrifli  aon  itiueniebacur  in  Hor  cen- 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.L  m 

fio.  Quoniam  ,  ibidemait,  hocnomen  Saluatorismei,filij 
tui,in  ipfoadhuc  lade  matris,  tenerum  cormeumpie  bi- 
berat  ,  &  altc  retinebat :  &  quidquid  iine  hoc  nominc 
fuiiret,quamuis  litteratumj  &  cxpohcum ,  &:  veridicum, 
non  me  totum  rapiebat. 

Cumque  iam  cognita  faHitare Manicha^orum  fe«5l:2E,eam 
defercreftatuiffct,  nec  tamenilliomninoreluceretclari- 
tasChriftianae  fidei ;  hierebat  dubius  quo  vela  flcd:eret: 
traniiuifletque  ad  philofophos,  fed  quia  fine  nomine  falu-  Lib.^^.Conf. 
lari  Chrifti  erant,  curationem  laoguoris  animse  fuae  illis  "^'  ^*' 
committereomnino  recufabat. 

lam  vero  ita  cordi  infculptum  geftare  nomen  Dei,ecquis 
euidentiftimum  prsedeftinationis  fignum  efte  negauerit? 
De  Saulodicitur  :  Vaselecfioniseflmihiijle ^njt  ^ortetnomen  Ad.9, 
meum  coram  gentibus,  (^regihm,  d^  flijs ifrael.  quafi  dicar, 
Quia  Saulus eft  pra^deftinatus,  quiaillum mihi  elegi in  vas 
honoris;  portabir  nome  meum  \n  corde,ore,calamo.  quod 
adcoconltanter  fecit,  vt  etiiimrecisdceruice,  diuinumil- 
ludostertidfuauiflimumltfunomen  efterret.Liceat  ergo 
dicere,  eum  qtiicumqueafliduelefumincorde  gerit,  prae- 
deftinationi:>fu£equali  teftimoniumgerere  :  adeo  vt  (inc 
inftarconuertibiiium,(ficurappellant)eftcpr^deftinatum, 
&  nomen  Dei  eo  modo,quo  Sandi  illi,  portare. 

Conuerfi9  Avgvstini  «f/«  ante  dimnitusreuelata, 

Longe  tamenid  euidentius,  nouemanteconuerfionetn 
AvGvsTiNi  annis,D.Monicasoftenfumeft. Nam,ciimin- 
cefTabili  Deumoratu  vtitadiccim,  defitigaret,- exaudiuit 
eam  Deus,  nec  defpexit  lacrymas eius,  cum  profluentes ri- 

'  garentterramfuboculiseius  ,  inomni  locoorationiseius, 
confolatusq;  eft  eam  fomnio  diuino,  fomnio  veraci,  quod 
abipfo,  quemadmodum&:Ep  fcopi  cuiufdamrefponfum, 
proculdubio  profcdumerat:  qui  infatigibili  rrifericordia 

•  CQC^finos  AvQVSTfjNi  ^eccau difimulmti ^ro^ter ^oeniten-  Sap.ix.; 


lu  SPEGVLI  PEGCATORVM 

Lib.j.Con-  ^^^^*  VidicenimMonicaftantcmre  inquadam  rcgula  11-» 
feir.cap.ii.  gnea,&venientemadfeiuucnem{plendidum,hilarem,ac- 
que  ei  arridencem,cum  illa  eflecmcerens,  5c  mcerore  con- 
fcda.  Q^uicumabea  moefticisefu2e,6<:  quocidianarumla- 
crymarum  f docendijVC  aflb!ec,non  difcendi  gratia^caufas 
quxfiflecarqueilla  refpondiffecperdicionemeamreplan- 
gerejiuifiireiliumvcfecura  eirec,acqueadmonuifl'e,vcac- 
tcnderec,  &  viderec,  vbi  elTcc  illa,ibi efTe  $c  me.  Quod  illa 
vbi  attendit ,  vidic  me  iuxtafein  eademregula  ftantem. 
Vndelioc,ni(iquiaerantaurestu3Eadcoreius?  Et  tubone 
Omnipotens,  qui  (ic  curas  vnumquemque  noftrum,  cam- 
quam  iolum  cures;  &  (ic  omnes ,  camquam  ftngulos.  V nde 
illudeciam,qu6dciimmihinarraflecip(umvifum  ,  &ego 
ad  id  crahere  conarer,  vc  illa  fe potiiis  non  defperaret  futu- 
ram eflc,quod eramjcotinuo  fme  aliqua hajfitatione,Non, 
inquic,non  cnimmihi  did:umeft;  vhiille^ibi^^  tu:  kd^vhi 
tujhid*  ille.Etvndchxc  fiducia&  certitudo,  nifiquiain- 
trabancinconfpedum  cuum  preceseius,licecmedimictc- 
res adhucvolui  6c  involuiilla  caligine. 

Et  dedifti  altcrum  refponfum  per  Sacerdotemtuum, 
quemdam  Epifcopum  nutricum  in  Ecclefia,&  exercicacum 
liM.  Cou-  .j^  libfis  t-QJs  (is  vero  non  fuic  Ambroflusjac quis fueric,Oe- 
dipo  opus eft. )  Quem  ciim illa  feminarogaflet,vc dignare- 
tur  mccum  colloqui,6«:  refellere  errores  meos,&;  dedocerc 
me  mala,  ac  docere bona,  (faciebac  enim  hoc,  fi  quos  ido- 
neosinueniflet;Jnoluitille,prudenterfane,quantumfen/l 
poftea* Refpondit  enim  me adhuc  eflfe  indocilem,e6  qu6d 
inflatus  eflTem  nouitate  h^refis  illius,&:  nonnuUis  quacftiun- 
cuhsiammultos  impericos  exagicaflem,  ficutilla  indica- 
ueracei.  Sedfine,  inquic,illumibi,&:tancumrogaproeo 
D  ominum:  ipfe  legendo  reperiec,quis  ille  fic  error,&  quan- 
ta impiecas.  Simul  eciam  narrauicfe quoque  paruulum , a 
fedudamatre  fuadatumfuifleManichasis  ,&:omncspenc 
Qon  legifl!e  cancutn,verum  eciam  fcripticaflTe  libros  eorum: 

fibiq^ue 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.I.  n 

fibi^e  apparuifle,  nullo  contradi/putante  &conuincen- 
te,  quam  eflet  illa  feda  fugienda:  itaque fugifTe.Qu^e cum 
ille  dixiiler,  atqueillanollet  acquiefcere,  fed  inftaret  ma- 
gis  deprecando ,  &  vbertim  flendo ,  vt  me  videret ,  &  me- 
cum  diifereret,-  ille  iam  fubfl^omachans  ta^dio ,  T^^ifjinquit, 
a  me,ua  vitiasifarienim  non  pteft-.vtfiliui  iflarum  Ucrymarum 
p^rf<i/.QuodiIIaitareaccepifre,intercoIIoquiafuamecum 
{sepe  recordabatur,  ac  fi  de  caelo  fonuiflTer. 

Adde,  cum  ex  Africain  Italiam  traijcerct,  ortaque 
tempeftate  metueretur  naufragium ,  illa  6c  in  periculis 
omnibus  de  promiflioneDcifecura,  &  interna  reuelatio- 
ne  de  conuerflone  filij,  quem  ante  mortem  vifura  eflet  Lib.^.Con?. 
Catholicum,confirmata,permarinadifcriminaipfosnau- «»?•»• 
tas  confolabatur,  aquibus  rudes  abyfli  viatores,  cum 
perturbabantur,  confolari  folent,  pollicens  eis  peruen- 
tionemcumfalute,  quiahoc  eituDeuspervifumpolIici- 
tus  eras.  Et  hxc  certiflSma  quafi  fignacula  funt  prsedefti- 
nationis  Avgvstinian^.  Abfitcnim,ait  S.Dodor,  ^^jj^ 
vt  tu  falleres  eam in  iUis  vifionibus ,  &  refponfis  tuis  > quas 
iam  commcmoraui,qusE  illa  fideli  pedore  tenebat:  &  fem- 
perpranstamquamchirographatuaingerebattibi.Digna* 
ris  enim,  quoniam  in  fasculum  mifericordia  tua>  eis  quibus 
omnia  debita  dimittis,  etiam  promifllonibus  tuis  debi- 
tor  fieri. 

Habebat5Vthocobiterdicam,D.Monicagratiadifcrc- 
tionis  fpirituumj  cogitationum ,  fcilicet ,  &  intentionum 
cordis,  &:  confequenteradionum&fermonum ,  vt  fcircc 
an  a  natura^,  an  dasmonis ,  an  a  Dei  vel  AngeH  fpiritu  &:  in- 
ftindu  proficifcerentur.  Cumenimvelletaliquando  filio 
fuadere  coniugiura ,  vt  eum  ab  illicito  concubitu  abduce- 
ret,  videbat  quasdam  vana  &  phantaftica,  quo  cogebat  im- 
petusdchac  re  fatagentishumanifpiritus.Etnarrabatmi- 
ni,  inquit  S.Dodor,noncumfiduciaquafoIebatcum  tu  Lib.6.c.t|. 
demonftrabas  ei,fed  conccmnens  ea.  Dicebat  enim,  difce- 

P  rc 


114  SPECVLI  PECCATORVM 

re  fe  ncfcio  qoo  fapore,quem  verbis  explicare  non  po  terar> 
quidinterefletinterreuelantem  te,  &  animamfuam  fom- 
niantcm.  Intcr  aliaautcm  figna,  quibus  verxreuclationes 

afaifisdifccrnunturjprsccipuumeftintcrnainfpiratio,qua 

ccrtfor  fit  anima ,  vtrum  ex  Deo  ftt  aliquid  >  an  ex  diabolo. 

Ethiceft  ilJefapor,  cui  cxplicando  D.  Monica  non  fuffi- 

Lib.cfcpfo-  ciebat.  Gerfonplura  adfert,  &  reuelationesad  fimilitudi. 

^(titg.yctl  ^^^  nionet3E,quinqueindici}s  explorandas  cenfet:prim6, 

/aii;vifion.*P^"^creifccund6,flexibilitatejterei6,durabJlirate;quart6^ 

configurationci  quint6,colore,  Pondus  reuelationi  dat 

humilitas,  difcretio  flexibilitate,  patientia  durabilitatem, 

veritas configurationem,chariras colorem,  Qui color ifti 

vifioni  D.Monicsc  deerat,  quia  non  fpiritualem,fed  huma- 

aum  ^  carnalem  fpiritum  fapiebat^ 

§•  ^I*  S^od?fcmen  Pradeflinationu  nemittem  tanim 
metn  concutere  deheat. 

DoMitucA   TNillaquidemfententia,  quseftatuitelcwlioncm  ad  gfo- 

5eptuag.       J[riam  ante  omnia  omnino  vel  merita  vel  demerita  pro- 

pria  aftualia,(quia  fine  dubio  peccatumoriginaleomnem 

praseledionem  anteccditj  tam  diflicilis  eft  conccptu prsc- 

deftinatio  ( neque  enimomaes  itaanimo  comparatifunr> 

vt  fentirc poflint  quod  vehnt )  vtoccurrant  anrmo  faepius 

ciufmodi,q.u2;adpufiJIanimitatemprori£ant.Nonhocfbr- 

taflisaccideretjfi  quidin  ahcrutram  partem  foret  ab  ^c- 

*,Co,x.i<h     clefia  decifum r  captiuandus  enim  tum  ciTet  intcllc^lus  in 

obfequium  fidei,  qucmadmodtim  in  aHjs  myfterijs ,  puta 

SS.Trinitaris,  Incarnationis,Euchariftia:.  At  iam  tot  (ale- 

bracfe  Gft"erunt,tantus  animomceror  &:  melanchohaobrc- 

pit,tantainterdum  afflidiainuadit,vt  homines  infirmioris 

iudicij  nonnumquam  ad  defperationem  &'  fpontaneam 

Lib.dcbotto  mortemadigat.Quemadmodumfcribit  S.P.Avgvstinvs 

perfeueranu  monachum quem3am  fuimonafterij  eo  fuifl^e  hac  argu- 

"^''  ^*       xnentatione  dedudlum;yelfumpr«4cftinatus,vel  fum  re- 

probaws^ 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.L  iif 

probatus:  fi  pnedefHnatus,certi(Hm6  faIuabor,quomodo^ 
cumque  tandemvixero;  (ireprabatas  ,neccffari6damna- 
foor,quocumq;  me  vertero :  vt deferta  vira  Religiosa  redi- 
retad  fjeculum,&  periret.Namputandofeefficaciterpr^- 
deftinatum  circ  ad  gloria  antepracuifamcrita>&:haiicprjc- 
deftinationem  efle  infallibilem  &:immutabile ,  quid  aliud 
cogitare  poterat ,  quam  fe  infaliibiliter  peruemurum  ad 
gloriam.ctiamfi  perditiffimc  fegereret?  Similkerputando 
fc negatiuc reprobatum  cfTe ante  pr-euifa opera,quid aliud 
poteratcogitarcquamnihil^biprofuturum,  quantumuis 
bene  viueret,quandoquidem  ^lla  ciegatiua  reprobatio  ha- 
bitura  frtiHfal.IibiIemeuentum?Sic&:aiiusquidam  virRe-  Thom.* 
ligioras ,  drfficiflimis  huiusmateriascogitarionibusimpH-  Kcmpisi.T, 
catus,fajpefacpiusinterorandumingemifcensdicebat:AW^^^^*™^* 
fifcircm  vtriim  foremprasdeftinatus,  &cert6efremadttu- 
fus  hereditatem  regni  caeleftis,quambene  viuercm,quam 
deuotTCorarcm,quam  faccremomniameaferucnter&ac- 
^"CurateJ  accepitquc  diuinrtus  infpirationein,Sic  viuas  qUafi 
forcspraedcftinatus^&curamhancateabdica,*  I>eofalu- 
tem  tuamcommitte,& pr^cteritam  argumentationem  fic 
niitiga,tccumqueftatue;  Si  pr«deftinatus  fum,id  eft,  fia. 
Deo  ardinatus  rum  ad  vitam  xternam  ,  pcr  certa  media, 
quacinmea  poteftatefunt,confequendara;cert6  confequar 
vitamartcrnam  ,modG  illamediaadhibuerim.  Rurfus,Si 
fum  reprobatus,id  eft,  aDcoordinatusadpcrpetuoscra- 
■ciatus  propterpcccata  mea,quae  libere  commifTurusfumj 
certo  damnabor ,  fi  peccata  illa  committam ,  Sc  ab  cis  non 
abftinuerim.  Et  ha:c  vna  cx  caufis  fuit ,  quac  R.  P.  Lefnura 
impulitadeuulgandamdifputatioaemdepraedeftinationc 
Sc  reprobarionc  Angelorum  &  hominum  ,  quia  longo  vfu 
deprehcnderat,mukoru  animos  prsedeftinationis  confide- 
tatiocievaldcpcrturbari.  Scio,inquit,inpr3Efationead  lc- 
■dorcmjquofdam  in  grauiffimos  mclancholix  affedus  inci- 
difTcialios  pacnc  totam  vitamin  anxietatc  verfari,pra:defti- 

P  t  nationem 


ir^  SPECVLI  PECCATORVM 

nationemDeiremper  fufpedamhabentes  .-alios  ftudium 
pietatiSj&ftatumReligionisabi^ciire^Tenuicctiameares 
me  aliquot  annis  perplexum.   Si  cnim  de  omnibus ,  antc 
prxuiftonem  eorum  quse  fumus  faduri ,  iam  eft  firmiter  6c 
abfolutis  decretis  ftacutum ,-  li  numerus  faluandorum ,  qui 
necaugeri,necminuipoteft,  nuUo  operum  vellaborum 
noftrorumhabico refpedu,  immucabilitcr cft  definitus j ii 
ante  examen  operum  de  omnibus  irreuocabili  praeiudicio 
<ftdcfinitum:funtquiputent,  tolliomnemfolicitudJncm 
rcde  viucndi ,  quia  fi  ilio  numcro  es  comprebcnfus ,  nulla 
incuriafacictvtexcidas;  finones  comprehenfus,nullafo- 
licitudofacictvtintres.  Atquc  huicperplexitati  adeome- 
dicinamnonfaciuntjVtpotius  eamcxalperent,  quiitara- 
tiocinantesobiurgandoscenrent,nullaaliiiratione,inqua 
mcns  poflit  acquiefcere,allata.  Et  quamuis  fimplicioribus> 
qui  tantas  fubtihtatis  non  funt  capaces,  interdum  obiurga- 
lio  rede  adhiberetur  j  tamen  apud  ingcniofos &:  cruditos 
nihil prodeft.  Cum  enim  de  remaxima  agatur ,  merito  ali- 
qua  ratio  cxigitur ,  qua  mcns  tranquillctur;  quae  fi  dari  noa 
potcft,repudianda  erunt  potius  eiufcemodi  principia  ex 
quibustalisratiocinatioducitur  ,  quam  quies  animi  per- 
denda,  cum  ab  Ecclefia  nihil  h£c  fit  definitum*    Hadenus 
ille.Maletamcnhinc  Caluiniftse,  ahjquehasreticioccafio- 
nem  confundendi  prasdeftinationem  cum  reprobationc 
defumereconatifiint;  quafiidemfitDeum  quofdam  pras- 
cligercad  astcrnam  beatitudinem  antc  prasuifionem  meri- 
torum,  &finalis  perfeuerantiae  ,  atquc  deputare  xtcrnis 
fupphcijs,  non  ante  vifis  demeritis ,  ic  obftmationc  animi 
inpcccatis.  Qux  quidemtoto  cxio  ab  inaicem  differunt: 
Deumabasterno  quoidam  exmerobeneplacito&hberali 
voluntatcfuaadgloriam,nuIlumnifiexiufticia&acquitatc 
obpraeuifamfinalemimpoEnitenciam  depucafle  ad  pcenas. 
Hafrcticorum,  pratcipue  Caluini,placitum  eft ,  Deum  pari 
rationc  vtrofq^ue  fine  vlia  praeuifioneprasdeftinaiTe  vel  ad 

vitam> 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  1.  117 

vitam  ,  vel ad mortcm ;  vel ad  coronam ,  vel  ad  panam. 
Quod  vero  id  cum  facra  Scriptura  pugnet,manifeftum  eft, 
atque  pulchram  hiiius  rei  accipe  d  veteriTeftamento  fi- 
guram.  In  diebus  Ajfueri,  qui  regnauit  ab  India  'vfque  Aethio-       "  ^" 
piam  fupercentum  nji^inti  fePtem  prouincias  \  quando  fedit  in 
folio  regnt  fui-i  Sufan  ciuitoi  regnieim  exordium  fuit.   Et  iuf^it 
fepem  diebm  conuiuium  pra^arari  in  veftibulo  horti&nemoriSy 
quod  regio  cultu  d^  manu  confitum  erat.   VaHhi  quoque  regina 
fecit  conuiuium  feminarum  in  palatio  ,  vbirex  Ajfuerusmanere 
confueuerat.  Itaque  diefepimo ,  ctim  rex  effet  hilarior,  fr^cepit 
'vt  introducerent  reginam  Vafthicoram  rege ^pofito  fuper  caput 
eius  diademate,  vt  oftenderet  cun6iis  popults  ^  principibus  pul- 
%hritudinem  illtm.  ^Jtud  renuit ,  ^  adregistmperium^quod per 
eunuchos  mandauerat,  ajenire  contempfit.  Vnde  irattis  reXi&CC, 
Donec  tandemhumilisEfther  illius  loco  fuifeda  placuit 
oculis  regis»  Hiftoriam  legimus ,  nucleum  requiramus: 
Maximusilleregumdominator  Deus,creatiscaelo&ter- 
ra,  &  quafi  omnibusregnis&prouincijsomnipotenti  im- 
perio  fubadis,  cumaufpicatus  fuifletexordiumregiminis 
fui,hortusEdenexordiumregnifuit,fecitque  conuiuium 
feptem  diebus,illis  fcilicet  quibus  omnia  creauit,  perpoli- 
uir,  exo.rnauit,vocauitqueprincipes&puerosfuos,ideft, 
adminiftratorios  fpiritus,& illis, quemadmodum  &  aftris,  Hebr.  1, 
&:elemencis,cau{ifquefecundisomnium  rcrum  (ubluna- 
rium curam  demandauit :  atq.ue  hoc eis  conuiuium  fecit, 
quodfempcradftet  vt  caufa  prima,  nccquidquamfineeo 
po(fintperagcre;nifi  enimcalorem   quemdam  auramque 
vitalem&  vimficatricem  rcbus  creatis  infundat ,  exare- 
fcent,  &;in  vetus  chaos  relabentur,  iuxta  illud  :   Pater  loan.  f. 
meu6  vfque  modo  operatur  ,  fcilicet  per  omniprasfentiam 
foam  ,  inJduentiam ,  prouidentiam  ,  &  difpofitionem. 
Cum,  inquam,  inexh.iuftaiila  bonitas  pluribus  dicbus 
Gum  Angelisvaftris,  alijrquecaufisfecundisregimenfuum 
parcitus  ciret,  demuailexto  die  ad  oftendendam  roagni- 

P  y  ficentiam 


iiS  SPECVLI  PECGATORVM 

ficenciam  gloriasfuae ,  ebrius  non  vino ,  fed  amore  nimio» 
defiderioque  illius  asftuans,  quam cam formofam  feeerat, 
nempe  ad imagincm  &  fimiiitudine  fuam;  ebrius,  inquam, 

Gcn.  f»  inftar  Noachi ,  qui  nuditatcm  fuam  filijs  deridendam  ex- 
pofuit,  quia  &  Dcus  a  Lucifero  concempcuseft  ,qu6dna- 
turamhumanam  (in  qua  diuinitas  quadammbdo  inueftis 
apparuit)  angelica:  pr^tuIifTet ,  atque  cum  iniirmicatc 
noftraconiungimaluiflet.  luffitergofupcr  illa  fpirituali 
menfa,  vtrcginaVafthiprodiret,ideft,  humananatura, 
quam  fibi  ab  SEtcrno  defponfaucrat ,  etiamfinulla  vmquam 
peccatilabe  fuiflec  coinquinata.  Quamfententiamtenet 
Dodor  Subtilis,  alijqucplures  inj.  fentent.  dift.  7.  Pro- 
baturque  cx  co  quod  Apoftolus  dicat  de  Vcrbo  incarnato, 
quod  prasdcftinatum  iit  vt  humanam  naturam  aiTumeret, 

Rom.  S«       atque  eriamipfe homo  fieret  fiiius  Dei :  ^uifr/tdeftindtusejl 
filius  Dei  in  virtttte  fecundhmffmtumfm^ificAtionis.^^^uoi 

Ephef.i .  prddeHinauit  conformesfariglortA  ei»s.6c,^ups  eUgit  ant€  mun^- 
diconJiitutionem.Et  S.P.  Avgvstinvs  ,  &  ex  illo  Hugo 
Cardinalis,  obferuant  Adamum  ctiamantc  tranfgrcffio- 
nem  di^inac  legis  contemplatum  fuifremyftcriumlncar- 

txen,x.  nationis ,  atque  in  ecftafi  dixifTc ;  Hocnunc os de offbus  meis^ 
^caro  de carne mea.  Prodijt  quidcm  Vafthi  hasc,  Eua  , in- 
quam,totiushumanigencrisfcrainatrixjfcdregisimperio 
parerercnuit,  pracfcriptarqucconuiuij  lcges  prasuaricata 
cft:placuitilli  in  cfcam,fuadcnte  diaboIo,pomum  vetitum, 
&  oris  dchcijs ,coronam  capitis ,  toriufquc  corporis  dcco- 
rem  amifit.  Doncc  tandcm  humilis  virgo  rcgi  placuit ,  lo- 
cumque  amiffum  recuperauit.  Ad  propofitum  noftrum 
quodattinct,  Deus  humanam  naturamnon  nifi  peccaris 
TOcdatamcarlo  exclufit  ,morri  adiudicauit.  Bonu? ,  inquic 

Lifcj  contr.  S. P.  AvGVSTiNvs  ,eft  Deus,!uftus  cft:  Dcus:  potcftfinc 

lahaD.c.ig.  bonis  mcririsHbcrarc,  quiabonuseftinon  poteftfincma- 
lismcritis  damnarc,  quiaiuftus  cfL  £x  quo  dcduci  poffit 
ciufmodi  argumcntum:Quod  D&xs  in  temporenon  potcft 

iuftc 


LIBER  SECVNDVS.   CAP.  I.  119 

iufte  facere  ,  ncc  hoc  potuit  ab  scterno  iuftc  dcccrncrc.- 
non  igitur  eiufmodi  quippiam  deccrnit  ab  acterno ,  niCi  an- 
te  peccata ,  &  dignitatem  pccnac  prxuidifTct.  Finio,  &  ac- 
quiefco  inhiftoria  qux  aliquidilmilitudinis  infceontinct, 
&  ad rem  noftram  facir,quarefert  S.Bcrnardinus  Senenfis*  Tom.i.  Do^ 
Adolefcens  quidam  a^tatis  annorum  dccem  &  odo  in  ciui-  minica i. 
tateSui,  prope  Valentiamin  Catalonia,  cum  ob  fuamin  ^.[g^^*^ 
parentcs  impietatem ,  &:  aHamulta  crimina,  in  patibulo  j.cap-?» 
lufpendcretur;  defundas,  adhuc  tamcn  e  patibulo  pcn- 
dcns,vidente&  admirante  populo  ,barbam  primum  cmi- 
fit ,  mox  canos,  &  deraum  rugatam  frontem.quod  Dei  vir- 
tute  contigifle  Epifcopus  populum  docuit ,  vtomncs  di- 
gnofccrent, quam diu infelixillc  vixifTct , fi  parcntibus  dc- 
bicumpra^ftitiiletobfequium.    Quas  paulo  fufius  deduxi- 
xnus  ,  quo  facilius  Hdelis  populus  intelligat^quamlongc 
Caluinifta:  a  via  vcritatis  exerrent,  qui  ex  Deo,cuius  natu- 
ra  eft  bonitas  &  mifcricordia ,  crudcHfEmum  fimul  &  ini- 
quumtyrannumfaciunt,  audentqucpalamafrercrcjillum 
quotannis  multa  hominum millia interminabilibus  infer- 
niignibusaddicere,tantumquiafichbet.   Atlongealitcr 
acmeliiis  D.FuIgentius  ^Prasdcftinauit,  inquit,  illos  ad  ^-'^  »•  a<* 
fupphcium,quosafe  prasfciuitvolutatis  malacvitiodifccf-  ^^^*^'"^"* 
furos:&prasdeftinauitadregnum>quosadfepr2efciuitmi- 
fericordiaeprasucnicncisauxilio  redituros,  &infcmifcri- 
cordiacfubfequentis  auxilio  cfTemanfuros» 

Haec  crgo  fcntentia ,  quas  pluribus ,  &  plano  obuioquc 
fcnfu  facrae  Scripturac  teftimonijs  nititur,  cui  communis 
SS.Patrumdodrinaconfentitj&iudiciumnaturalcfufFra- 
gatur.declec^ioncadgloriamcxprajuifis  meritis,adeo  cft 
confolatoria,  vt  animum  humanum  feruarc  poffit,  omncm- 
quc  mQ^rorcm  &:  teporcm  abftergercj  dummodo  enim  bo  - 
nis  moribus,  pcenitentia?  opcribus,  pietatis  cultuiinfifterc 
quis  velitj/^namquc  pcr  Deigratiam  poteftj  videturipfana 
prxdefUnatioaem  quodammodo  inmanibushabere.  Non 

quod 


Collat.ij, 


loan.l^. 
1  Cor.j, 


iio  SPECVLI  PECGATORVM 

qudd  vllo  pado  vel  cumPelagianis,velSemipelagianisfen- 
ciamu5:abfith2ecanobisimpiecas,  vel  eiusleuiflima  fufpi- 
cio.Putabat  Semipelagiani  in nobis  efTe  quoddam initium, 
quofineinternagratia  periblas  naturasvires  poflimusin- 
cipere  &  conari  bene  agere  ,  quod  dcinde  gratia  Dei  ad 
noftrum  conatum  &  defrderium  promouendum  velut  fa- 
mula  dominam  fubfequatur.  Vnde  eiufcemodi  propofitio- 
nes  ftatuebanc  :  Labori  humano  fubiungitur  gratia.  Et, 
Conatus  noftri  irriti  func,nifi  gracia  Dei  adiuuentur  &:  pro- 
moueantur. Hsec hserefis  colhgitur  ex  Cafilano ,  qui  illius 
defcnforextititcontra  S.P.  AvGVSTiNVM.AtnosCatho- 
licorum  fententiam  firmiter  tenemus,&:  pro  illa  ctiam  cum 
Dei  gratia  mori  parati  fumus,Gratiam  omnem  omnino  co- 
natum humanum  prasuenire ,  nec  nos  quidpiam  vel  mini- 
mum  fineillapofle:  iuxtaillud,  Sineme  nihil potejiis  facere» 
&,  Tion  fumw  fu-fficientes  cogitare  aliquid  knob^  ,  quafiexno^ 
hisyfedfufjicientia  nojira  ex  Deo  efi.  "  ^ 

Ec  quia illa  fencencia  de  praedeftinacione  ad  gloriam'  ex 
prxuifis  mericisnobis  magis  arridec  ob  raciones  iam  did:as: 
paucis  conabimur  illam  ceftimonijs ,  ijfque  clariflimis  ex 
facra  Scripcura  pecicis  excra  aleam  concrouerfia:  ponere, 
priufquam  de  illius  cfFcdu ,  (  qui  eft  confolacio  in  animis 
noftris,^  agamus.  Inprimis,  in  illo  cxcremo  iudicij  die,  di- 
cccur  clcdis  a  fupremo  iudice  Chrifto :  Venite  henedi6ii  Pa- 
trtsmeiyfojjtdete  faratum  'vcbls  regnum  a  conjiitutione  mundi. 
At  quam  ob  caufam  ?  Efuriui  enim,  ^  dedifiis  mihi  manduca- 
re.  Ec  reprobis :  Difceditea  me  malediBiin  ignem  aternumiqui 
faratus  eji  diabolo  c^  angelis  eim.  JEfuriui  enim,  c^  no»  dedidis 
mihi  manducare.Deus  ecce  ab  arcerrK)  alijs  prxparauic  vicam 
accernamproprer  prseuifamerita,  alijs  morcem  perpecuam 
propcerpra^uifa  peccaca.  Acillapraeparaciovitae  &  morcis 
nihil  aliud  cft,  quam  prscdeftinacio  &  reprobatio :  ergo  V- 
j.Timoth.i.  traque  fitcxprxuifis  operibus.  Deinde  ,  Deus^vult  omnes 
^     homines fakos  feri.  Id  vcro  non  poteft  intelligi  de  volun ca- 

te 


Matth.i^, 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.   I.  iii 

te  Dei  abfoluta  &:  efficaci  ,aIioquin  omnes  omnino  homi- 
nesfaluarentLir:quodtamen  flilfum  efTerei  effedus  con- 
uincitjigitur  de  voluntateconditionata&inefficaciopor- 
tetintelligas.  Ergo  Deus  anteprxuifionem  bonorum  & 
malorum  ,  habuit  fimplicem  &  inefficacem  voluntatem 
dandiomnibus  vitam  ^ternam,prout  Apoflolusait,D^//f 
vuh onmeshominesfaluos_fierii  &  ex  illa  voluntate  prsepara- 
uitomnibusfufficientiamedia,  quibus  fl  vtivelint,  ada:- 
ternam  viraqucuntpertingere.  Hsecautemvoluntasfim- 
plex&inefficaxnonpotuitfieri  abfoluta&efficax,  nifiex  *^ 

prseuifis  meritis.  Deus  igituraeternam  vitamneminidat, 
nifiquem  prasuidetbene  gratiafua  vfurum.  Probatur  et- 
iamex  alijsS.  Scripturx  locis,  vbi  vita^terna  prasmium, 
merces,brauium ,  recributio,coronaiuflitia^  appellatur, 
Si  autemflijy  d^heredes :  heredes  quidem  Deiy  coheredes  autem  Rom.  8. 
ChriHi-.fitamen  compaiimur,vt  &  conglorificemur.  Et,  ^upd-  Coloir.|. 
cumquefacitU  ,  ex  animo  operamini  -,  ficut  Domino  ^  d^nonho- 
minihus  ^  fcientes ,  quoda  Domino  acciftetisretrihutionem  he- 
reditatts.  Et,  Inclinaui  cor  meum  ad  faciendas  iufiificationes  pfji^  ^g^ 
tuaspropter  retrihutionem.  Et,  Repofitaesi  mihi  coronaiufiititz.  a.Tim.^. 
Valdeenimimproprie  gloria  caelefliseiufcemodinomini- 
bus  toties  &  tamenucleate  vocaretur,  nifi  illanobis  con- 
tingeret  ex  meritis  bonorum  operum.  Poflremo,  nonvi- 
deretureaphrafis ,  qudSS.Litteras  dicunturplenasconfo- 
lationis,haberepondusfuum&:  veritacem,nimirum:;^//'^;'  Rom.15, 
fatientiam  ck  confolationem  fcripurarum  fpem  haheamus.  &, 
Noscum  nullo  horum indigeamus ,  hahentes flatiofan^os lihros^  i.Machab.ii 
quifuntinmanihus  nofiris;mi\  hanc  fententinm  ampleda- 
mur,  quiaoppofita,  vtiiamdi(ftumefl,animumanxieta- 
tibus&moeroribus  obducir,&:nonnullosin  extremasan- 
guflias,  quoufquc  ampliiis  progredi  non  poffint,  adigit. 

Hisergopofitis,facilisintelledu,  etiam  mediocribusin- 
genijs,  videtur  pra^deflinatio,  nec  tam  infublimitateco- 
gitacionum  ,  quam  bonis  operibus  conliflit.    Id  quod 

Q^  B.i£gi. 


12»  SPECVLI  PECCATORVM 

Commen'"   B.i£gidias,qui  tertium  inter  focios  S.Francifci  locum  far- 

fuper  vita*   tituseft,optimeiatellexit.  Cum  enim  quifpiam  curiofuis 

s.Francifci.  ^q pra^deitinatione  qu2ereret,in  hanc modum  refpondifTc 
fertur.-Sufficitripamaris  ad  lauandumpedes,  manus,  &C 
totum  corpus.  Stultus  cft  qui  altum  profundumque petit. 
Sufficit  fcientia  ad  bene  viuendumj  nimis  alta  non  func 
quxrenda:  neque  recondita  confidcranda,fed  qux  ante  te. 

^atth  j.  posmtentiam  agite^  appropinquahit  enim  regnum  c^lorum.  d^CySi 
mis advitamingrediyferuamandata.  Vhifivis , defignat quod 
voluntatis&r  arbitrijnoftri  .nontamenfinegratiaDei,  fic 
vita a^terna ,  quam certe  adulti  non nili  per  obferuantiam 
mandatorum  \^q.\  acquirimusj  neoilla  excidimus,ni(i  pro- 
pter  deJidaliberecommifla.Qui  nobis  indicatmanifeftc 
voluntates  fuas ,  quomodo  nimirum  iram  ipfius  placare 

pral.  I o  j,  poflimus,  liotas  fecit  vias  fuas  CMoj^^flijs  ifrael  voluntates 
juas  f  an  non  in  manus  videtur  nobis  tradidiirc  claues re- 
mifrionispeccatorum,&:confequentervitse£eternas?Apud 

lucae  12.  Lucam  fuos  Chriftus  confolatur:  NoHte  timere pufllu^ grex, 
quiacomplacuit  Patri  vefrodare  vohisregnum.  Sed  qualcrc- 
gnum?  quod^^iw  patitufy  &c  non  nifi  violenti^ct  bona  ope- 
racxercitationefquevirtutumr<«^/«;?/ ,  quodotiofis  &:  la- 
borcm  detre£iantibus  non  datur.Ideoque  a  Saluatore  no- 

Matth.  4.  |^j.Q  eciodi fumus orare  hoc pacto:  Paternofterj(juies in  cAlisy 
Sanciijicetur  nomen  tuum:  Adueniatregnum  tuu :  Fiat  voluntas 
jua^ficut  in  cdo  drinterra.  Vidc,inquit  Chryfoftomus>quam 
caute  locutus  eftj  non  dixit ,  Pater  fandifica  nomen  tuum 
in nobis:  Adueniat  regnum  tuum fuper nos :  Fiat  volun tas 
tuain  nobis.NeciterumjSandificemus  nomentuum:Suf- 
fcipiamus  regnumtuum:  Faciamus  voIuntatemtuam.Ne 
hjeeaut  Dei  tantum,authoministantum  efTe  videantur? 
fed  medie  dixit,  &  impcrfonalirer.  Nam  ficut  homo  non 
poteft  facere  bonum,nifi  habuerit  adiutorium  Dei:fic  nec 
ft    •    Deushonumoperaturinhomine,nifivoluerithomo.Cer- 

•v^fttt.  "'"  tc  quicreauitnosfinenobiS;,^vtiquidamait)  nonfaluabic 

nas 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.  I.  u^ 

nos  fine]nobis.  Vndecum  Saluator  nofter  infirmo  ilU  ad 
pifcinam  Probaticam,habencicrigintao<3:o  annosininfir- 
micate, pararetnon  modo  corporis incolumitatem , fed  & 
eledionemadgratiam  ,  inquapoteracperfeuerarevrque 
ad  finemvicsE,  acquegIoriamca^leflemadipifci,quodeft 
eile  prxdeftinacum ;  quafi  explorans  an  falcem  vellec  his 
beneficijsdonari,  rogac:  F/Vy^;?//^7f<fr/>  visiuuari?Eodem  ioan,j. 
modo  fciliccc ,  quo  adolefcens  aliquis  in  honefta  chorea 
exqui  rerec  vel  nucu,  vel  verbis ,  an  placerec  amac^  fuse  fal- 
tare.<*diceretque,Si  volueris^Ieuocequideacerrajfedince- 
cimadiuuamihi  cuapropcicudineonus^etenimnonpoflum 
inuicam.  Quod aucem cunc illi morbido fimul  cum  fanica- 
tegratia  iuftificansficinfufa,  pacecex  remifiionequasilli 
contigicpeccacorum.  CumcnimChriftusiliuinuenifirets 
monuic:  lamampliusmlipeccare ,  neqtiiddeterim  tibi  contin- 
gath  abftuh  morbum,  8c  morbi  caufam,peccaca;  caueas  ne 
iccriim  pecces,&grandius cibi  accerfas  malum.  S.Ioannes 
adhorcacur  Philadelphije  Epifcopum  ad  afliduumbono- 
rum  operum  ftudium,  ne  per  negligenciamfua  prasdeftina- 
tion&cxcid^v.Terte qmdhabeSjVt nemo accipiat coronam  tuam^  Apoc.f. 
id  eft ,  retine  fidem  &  patientiam  quauis  occurrente ten- 
tatione  &:  afflidione ,  ne  quis  coronam  tuse  fidei  &:  patien- 
tiie  promiiTam  &  prasparatam  (nonabfblute,  fedfubcon- 
ditione,fivideIicet,perftes&perfeueres)tenonperftante, 
fed  cadente,accipiat.  Pulchre  Rupercus,  Tenequodha* 
bes,  quafi  dicac:  Tuinhumilicace  firmopedeconfifte,ne 
moco  pedc  corruas  ,  corruendo  coronam  cibi  pr^epara- 
tam  amittas,  &:  alius  tibi  fuccedens  eam  accipiat.  Hinc 
patet,  pofTe  quemuiscum  Dei  gratia  in  pracdcftinatio» 
ne  fuaperfeuerare  ;  pofTcetiam  pra^dcftinatos  abfoluce  a 
gracia  excidere  :  poiruncenim  graciam  prsedeftinacionis 
negligere,ac  proinde  nonehgiadgIoriam,nec  coronari. 
Hocquoquelocovcicur  Gabriel  Vafquez  ad  probandum  ,p  q  25; 
eledionemad  gloriamfieriexprasuifismericis.  Si)  inquic,  difp  i%Q.io 

Q  2.  eledio 


114  SPECVLI    PECCATORVM 

eledio  ad  gloriam  fada  effet  ante pr^euifa  merita  ,  fruftra 

^pog,^       eledo  diceretur  :   Tenequodhabes  ^  ne  alim  accipatcoromm 

/«4W.  Namfinullusitaeamhaberetinmanufua,  vt  pofTet 

amittere ,  rede  refponderet ,  dcpofitam  efl'e in  manu  Dci, 

de  qua  nec  vllus  alius  rapere,nec ipfe  eleclus  amittere  pof- 

fet.  Si  enim  Dcus  habet  clauem ,  &  ita  claudit ,  vt  nemo 

aperirepofi^it;  6c  aperir,  vt  nemo  clauderej  rede  ita  eledis 

claufa  eritianua  inferni ,  &:  aperta  regni  cselorum ,  vtncc 

in  manu  eoruni  fit  apertam  fibi  claudcre,  nec  claufam 

apcrire  :  adeoquenon  erit  ipfis  Hberum  claufisianuis  in 

infernum  introire:  contra  vero  oftio  regni  caslorum  eis 

aperto,nemo  impediet  illos ,  C\  velint  ingredi ,  quacumque 

tandemrationehicvixerint.  HadenusiUe.  Atqui  Apofto- 

lus  fcribit  vt  coronam  teneat;  vnde  fequitur  quodpofiit 

eam amittere,&: ahus  illam  prseripere;  itaq;  certum  euadit 

prsedeftinationemfieriexprasuifismeriris,  atque  illamin 

manibus  noftris ,  fiue  hbertate  pofitam  efte ,  ita  vt  velin 

illaperfeuerare.vel  exilla  cxcidere  noftras  fit  faculratis. 

2,Epift,i.     Hac  de  caufa  monet  Apoftolus  Petrus:  ^lm^rofter  ^frti- 

tres  ,mAgls  fatagite ,  vtper  hona  operacertamve^ram  vocatio- 

nem  &  eleitionemfaciatls.  quafi  dicat,  Satagite,  6  Chriftia- 

ni,vt  eledionem  veftram  ad  fidem  &:  gratiam  per  bona 

operaftabiiiatis,ne  excidaris  tam  fublimi  vocatione  per 

incuriam  ,  fedinilla  conftanter  perfeuerarc.  ita  cnimfu- 

turumeftvt  etiam  vocationemad  gloriamin  certo  pona- 

tis:eoipfoenimquofalutariIauacro  regenerati  Chnftum 

induiftis,  ad  gloriam  dcftinati  eftis ,  atque  iocura  inter 

iuftos&fideles  fortitieftis ,  non  quidem  abfolute,  quia, 

vt  Apoftolusait,  vocatio  &eledio  veftra  nonomnino  eft 

certa ,  fed  conditionata ,  fi  nimirum  pcrfeueretis  vfque  ad 

fintViX' Sic itaquecurrtte  vt  comprehendatis.  Deieft,  inquic 

iniiMatt,  Thcophyladus,  vocare;eled:osaatemficri,autnonficri, 

DeVita       noftrum.  Optimeigiturille  monachus  apud  Ludolphum, 

chnitip^i.  fociofuo  ,  qui  fibi  dicebat  reuelatum  diuinicusipfumefiTe 

cap.50,  de 


LIBER  SECVNDVS.   CAP.I.  115 

denumerodamnandorum,rerponclebat:BenedidusDeus, 
nectamenficdefperabo  ,  fed  poenitentiamquam  per  in- 
grefTum  Religionis  aflumpfi  ,  de  cetcro  duplicabo  ,  dc  tri- 
plicabo,donecgratiam&:mirericordiam  apud  Deumal- 
tifTimum  ,qui  piusefl,inueniam.  Atque  poft  aliquot  dies 
illealrerintellexithunc  efTe  adfcriptumcatalogo  prasde- 
ftinatorum. 

Habet  nempe  Deus  duos  libros  vitas ,  fiue  prsedeftina- 
tionis,  vnum  adgratiam, alterumadgloriam:  illead  gra- 
tiam  eft  inftar  aduerfariorum,  vbi  fa?pe  aliquid  additur,  Sc 
deletur.Idvero  quodin  illojquiproprie  liber  vitsedicitur, 
&;  xternam.  prxdeftinationis  felicitatem  c6tinet,fcriptum 
eft,  non  ampliiisimmutatur.  dequeeo  vere  dixerisex  Dei 
nominc:^u^odfinpJi,fcr/pJi.Depnon\ibro  Dauidloquitur:  loan,i9. 
BeleAntur  delibro  viuentmm^  ^cuni-  iujiis  nonfcrihantur,nox\     ^  '    ' 
quide  precatorie .quaft  alicui  tam grande  malu  S.Prophe- 
ta  velici  fed  declaratorie  quod  eorum  qui  peruerse  agunt, 
nomma  cx  catalogo iuftorum,  eo ipfo  quo  peccant,expun- 
gantur.  Vnde  cumMoyfes,pro  populofuo  Deum  depre- 
cans,dicerct;  Ohfecro,peccauit  -populu^ipfe peccatumaximutn,  Exod.  31. 
fecerwntj^fihideosaureos-.autdemitteeis  hancnoxam,  aut  finon 
facis^deleme  de  lihro  quem  firipfjfi  j   refponfum  eft  illi  :  ^lui 
teccaueritydelehoeum  de  Ithro  meo.  Quam  paternis  ,  inquit  Serm.i8.de 
S.P.AvGVSTiNvs,materni(que  vilceribus,  quamfecurus  ^^^  '   °^* 
hocdixerit:  J)de  me  de  lihro ,  attendensiuftitiam  &:mife- 
ricordiara  Dei,  vt  quia  iuftus  eft,  ne  perderet iuftum ,  quia 
mifericors ,  ignofcerct pcccatonbus.  Nemo ,  inquam,  de 
libroexpungitur,nemoctiaminfcribitur,  niiiquiperbona 
operafatagatvocationem  fuam  cerramfacerc.^i'z//VmV,  Apoc.j, 
fc  veftietur  vefimentls  alhis ,  (Jr  non  deleho  nomen  eius  de  lihro 
'vitA.  Euagrius,  &pluresalijnarrant  Anaftafiumlmp.  hse-  ^"^,^5*J  *^' 
reticum,quitotumferme  Orientcmperfecutione  faeuilli- 
ma  exhaufit,  cxoraculo  intellexifTeftbi  igne  caelefti  pe- 
reundumefTe^cumquefatalis  annus,  fcilicct  518.  adcfTet, 

0^3  horri- 


u^  SPECVLI    PECGATORVM 

horribilibus  fomnijs  Sc  fpedris  percerritum  fuifTe ,  atque 
hominemquemdam  terribilcm  cum  hbroin  manu  ci  di- 
xifle:Ecceob  peruerficatem  fidei  tuaf  annos  quatuordecim 
deleo  vitac  cuas :  moxqucfulmine  idus  impius  Imperacor 

4.Reg.2o;  obijt.  Contra,reueriapropter prcccs  &: lacrymas  Ezechisc 
quindecim  anni  vitseadicdi  funt.  S.quoquelrenseus  arca- 

hxr^f  """*  "^"^  i\\\\xs  facras  hiftorise  fcnfum  profundiiis  penetrans,qua 
dicitur  cuidamdefiliisProphetarumexcuirumfcrrum  de 

4,Reg^.  fccuri,  fubmerfumque  aquis ,  donec  EHfeo  aduentantc 
quimifit  lignumin  aquam,  natareccepit,atqueferrinatu- 
ramexuit,  obferuatpcrfccuriranonincongrueilludxter- 
num&inuioIabileDcidecretumintclligijprimopropter 
fcrrifoliditatenijiuxtaquod  ^  i^^o(io\\JiS2i\i:Firmum  enim 

i.Tira.i.  ^/m^amentum DeiJiaf.DemdcquU  hoc  decrcto  velutifccu- 
ri  cxfcindimurexftatupeccatij&trasferimurin  fortem  fi- 
liorum  adoptionis.H^EC  prosdcftinationis  fecuris  depcrdita 
atque  fubmerfaiaccbatfubcoIIuuionepcccatorum,veIuti 
amariilimasaquasfludibus:  fedChrifl:usmiflbinaquas,  id 
efl:,remiflioncm  pcccatorum,  viuifico  crucis  hgno,  illam 
fupernatarc  fecit ,  atqueomnibus  fieri  manifcfl:am,  vt  iam 
praedcftinationem  fuam  confequi  pcr  Dei  gratiam  poflit, 
quifquis  eflicaciter  vcIit.Ideoque,inquit  fandus  ille  Pater, 
didum  eft:  Tollefecurimi  quia  pcr  crucem  Ghrifti rcconci- 
liatifumus  Deo ,  atque ad ^eternse hereditatis  gloriam  ad- 
miflijConceiTumquemortalibuSjVtDeifilijeflicipoflimus. 
Cuius  Catholicae  veritatis  pofteriorem  parcem,quia  cum 
hominisIibertate,rerumquenaturacongruit,  ipfiEthnici 
•  per  vmbram  quamdam  videntur  confpcxifle.  Eft  cnim  ce- 
lcbris  apud  Poetas  gnome:  Cum  Mineruaquoque  manU  moue, 
orta  vel  ab  agafone ,  cuius  afinus  cum luto  infixus  hsererec, 
debcretque  ilH  fuccurrerc ,  otiofus  Hcrculem  implorabac. 
Huic  refpondit  Deus.-  Admoue  manum  afino  laboranti,ita 
demum  numcn  cibi  aderic  Vel  a  pal*Eftrica,qui  in  palaeftra 
ludaturus,Mineruam  confuluic,  nutn  fucurus  elTcc  vidor.? 

audiic- 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.I.  u/ 

audijtque  forc.  Verum  cum  illc  ingrefTus  in  arenam  ,  in 
cercamincmanibusftarecotiofis,  percufTus  abaduerrario, 
vitSurque  fuic.  Huc facic  illud  Suidae  :  ViLc interim  aliquid 
ipfe,  dein  deos  voca.  Celebre  quoqueeftillud  Gr^corum; 
JDtj  bom  Uhofihm  vendunt. 

Pendecergocamreprobacioquamprasdeftinatioexpr^- 
iiiiione  noftr^futurascooperacionis.  Cooperacio  verofiib 
libercacemnoftram&elcdionemcadic.Nequeenimiddc 
Deo  audeo  vel  diccre  vel  cogicare,qu6d  expropoficogra- 
tias  feligac,  qua:  aliquibus , ncmpe  praedeftinatis  ,{inc  con- 
grux &  efficaces;  alijs  vero mcongruae  & inefficaces, fuffi- 
ciencescamen,quiadacomnibus  (i^////  mmo^Q omnes ova^  i.Tim.2. 
ninoy^/w^j^m  jgratiam  quacum  poffinc  beneviucrc,  &: 
a^ternae  vit^  fieri  participesj  quinimo  ex  animo  optat  ne  vel 
circa  vnius  animam  pcreat  fanguis  Chrifti,  pretium  (alutis 
noftra^i ideoque  iubet  &  mandat,  vt  gratiae  data^  cooperc- 
mur,&: rcgnum  caslefte adipifcamur.Quifquis  igitur  graci^ 
JibiaDeoadfalutem  datxconftanter  &:ftrenuecoopera- 
biturj  hoc  pado,  illam  fibi  faciet  congruam  &:  cfficacem.-^ 
quod  (ine  dubio  Deus  non  tantum otiose,vt fiat,  finic  j  fed 
vere  optat,&^vuIt:  ifquereueracrit  prasdeftinatus^nonre- 
probus.  Quanta  vero  haec  diuinas  benignitatis  erga  nos 
homunciones  dignatio!  quanta  humanse  conditionis  di- 
gnitas,  quanta  confolatie. !  Quem  moerorem,quam  melan- 
choliam  non  abftcrgat  ha^c  fpongia/Hinc  Apollo  Abbas,fi  PaHadius 
quemexquingentisfuismonachisYideretfubtriftem,cau-  ^^-^^^^' 
fam  inquirebac,  &  quas  eranc  in  occulco  cuiufque  corde, 
renunciabat.  Diccbacaucem:  Nonoporceceflecriftespro- 
pterfalucem,  cum  fucuri  fimus  hcredes  rcgni  caelorum. 
Triftes  aucem  erunc  Gencilcs,  flebunt  luda^i ,  lugebunc 
peccatores;iuftiauccmtetabuntur:6£  qui  terrenaquidem 
animo  agicanc, lastancurinrebusccrrcnisjnos  autem,qui 
tantafpedigni  fumus  habiti  ,  quamobrcm  non  lastcmur 
perpetu6,cuHinobisApoftoIusfuadeat,vtlemperI^temur^ 


ii8  SPEGVLI  PECCATORVM 

Ataliquis  dicis  gratidbbiiciet:  Sihocverumefl,',poten- 

tia  nosDeo  {imilcsiumus.  Refpondco,non  quidem  abfolu- 

tehocpofredicijfedaliquo  modo:ideoque  obijcientinon 

i_,      ^     ,  mea,  (ed  S.  Chryfoftomi  verbareponam  ,  qui  introducic 

Hora.55.  aa  _,  ....  T-'.'in  . 

Pop^  Deum  hommi  dicentem  :  Feci  ego  caslum  &:terram  ,  do 

tibi  quoquecrcationem,facterram:  nampotes  ,  corpus 
fcilicet  terrenum  caelefte  faciendo.Feci  ego  fpeciofum  cor- 
pus,  do  tibi  meliorem  formationem ,  tu  bona  fac  animam. 
Dixi  ego.-Germinetterrahcrbavirentemj&omnelignum 
pomiferu;  dic  tu ,  Producat  terra  in  me  frudum  proprium, 
&exibitquidquid  velis.  Facio  ego  oririfolem  fuper  bonos 
&malos:  imitarecuquoque,  communica  qusetua  lunt  6c 
bonis&malis.CotumeliaspatienstoIerOjContumeliafque 
parantes  beneficijs  profequor:  imitareetiam  tu,necita 
benefaciaspropter  retributionem,nequeproptergratia- 
rumadioncm.AccendiegoIuminariain  cjelo.his  (plen di- 
dioratuaccende;potesenimeos,qui  (unt  in  errore,iIlu- 
minare,maiuse{l:illudbeneficium,  quam  folem  intueri, 
me  agnofcere: hominem  tu  faccre  non  potes,{icut  ego,  fed 
iuftumfacerepotes,  &ide6gracum.egofubftantiamcrea- 
ui,tu  voluntatcm  exorna.  Videquomcdo  tediligam,&:in 
maioribusdederimvircutem.  Videtisdile£i:iilimi.qualiter 
pervirtutemhonorati  fimus.Ita  S.Chryfoftomus. 

i^diuti  diuina  gratiafoJ]umHsmandata,  obferuare. 

DoMiNicA  ^^Bijcietalius,nosquidee6ufqueprasdeftinatos,quam- 

XVII.  poft   v^ diu  diuina  mandata  cuftodimus ;  hic  ver6  h^rere  a- 

Pcntecofh    quam,  hic  Rhodum,  hic  faltum effe , non  poffe  hxc  a  quo- 

quamobferuari  ,nemincmaliqucmeafortitudine&:con- 

flantiapra^ditum,quipotens  fitea  facere  quae  Decalogo 

iubentur,  etiamfi alioqiiin  valde  velit. Huicobiedioni re- 

fpondit  D.  Ioannes,qui  non modo illaefTe obferuacu pofli- 

i.Epift. j.     bilia  afferit, fed nec difficiliaquidem.  H£C  eBenim  chmtas 

Deii  vt  markdata  eim  cujtodiamm:  &mAndata  eim.gr auianon 

funt. 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  I.  129 

funt.  QuasetiamfipIurimuminfemoIeftijEliaberent ,  ta- 
rnen  quia  tanta  illorum  obferuantiae  eftpropofica  merces, 
taminefFabilisremuneratio,Ytetiamiuremerito  omnium 
animi  exftimularideberent,ctiamadquantumlibetgrauia 
&:moIefta.Nec  absreforet,fiquiscarepeteret  quse  ferui 
NaamoSyrooIimdixeruntjCumiiledomuitioncmcumin- 
dignationepararet,e6qu6diuflusefretabEIifeofeptiesIa- 
uarein  \Qt(imQ'.Pater,etJirem grandem dixifit Frophetajcerie  4Reg.^' 
facere  dehieras^quanto  ma^squidnuc  dixit  tibr.Lauare^d^  mun- 
^4^m>?Mundaberis  tu,6  Chriftiane,fi  tantiim  diIigas,non 
a  lepra corporis,fed  anim^e,  atq;  omni agno  &:  niue  candi- 
dior  ad  cseleftem  patriam  repedabis.  Solumhoc  Dco,  hoc 
hominibus  debeamus,  vt  illum  fupra  omnia,iftos  ficut  nof- 
metipfos  diligamus :  ama  ,  &:quidquidlege  &:Prophetis 
continetur,  adimpiefti.quod  etiam  eo  eft  facilius,qu6d  ho- 
mo  animal  fociale  fit,beneuolenti2e  amo"fque  natura  fua 
appetens.  Quid  hic moleftumeft  autdifficile,  inquit  Phi-  Devi£lim 
lo  ludxus,DiiigcsDominumDeumtuum,  tui  amantifli-  oiFerent,  * 
mum  ,  fummumbenefadorem  ?  noniuberismarianum- 
quam  prius  tentata traijcere,  &  tempeftate  furente in  me- 
dijs  fludibus  fufque  deque  iadari  procellis  inter  fe  confli- 
iSantibus^non  itinera  ingredi  ferisinfefta  &:  latronibus: 
fatiseft  fi  annuatanimus.  Et  Idiotadediuinoamore  air,  j^^^, 
Amorfacilisrcseft,  omnibusfeexhibet,nuIlifenegat,  ra-  cap.i. 
piteumiuuenis&fenex,  vir&:mulier,  fanus&:  infirmus, 
diucs  &:  paupier,  fummus  &:  infimuSjHber  (^  feruus^fsecula- 
ris  &  ReligiofuSjdebilis  &  fortis, neceft  qui  fe abfcondat  a  ca- 
loreeiusj  ideft,poffitfe  cxcufare,  qu6d  locum  diumo  huic    *  "*''  * 
igni  in  corde  fuo  concedcrc  non  pofi^t :  nam  vt  alia  fint  dif- 
ficilia,amare  facile eft.  Ciim  magnificcntia  Saluatoris no- 
ftriinSalomonedefcribitur,  Scriptura  ait:  Ferculum,  fic  caat.?; 
didumafercndo,inquoregesporrari  folent ,  fecit  fibi  rex 
Salomondeligni-s  Libani,  columnas  eimfecit  argenteas,  rectina- 

R  torium 


i3a  SPECVLI    PECCATORVM 

torium  aHrfumyafcenfum  ■purfureumi  mediacharitate  confirauit 
^roperfilias  lerufalem.  Qjiod  ica  explicat  Hugo  Cardinalis: 
Quianonomnespocerantmartyriumruftinere,{iueafcen- 
dere  afccnfum  purpureum ;  ideo  ii/^^//j ,  id  cftjcommunem 
viam,parauitpropcerinfirmos,qusefuntfili«Ierufalem.  Si 
Martyrefrenonpoflis,fisamator,  Dilige  DominumDeum 
tuum.  Quidni  igitur  cum  antiquo  ilio  &:  eledo  populo  di- 

Erod.  19*  camus  lCun^a qu£ locutm efi  DomimUyfaciemus :  quia  certu 
eftillumomniafacilia,nihilimpoffibileprsecipere,quem- 
admodum  impius  &  blafphemus  Caluinus  blaterat,  atque 
eum  Eua  quxrit  cxcufationes  in  peccatis,pr£eceptaque  di- 

Gcn>  j.  uina  fimul  exaggerat.  Ula  enim  fidenter  dixit ,  fibi  a  Deo 
vetitumnedearborefcientiaeboni&cmaliederet ,  imo  ne 
tangeret  quidem.  quodfalfum  erat,quia  eiu,non  ta6i:u 
Deusinterdixerat.Ita  Caluinusnobis  aitprseceptum^quod 
obferuatu  fitimpofTibile,  cumtamenid  minime  diuinam 
bonitatemdeceat,vtanobis  inrebusad  asternamfalutem 
confequendam  neceflarijs ,  exigat quod  excra  noftram  fi- 
tum  fit  poteftatem. 

Concludohiic  difcursiibreui  apoftrophe^O  Deu^inexhau- 
fidhomtatu.quis tihi dignas repedat gratias?quii  debita  tu£erga: 
nos  dileBionifrAConiA^quis  injimttes  promeritas  laudeslTua  im- 
menfaplan}innos efi benignita$iqiua  nobis  tihiin  JiUos  adofta- 
tiSipotefiatemfectftiregnitui^  tam^fuaui  cf  fotenti prudentia 
msguhernaSi  'vt  dterna  uita  c^  glona  fitafit  in  manu  nafira ,  ^ 
nulta  creaturajalute  nofiram  impedire  pojjtt  inifiipfivelimu^.  Cer- 

Roo^s»  tienimfumusjuxta  Apofiolu^quodneque  mors,neque  'vita^neque 
AngeliinequeprincipatttSr,  6cc.  neque  creatura  altapoterit  nos  fe- 
farare  d  charitate  Dei^  qua  efiin  Chrifio  lefu  Domino  ttofiro  Ne- 
que  tu,  henigniffime  Detts.etiamfimaximepoffis ,  'vis  nos  diuelli  a 
ie,qui  tam  ^nceredrvalide  omnihtM  trihuis  auxiliagratid  tuAi 
cfuibHs  vti  lihuerit.Quidni  igiturfit  mihi  pr^defiinatio  tua  con^ 
Jolatiom,  quaj^iritusfermremauget,adea  quAmelior^  funt  Je- 

Q.andA 


IIBER  SEGVNDVS.     CAP.  11.        131 

0andainclmAt'^ftudioJisbonorumoperum,  non  defidihm  (Ir  otio- 
Jis  effefmit ;  nullum  moerorem,  nifi  obpeccata  commiffa  adducit : 
tllaenimfola  incaufafuntyfiprddefiinationecontingat  excidere* 
Tibifolij  oDeu^ffithonor^  gloria. 

CAPVT   SECVNDVM. 

/.  ! .  Hmc^fcdictt  £tern£  Dei pradeBinatiom^  nihtlaqt*^ 

ad  Av GVST iN I  conuerfionemfaciendamintem» 

fore  ^  atque  lacryma  D.  ^on i<:m 

deferuierunt. 

THEMA  CONCION. 

Dominm  miferitordia  motus  fuper  eam ,  dixit  ilU :  T^oli 
fiere.  Luc.  7. 

IvE  fabulafiCjfiueveranarratio,quodSa- 
moratenfis  Sophifta  de  Herculc  Gallico 
prodit,  vaJdeiftiuspopuIi  antiquiflimire* 
conditaPhilofophiapr^fentipropofitode- 
feruit.-apud  quemeiufcemodi  extabatpi- 
%  £lura,  indexreiarcana:,  qualiseftproui- 
dentiafupremiNuminis.Senem  repr^fentabatjcaluum  il- 
lum  quidem  magnaex  parte,fed  quodcapiirorii  reliquum 
erat,  valdc  canum,  cute  item  admodumrugosa,  &  in 
atrum  colorem  adufta:fimillimum  denique  genti  nauta- 
rum,nihilquehabentcmHerculanumnifi  clauam  &:  lco- 
nisexuuium.  Abhoc  ienemagnahominum  turba  trahc- 
batur  catenulis  ab  extrema  ipfius  lingua  perforaca  prb- 
deuntibus,  quse  tantumabeft  vtinuita  fequeretur,  vtvl- 
tro accurrenslaxas catenulas  relinqueret.  Sunt  qui  totam 
narrationem  ad ciuilis  vit^  inftitutum  transferant,  veiint- 
queperhuncfenemdefignariquempiamin  republica  au- 

R  z  doritate 


jtyz  SPEGVLI  PECCATORVM 

doritateflorentem,3ctate  vcnerabilem,  eloquio  dulcemi. 
quiefFeri  populi  feditiones  comprimere,&  m  fuam  fentcn» 
tiam  pcrducerenullanegotio.poflit.dc  quareelegantii&* 

^neJi  r      ^ic fctibit  Virgiliu^ : 

Ai  'velutt  magno  m  fo-^ulo  cumj^pe  coorta  ejt 
Sedmoyfauhj^  animis  ignobile  vulgusy, 
,  lama^faces  c^faxa  'vclant  sfuror  arma  miniflrat: 
Tum  pftategrauem  ac  meritlsfforte  'virum  quem 
Conjpexerefilent^  arre^if^  aurihft^  adjiant: 
Jlle  regit  diciis  antmos,  d^feBora  mulcet, 
At  inpraefentiarum  malo  idtotumdcDeo  ,  eiur^qucfua- 
iii{Iimcomniagubernanteprouidentia,cuiusmagna  par& 

I>aa,7.  cft  praedcftinatiojintclligi  >  vt  omniaabilliiis  antiquidie- 
rumlinguairadependeantcatenuIisaureiSf  vtvJtroadil- 
Jum  accurrant,  &  vnumquodquead  fincm  fuum  dirigatur. 
Prjedcftinatositaimpcllit,  vt  fuopte  motu  irc  videanturj. 
tam  fuauiter  gubernat  difponirque y  prudenter  attingens 

^P'*-  ommzajine  vfque adfnem ,  vt  foiaecaufas  fecundas  vidcan- 

tur  illaomniaegifTc,  quae  vt  iierent,  erant  ab  aeterna  Dei 
pracdeftinatione.  Vis  euidenrius  cxcmplam  quam  conlj.er-^ 
fioncm  S.P.AvGVSTiNi?hancnondubitatiir  ipie  maxf« 
mus  Do6!:or>  lacrymfs  &  orationibus  pientiflimse  matris 
fuseadfcribere.Et  nonncquia  catenulxillae  aureasnon  co- 
gunt,fedinuitant,ducatumrantumprasftarevidentur?Ec: 

lib.j.CoRf.  mififti,inquit,manumtuam  de  aho ,  &  dehac  profunda 

«ap«»^*  caligineeruiftianimam  meam  :  cumpro  me  fleretadte 
niatermea,fidchstua,ampliusquam  flcntmatres  corpo- 
rea funera.  Vidcbat cnim illa mortem  mcam  ex  fj de  &:  fpi- 
ritu  quem  in  te  habcbat,  &  exaudifti  eam  Domine.  Exau- 
difti  eam,  nec  defpexifti  lacrymascius  r  cum  profluentcs 
tigarcnt  tcrram  fub  oculis  eiusjtin  omni  loco  orationiseius, 
&  exaudifti  eam» 

M 


Vx  verba  non  pofllim  quin  paulo  copiofiiis  cxcutia,  s.  m.  Mo* 


IIBER  SECVNDVS.  CAR  II.  ly^ 

Jn  Ucrymis  S.Monica  notanda  quatuor. 

r\ 

\/  annotemque  iftarumlacrymarumoriginem,  affidui-  Nicis, 
tatcm  ,  copiam,  &c  efficaciam.  Originem  quidcm  crahe- 
bantex  afflido&folicito  cordcmaterno,  eoquodpenfi- 
culatius  quam  plerumque  feminae  foIent,negotium  animse 
filijfui  confiderarct.  Videbat  enimilla  mortem  mcam, 
inquit,  ex  fide  5^ fpiricu  quemin  tc  habebat :  vnde  angeba- 
tur  ne  i^cerna  mors  abriperet ,  quemin  breuem  &morta- 
lem  hanclucempriusefruderat:exadafci]icct  lancepon- 
derabatpcricuIacorum,quicxtra  Ecclefiam  Catholicam 
viuunt,  qui  fine  Sacramentorumprxfidiohincexeedunt. 
Horrebat  ad  xternaj&:  maxima  illainfernalis  ignis  fuppJi- 
cia.Poftremo  optimenoueratplus  apudDeumgemitibus 
quam  fermonibus  agi,pJus  ftetu  quam  afFatu.Quid?  quod 
AVGVSTiNVS  ,  prgter  magnumoculorum  imbrem,  quo 
Monicae  parentauit ,  pro  illa  famuia Dei longe  aliud lacry-  UK^.Coj^ 
iBarumgenusfuderit,quodmanatdeconcufrofpiritu,fbIa  cap.i^^ 
confideratione  periculi  omnis  animae  quae  in  Adam  mori- 
tur.  Vtmirumnonfuerit, 

Si  toties  Monica,  fignatafacraria  fletUy 
Et  toties  vdis  taclafepnlchragenlSi 
propter  eum,quem  tam  Qhftinato  veftigfo  videbatpero-en- 
temindies  ad  deteriora.   .       - 

Indicibilis  qiioque  erat  falfl  iftius  huftioris  afHduitasj 
naminomnilocoiiiumfundebac,  ncqueminiis  diemfine 
fletu  tranfmictebat^quamRhodon  infulam  folradijsfuis 
non  falutaret.Eoque  exemplo  monftrauit  verum  efTcquod 
fubfabula^corticenarrat  Piucarchusin  Apophchegmatis, 
falcmbreuiusefficere,  clementiradiorumfuorumemiftio- 
ne  ,  vchominesitinerantescalefaciac  j,  &  veftibuscxuati 
quam  /Vquilo  eos  infrigidet ,  licetafperrimo  &fasuifIimo 
flatuipirec.  Plus  nempepocuere  maternas  chAticatis  fuaui- 

R  5  ter 


134  SPEC7LI  PEGGATORVM 

tervrentes  flammulaj,  quamalia  quselibet  afperior  ob- 
iurgatiOjVtille  veftemveteris  Adamiexiieret, 

Gopia  vero  tanta  extitit,  vt  viarn  in  oratorijs  &  templis 

iignaret,facilequeapparerervbiillagenuaflexifletjqirem- 

admodum  de  Cerere  5«:  Venere  fabulantur  pocta^ ,  illam 

iterfuum  fparfo  vbique  terrarum  frumenro  ,  hanc  rclido 

rore prodidifle.  Vt certc non  abfque miraculo fuerir,qu6d 

fundendo  tantum  humorem  ,  illudtenerum  &  exfuccum 

vigilijs  &  ieiunijs  corpufcuIum,fufficere  per  nouemannos 

potuerit,  Quidni hic  verba  D. Bernardi  vfurpem ,  quibus 

serm.n.in  lu£tumSamueIis fuper  Saulis  reprobationedefcribic.^^Mo- 

^^"^'  nicalugebat  AvGVSTiNVM,tantocariorem,quanto  pri- 

mogeniti  ceteris  prolibus.etiam  a  Deo,prasferuncur,  &;  ad 

\  ignemcharitatisincalcfcetepeftore,Iiquefa^usintuspie- 

tatisadepsforas  erumpebat  per  oculos.  Erumpebant  la- 

crymsedcpinguedine  cordis  ,  gratiajproditrices.   Amor 

ignis  ifl:c ,  quo  dum  fanda  parens  flagrat  erga  filium,  vifus 

eft  in  duo  quafl  lacrymarum  flumina  conuerti.  Atquc  hic 

ipfeliquor,  etiamnVaiorem  amoris  ignemreaccendit,ciim 

lam  pcrlacrymasfuas  conuerfum  viditnon  tantum  Ca- 

tholicum,  fed  contemptafelicitateterrena,  feruum  Dei. 

Ita  vt  quafi  rcnouatum  in  illa  vidcatur  vetus  miraculum, 

quando  ignisin  ficca  {pelunca  abfconditus  apparuit  poft 

i.Machab.i.  captiuitat5Perficam  eumdem  requircntibus,aqua  craflTa, 

quse  cum  lignis  facrificioru  infpergerctur,rurfus  ignis  for- 

mam afliimpfit.  Ignis amoris genuit liquorem lacrymaru, 

&c  rurfus  iptx  lacryma:  maiorem  charitatis  ignem  accen- 

derunt.   Idem  ipfis  peccatoribus  accidere  non  difpari  ra- 

Opuf.rj.     tioneobfcruatB.PetrusDamianus.Audiuimus,inquit,an- 

"P-  ^J-        te ,  quod  aqua  pro  igne  reperta  eft  ,•  nunc  e  contrario  dici- 

tur,quiaperafperfionem  aquab  ignisniagnus  accenfus  efi. 

'     Ergo  &  cx  igne  aqua  nafcitur  ,  &c  ex  aqua  ignis  inui- 

cem  procreatur.   Quia  &  cx  diuini  feruore  ignis  gratia 

compundionis  oritur  ,  &  rurfus  cx  compundione  la- 

cry- 


LIBERSEGVNDVS.CAP.il.  i^ 

crymarum  defiderij  cacleftis  ardor  augctur  :  alterum 
iiquidem  pendec  ab  altero  ,  &c  fibimec  vtrumque  inui- 
cem  prsEftat,dum  5ccxamoreDei  lacrymarum  compun- 
£lioprofluit,<Si£rurrusperlacrymasadamorem  mensnoftra 
feruentius  inardefcic.  Atquehaec  quidem  deorigine  fiue 
caufa,  aftiduitate  &:copia  lacrymarum,  didafunto* 
^tawti  fmt  Ueryma  apud  Deum. 

SEquiturnuncde  efficacia:  nam  Deus  exaudiuiteam,  Domtnica 
nec  defpexitlflcrymaseius.-dicoquejfi  tantumlacryma;  ^^-  ?°^^ 
apud  Deum  habeantpondus,  vt  nulius  vmquam  iliasfru-   ^"'^^'=°"«n*' 
ftra  fuderit ,  videntur  paris  pretij  effe  apud  Deum  ,  cuius 
hic  inter  mortales  eft  pecunia ;  nam  illis  Deus  in  eselo  vide- 
tur  obedire,  veluti  iftiomniaparentincerra.    Oratio,  in-  i^cap.jg. 
quit  HieronymLTS,  Deii  leni^.lacrymacogit.  Et  Ambrolius  Haia;. 
ait,Vimfacimus  Deo,noncompellendo,fedflendo:bcaca  Seioi-^S-^^c 
lane  violcncia,  quae  numquam  jndignacionepercucitur,  ^„^„1^ 
fed mifericordia  condoaatur  ;  quam ca^li  defenfores  &: in- 
cola^nonrepellunc,  fediuuant.  Vniuerflmenim  teftacur 
Dauid,  &  de  omnibus ,  J^ifeminantm  Ucrymts  defideria  Pfal.ny, 
fua  aliquid  obtinendi  a  Deo  ,  inexultAtione  metent  adim- 
pleta  vota  fua  &  poftularionesjfruclus  fcilicec  deflderatos. 
Quan.caNemeflscapiti  ipflusRcgisHebrasijtocique  regno 
imminebatiprofternebancurvno  aliquodie,  ^(f^4;?^^'/^/^«' 
ad tempm conftithtHmifiptuagintamilliavirorum  :  at  poftea-  ^•^^'g-*^*» 
quam  cumlacrymisoraflecDauid,placaEuseftDGminu5, 
dixicque  f^ngelo percutienti  populum  ySuffcit :  nunccentine 
manumtuam-   Cumque  prasftantiam  huius  aquei  liquoris 
dcCcnbiz,3.iz:J^ofifitfrtUcrymas mea^in  conJpedutuOiZSLmqiiam.  pfai,^-^;., 
fcihcecrem  preciofamtS«:caram,quamfaEpiusincuefivolu- 
peflc^S^  iucundum;,cuius  rceordacione  multamihi  praeftas, 
Ezechiaeaegrotanti  nigrum  mortis  thcta  Ilaias  Propheta 
afferebatiat  ille,  conuerfoadparietemIe£^vulcu,flebac 
pro  peccato  fuo.  TaBum^  eH  verhu  Domim  ad ifitam-, dicens:  ^^^.^     , 
Vade  {jrdic  £z,echia,  Hac  dicit  Vominus  DcmDmidfatr^  tui:  ^ 

Juditd 


13^  SPECVLI    PECGATORVM 

x^udiuiormonem  tuamydrvidi  UcrymastuaSjiA  eft  approba- 
ui ,  p  I  acueru  nt  mi  hi :  Ecce  ego  adticiam  fuper  dies  tuos  quinde" 

Lib  s.c.  77.  ^i^  annos:  drde  manu  regls  Ajfjriorum eruam  te.  Videre  Dciy 

inLuc.      inquicBeda,  eligereveiamareeft.Vnde&illud:Or«/?/)^- 

prai.jj.  minifuper  iuHos,  Nam  &:nosqua2  amamus ,  videre;  abijs 
qLixexecramur,intuimmfefl:inamus  auertere.  Fleuerunc 

Gen,j.r.  ^gar  &  fllius  eius Ifmael ,  leuaueruntque  vocem  fuam  ad 
Dominum ,  cum aquse penuria  prelli  iam  mortem opperi- 
rentur:  audiuitque  Dominus  vocem  eorum,  &  laerymas 
non  defpexit. 

Quidnonmaternse  valeantlacrymae,qu^tantapietatc» 
tanco  aifedujtam  bono  fine,copiofi(Iime  efrundiitur  apud 
diuinam  bonicatem  ?   Quidni  tangatur  miferatione  illius 

Ecch.j5.  animus  fuper  Monicavidua,  qui  nondefhiciet  preces pi^illii 
nec  viduam^fiejfundatloquelam  gemit ff<?ldcoque  viduas  A- 

i.Tim.f .  poftolus  monet , ^u^^autem  vere^viduaeft  &  defolata  jjperet 
inDeum  ,  ^infttt  ohfecrationihm  d^  orationihu^noSieac  die. 
QuicumiretinciuitatemquaJvocabaturNaim^&vidiiTcc 

Luc«7,  viduamefFerentem  ynicum  ^lmmymiferic^rdiamotmfuper 
eam,  dixitilli:  l^oliflere,  Sed  quam  hiftoria  hasc  Euangelica 
inftitutonoftroper  omniaprorfuscongruic/  ihat  Jefm  in 
€iuitatem-,d^c.  ideft,venitSaluatornofterin  hucmundum 

i.Tim.  12    peccatores  faluos  facerei quod &  defcipfo  teftacus  eft  Phari- 

Matth.p,  fseis ,  Non  venivocareiuftos ,  quiope  meanon  indigenc,  & 
qualesvose{rcarbicramini,y^^^^rf4/^m.  Ibac  vlcr6,mini- 
me  vocacus.  Etihantcum  eo  dtfcipdi,  id  eft ,  prsedicacores  & 
hominespij,  qui  verbo&exemplolaborabanc,  &  adhuc 

Marc.  5.  \  laboranc  cum  Ghrifto  in  conuerfionc  animarii ,  laxantque 
retia  in  rapturam  pifcium  racionalium  :  quos  incer  cum 
eminebanc  S. Ambrofius,  S.Simplicianus,  Pocitianus,aiij- 
qucquiqua  priuaciscollocucionibus,qua  publicis  con- 
cionibusreuocarepalancesoues  funcconati.  Eteccedefun- 
6im  efferehatur  Avgvstinvs  ,  qui  infcHciter  in  haerefim 
Manichasiorumiacideraci  ferebacur  tamen  adhu^;  in  fpe  vi- 

ui£ci 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.II.  137 

uificiligni  S.  crucis,  necdumtcrraobrntusiacebat,quam 
poftea  remouere,pr6/nimis  fuiflet  difficile,quia  noa  ex 
obftinatione&:malicia,fedpTSEpoftero  &  vitiato  veritatis 
adipifccndas  defiderio,  6z  zclo  quxrendae  legis  Dei,in  eam 
abrcptus erat:  fed  lex  Dei non inucnitur nifi  ab humilibus, 
iuxta  illud,  Confiteor  tibi Pater^Domine cdi  & terrA^quodabf-  Lu  cxi», 
condiHi  hac  a  faftentibm  &  frudentibm,  &  reuelafli  ea  faruu- 
li^,  Gum  vidua  illa,  Monicam  intellige  ,  comitabantur 
S.  Ambrofiiis ,  congregationefque  fidelium  ,  qui  afliduis 
precibuscacleftisaulxianuampro  AvGVSTiNiconuerfio- 
ne  £cncb3.nt. ^f^acumvidiJfetIefu4,mifericordia  motus eJi\\\\Q 
inquamvidiftet  ,  quieft  Pater  mifericordiarum  y  ^Dem  to-  ^  ^^^  ^. 
tim  confoiationls  ,  qui  confolatur  nosin  omni  tribuUtioneno- 
ftra:  qui  adeft  in  tribulatione ,  vt  eripiat  &  glorificet  affli-  pfai.  ^o, 
6tos.  Motus  cs,6  lefu,  mifericordia;  Manusenim,inquic 
S. Oodor,tusE,Deus  meus, in  abdito  prouidentia: tu2e,non  Lib.5.  Conf. 
defcrebant  animam  meam;  Sc  de  fanguine  cordis  matris  ^*"^* 
mese,  per  lacrymas  eius  diebus  acno6tibus,pro  mefacrifi- 
cabacur  tibi.  Etegiftimecummiris&  occultis  modisjtu 
illud  egifti  Deus  meus :  nam  a Domino  '{reffm  hominis  diri-  *  '^  - 
gentur^  dr^viam  eimvolet,  autquie  procuratio falutis  prseter 
manumtuamrcficicntem  quae  fecifti?Nota,^(fy^;^^«/Wr<?r- 
dis  matrismea,  quia  illum  etiam  fanguinem ,  qui  vltimus  ad 
cor coit,  illud fouet  &  animat , filio  impendere  voluifTetj fi 
adfuifletfacultas.  Lacrymse  originemacorde,fanguisab 
hepate,pituita&mucoraccrebrooriginemhabereperhi- 
bentur:  ^quafi  aqucuslacrymarumhumor  Monicicnon 
fufFecifTetjVidebatur  etiam  fanguinem  vclle  cx  intimo  cor- 
dis  depromere.Videteergo  "vos  dyfcoli  fiIij,vos  immorige- 
XX  pucll^jquantipretij  remeatisperditum,quumrefrada- 
rij  &:  rebelles,  &  matribus  duri,  ad  lacrymandum  cas  com- 
pellitis,  de  fanguine  cordisillarumhauritis,  &interram 
profunditis  j  quin  &:  quafi  rem nullius  momcnti ,  pedibus, 
ideftjContemptu  procericis,dum  precesmaternas  fperni- 


,5^  SPECVLl  PECCATORVM 

tis,&:  fanaconfilianon  aLifcuIratis.  Pro  meficrifcabatur.  kn 
crgo  &  Monica  Sacerdos?  Vc  Saccrdos  non  fuerit,tanti  la- 
crymasmatcmas  AvGVSTrNvs  ^ftimacvtconferrecum 
pfl  o        facrificionondubitet,  idqueexmente  Pfalmographiji'^- 
crtfcium  Deo  f^iritm  contribulatm ,  cor  contritu  &^humitiatum 
Dem non dejptcies^  Certe, Monicae  non  defpexit ,  fed mijeri- 
iuc« 7.       cordia  motm  dixit illi , Noliflere.  fatis iam  kcrymis,  fatis iam 
luduidatum  cftjviuetfiliustuus.  Tangam  non  loculum 
fedcor  eius ,  &:  fagittabo  illud  charitate  mea,  geftabitque 
Lib.9.Conf.  verba  mea:  Tollelege)  tollelegey  transfixa  vifceribus. 
"?•*•  Necetiamabluditaliahiftoriaex  Genefi,  vbipcr  Agar 

Monicam  intcllige,  quae  dum  videret  filium  fiti,  non  aquse 
vel  vini,fedveritatis,moricntcm,quiaiamomnino  defpe- 
rabatfe  eamvllibi  hominum  vel  locorum  reperire  pofle, 
Ceo,  n.  fedit }  regione  procul,  quantumptefarcusiaeere  ;  numqu am 
enimpotuithacc  folicitaparens  etiamtalcmfilium^dcfere- 
re,  illumfecuta  per  terras  6c  maria,Iongum  profefto  itcr> 
C^  leuauit  vocem  juam ,  df  fleuit.  Enaudiuit  autem  Dominm  ve^ 
fmi?»m,vcritatcmfitientis,&longamilIam  fitimabun- 
de  Catholicae  vcricatis  mcroexpleuit.  De  qua  re  ecce 
tibibreuc  Epigramma: 

§^s  {.Monicam  fldgrajje  Dei  dubitabit  amoref 

^lujs  natum  modice  dtcet  amajfe  fuum  ? 
l^on  tantum,  commune  quodeft,  fuit  ore  locuta: 
^ . ".     [I^tibns  drfignlsfefe  notaturamor. ) 
£fllachrymts  affata  Deum,Jiexitj^  morantem^ 

Efl quoque  ciim  lacryma  pondera  uocts  habenP^ 
Olnatimtjerere  Dem,mifererei  rogabant 
H&  lacrjmd  :atque  harum  flius  ifte  fui  /. 
JExultat  nunc  Uta  parens,  nato£  triumphat, 
^ui  legi  paret ,  confllio£  Dei. 
LegisfuitjVCDaptizareturjconfilijvcrGEuangetici,  vtfie- 
ret  Religiofus.  Et  quamuis  antea  Ifmaelis  maiitiam  for- 
laflisadaequaret,  caraenlongior  illidebebatur  vita,quiain 

gcntem 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.II.  159 

gentem  magnam  fucurus  crat,  caput  paterque  tot  illu- 
Itrium  Ordinum,  fundatorEremitarum. 

Matrum  folicitudinem  &:  prcces  aliquid  plus  aliorum 
interceflioneapud  Deumporfe,  etiaminveteritellamen- 
coeuidentiindicio  demonftratumeft.Nequeakeriusqua  Gcn.iy. 
maternis  aufpicijs  aufus  fuit  lacob  primogeniti  hirfutas 
manus  collumque pellibus  caprinis  mentiri,  atquc  primo- 
genitaprasripere.  Maternusfauor,  materna  pietasSc  be- 
nedictio  fuit,  vt  impune  hoc  ageret,  imo  tantam  patris 
benedidionemadipifceretur.  Certenifi  maternegotium 
egirretfilij ,  lacob  maximis  iUis  copiofifque  bonis  exci- 
dilfe.  Ec  quamuis  mater  filiorum  Zebedsei  precibus  fuis 
extorquere  chariflimis  pignoribus  fuis  lacobo  6c  loanni  Matth.ro. 
non  pocueric  ,  vcfederent  vnus  addextram,  alcer  ad  fi- 
niftram  Chrifti  in  regno  Dcij  tamen  florentiflimam  illis 
martyrij  coronam  obtinuit :  Calkem  quidetif  meum  hihetis* 
Prccabatur  Bechfabee  macer  Salomonis  pro  falute  filij 
apudDauidemconiugemfuum,vcne Adoniaspcrfadio-  S^R^^S-^' 
nemregnuminuadens,illum  noncanciimlegicimafuccef- 
(ione  ,  fed  &:vicaexcIuderet.Ettantum  maternae  valucrc 
preces  &  lacrymae  (  quisenim  illas  abfuifte  dubitet?  )  vc 
ftatim  regni  decora,  diadema  fcilicet,&  vndio,  &:  mula  re- 
gia,  folemnifque  inauguratio  concederetur. 

Procorollariohuius  capitis  obferua,  inter  pracdeftina- 
tionis  figna,&:  falucis  adiumenca,  non  infimum  eflTe.habere 
apudDcuramcerceffbres&:pacronos,pioseciam&:  folici- 
tos  parences^ConfefTarios ,  qui  indefellis  precibus  bonica- 
temipfiusfohcicencj&velnolencem,  faluumefle  veHnt> 
imocogant.  Mulciproprijsfccleribusperirent,quialienis 
precibus  faluantur.  Vndecum  optimusregum  luda  ab 
Aflyrijsintramoenia  lerufaiem  obfideretur,  iamque  ipfe 
cum  vrbe,&:  vniuerfa regione  nutaret , expertus  alias  qua- 
tum  momenti apud  Deum Prophetarum  haberent preces,  irai«  \j\ 
mific£Iiacim  &  Sobnam,&fcniorcs  defacerdotibus,opcr- 

S  2.  tos 


J40  SPEGVLI  PECCATORVM 

tosjfaccisadlfaiam  ,  quo  miferabili  hoc  fchemateeifica- 

ciiis  Prophetseanimumadcommiferationem  infle6J:erent, 

vtisnegotiumconciliandi  Numinis  arriperec.  Tunc  cum 

Samueldiem fuumobiifret,& planxifTet  eum  totas  Ifrael, 

i,Reg.i&.    atquefepeliifTetin  ciuitate  fua  Ramatha,  dicuntur  PhiU- 

fta^i  mouiffe  bellum  aduerfus  Saulem  &:  populum.   Com- 

memoratur,  inquit  Caietanus  adhunc  locum ,  priiis  mors 

SamuehsiJlo  capitCj  quamuisiam  diu  anteobijfTet  ,  quo 

maximae  calamitates,&:  infehcifTimusbelli  euettis  defcri- 

buntur,admanif£ftandumtemporequoSauIfuitdefertus 

aDco  ,etiam  ope  SamuehSjVtpotemortui^fuiffedcftitu- 

tum.Qua{iideoilhomniainfortunati(Iimaacciderint>quia 

iamdiu  interprete  apud  Deum  &:  deprecatore  carebat, 

incap.  52.   Nempe,vtHieronymus  Abazamait,ligatumhabent  Sandi 

Zxodi»        Deum,  vtnonferiarnid  ipftpermiferint.ExpedacDeusin 

caeloPetri  ligamina  &;folutionem,neque  eumin  caslisli- 

gatautfoluit,nifiquemPetrusin  terraligaueric  velfolue- 

rit,Quantumbonum,haberequempiam,quinobis.Deum 

placetl  Indignus  alioquin  omni  cselefti  fauore,  ob  fo^dum 

murmurationispeccarum,cratpopuiusHebrseorura,  nec 

erac  quod  expedarec  (ibi  mitti  carnes  e  cselo,nifiMoy  fes  il- 

lorumvicemmiferatus  jprecibus  apud  Deum  inftitiflet. 

•    Vnde  etiamfi  vniuerfus  populus  efum  carnium  poftulaflec, 

Num.ii»      tamen  vni  Moyii  dicitur  :  Numquid  mmm  D&mtminwAlidn 

eji^.  Um  nuncvidehis  vtrum  mem  fermo comfleatur-^WdDt2L\chy 

Videhis  vtrum eueniAttihi  verhum  meum^   Non  dicit ,  inquic 

Oleafter,  vtriim  eueniateisverbummeum  j  fedtibi,  ait 

Dominus:  vt  oftendat  fe  nihil  velle  malis  fubditis  dare,  fed 

cun6ta  bonis  Praslatis.  Quos  idcirco  non  malc  lauro  com- 

paraueris,  quia  ficutiUa  fulmen,ita  illorum  preces  casleftes 

punitiones  auerruncant.  Peccaueratolim  idempeccatum 

4.Reg  5.      Giezifamulus  Elifei,quodSimon  Magus,aquonomenre- 

tinuit;  &taraen  il]ein£iroileprapercuflruseft,hicnihilft- 

jniieperpeflTus.  Etvndehacceiufdemculpasdifparpunitio.? 

A 


LlBERSECVNDVS.CAP.il.  ur 

Avotofiuedefiderio  Simonis,  quo  Apoftolos  optabat  fibi  ^^  ^ 
patronos,  8c  apud  Deum  intercefrores,nc  quid  eiufcemodi 
ci  accideret,  quod  D.Petrus  illi  comminatus  erat.  Tanti  eft 
apud  Deum,  vt  vel  faltem  fandorum  hominum  prccibus  te 
commendes.  Vt  nihil  nouum  vel  infolens  fuerit  ,  quod 
S-P.  AvGVSTiNVS  matri  oranti  &  lacrymantifalutem 
fuam  acceptam retulerit.  Nam cum  Deus  promiferit  fe  ex- 
auditurum  orationem  rite  fufceptam,  oblilringitur  quo- 
damraodoad  faciendum  quod  petitur,  pro  quocumque 
conltanter  ac  pie petatur.  Hanc  enim  promifTionem  non 
ad  folamorantisperfonam ,  fedadeosquoqueproquibus 
oramus,cxtendiputatSuarez,quemvidetom  3,.  de  Reli- 
gion.lib.t.cap.ry. 

^  W.  Plurimum  quidemlacrymAorationefg^  S.  miomcx  KY' 

G  v  S  T  I  N  o  frofuerunt  i  fedfero  fuum  fortiri  fotuerunt 

effeBumiquia  ijfe  o^eramfuam  non  adferebat, 

QVales  &  quantsEcumque  fuerint  lacry  mae  D.  Monica?^»  Domini ca 
nihil  tamennouem  annis  integriseifecerunt,adeoque  pei^teco°i 
Beiidumdohjspretiofushicliquorexccptuseft  ,quiaiple,  * 

cuius  causa  fiindebantur  ,  conuerfionem  fuam  nimis  ob« 
ftinate  diiferebat.  Fruftraenimfudatur&  opcratur,  ciim 
tu,6 peccator,otiofus cs,&  ftertis:ve]isfaltemjfi non poflis: 
&:  ita  velis ,  vt intra  verba  tantiim non  conftet  hxc  vohin- 
tas.  Quid  fi  dicam  ctiam  ipfi  Deo  hoc  opus  graue  effe .''  nam 
S.Thomas non veretur afferere maius ci^^c iuftificationem  i.ig.nj. 
vniuspeccatoris,  quamcash&rtf^irseexnihilocreationem.  ^"'^* 
Videturque  indc  ratio  defumi,ou6d  ah^omnes  res  creatae, 
cum  ratione&liberoarbitno  careant  ,  pkriflimc  fubia- 
ceantimperroconditoris,neccftquidpiam  in  eisquod  vel 
minimumreludari  veiit,  velpoliit:  verura,  quiahomini 
fua  conftare  debet  hbertas ,  diuinaque  benignitas  vt  pla- 
rimum  conformiternaturae  cuiufquereioperatur  i  nonef^ 
mirum  hanc  ob  caufam  iuftiiicationem  peccacoriSpCrea- 

S  3  tione 


141,  SPECVLI  PECGATjORVM 

creatione  aliarum  reram ,  aliquid  maius  eflcjnon  quide  cx 
parte  Dei ,  cui  omnia  prorfus  seque  funt  facilia/cd  ex  parte 
hominis  ,  qui  obludatur&:  diuinse  gratiaerefradariumfe 
reddit.  alioquin  ciim  peccatum  non  folum  nihil  (it  j  iuxta 

loao.i.  S.  AvGVSTiNVM,  quiiocumiilumexpHcat:^i>if/7«^/i<^/^;» 
eHmhil,  id  eft  ,  peccatum  -,  fed  etiam  nihilo  deterius,  iuxta 
S.  Chryfoftomum;  creatio  autemiit  produdio  exnihilo; 
patet  equidem  quod  iuftificatio  terminum  a  quo  ,  habeac 
viliorem.  Addc,  quodJicreatioopusfitinfinitsepotentisE; 
,  iuftificatio  eft  infinita^ mifericordias.  Quapropter  quifquis 
AvG V s TiNi  mores errorefque aliquando imitatus es , iili- 
uscundationem  ne  lequare,necfatis  habeaste  aliorum 
orationibuscommendafTe.-  fedipfe  ora,  &  ad  opuscon- 
uerfionisteaccinge.  Nullus  velexiguus  calor  eisaccedit, 
quibus  fuper  cosna  ab  alijs  calefada  mantiHa  porriguntur: 
furgendum  de  menfa  temulentias  mundana: ,  deponendus 
dc  manu  calix  Babylonicus ,  &:  igni ,  qui  Deus  eft ,  per 
pocnitentixSacramentum,&  folida  Chriftianse  pietatis 
cxcrcitia  appropinquandum.Quam  ridicula  &:  miferabihs 
quorumdamfiduciaeft,quicumextraomnemDeitimo- 
remviuantjBaccho&Veneriquotidiehtentjmaximamta* 
menfpemin  piorum  aliquot  hominum  precibusfatis  ali- 
quando  frigidis,  coliocant:  imo  ,quod  adhuc  longe  dete- 
rius  eft ,  pcenitentiam  a  Gonfelfario  iniundam,  fi  paullo 
grauiorvidetur  ,intercombibones  fociofquc  partiuntur: 
quafi  fuificeret  aHquid  boni  fieri,  a  quocumque  id  demum 
fiac. 

^u^  nonfecimmifli 

Kixea  nofirAfuto» 
Merito  eiufcemodi  homines  Dauid  execratur  ,  qui  di- 

Pfalm.  8t.     cun  t ,  HereditatefQJpdeamm  fan^uarium  Dei :  Deus  meus ,  fo- 

/       ne eos  vt rotam ,  ^JicutJiifulam  antefaciem  venti.  Exccratur , 

iDquam,eosqui  fineproprio  fudorcquietem,{ine  puluere 

paImam,finepraeliovidoriam,  fineviolenciacxlum  appe- 

tunr. 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  II.  14? 

tunc,rubtitulo  hereditatis;cumtamen  iprum  Deifilium,  Heb.  i. 
heredem  vniuerforum  ,  oportucricpati ,  &:ficintrare  in  Lucae  24. 
gloriam fuam.*  quanto  magis nos,  il contendimus poflidere 
alienam?  ConfuetudoapudRomanos  vigebat,  vtillequi 
bonorumfcriptusforetheres,mortuumefterret: 

—   Cadatter 
VnBum  oleo  Urgo  mdis  humeris  ttilit  heres, 
Qu6videbanturinnuere,hercdem,ficut  bonorum;itaet- 
iam  deberepotioremfuneris  ludufque  efle  partem.   At 
quamtriftia,quamgrauia&:infanda,c3putnoftrum  Chri- 
itus  pertulic.^Nosfumus  heredes  quidem  Dei^coheredes autem  Rom.g,- 
ChrisiirSiC  manu  canciimlaecis,  non  triftibus,adhibebimus? 
Vnde Zorobabel &:  lefusy  & reliqui  zelatores  diuinae  legis, 
cum  reasdificandum  eiTet  templum,  acque  eciam  hoftes  lu- 
da  &Beniaminoperamfuamofferrenc,  dixerunc:  NoJipfi^*^^^^'4* 
ddificabimtii.   Quomodo  enim  aliena  opera  placeat  Deo^ 
Beneaiunc,inquicD.Bonauentura,aEdificances,NQfipfifa-  infpecui. 
ciemusopus.   Quodopus,ni{idequo  Apoftolusaic,  Dum  nrg  c.n, 
tempus  habempni ,  operemur  h&nu.  BeneaucemdicunctNofipfi  Galat,6. 
faciemus,  nofipfi2edificabimus,nonnoftrj  vicarij.   Vnde 
^^MbiiExhibeamuinofmettpfosftcutDeimimFiros.  Locumhic  ^Cor.^. 
habecquod  Vlpianusfcribitex  Ppmpeiojnonomnesadio-  ^H^^^l^^ 
nes per  procuratorem  poilc  inftitui .  quod  fane in  primis  i.  41, 
obcinetinlureChriftian*eIegis  ,  vbi  vit^emcndatio  per 
procurator   fieri  omnino  ncquit     Sed  obijcietquifpiam 
illud  lacobi:Or4/^ pro  inuicem-^vt  fahiemini'.  multumenimva^  lacobi  3. 
kt deprecatioiujit affidua. hzy  inquit  Achanafius  Sinaita,um- 
ge  clamore  tuum  cum  Sacerdote  pro  te  deprecance^da  ce- 
ipfum  profalutetua,muItum  valetdeprecacioiuftiaflidua 
&  cfficax;  fedefficax  erit,  f)  tucum  facerdote  partestuas 
copjles,fru6lu{qje  poenitentise  demonftres  :  quia  vnus 
2ei'ficans  ,&  vnnsdeftruens;  quidprodeft  illisnifilaborJ 
Hmc  egregieadhancobiedionem  profinusfcriptor;Re-  ^^^^  j.^^^ 
fpicene ficparuAn|)rouidum fperareex  alijs, quodcibiipfi  epiti.i©./ 


144  SPECVLI   PECCATORVM 

Conimat,    non  pr3sbes.Ec  Saluftius,VigiIando,  agendo,bene  confu- 

Cacii.  lendoprofperaomniacedunt;  vbifocordiseteatqueigna» 

uiaetradideris ,  nequidquam  Deos  implores. 

r<.n  ,T  Sed  adfacrareuertamur.Inillis  Aicitur ■,Exaudimt  autem 

Deus  vocem  fuen ,  vocauit^  Angelm  Dei  Agar  de  cdlo  dicensy 
^luidagis  Agar  ?  Nolitimere:  exaudiuit  enim  Demvocem  pueri 
delocoin quo eji,  Qu^severbaindicantlfmaelemnonfuifTe 
contentum  precibus  &:  lacrymis  quas  mater fundebat;  fed  ' 
vocem  fuam  paric  er  eleuafTe  in  cielum  cum  eiulatu  &r  fletu, 
atquepro  peccatis  fuisfuifTedeprecatum.Eratenim  tunc, 
vtLyranusadillumlocum  not;U,  facile  vigintiannorum. 

InGcnef.  Vtdifcas,  inquit  Olcafter,  quodplusnobis  admifericor- 
diamvaleat  fletusnofl"er,quamamicorum&aIiorum  pro 
nobis.Quamdiu  Martha  tancum  pro Magdalenx  conuer- 
fioneorauit  fqaodillamfsepius  fcciire  charitasergafra- 
tremLazarum  perluadetjnihil  obtinuit,nihiI  eiTecitrMag- 
dalenaadhuc  in  fordibus  volutabatur,  domiciliufe.p*tem 
dasmoniorum  permanebat ,  dc  remiflionc  peccatorum  ip- 
iius  nulla  mentio.  Ac  vbi,  negledis  hominum  obloquijs, 
immemor  ornatus  &  decoris  feminei,  memor  falutis ,  data 

Lucat7»  occaiioneirruitindomuSimoniscumalabaftrovnguenti, 
vbi  Saluator  nofter  accumbebat , retro  ftans  fleuit ,  pedes 
eiuslacrymis  Iauit,capilHsterfit,ofculacaeft;iIIic6  veniam 
pcccatorumeft  confecuta,mirabiIefque  diuinas  benigni- 
tatis  eiFedus  experta,&  ad  intimam  Chnfti  familiaritatem 
admifla.Nontum,inquitChryfologus,Chriftusaccubuir, 
erra.^j.  pocula  foporata  melle ,  floribus  odorata  (umpturus ;  fed 
pcenitentislacrymasexipfisoculorumfontibuspotacurus. 
Addc  .quiriuuIumprofluencemexoculisMarthas  faftidi- 
uerat,quia  illealieniiserat,largiter  de  hoc  Magdalenac 
fonte , quia  proprius  illi  &:  domefticus,hau{iu  Per  ironiara 

Mawh.zy.  mittebanturfatuasvirgines  advendctesproemendooleo, 
meritoqueexclufsefunt  ,quia  ab  alijsbonaoperaquafi  e- 
mendicare,  quam  ipfaeprseftaremaluerunt.Duojdecim  illi 
-     .  '  '  Japides 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.II.  14? 

lapides  in  peffcoralifummi  Sacerdotis,  (inguli  propdo  ful-  Exod  35. 
gore  radiabant :  quo  defignabatur  vnamquamque  tribum, 
un6vnumquemquehominem,deberepropri3c  virtutisni- 
tore  fulgere  ^  nonaliorum  laborcsinuadere,  nonmetere 
quodaliusfeminauit.  labetpatientiflimusPropheta, vt  a 
brutisanimahbusdifcamus :  Interroga^mc^mtjiumeniay  &  lobii. 
docehunf  fe,Qnod  vero  exirrationabilibus  animalibus  idfa- 
cit  meliusquamcanis,quicaptumjoccifumqabalio  lepo-  jElian.cl^ 
remnon  attingit?  Tu  vero,  6  homo,qui  venationcm  regni  animal.1.8. 
caelorum inftituis,  qui in  ftadio  huius  vitae es conftitutus  vt  ^*^*** 
ipfe  curras,  ne  alijs  negotiumfalutis  tuje  committe,red  ipfe 
venare, ipfe  labora,  &  quidem  fic  curre,vt  comprehendas.  i.coty, 
CiimDauidiingrauefcentcxtatenatiuus  calordeficeret,  j.Reg.i. 
noncalefiebat,etiamfi  operiretur  veftibus  :itanecipecca- 
tor  ex  aliorum  bonis  operibus  iuftitiae  viuificante  calorem 
haurit.  Fruftraeras,6BeataMonica,etiamfi  diuini  ignis 
tuifomentanonpaucafiliocircumponeres,quamdiunihil 
ab interiori  ipfius animo  proficifcebatur. 

Quantum  ver6 ,  &  qua  efficax  diuinac  indulgentiac  afle- 
qucnd^  medium,  fi  ipfe  peccatorgenas  lacrymis  riget,aut, 
vt  Scriptura  ait ,  efFundat  cor  fuum  in  confpedu  Domini? 
eiufcemodienim  facrificio  promeretur  Deus.  Olimfilij  Heb.ij, 
IfraeljCiimfecriminibus  foedatos  &denigratos  agnofce- 
rent ,  congregati  funtomnes  in  Mafphath  coram  Samuele 
inducente  illosadpoeniteniiam,  &adhortantevtextoto 
corde  reuerterentur  adDominum,*proieel:ifqueidolisilli 
foliferuircnt,&cordavitijscomaculata,virtutumfloribus 
Dominoadornarent,atquepracpararcnt.  in  fignumveras 
pCEnitcntia:,iirquit  facer  textus,  Hauferunt aquamy&  effude-  «-Rcg.r. 
runt  in  conjfe£iu  Dominiyt^  ieiunauerunt  die  ilU^atquf  dixerunt 
ibiyPeccauimm Domino.Qax  ceremonia  effundendi aquam 
coramDomino,fi  intelligaturvtfonat,noua,&  Ifraelitis 
videbitur  inufitata ,  vt  Caietanus  obferuat.  Voluerunt 
igitur  illa  fignificarc ,  inquit ,  ficutaqua  totalitcreffun- 

T  ditur. 


Thrcn.2» 
l.Reg.1. 


DOMINICA 

XXI.  poft 
Pentecoft, 


Iq  floiibj 


i4($  SPECVLI  PECCATORVM 

di cur,nihilq*, remanet  in  vafe,  ita  fe  penitusidola  abiecifle» 
deofquealicnos  abdicaiTej&fceleribusnuntium  remiiifle» 
Qux  quidc  explicatio  tametfi  non  difplicer ;  magis  tamen 
ad  rem  facere  videturtranflatio  Vatabliyquas  &  commen- 
carij  viGem  fupplec.  Haufenmtymo^mt^afttai  apuuocordlsfui^ 
d^ a bume lacrym^ti funt ccram Domwo .  Nequeenimfilijlf- 
raelvfifuntceremoniainuiitata,necaquamexpuceiseter- 
rsevifceribus.fed  ecordis  penetralibusliquorem  lacr>ma- 
rumeduxeruntjfuderuntqueduobiJsvelutioculorummo- 
dioIisinconfpeduDomini.  Hinc  eademphrafi  peccator 
admonctur:  F.ffundeficut  aquam cor  tuum ,ante conjpe^fum Do^ 
mini.  Et  Anna  amaro  animo  flens  largicer ,  Hcli  imprope- 
ranti  rci^^on^iv.  Effudi animammeam  in conJpe6iu Bomini.  Id 
vero age,&  quidquid a Deo pofl:ulaueris , impetriibis  jad^ 
dentque  aliquid  etiam  precesalienae. 

C  A  P  V  T     T  E  R  T  I  V  M. 

jf. i .  TeHimomum  propria  confcientU  eludere  peccator 
nonpoteHjnednm  ^Avgvstinvs  idpotmt- 

THEMA   CONCION. 
^f//e  lex  in  cordibm  veslrU  fcripta  exigitjprdifiate.  R om.  i# 

OG  quide  fingularehabuit  Av  gvstinys, 
&pauGisaIioquinconcingit,qu6dmatrem 
habeanc,&:quidemtalcm, &:tamdiu  fu- 
petftitem,quaenouemannisnihilfereni{i 
oretatque  fleat pro  filio;  ac  communeilli 

GumalijspeGcatoribusfuitjquodconfcie- 

tia;iaa:iiUiiaiationepocueric  imponerefilentium.  Minen- 
turlaqueum,6i:Grudeliterinillam(aeuiant,palpent  &  de- 
mulccant,  pecunias  & muneraofFeranti  illanumquam  ta- 
cebit,im6  vrgebit,fempcrque  teftabicur  peccatum  efle  illi- 
citum,tur£e,fugicndum.Etidcp,ycprjeclai.c.Lipfius,nemo 

cumea 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.III.        147 

crimengeftac  inpe£tore,qui  nonidcmNemefinin  tcrgo. 
En.fiQuidem5  vc  benc  Delriiisnocac  ,  anima  noftra  vrbi  r„  ^ 

s      r       if         •  ■       r  .         o  .  .  ^"  operc 

^uamiimillima,nicuiusfuperiore&:cucioreparceprmceps  Mariano, 

iiianec,ininferiorevcr6plebs;funceiusianicores  quinque 

fenfus,  per  quosnecefte  eft  cranfire,  quidquidin  vrbem  in- 

rroducicurreft  eiufdemfcriba  phacafia,quaeomniaqusein- 

cranc , ex  ipfis  ianicoribus  excipic  :  func  quafi  eius  cribuni 

plebis,concupifcibilrs  &irafcibilisfaculcaces,quifemucuo 

fouenc&:  auxiliancur  :  vnus  ex  eis  concupifcibilis ,  quod 

•pulchrumcft, a  phacafia  exhibicum  adipifci curac: impedi- 

mencaalius,pucairafcibilis,expellic.  Hinc  cumultusnon 

parui,  necinfrequencesexoriuncurifedicionescontraprin- 

cipem  mcncem,dum  quodiniuftumeft,appecunc;acmen- 

ci  quafi  vigiradftacconfcienciafeufynderefis^quseconce- 

denda  &negandaconcinu6  docens,femperconrrapecca- 

cum  clamac;  p;;/^  nealiqtiando  peccato  confentioi '-  &: ,  §luafi  k  l^^j-'*^* 

faciecolubri,  fuge peccatum.Q\iddCi  mens  illaaudirerenuac, 

&:pociusprau2E  confuecudini  fefubderevelic  ,non  obid  a 

fuisillaceflaccIamoribus,fcd  vccimoremincuciac^conci- 

nu6pcienasproponirmericas,cIamac:Fuge,caue,impeTium 

reafifume ,  concupifcenciam  fubde»  Ex quo  fic,vc  quemad- 

modum  incercyrannumimperium  inuadencem,&:legici- 

-mum  eiufdem  impeiij  dominum  numqua  pax  efle  poceft, 

qu6d omni opc  &:  arce  concendac  in  regni  (ui  pofleflionem 

rexlegicimusrcfticui;itainanima  ,cuius  mens&racio  cy- 

rannidiconcupifcentj^per  peccacumfuncfabdic^,  num- 

quamquieseflcpoteft,  icd  concinua  infurguncineator- 

meiTCa,&:inceftinidolores^  femperrecbmanceconfcien- 

cia,^racionisimperiumprouocance.  Namhumanogene- 

ri.inquic  C^iry(oftomus,concefljcdiuinamifericordia ,  vt  ^^""•T-»'» 

vnicuiquenoftfum  infitumfic  indeprauabileiudiciiicon- 

fcienci(ghabentisiuftumincerbonum&:maIum  difcrimen,  - 

id  quodpociirimumomnemnobisdefenfionetolhc,qu6d 

iion  per  ignoranciamin  peccacaincidimus ,  fed  per  animx 

T  z  defl- 


14«  SPECVLI  PECCATORVM 

Lib    Conf  <^efidiam,&:  vircutis  negligentia.Ec  S.P. AvGYSTiNVS  art, 

cap.iS.  '  Flagitia  contra  naturam  vbique  ac  femper  deteftanda  at- 
que  pumenda,visillainterna  animifuggerit.Etcerte  nul- 
la eft  tam  intima  H tterarii  fcientia ,  quam  fcripta fit in  con- 

Lib.i.  c.i8.  icientia,id  fe  alteri non  pofTe  facere,quod  nolit  pati.Nec  vi- 
detuF  alibi  Apoftolus  quidpiam  amplius exigere  ,  quam  vt 
confcienti^teftimoniii,(quodlegemnaturalemvocat,)au- 

lU3m,.t»  diamus.^^^,inquit,/^x  in  cordihtuvefirisfcripAexigit.fr&JiA'' 
/^.Vbi  Chriftianis  loquens  vult,vt  nuUa  deinccps  ignoran- 
ti^  legispraetexant  caufam,  quemadmoduraolim  alij  ho- 
***  mines,  ideoq.-datafitijslex  Moyfaicafiuedecalogus,  qui 
nihilnifilegcmnaturalemcontinebat.  Sedcumnequehaec 
pleneobferuaretur,  eoquod  prasceptaadeflent,  abeffet 
gratia;  ^ataeftpoftea  lex  Euangelica,  id  cft,  plcnituda 
gratias,  quanontantumlex  illacordibusnoftrisinfcripta 
illuftraretur ,  fed vires  omnia obferuandi  conferrentur.  £t 
quamuisnullavmquamperuerfitas^velintelledusobc^ca- 
tiohancnaturalemiegempotueritexanimrsquorumcum- 
quemortalium  euellere;tamenobfcurata&  quafifaburra 
obrutaiacuic.  quiaenimgrauilHma  illa  paederaftia^,  ido- 
lolatriae,  concubinatus  flagitia,  quibus  etiamPlatones, 
Socrates,Menedemi,  Ariftoteles,  An  tift  hencs,  tefte  Laer- 
tioin  VitisilIorum,deditierant,intervitia  no  numcraban- 
tur  j  non ideo  defierunt  efTc  contra  naturam ,  vcpote  qux 
redaratiodeteftetur.  Omnesprorfushominesoftendunt 

K.oin.1*  opus  legis  fcriptum  in  cordibus  fuis ,  Teflimomum  illis  red- 
dente  confcientid  ipCorum  ,  d^  interfe  inuicem  cogitationibus 
accufantibus , aut  etiam  defendentibus ,  in  die  cum  iudicabrt  Do-^ 

Seneca         mtnus  occulta  hominum.  A  quo  non  longc  abit  fapiens  Hif- 

•8.^^**  *  p^i^us,  Mulcos,  inquit,  fortunaliberatmetu,  poenanemi- 
nem.Quarc.*  quiainfixanobis  eius  reiauerfio  eft  quam 
naturadamnauit.  Idcoque  numquam  fides  latendi  fit  et- 
iamlatentibus  >  quia  coarguitillos  confcientia  ,  &  ipfos 

lib,  it       fibi  oftendit.  Plucarchus  referc  BefTum  quemdam  in  ma- 

trem 


LIBER   SECSVNDVS.  CAP.III.         149 

tremadeoexcanduifTc,  vtipfam  tandemvnacumaedibus  N«n"'ni« 
incendioabfumpferitjillumveromultQpGft  temporedc- 
lituifTe:  qui  tamen  cum  aliquando  ad  feofpites  ccenatum 
pergeret,hirundinumnidumhafl:aim'pellens  deturbauit, 
pullofquepcdibusprotriuit.  CuraquCjVtparerat,  adftan- 
tes  ab  illo  requirerent,  quaoccafione  rem  tam  indecoram> 
&:crudelitatis  cuiufdam  indicem  perpetrare  aufusefTet? 
refponditj  lam  diu  falfum  iliae  loquaculse  aducrfus  me  tefti- 
monium  feruntjclamantqueme  propriam  matremocci- 
diiFe.  vofipfi audiftis.  Atque hocindicio coinquinatae con- 
fcientiasBeffusregiproditus,  meritasparicidijpcenasluit. 
Annon  haec  interna  lex  eft  amaritudo  illa  anim^,de  qua  lob 
ait:  Scrfbjs  contra  me amaritudines ,  cf  confumere  me  visfeccatis  lob  jj^ 
adolefcentid  mea^cinzCi  dicat,Sola  recordatione  peccatoru, 
quse  in  adolefcentia  comifi  ,icaperterreor  &  confumor,  vc 
vita  mea  fitomni  amaricudine  amarior:tantii  abeft  vt  mihi 
perfuadercpoffim  peccataillapriorisastatisnofuifrepcc- 
cata.In  remoto  filu^  recefTu  LamechoccideratCainum;la. 
tebatq;  alios  facinus,fi  confcienriam  ipfius  Iatere,aut  in  a.- 
nimum  inducere  potuiffet,  etia  cum  alia  lex  data  noa efTet 
nifi  illa  naturae,fe  contra  legenon  peccaflTe.Sed  quiaintcr- 
naiila  NemefisfataIiterquodamodopeccatoresflageIlar> 
&:tintinnabulum  illudinternum  fcelercperpeeratocoti- 
nenterfonat,  idquodperpetratumfucrat,maximoanimi 
dolore  vxoribus  fuis  confefrus  eft.  Audite-,  inquit,  vocem  ^«0.4^ 
meam  vxores  Lamech ,  auribus  percipte fermones  meos^  quia  vi- 
rum  occidi  in  vulnm  mihtyd*  adolefcentem  in  dcatricem  mihi.  Ita 
h^ec  citatChryfoftom.  &  bene  ex  nomine  fuo,  id  eft  aurec,  Hom  ao^ 
illa expl icat:  Mentem  veftram,  inquit ,  intentam  prsebete,  ^"  ^^^ 
&  diligenter  aufcultate  quae  didurus  fum.   Non  enim  de 
fortuitis  vobis  loquar,  (cd occultas  quafdam rcs  vobis  ape- 
riam  &confitebor>&quasnullusfcit ,  fedfblus  ego  ,  & 
oculusillequifopiri  nei<  it ;  qu<mrimens  anhelo,  vt  vo- 
bismanifcftafaciam,  quaj  amefunrada^&quantispocnis 

T  5  ega 


150  SPEGVLI  PECCATORVM 

egomefprumnefarijsobnoxiumfecerimoperibus,  qui  vi>- 
rumoccidiinvulnusmihi,  &:  adolefcentem  in  cicacricem 
mihi.  Quoniamfepties  vlcuseft  de  Cain,d€  Lamech  au- 
tcm  feptuagiesfepties.  Quis,dicobfecro,adtalemeum 
confcflionem  adegit  ?  Nullus  alius quam  confcientia  ,  6c 
incorruptusilleiudex.  Nam  fimulac  in  peccatum  decli- 
naueratj&opcre  perfeceratmalum,ftatim  infurrcxic  con- 

Tob.it.  fcientia  (  fimilis  cani  Tobi^c ,  qui  herum  numquam  de- 
feruic,  fed  prascucurric)  inclamans  &  oftendens  pecca- 
torummagnitudinem  ,  omnibus  ipfam  pcenis  obnoxiam 
facit. 

kafehabetpeccatum>vtpriufquam/iat,  &  in  opusex- 
eat,obtenebret&:  decipiatmentem:poftquam  veroflierit 
confummatum,manifeftam  fuam  nobis  ablurditatem  pro- 
fcrat&oftendat.  Vnde  breuisiila  &c  leuis  voluptas  con- 
tinuum  menri  dolorem  ingerit  ,  confcienti^que  fidu- 
ciam aufert ,  &  confuiione  replet.  Mifericors  enim  Deus 
€iufcemodinobisaccufatoreadfiftcrevoluit,vtnumquam 
folirelinquamur,  fedindeiinenterille  iogrediens  clamer, 
&:poenamexigatdeli6l:orum.Ethocquisnonvideritmani- 
fefteexfaftisipfis  ?  Scortator  enim  vel  adulter,  velqui 
aliud  plane  quiddam  admifit,  etiamfi  omniumobliuifci 
queatj  numquam  tamen  fic in  folitudine  verfatur,  quin iia- 
bens  acrcm  illum  accufatorem/ufpiciones  timeac,vmbras 
tremifcat,  &:  eos  qui  confcijfunc,  &  quinonfunc:perpetua- 
que  in  animo  eius  tempeftas  ,&  reciprocantes  ac  contra- 
rij  fludus  fmt.  Infupernequefomnuseifuauis,fedterrorc 
&formidineplenus:  nequecibusvoluptatem  praebet,ne- 
queamicorumcolloquiarefocillarcjvelliberareabvrgea- 
te  anxitace  poflunt ,  fed quafi  carnificem  circumgeftaret 
perpetuofeverberantem.itapoft  commiilbmetiamnemi- 
ncconfciofacinus,  fuftinetintolerabilespcenas,  ficutiu- 

i.Scnt.c.a6.  dexfuiipfius,itafa6lus tortor.Nempe vtlfidorusait,  Om- 
nia  fugere  poterit  homo  praeter  cor  fuum ;  non  enim  poteft 

a  fe 


LIBER  SEGVNDV^.  CAP.  111.         151 

afequifquamrecedcre:quocumque  enimabierir,  reatus 
fuiconfcientiaillumnonderelinquec.  Et  S.P.  Avgvsti-  T'"'^'^*- 
Nvs  ,  SeruuSjinquic  jhominis  aliquando  domini  fui  duris  *"  *"^ 
imperijsfatigaiusfugiendo  requiefcitj  feruuspecGaci  quo 
fugit  ?  fecum  trahitfequocumque  fugeric*  non  fugit  feip- 
fam  mala  confcientia,  non  eft  quo  eat,  fequitur  fe,irao  non 
rcceditafe:  peccatum  enimquod  facit,  intus  eft.  Vnde 
etiafi  grautflMniillipccGatoresexhilarariinfacic&gaude- 
revideantur.nongaudent  vcrumgaudium :  rident,fedfi- 
d:um  rifum:  quemadmodum  ij,  qui  capicis  damnati  in  car- 
cere  attinentur,  &  rahs  interdum  aut  tefrellis  fallere  otiunv 
conantur,necfallunt.  Quia,  vcelegantiflimeille , 


iji  SPEGVLI  PEGGATORVM 


LexfmftA  in cordihm  hovtinum,  quam neiffa  quidem 
deiet  iniqttitas*       x,Confeir.4. 


Sfernit  dqu/is  flmiast  Ungumj^  inui^a  fer  duum 
Termmet  in  duro  marmore  fiulfta  nota, 

Cordibus  incifa  eH  hominum  lex  omnihus  vna , 
Crkmna  qum  numquam  diluere  vUa  queant. 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.III.  15$ 

Lcx,inqul,in  cordibusftofttisincifa  eft,quam  pcruerfitas 
nulia  eradicarc  vmquam  poteft,  vt  homo  videlicet  fibi  per» 
fiiadeat  peccarum  non  eile  malum  ^  confufionem  fecum 
fion  ferre, ordinemrerum  nonperturbare, non  deficcrea 
bono,  quodfecundumnaturamhumanam  nobis  compe- 
tit.Itaquclicetquisadfurtapropenfuslir,homicidia,adul- 
teriauej  tamen  is  eademin  altero  crimina  detcflaturjatque 
ciufdemensmaleconfcia,quaj  fumma  &intimacftfcicn- 
tia,eumadmonet,didatquc fore , vt  ab altero  id  nolit  pati 
quod  in  proximum ipfe  perperam  commifit»  Ea res  vt eui- 
dentiiis  exprimatur  ,  adftatpeccatum  fpecie  Gupidinis> 
aquamplena  manuadfundens,qu6  poflit  delerehanc  le- 
gemnaturic^  fcd  fruftra eft  omnis opera , quantumcumque 
adlaboretvnimis  alte  enim  animismorcalium  Deusillam 
incidit.  Atqueidbonum,  quodhominesetiamflagitiofos 
numquam  deferit,  Av  g  vs  t  jno  non  parum  profuit  ad  vitse 
conuerfionem.  Hinc  cnim  in  eo  paulatim  augmcntu  fum- 
pfithorror  peccati,&:  naturalis  quiedam  a  malo  auerfio 
iiientcmadmeJioraimpuht,Quot¥cr6putashifceftimulis 
ada^tos  adDeum  rediiftc?Suncnonmodointerha:reticos, 
fedctiam  Catholicos,quivtfeconfcienti2c  torminibus  li- 
bercntjimitatur  facrificulos  Moloch,&  ne  paruulorum  in-  j.Rcg.  le. 
tcrcandentiaidoUbrachiaproicAftorum  eiulatus  audian-  itaTheodo- 
tur,magno  ftrcpicu  perfonant,  animoque  fuo  perfuadere  retusexlo- 
contcndut  ,reftitutiones  proprio  dominonon  eflefacien-  ^epho. 
das,  pcccata  Sacerdotibus  non  efle  confitenda  >  fuflicere  (i 
iila  Deo  cum  dolore  &:  deteftatione  in  abdito  cordis  enar- 
remus.quamquamincerimperfuafionemhanc  animusnon 
omnino  malus  non  fijfcipit^quinimo  fempcr  angitur  &  tor- 
quetur ,  donec  peccati  virus  pcr  os  euomuerit.  Similes  in 
hoc  Marthse ,  quse  quidem  fratrem  fuum  Lazarumexcita- 
tum  volebat  a  moriuis ,  fed  abfque  fepulchri  apertione ,  ne 
quatriduo  dcfun^^i  foetor  prsefcntium  nares  offenderer. 
Quam  feruenter  ^  ferio  vicamillius  defideraueric,teftatur 

V  illa 


154  SPECVLI     PECCATORVM 

illalegatio,quamadSaluatorem,  cum  eiufcemodilib^Ilo' 

loan.ti».      flipplicijmifit  :  Domineeece quemamaSymfrmatur.  Deinde 

ciim  iam  diemfuum  obiiflet,atque  Saluator  noflcr  venifTet 

illamviritacum ,  procellitilliobuiamplcnamGerore,  ple- 

Ti2iXX\^izi2.,^itb^i\tiB0mine-,fifuiJ]esbk,^at;ermemnonfuijfe^ 

mortum,^tx(tmcs\t^mox:s  non  fuifretaufa  intrare.&quid 

velic,verccunde  iniinuat:  Sed  ^  mncfcio  quia  qu&cumquefO' 

fofieris  a  Deo^dahit  tibi  Deui.  Pcrgitctiam  cnmlc^u  ^d  ieipuU 

chrum:  atvbiiltelapidemtolli  ,&  apcriri  monumentum 

iubet,tum  veroincipitilla  eIatavoceclamare:D<?;?^/W  iam 

fatet,  quatrtduanm ek.lta 8>ci\\i,a\ia.  quidcmopera  pietatis 

facereparati  funt,  aliquid  ctiamperpeti  pro  Deo  volunt; 

fed  confiteri,  reftitutionem  vel  hmx  vel  pecuniarum  face- 

re,detredant,querulantur,tergiaerrantur,excufant.  Ec  ta- 

menmanctlexillacordibusinlcripta,  quas  doceteos  verc 

adidobligari.Veniuntnempe,^quantumuis  tergiuerfcntur, 

^p'4»         in  cogttationem  peccatorum  fuorum ttmidi ,6c  traducunt?//<?x 

ex aduerfoiniquitatesipforum,  Quemadniodunj  quibufda  e;x 

VM.Armaca-  i\\\s  fcelcfliffimis  Batauo-Francis  contigit  V  quioppidum 

Calf  lib^"^    Thenenfe  omrii  flagitiorum  &  crudelitatis  genere ,  an- 

cap.i^,    *     noi^jy.  confpurcarunt:ijinquibusextremaadhucnatur*c 

bona?  fcintilla  fupererat ,  quia  illius  reclamantis  voces  ex- 

ftinguere  non  poterant,in  eiufcemodi  verba eruperunc fti- 

mulante  confcientia:SiDeusefi;aliquis,&illeiuftus,fi^ri 

nonpotefl:,quinifl:aimpietas,  eipoenas  luat.   Fuduitque 

eosviderifecifTcquorumnonpudebatcum  facerent.  Vn- 

deenim  Lamechille,  inquitChfyfoftomus,quinequele- 

gem  habuit,vndehocdifcerepofl'er,nequcPtOphetasau- 

diuit,  neque  admonitionem  vliam,vn  de>mquam,nifi  ex  iu- 

dicioquodnacurse  datumeft,didicit?Confeiuseorum  quse 

aufus  fuitaperit,  &in  medium  afFert  quas  patrauit,  &  feip- 

fumcondemnat.  Quod  li  quando  eo delperationij&ne- 

qnicisehomodeuencrit,  vtriduciamimmorEahtatisexcu- 

siat,neque  Deumeflefibi  perfuadeatitamcnvbifuprema^ 

hora, 


LiBER  SECVNDVS.    CAP.III.         15^ 

lioraaduentauericreuimrcitillalcxcordibushumanisin- 
fcripta,&quafiexlon,go  vecernoexpergefieret,ijs  feco^- 
tationibustumoccupar  animus  ,qu£Eimmortale  eum  efie 
conuincunt,fiue  mctuensDeum  que  ofendit,fiueconuer- 
fus  ad  illum  per  vt  ram  contritionem,  vfumque  Sacramen- 
torumfperetfibiiencm.  Negari  enim  illud  necabipfana-  - 
turapoteft.flagitiadigna  elTe  pcsnajVi^rtutesprasmijs. 

.§. 2.  ^ legefcripta in  cordihmmflrU eB,  ijuodetiam 
jcelefitjjimlsvirtm  Jit  venerAtionu 

"^Eque  tantum  nobis  inefl:  appetitus  boni  8c  honefl:i,  Dominica 

''"^quempeccatumomnino  delere  non  poteil,&:  aquo  """*' 

intranoflpfosvitia,etiamquibusdeledamur,reprehedun- 

tur ;  fed,  vt  Dauid  ait,  SignAttm  eft  frper  nos  lumen  vtdtus tui  P^*^4» 

Domine^  quo  illuflrati  ,  virtutemhomineiquefandos  non 

poflumus  non  honore  aflicere,atque  venerari.Idipfum,pe- 

tita  ab  exordio  rerum  hiftoria  queniadmodum  fuperiori 

di{curfufecimus,comprobemus.  CumDeus  Eua:  ahudfe- 

menpro  AbclccrudeliirimeinterempropofuiflTetjatqueil-  G^n.  4. 

le,  Seth nomiiie,  magno  ftudio fupremum  Numen  coleret, 

omniqucvirtutum  genercornatuscxifteret;rationemap- 

tiilimamtranfmirtcndi  cognitionem  veri  Dei  ,priccepta- 

ciueadamorem  iilius  inducentia  excoeitauit.   Namtefte     ,  .       . 
i^  r     I         1  I      .        «.'  f        I  1  1  Lib.i.Antiq. 

loiepho,duastabulas,Ime,  vt  alij  volunt,duascolumnas  ^z^-i^ 
erigi  iuflic ,  ex  lapide  alteram ,  alteram ex  ligno ;  vt,fi  aqua 
orbi  terrae  incumberer,feruaretur  ligneajfin  vero  ignis  ex- 
ardefceret,  lapides  perftarenr.  Qua  de  caufa  ranta  illius 
pofterorumque  eius  apui  Cainitas,  fhomines  ahoquinfe- 
ros,  &:  paternorum  fcelerum  ,  impietatis  inprimis  erga 
Deum  hercdes,)fuita:ftimatio,vrproptervirtutis&fcien- 
tiae  rerum  cxleftium  admiracionem,  illum  pro  Deo  ,  filios 
vero  eius pro  Dei filij5  vencrarentur.ld colligiturex Cyril- 
lo,&Suida,vocabulo5'^^^.  Et  Hieronymus  locumillum:  a^iucrfaj 
Cum  vidijfent  fil^  Vei  fUas hominumidQ  pofteris  Sethintel-  luiiauum, 

V    L  ligit.  Geu.  ^* 


1^6  SPECVLI    PECGATORVM 

ligit.  Nifi  quis  malit  pofteros  Abelis>i<l  eft,aemulatores  pfc- 
tatis&caftitatiseius,intel]igeFc(vixitenimvirgo  adannir 
a*tatis  fux  centefimum,  quo  ocGifus  eft )  quibus  piaculum 
eratfiliashominumcGntingerc:alioquinqu5eculpafuift*ct 
potiusilhsquam  ali^s  vxorio  complexuJungifQua^  fenten- 
tiatametfi  noua,probabilitate  fua  fortenoncaret,vtiah- 
quando,Deo  daate  y  plunbusoftendemus  in  Feri/s  Aia^ 
demkU^ 

Haec  eft  virtutis  vis,  haberque  teftimonium  excellentia& 

&  dignitatisitamanifeftum,  vtillam  veneratione&cultu 

dignamnullius  iceleratiimpudentianegarepoffit.Neque 

enim  vfqueadeoinanimahumanaimagoDeiterrenorum 

afFe(3^uum  labe  detrita  eft,vt  nulla  iaea  lineamenta  reman- 

ferint,&:  ardorhonefti.   Qu^  etiamin  LycaoniacfFecit* 

quemadmodum  PauH  indiuiduus  peregrinationis  comes> 

fcribit,vthominesvirtutem&do£l:rinamSandorumPau- 

Ii&:Barnab^obftupefcentes,humiproftrati  tamqua  deos 

adorare,atquefacrificitimotferre  voluerintrP^r^inquitint,. 

Aa,  1.4.       ftmtles  hominibmfa&i  defcendertint  ^^;?tf/.&D.Paul  um  M  e  r  • 

curiumpropterexcellentiafermonis&eloquijjBarnabam 

autem  propter  vultus lanftimonia^que  maieftatem  louem 

Hom.  g.aa  jjQfnJnabant.    Nabuchodonofor,  inquit  Chryfoftomus, 

popu  um.     fnagisquamfbrnax,  accenfusfueratin  trespueros  dicen- 

tes  illij  bt/s tttis nonferuimf^;^oR:(]uam  vero  per  opera  ftiam 

virtutem  puerioftenderunt,non  folum  non  indignatus  eft, 

Dan  3.       fedIaudauit&:admiracuseftqu6dei.nonobedifl'ent.^f;?^- 

di^us,  inquit,  Deu^,  quimift  Angeltim  fntmi ,  ^  ertiit  feruos 

fuos  quicredtdertmt  in  eum  ^  c^verbnmregtsimmutartmt ,  dr 

tradtderunt  cor^ora  fua  ne  fruirent  diis  alicnis.  Tanrum  bo- 

num  virtus  ,qu6dipfos  hofteshabeatlaud.itores  &:admi- 

ratores:illipugnauerunr&:  fuperauerunt,  &  vidusgratias 

agebatjquodipfos  non  tcrruit  flammseafpcdus ;  fed  fpes 

inDominumconfolata  eft.HarcChryfoftomus.Nec  enim 

idololacr^ilh ac  Genriles djebitum  honorem  virtuci  neg;i re 

potue- 


LIBER   SEGVNDVS.  CAP.  IV.        157 

potuerunt,acl  quam  vcnerandam&  maximi  asftimandam, 
femendiuinumpedoribusnoftris  infurum,  abipfbrummo 
conditore,  inprimanaturac  noftrae  prodttdione  noscon- 
tinuoexcitat &mouet.  Quin,vESenccaait,adc6gratio-  Lib.j.dc 
fa  virtus  eft  ,  vtinfitum  fit  etiam  malis  meliora  probare.  ^^"^^» 
QjJemadmodum  cetcra  animanm  panthcrae  adhasrere 
propter  odorisfragrantiam  aiunt;-  itaetiammaliSandlos 
aeftiTnant,  illorumque  veftigiaobferuancpropter  odorem 
virtutis  :  atquc  hacde  cauiafortaflisrponfavirgulaefumi  ^^*>^'^ 
€x  aromatibuscomparatur, 

CAPVT    QVARTVM. 

^.  1 .  ,^ta  homo  infintti  hont  eU  capax  ,  atque  ad  lUud 
pojjtdendtm  creatm^  nonahquaaliare  humanusfatia^ 
turarnmiu :  necvlltbi  extra  Deum,  yeram  cordtk 
quietem  potutt  <l4vgvstinvs  tnuenire, 

THEMA  CONCION. 

"Bentusvir  euius  eji  nomen  Domim/j?es  eius  ^  dfnon  refhexitm 
'Vanitates  drinfanioifalfas,    Pfalm.  59. 

^PosTERroRE  tituli  pa:rte  aufpicabimur^ 
LexnaturjEfdequa  fuperiorecapite^  Av- 
G  V  s  TiN  VM  a  peccando  non  tam  vehemen- 
>terdeterruifi'et,fimod6inrealiquacreata, 
.recIufoOeo  ,  omnimodis  animi  luidefide-^ 

_  TiumexplereporuilTet  Atqui  cuminfede- 

prehcnderct ,  Deiim  efte  homini  non  tantum  inftar  for- 
m2efeucxempIaris,;iadcuius(imihrudinemarceprorfus  di- 
uina  efformatus  eft,  verum  etiani  ipfum  exifterc  finem 
hominis  vltimum  ,  vnicumque  defiderium;  hsec  inquies 
AvGvsTiNoa^famdedit»  vcad  cxtremuminDcocona- 

V  %  retur 


15%  SPEGVLI  PECCATORVM 

rcturinucnire,quodnurquam  locorumpoteratinuefli^a* 

foi  liiilor'  J^e,rummum  fcilicetbonum  ,  iiuefclicicatem.  quamBoe- 

profaa.       tius  defcribit  ftatum  cmnium   bonorum    aggregaiione 

perfc<5i:um.  Quo  adepto  ,-  iam  rum  folum  mens  humana 

conquiefcit,&:  m  quem  omrjes naturali  8c  necefTaiia incli- 

natione,  quoadipecificat!oncm?(5Vus,vtvocanTPiiilofo- 

phi,non  exercirij ,  Rrunn3r,&:  etiamfi  abillo  longiflime 

perimprobamvit.imaliquifeabducant ,  tamcn  nemo  ell: 

Lib  lo.de     quinonappetat.  Quia,  inquit  S.  P- AvGvsTiNVS,omni- 

ciuuat.        umfcientiaeft,  quirarionequoquomodovtipo{runt,bea- 

^i"P'  ♦    toseffeomnes  homines  vclle. 

Mimus  quidaminthcatro  Romx  pramifitfeproximis 
ludisdi£lurumquidqui'queveliet.  cumque  ad  diem  con- 
ftitutumconueniiTentplurimi  ,omniumque  miraeiretex- 
pe£tatio,prodijt  mimus  ,  iuflitque  efle  actcntos.  deinde 
dixit :  Hocomnes  'vultisy  viliemere^  ^  caro  ^endere.Alius ^ui- 
damdixic :  OmnesmortalesfeUudariexoptantyWiYit^L  il!ud  Ci- 
ceronis:  Omnes  ducimur  gloria.  Reprehendit  hosS.  P» 
AvGVSTiNvs  ,quiatrtlllti  mueniuntur  viri  iufti  ,quineu- 
trum  velint,v.trumqueviciolume{re  dicant;  illud  contra 
iuftitiam,hoccontraa2quitatem.Atfi  dixifret,inquit,Om- 
nesbeati efTe vultis, miferi effe non vulcis ;  dixilTec aliquid, 
Hquodnullusinfua  non  agnofcer^c  voluntate.  Q^uidquicl 
enim aliud  quifquam  latenter  velit,  ab  hac  voluntate  quae 
Gmnibushominibusfatisnotacft,nonrecedir.  Itaqucncn 
abs  re  cor  humanum  amufio  comparatur,  quod  non  quic- 
fdt,  donec  gelidi  plagam  Septcmtrionis  monftret ,  &:  id 
quidcoccultavimagnetis,  quematrigitamufij  fiueindicis 
aciesaltera.Polus  anim*enoftr^  l^eus  eft^necaliusaliquis 
a.Parallp.ji  pr^^tcf  illum pr^ftat  errequicm per  circuttum.  Quin  ipfum 
Lib6.Conf,  §  Do6torem  dc  feipfo  loqucntem  audiamus:  Vac ,  inquit, 
cap.i^.  animseaudaci ,  qusefperauit,  fl  a  terecefrifTet,  fealiquicl 
mchus habituram.  Verfa  &: reuerfa  in  tergum,6c  in  Jatera, 
&:  in  ventrem ,  &:  dura  funt  omnia.  £t  tu  folus  requies ,  6 

Do- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IV.         1^9 
Domine.  Nequeinhis  bmnibus,  quaepercurro  confulens  Lib.io.c.^o. 
te,  inuenio  tucumlocumanimxmesE,  niii  inte  ,  inquo 
colligantur/parfamea. Quinimotumultuofisvarietatibus  ^^^•"'<''*9' 
dilaniantur cogitationes  raeas ,  intima  vifcera animse me^, 
donec  in  te  confluam  purgatus,&:  liquidus igne amoris  tui. 
Habent  haec  imadiledationes,  fednon  iicut  Deusmeus,  Lib.z.cap.j, 
quifecich2ecomnia,quia  inipfo  deledraturiuftus,  &ipfe 
eftdeIicijere6torum  corde.  Quapropteridem  S.Doi^or 
conciuditpulcherrimo  Emblemare: 


i5o  SPECVLI  PEGGATORVM 


IfiqttutHm-eftcornoftrumi  donec  reqmefcAtintc, 
Lib.  I.  GonfeiT.  cap.  i. 


Axemdum  BoreaJpeBetgelidofueTrionesy 
A  motu  numquam  nautica  cefat  acm, 

'Bxtra  nulla  Deum  dabitur  tihipau/aqutejuei 
Hiccordisfolui  eft  yfola^  meta  tui^   v 


LIBER  SECVNDVS.   CAP.  IV.  t6i 

Feciftinos  Domineadte,  ideft,  indidifti  portiunculam  Lij, 

quamdam diuinitatis  tuae,  fplendorem  fiue  radium  quem- 

dam,  vc Philo  ludxus  ait,  quemadmodu  magnes  vim  fuam 

ferro  communicat ,  &: quocumque  fe  Gor  humanum  incli- 

nauerit,rapis ad  te.   Saniter  tamen  hoc  accipiendum  eft, 

non  quafi  anima  humana  beattg  illius  naturse  fit  parsaliqua, 

fed  figillumexprefTumfiueimitamentum.  Hinccum  ani-  s.Auguft.m 

macreaturamdeiiderat,  continuamfamemhabet/quiaii-  Soiiio^ic^ai 

cet quod  defiderat de  creaturis,  adipifcatur >  vacua  tamen 

remanct,  quia  nihil  eft  quod  eamimpleat,  nifi  tuDomine, 

adcuiusimaginemeftcrcata.Quare&Bernardusait,  Ce« 

terisoccuparipoteft>repIerinopoteft.Cumeniminfinit« 

fit cuiufdam capacitatis ,  etiamfi  ab illa omnia quae  a  con- 

ditoorbefuerunt,  &:funt,&:  futura  funt,  &  numquam  fu- 

lura,  fedtamenpoflibiha.fciantur  &habeanturjplara  ad- 

huc  de/Iderabit,nec  folidamquietemhumanamens  per- 

fentifcet.  Quin  totushic  mundusanimac  humanacpro  ali- 

mento  eft.Nec  tamen  fatiatur  vnius  cognitionejnec  Alex- 

andri  auariria  expleta  eft  vnius  pofleflione.Qu^rit  mundos 

infinitosinluna,foIe,ftenifquereIiquis,autpIuresinuenir/ 

aut,quodputoprobabiIius,inueniflefefomniat.Deusvcrd 

folus  obiedum  hominis  eft  infinitum,  ille  folus  meta  &  fco- 

pus,qu6humanadefideriacoIIimant:qu6habit6,pIenitu- 
dine  quadamveritatis&  bonitatis  cumfummadelcclatio- 
nemortaliumanimiexplentur.  Neque  enim  vlla  anima 
vmquampotaitypoteritquccogitarealiquidjquodte,  6 
Deus,  fit  melius,qui  fummum  &  optimum  bonum  es.  Hinc 
optimusille  Regularium  S.Avgvstini  ,  Etiamfi  omnia  K^^^^^ru*  * 
creata  bona  habercs,  non  pofles  effc  £clix  &:  beata ;  fed  in  demu'c!c!i6.* 

Deo,qui  cunda  creauit,tof  a  beatirudo  tua  &  felicitas  con- 
fiftit.  Neque  poteris  aliquo  bono  temporali  faciari,  quia  ad 
hxc  fruenda  non  es  creaca. 


%  Dmth 


i€l       specvli  peccatorvm 

DiuiiU  fatietatem  non  frjnftant, 

vm*^'o^ft^  "PNimuero  qiiodnecdiuitise,  necl.onorcs,  necvolupta. 

Pemecoftcn.  tes,  ad  quic  rria  omnia  quie  vulgo  vocantur  bona .  reuo- 
cari  poflunr,  idpra^ftent;  nontam  iifficile  eft  vt  probe- 
mus,quamexpkirimispauca,  exbonismagisconducen- 
tiafeligamus, vclut  e magna  aliqua filua fafcem  lignorumj 
exonufta  maloelegantiorapoma  ,  exhortisHeiperidum 
vel  Alcinoialiquotflores. 

Etquidem  diuitiarum,hoc  vereaureo  ficculo  maxima 
cfl:£eftimatio.quasaIij  propterfeipfasadamantj&^miferri- 
maillarumfuntmancipia,  vtadquarumnurum  ,  imoftu- 
poremaiininum,  viuunr.  Alijmultorudore&induftrid  il- 
ias  conquirunt ,  non  quo  multum auri  vel  alterius  metalli 
poflideanr,  fedquiadiuitisefuntidjquoomniaadhumana 
vitam  non  modo  neceiraria,  fcd commoda  &:  deliciae,  ve- 
ftes,fomulitia, domus , horti,edulia,  &quid  non t  compa- 

Lib.i.Polic.  rantur.  AriftoteIesmultiplexinftrumentuopesvocat,non 

-«.lo-  tantumreifamiliariSjfedetiamrcipublicae:  vnde  nec  im- 

merito nerui  rerum  gerendarum  appellantur ,  habentque 
plurimas  in  omnem  vitamopportunitates.  Nihiltamar- 
duumautdifficile  natura  conftituit ,  quovispecuniaria 
non  enitatur , nihil  quod  Deo  nummo  non  primas  in  quo- 
cumque  confeflu,  inquacumque  {ocietatecedar,vt  in  pro- 
uerbium  Oibictit^  Pecuniaobediunt omnia.  Et,  Argentum  fan- 
guis d'' vita ejf  mortalihfis.HincdiunixL^itinchcukztcs  ap- 
peilantur,  quia  homini  potcftatem  (ubmmiftrantperpe- 
ram  velhonefteplurimapcrpetrandi.  Quodcumqifcelus 
mentediucsdecreuerit,  ftaiimaduolantteterrimseadmi- 
niftrsEpecuni2e,qu^cupiditatiipfmsanciIlecur,&:quidem, 
quse  maxima  peccatiiiieccbraeft,impunitactmpolhcean- 
tur.  Propertiusinquit: 

Lib  i  .cleg,  ?      f^uro  pulfa  fides ,  auro  venalia  iura, 

K^urum^ lex fecji^uitHri moxfme lege ^udor*  . 

£c 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.I7.  i^j 

Et  Horatius:  Lib.».f€rm.j 


Omnts  emm  resj 


VirtusfAmay decusMuina humnna^^,  pulchrU 

Diuitiis  parent:  quas  qui  conflruxerit ,  ille 

Clarus  erityfortiSy  iujlusjfapiensy  etiam  reXy 

Et  quidquid  'volet, 
ContrdjVt  ait  luucnalis:  Sat, y. 

— —   Plurimafunti  qua 

Non  audent  homines  pertusadicereUnL 
Vndc  mirijm  non  eft  improbos  etiam  pergrauidima  fcelera 
viam  ad  illas flerneremeque  enim,vt  cumeodem pergam, 

'vnde  habeas  qu&rit  quifquam  ,fedoportet  habere.  5  ^^^  ^ 

Et  hincquidem  dico  tanti liuntapud  vulgus  diuiti^  ,  vtil- 
las  veluti  Numen quoddam  pluresadorent  &:  venerenrur. 
Patet  id  Matthsei  fexto  ,vbi  Saluatornoftcrexfententia 
vulgi  Mammonam  Dominum  vocat ,  pariqne  cum  Deo 
gradu  conftituit :  TionpotePis  duobtts  dominis  feruire  ,  Deo  Matth.d, 
lci!icet,cf  ^4ww<7»<e.EtquacaftutiaregisBabyIonij,vtau-  Dan.  4. 
reamftatuampopuhs  proponerct  adorandam  ;  aurumeft 
in  quoomnis  actas  dehrat,  aunimquod  cundi  pro  Deo 
fufcipiunr.  Atque  heatum  dicunt  popukmcui  h£c  funt, cui  P^a^ni.i4j; 
copiapecorumfuppetit,  cibi  abundant,  horreaplenafunt, 
domusabomnibus  inftrudiifimse  diuiti)s,  argenti,  agro- 
rum, frumenti  &  ladis.  Si  enim  habitationcm  moliri  con- 
ligerirjnon  incommode  ahbi  vidurus  eft,qui  pecunias  vna 
fecum  Lrt :  quacumque  6£  quocumque  peregrinatus  fue- 
rit,inftarteftudinisdomamluam,id  eft ,  commoditates 
circumf. rt;  nulla  regio  tam  inhofpitalfs  &  frigida  eft,  quac 
auro  humanitatem  non  induat^Sc  ad obfequia  externorum 
incalefcar.MinimeftquodVincentiusBeluacenfis  fcribitiib.^fpecul. 
de  auro ; lilud  frigefcere  fole  aduentante ,  ciim  nod:e  fue-  «aturai.  c.y. 
ritcalidius  :  quafi  aurumomncs  calefaciat  qui  nodium 
ftu  jijsdeleft.inrur,  atqueillorumpricfcntia,  &:  pr^ecipue 
Deifrigefcat,(iuidivmamanc,virtutumque,ideft,operum 

X  2  dici, 


i64  SPECVLI  PECCATORVM 

^  diei,  runt^udiofijita  vt  ad  cxlum  acquiretidum,  virtutes 

corhparandas,  diuitiacpallefcant.  Atque  vtinam/(vthoC 
in  tranfitu  moneam  )  feminas  omnes  in  hunc  finem  aureis 
annulis  vtantur,  vtmoneanturcutniprodierurgerc,atque 
amicumillud  &  defiderabilefrigus  fentiant  ,&:ad  Deum 
laudandum  excitencur/  Alij  plerifqnegeftandorum  annu- 
lorum  fines  pr^efiguntur»  Vanitatem ,  luxum ,  fa^p^  etiam 
incitamentum  libidinis,  &:mcmoriam  prxteritiflagitij  in 
ijscircumferunt&oftentant.  Vaieant  diuitias  quantuni 
velint,  velintque  plura quam  poftint;  nimis  tamen  clarum 
eft  inillisfolidam  feliciratemnon  inueniri.  Nonenimnon 
tantum  ibi  nullam  quietem  mortales  inuenerunt,  vt  etiam 
pIurimiintern3Epacis&:  fecuritatisanimi  naufragium  fe- 
cerint:  &:quamuis  aliqui  deforis  auro  purpuraquefplen- 
deantjfamulis  abundenc,  sedibus  habitent  magnificisjau- 
te  viuantjtamcnintusmillecuris^anxietatibuTque  difcer- 
puntur ,  opibulque  fuis  exfucci  illi  veluti  impudicus  fpado 
EccU.  30»  virginis  irrito  amplexu  fufpirat.Ita  vt  plerique  Sandorum, 
etiamfidiuitijs  bene  vti  potuerint,  maluerint  illasrclin- 
querc,vfumque  abdicarc,qu6d  fit  procliuior  admaIum.De 
Romanisfiquidcm  iamomniumgentiumfpolijsaudis,  &: 
diuitijs  affluentibus,ait  luuenalis: 

Tiullum  crimen  abeji facimfi^libidinlSi  exquo 
Pau^ertas  Romana  futt. 
Vnde  &:  deCratete,  magno  inter  Grascias  philofophos  me- 
morant,iIIumingcntemthefauruminmareabiecifle,qudd 
malebatillum  aquisquamanimumcurismergi.  Praeclare 
Horatius: 
Ltb.i.fcrm.        ^j^  vigilare  metu  exanimem  noBef^  ^^c/^> 
formidare  malosfuresy  incendia,feruoSi 
Nete  comfilent fugtentes:  hoc  iuuat?  horum 
Semper  ege  optarim  fauferrimm  effe  bonorum, 
Epift.ioj.     ^^c  de  caufa  D.  Bernardus  quemdam  hortatur  ad  pauper- 
catem  Euangelicam  his  verbis  :  Beacus ,  inquic,  qui  poft 

illa 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IV.         1^5 

iilanon  abijc,  qu^poflrejGfaoneranc,  amacainquinant,a*. 
mifla  crucianc :  an  non  fatius  ea  cum  honore  fpernis,  quam 
cum  dolore  perdis?  an  non  prudecius  ea  Ghrifti  cedis  amo- 
ri,quam  morcifQuam  porro  beacicudinem  ill^  adferre  pof- 
func,  quae  adeo  incerca^  &  mftabilcs,vt  perTimocheii  fuum 
diuicesprseceptoadigendos  cenfueric  Apoftolus:  Diuiti-  i,Timot.<5» 
hus^  inquic,  hnius  fkcuUprr£cipt ,  nonfuhiimefafer€ ,  necfperare 
in incerto diidtiArurrL  Quid  enim  magis ftolidum  quam inni* 
ti  imbeciliisforcunae  membris,  velpociiis  ludibrijsfRc^t-e 
Chryfoftomus  vocat  opes  feruum  fugiciuum,  quod  facile  j^°"^      **' 
abherofuodifcedanc,  illumqueturpifugadeferanc  dum 
minime  aliquando  cogitat^ &:  Diogencs  Gynicus  ,quia  vi- 
les  funt^  flux3E,vomitum  forcuna^  indigetabat. 

Appeilantur  quidem  apud  Latinos  aliquando  vires& 
acrui  •,  fed  tamen  nihii  illis  infirmius  fluxibiliufue ,-  affluunt 
Tefluuntque  inftar  maris ,  nullis  radicibus  nixse  confiftunt. 
Necquidpiam  infolitumeft&  inauditum,  vtqui  hodic 
diuesfuerit,  crasaut  eciammox  paupcreuadat.Enixaeft 
EuaCainu,cuiusnomcn  fonacpofleffionem,  fed &poftea 
Abelem  protulit ,  quod  idem  eft  atque  vanitas.  quafi  di- 
uitiaE&:  pofl^efllones  eifdem  principijspromancnt,quibus 
vanicas  &  inopia.  Sicluno  dea  diuiciarum  ,  dummodo 
etiamacri&:  nubibuspra^fideac,  quiadiuitiarabaereain- 
ftabilitate&leuitate  non  multumabeunt.  Afllampferinc 
etiamReges  quacumqueex  caufa  purpureumin  trabeafua 
colorem  ,  certefanguis  pifcium  eft ;  originem  hiccolor  a 
mari  trahit ,  quo  purpurati  reddantur  memores,  fortu- 
namfuamtamefle  mucacioni  obnoxiam,quam  maretem- 
pcftacibus.  Exempla  vide  apud  Val.  Maximum ,  cuius  hic  ^^^•^♦^*P'** 
eftepilogus:  Caduca,inquic,  nimiumhsec&fragiha,pue- 
rihbusque  confencanea  crepundijs  func,quac  vires  atquc 
opes  humanse  vocantur.  Affluunt  fubiro,  rcpence  dila- 
buntur;  nullo  in  loco,nuIla  in  perfona  ftabilibus  nixa  radi- 
cibus  confiftunt ,  fedinccrtiflTimo  flacu  fortuna:  huc  acque 

X  3  illuc 


l€6  SPECVLI  PECCATORVM 

illuciada,  quosinfublimcextulcrunt  jimprouifodecur- 
fu  deftitutos,  profundo  cladium  mifcrabiliter  immergunt. 
Itaquenequeexifl:imari,nequedici  debent  bona  ,quasvc 
inflidorummalorum  amaritudine  defiderium  fui  dupli- 
cent  >  propenfiore  fauore  primo  delinitos  ,  maiore  poftea 
malorum  cumulo  opprimere  folent. 

Etquis  fapiens  bona  confidat  fragili?  Confide  quifquis 

voles,  &:experieris  teinftar  clephantis  innitiarboriave- 

natonbusferrapenefedafrcedentenimaliquandodiujti^ 

ponderi  mortis,tuncque  non  in  terram,vt  elephas,fed  for- 

tallisininfernilprofterneris.Quxnametiam  beatitudoin 

tanto  vitiorum  ,&  praecipue  fuperbias,  comitatu  reperiri 

Serm.^.  dc   poteft  .''Nihii  enimeft,inquic  S  PAvgvstinvs  ,quodfic 

veibisDom.  gencrcnt  diuicix  quomodo  fuperbiam  :  omne  pomum, 

omnegranum,omnefrumentum,omnclignumhabetver- 

mem  fuum.  Vermis  diuitiarum  (uperbia  eft.  Ee  Apoftolus 

radkemommtmmAtorumcupiditatem  non  dubitauit  appel- 

uTm.6.     lare.  Et  ihidcm  zit :  ^luivolunt  diuites fieri^tncidunt  in  tenta- 

ttone  c^laqueumdiaholi,q\ionemo  fe  facile  expediat,  etiamfi 

difcipulusvcl  Apoftolus  fuerit,  quin  ad  grauiora  {celera 

quaficaptiuusprotrahatur.  Quidigiturmuum,fi  easSal- 

tuc,  8.        uator  nofter  falfitatis  infimulauerit ,  atq;  coparauerit  cum 

fpinis,quas  contingere non  potes, nifi  manum  lacdas:  diui- 

cias  ampledi,  poflelfori  periculosia.  ipina  extremafui  parte 

Eccli.41.     pungitjdiuiciasinmortelongefunt  accrbiflrmias^O;»^;^/  qua 

amara ejl  memoria  tua  homim  facem  hahenti  in  fubfiantia  fual 

Sopharlob  Tunc  experiunturfecaputafpidum, vc illeai:bat ,  fuxilfe, 

*°'  ideftmignaminacquirehdispoffidendifquediuitijsvolu- 

,  ;,i;-v  N  jfY    ptatem  ccpifTe,  velut  pueridum  vbcra  materna  fijgunt, 

Deut.u.       gaudenr,  fed  quam  venenum  infanabiJe  dirse  mortis  tan- 

demamariflrimamfacit.  Sunt  enimqui  fcribant  venenum 

afpiviumtamdulceefle  atquelacautmel,(edquodprxfen- 

tiflimam  mortem  adferat.  Vere  ergo  fallaces  diuitias  non 

praeftantquodpollicenturitelicitatcrafummamlpondent, 

calami- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.IV.  \6j 

calamitates  inducunr  igaudium  pras  fe  ferunt,&  intus  p!e- 
nnfuntomniaamaritudine  ,  nec  ipfe  parens  fecurus  efta 
Iiberis,&:  ip(i  liberi  Te  inuicem  fufpe«5i:os  habent:&  qua^  non 
aliquan  :lo  fcelera  eciam inter amicillicnos  &  proximacon- 
fanf^ainiraceconiundos  abinordinato  Hiuitiarumdefide- 
rio?  PrsEclare  Seneca.lftiquosprofelicibus  afpicitis,{i  non  ^^^^^py^' 
quaoccurrunt,  fed  qua  latent,videriris,miferiiunt,  (ordi-  finem.' 
di,tiirpes,ad  fimihrudinemparietum  fuorum  extdnfecus 
culri.Nonefl:ill;aloJida&:  Gncera  felicitas  :  crufta  cft,  ^ 
quidi  mtenuis.  Itemque  Solymaeusrex  diuitias  ^^^W^r/»,  pralm.4» 
ic  infaniasfdfas  vocauit;&:  fiiius  ipfius ,  fnfcinattonem  nuga-  ^  ^  ™"^^' 
f//^//if.  Qusenominaquantumablunt  avera  feiicitate,  vc 
illamaliqualicerexprimanc  ?  CatoveroapudSenecam  ia 
epiftclis  diuitiasincervera  bonanul(opa(9:o  efte  connu- 
merandasaflerit,  qiiodillas  etia  iniquipoilideant  :  quum 
fumma  f.licitas  nullis  nifi  virtute  prasditis  patere  poffiti 
iilis  folis  hsec merx cft  publica.  Idcoqne  Cicero  in  fola  vir- 
tuce  vcras  diuitias  iacere  aflerit.   Quis  ,inquit,  dubitet,  Paradox.r» 
quinin  virtute  diuiriacpofira:fint,quoniamnullapofleflio, 
nuila  vis  auri  &c  argenti  phis  quam  virtus  aeftimanda  eft? 
etiam fi  caHidi  rerum  asft'matores prata  &  areas  quafdam 
magni  aeflimcnt,qu6d  ei  gencri  poifcflionum  minimc  qua- 
fi  noceri  pofllt;  quanti  seftimanda  virtus,qu2Enec  eripi,nec 
(urripipoteftvmquam,nequenaufragio,  nequc  incendio 
amittitur  ncctcmporum.nectempeftatumpcrmutacione 
mutatur?qua  pr3editi,funtfolidiuices,folienim  poflidenc 
res  fruduofis  &:  seternas . 

Poftremo  ecquse  feiicitas  ijs  rebus  ineflepoflit,  quac 
nuli.im  animo  quietem.nuliam  fatictatem  prasftant.Quod 
Semiramisfugi'lans,  vc  refert  Herodotus ,  fuperporcas  Lib.i.poft 
vrbis  cefeberrimasin  loco  edito  atque  confpicuo  fcpul-  ™^  ' 
pulchrura extruxic, cum hac inicriptione:  Si  cui rcgum Ba- 
bylonispoftmefuturoramfucritpecunia?penuria,apcrto 
fepulchrofumac  (^uantumcumquehbaetic,  pecunisedu]|;n- 

taxac 


16S  SPECVLI    PECCATORVM 

taxatindigensjaliter^neaperiat  :nanenimicl  ei  profue- 
tit.  Itaquemonumenrumhoctamdiufuitimmotum,  do- 
nec  regnum  peruenit  ad  Darium,  qui  indignum  ratus  non 
fumerepecuniasibirepofitas,iprumque  prouocantes,  re- 
ferauitmonumentum :  in  quo  non  quidem  pecunias  inue- 
nit,  fcd  littcras  ita  dicentes  :  Ntjifeeuma  ejjesinexplebilis,  dr 
turpls  lucn cupidu^)  iMudaperuifes  vrnas  defunciorum.  Qui bus 

_  verbis  &  illius  auaritiam  efle  maximam>&:  illi  micam  bea- 

citudinis  abefTe  indicabat  AfTyriorum  regina.  Quapro- 
ptcrnon  aliter  diuitibus  quam  hydropicis  accid^,  de  qui- 
dUs  canit  Horatius : 

lib.t.oiar.        Crefcit  indutgens fihi  dirus  h)drop , 
Necjitim  feltit  j  nificaufamorhi 
Vugerit  venisjd^aquofHS  alha 
Corporelanguor, 
Curautemviri  fapientes  &:probi,  vtplurimumnonfint 

Spift,ji.  pecuniofi ,  rationemdatPius  Il.Ne  mirere,inquir,non 
rortunaeft  quae  viros  bonos  pecunijs  priuat:  fed  kabent 
ipfi nummi nefcio quidfenfus.  Sunt  cnim  ambitiofi ,  &:  ho- 
noris  cupidij  non  teneri ,  fed  tenere  volunt.  Ipfi  quietem 
amant,lubenterque  apud  auaros  runt,qui  eos  fcrinijs  clau- 
dentesfingulis  horis  vifitant  ac  honorant,  ncc  alibi  cor 
habent  quam  cum  eis.  Apud  fapientem  funt  pccunia& 
quafi  ancillacjnunchuicnuncillireiferuientcs:  quinimd 
vt  cum  IuuenaIiloquar,fortuna2  laqueum fapiens  man- 
dat,medioque  digito  illam  pcr  ludibriumdemonftrat. 

T^ec  in  honorihu^  eHfummafelicitas, 
"^TOn  defuerut  olim,nec  modo  defunc,qui  fummii  huius 
^^vitasbonum,animiqvfelicitatemfaturitatemquc,con- 
ftituantin  honore  diuitijs  fufFuIto  ,  &:  hife  vocari  Politi- 
cos gaudent , arque cum Ciccrone  maximum  virtucis  pr^ - 
ftiium  cenfenthonorem>nec|)ofirchomini  maiusquidpia 
obtingere.  Vnde&religionemipfam  huic  idolofubdunr, 
eoque  cantum  omnis  eorum  conatus,  &  fidei  iacentio  ver- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.I7.  i^9 

git, vtprincipatusVelacquiratur,  velretineatur,  velam. 
pliiicetur,  verarum  virtutumexercitijsmonachis  &:timi- 
diorisconfcientischominibus  demandatis.  Ideoquelarua 
iuftitiae,  pietaiis,  mifericordise  Principibus  neceflariam 
efre,noQ  ipfasvirtutes,audad:er  cumimpio  fuoMachia- 
uello  pronunciant.  At  eos  quam  longiflime  exerrare  vel 
inde  pa£et,qu6d  fummum.bonum,cuius  poflcflione  beatus 
efficicur,  debeat  eflTe  quiddam  intrinfecum  ,  &intiuic 
vnicum  :  alicquin  enim  non  magis  afficiat,  quam oculus. 
padctem  non  exomat  quem  videt.  Honores  bona  fun  t  ex- 
crin(eca,&abaIienapendentvoluntate,  vt,  flalij  velinc  , 
maxime  fis  gloriofus,-  fi  nolinr,  fummc  defpedus.  Etomnis 
gloria  velut fom?num aueUiis nonimemetur,tranfetfictitviJiO  lob  20. 
/?6'i^//r;}Ujqu^numquam  fuic  inpofl5dentislibertate,vtpo- 
tueritillafruijvelnonfrui, 

Quid  porro  communius in hac  fluxarum rerum vicifli-  ^«jminica 
tu dine,  quam  vt  ille  qui  hefl:erno  die  fedebat  omnibus  for-  ^  ^^^^* 
midabilis,eratquevenerationi,hodiedeturbeturde{blio, 
irrideatur&adigaturadmanticam  ?  Tumihi  ex  antiquis 
Seianos,Belifarios,Rufinos,  Andronicos,  Mauritios;  fu- 
perioris  &nofl:ri  fjeculi  Carfares  Borgias,Bironios,Buckin- 
gamios,MarchionesAncr^os,Calderonios  j  &nupcrum 
Fridlandiumcogita. 

Nonvmquam  tulit 

Documentaforsmaiora^quamfragililoco  .   ^enecain 

Starentfuferbi. 
Nempevchomines,itahonoresfaciIe  mucant.Etquidho- 
mo ? Numquamin eodem fiatufermanet ^Mchi princeps fuerit  lob  14» 
autMonarcha  maxmius,acuiusmaicftate  eciam  quod  lo- 
quicur,pondushabct.Vnde&:Dauidmonet:  Noltteconji-  P^alm.  14^; 
dereinfrincipibus  i  infdijshominumin  quibtisnoneft  falm.  Si 
necinillisflabilitas,  quanco  miniis  in  ceceris  ,  quiinflar 
marisEuripinonfeptiesindie,fedcontinenter  fluunt  re- 
fluuntque?Et vbidiuturnitas  noneft,  verafelicitas  adciTe 

Y  non 


jjo  SPECVLI  PECCATORVM 

non  poteft.  Ideoque  nobiles  Romani ,  fiue  vtadmode- 
ftiamreuocarentur  animi,fiucvtfortunaeinconftantiam 
riderent,cakeamcnta  Junulisornabant,qura  tamfacile 
profpera  rerum,&prxcipueaur2e  popuIaris,quam  lunse 
tacies  mutatur.  Vis  &: ipfos purpuratos  teftes f  Audi  quo- 
modoproducantur  in  theatrum  a  Sapiente,  miferiarum 
$ap.5»  fuarum  partes  aduri :  S^^^  »ol?is  profuii Juperhia ?  aut  diui- 

tiaruiaciantia  quidcontultt nohis}'.  Tranjierunt  omnia  tamquam 
i/w/^r^.  Vmbrafequiturfolem,auteiusmotum.  Nihil  au- 
teminrebus,  quxoculis  confpiciuntur,  magis  mobiJein- 
uenimus,quamfolem>qui  nec  perbreuemomentuinvna 
lofue  lo.  infiftitloco»  Semel  tantumacreationefua^xusad  breue 
tempus  ftetit  j  famulatufqueprecibusfortifTimiducis  eft. 
4,Reg.  lo.  NequeenimEzechisetemporelocoquieuitjfedFetroceflit 
nouem  gradibus,  nec  id  fine  maximo  miracuIo.Nec  tatiim 
inceflabiJi  curfu  magnus  flle  lucis  difpcnfator, &:  aftrorum 
rex  moueruF,  fed  adeo  celeri  &:  feftinato  ,  vt  viginti  qua- 
tuorhorarumfpatiototumarbem  decurrat&luftret.  Ec 
quia  vmbraairiduefolemcomitatur,nihilpoteratairigiaa- 
riillaaptius ,  quohonorum&pompa^mundanseinftabiH- 
tas & declinatio defignaretuF.  Tranfierunt igitur,inquiunt 
iWiy  omnia  ^  tamquamnmtiu^ percurrensy  &CC.  Etideoille 
Pelafgaeclaftisdudor  AgamemnonexcisaTroia,  &:infta- 
biliratem  fortunse  &c  breuitaremedodus  ,  prudentifiime 

Scaeca  in     aiebat ;:  Fateor,  aliquando  impotens 

Troad.  Regno  Ac  [uperhu4  altius  memet  tuliy 

Sedjregitillos  JpiritHs  hdicquA  dare 
Potuijpt  alij  caufajfortun/fauor^y 
Tume  fuperhum,  Vriame^  tutimidum  facis». 
JBgo  ejfe  quidquam  fceptra^  nifi  vano  futem 
lulgore  teiium  nomen  ?  ^  falfo  comam 
Vinclo  decentem  f  Cafu^hMraftethreuiSy 
Nec  miUeforfm  ratihus ,  autannis  decem: 
2ionomnihi*s  fortunAtam  kntA  imminet^ 

Quarc 


LIBEH   SECVNDVS.  CAP.IV.         171 

Q^are  Gclon  dux  ftrenuus  poft  fubiugatam  Garthagi-  ^^.^^  ^..^  ^ 
nem,  regnumqueSiculumtributariumfibiefFe<3:um,cum  variar.hiftl 
tantisvidorijs  nondum  fatiatumfe  explctumque  cogno* 
fceret,fibiip(iindignatus,nudusinpIateasexiIiensregno 
fe  opiburque,qu2E  numquamfatianr^renuntiaredixit. 

Ad  hasc  fummum  bonum  debet  efle  tale,  vt  eius  appeti- 
tiononpofliteffevitiofaautnimia,  quiafumme  appeten- 
dum  eft,  omnefque  cogitationes  &  conatus  ad  illud  diri- 
gendi.  Appetitio  vero  honorisnon  tantiim  non  poteft  efle 
nimia & vitiofa ,fed talemfarpe legimus , faepe  vidimus,  &: 
improbauimus;  quotiesenimiimitcsfuos  egreditur,dege- 
nerat  in  ambitionem  &  cenodoxiam,quac  vbique  gentium 
eftdeteftabihs.facileigiturerithincconigere,in  honore 
fummamfelicitatem  {itamnoneflTe.  Quid  vero  deteftabi* 
liasquamomnesvitsefuasrationesadproprioshonoresdi- 
rigere  ,  &c  per  tyrannidem  pubhca  priuatis  poftponete? 
Annontyrannum,omnibusgentibusodiofumnomen,eum 
appellaueris,  qui  hoc  vnum,ceterisnegledis  ,  ftudet,  vc 
fummum  honorem  confequatur,autretineatjEttamenid 
ei  Uccretjtihonorfummumbonumforet.     -  * 

Porro  Reges  &  Imperatores,  qui  fummum  honorem  in- 
termortalesfuntadepti,  hanc  fine  dubio  fuifllsnt  experti 
beaticudinemjfed  quotus  quilque  illorum  in  fummis  hono- 
ribus  nonfenfltfummasdiflicuItates&:  moleftias.^Teneat 
quisorbis  imperium  ,  &  omnes  huius  vitae  praefto  fint  ei 
vojuptates,  nonideodefinetinnumerisaliundeaflSigimo- 
dis.  Nam  agmen  curarum ,  qux  illi  quotidie  e  tot  rcgnis 
obuenient,  &c  aflidu^  fupplicantium  interpellationes,  tri- 
ftes  euentus,crebrac  feditiones,muItipliccsindignationes> 
&  infinitsefufpiciones  animum  exulcerabunr  &:  lancina- 
bunt,  vt  nullam  vel  quietem  vel  folidam  voluptatem  cape- 
re  poflit.  Vnde  qui  exteriiis  ita  fplendent,  vulgoque  viden- 
turfeliciflimi,  plerumqueinteriusfuntmiferrimi,  infinitis 
aculeis  confixum  geftantes  animum.  Qjiis  vel  quinquc 

Y  z  ikculis 


iyi  SPECVLI   PECCATORVM^ 

fjcculis  felicior  honoratiorque  Carolo  Q^into  ?  Ille  tot 

vidorijsinclytus,  totregnispotens,  tantis  Indianimihe» 

fauris  locuples,  tot  encomijs  celebratus,  ille,inquam,Ca- 

rolus,  fitur  honorum  Sc  gioriic ,  vt fe onere  hoc ,  &  mole- 

ftijsinnumeriseximeret,  &falutifuacconfuleret,mature, 

nempcanno setatis  fux  quinquagefimo quinto, Iroperium 

infratremFerdinandumjHifpaniarumaliaquehissdiun- 

£taregna&  prouinciasiDfihumPhilippiitranftulit.Quod 

PomusHeu-  cuminiblemni  procerum  confefiTu  EruxeII3eann.r555.face- 

^^loic       '  ^^^ »  excommiferatione  illacrymans  hifce  verbis  vfuseft/ 

CMiferetme^t  Troceres  yflij  cAriffmn  ,  cuiushhmeristam  graue 

cnus im^onitur-,  quod duw^  gefiurus  ejit^vita  ei in  fummis  lahori- 

hfis c^ molelitfs ejl tranjigenda.i^amvzie  &c  finccremagnus 

ille  Csefar ,  id  quod  eft,  de  honoribus  huius  fxculi  pronun- 

lib.dcconfo- ciauit.  Magna,inquitSeneca,feruitus  eft  ex  magnafortu- 

lat.ad  Po.   na,  Omniumfomnosvigilii  Principisdefcndit  ,  omnium 

70.C.26,      otiumilliuslabor,  omniudcliciasilliusinduftria,omnium 

vacationem  ipfius  occupatio.  Brabanti  rogitifualingua 

quotannis  magiftratum  gefterint  ,non  inficetc  refpondet, 

•    fetot  annis  icipublica^feruijfl'e,quothonore  claruerunt: 

quiahacc  honores  comitari  loletferuitus ,  vt  alijs  potiis, 

quamnobifipfisviuamus.   At  regum  quot  funt,  quotque 

fuerunt,feliciflimum3equcacfapientifiimum,audiamusde 

honoribus&alijs  humanaementis  illecebrfspronuntian- 

BccIeCi.      tcm' Vamtas/vanitatum,  dr  omnia  vanitas.  Vidi  cun^la  qudfunt 

fuhfole-i  &ecce  vniuerfa  vanitas^  ^  affliBio  f^tritus,  Haec  ille, 

qui  &: fapientia,&:  opibus,  &  pace  &: glorid,  &  voluptati- 

bushuiusvitac  pras  omnibus,propter  diuturnumillorum 

vlijm,putaquadragintaannorum,  abundauitj  brcuemta- 

men  dcledationem,  nullam  fatietatem  cft  expertus.Et  pa- 

Pia  ,118.        tcriilius  crebro  ingeminabiir ;   Omnis  confummationts  vidi 

Jinemi  latummandaiumtuumnimisy  ideft ,  omnisftruduras, 

Exinterpret  ^  omnisreiconfummata?&: pcrfccliacfinim vidii quiaom- 

Araobij.    *  msJiumanapotv,ntia,opes,:mperia  Sd  regaafiiieuih.  bcnt 

cckr- 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.IV.  175 

ccl  errimum,  &  nihil  tam  confummacum  &  perfed:u ,  quod 
non  habeat  terminum  &:  inrcritumifolomandatotuo  ex- 
cepto,quod ita latum  efl,vt  ad  omnia  tempora  fe extendat, 
omniaetateiit  firmum,  &:fuiobferuatoresadbeatama2tcr- 
nitattmdeducat.Q.uare&:Ioannesin  Apocalypfi  fuaom-  Apoc.i^. 
nem  mundi  gloriam  vidit ,  (ub imagine  maris  vitrei ,  quod 
aqua  cito  defluat,  8c  vitrum  frangatur.  Nempe  Genelim, 
primumhbrumMoyfiSjfequitur  Exodus ,  quia  quidquid 
generatione  mortali  producitur,exitum  moHtur.  Liccc 
magna  vbiquevideaturfehcicas,nihiltameneftnifi  vani- 
tas  &:  afHidio  fpiricus.   Quid  enim  prodeft  quod  in  loco 
aliquoquies  &  tranquillitas  lit,  ii  mhabitatoribus  vitio-  hom.admoa. 
,rum  tumultus ,  &  coihidacio  paflionum  ?  fi  exteriora  fere- 
nicas  teneat,  & interiora  tempeftas?  Hcrodotus ait ,  reges  Lib.u 
BabylonicosfceprrageftarefohtoSjinquibusrofaautahus 
quiuisiioseratafFabre  fa<5tus.Atrofa,vtPlutarchopIacet>_ 
contra  ebrietatem  valet.  A pponebant igitur  fceptro,quod 
eos  ebrios  reddere  fblet,  remedium ,  rolamj  qux  licet  pul- 
cherrimi  &:  florumreginaj  marcefcittameniihco,  quem- 
admodumregum  honor  euaniduseft.   Ideoetiamtrium-  Tertull.lde 
pbantihomoaffidere  folebat,  quifubindeclamaret:i?<f^/-  coron.ail. 
ce poft  te ,  homimm  memento  te  \  vtpote  cui  breucs  termini 
temporis  funtpraefcripti.   Rex  ille  AfTyrije ,  qui  a  delicijs  Sardanapa- 
&  purpuratavitainnotuitjtamen  idemab  ebrittatelon-  "^* 
gi  fobriusfcpulchroincidi  cnrauitfymbolum,  quo,quid 
h onores  &:  voluptates  fintjexprimeretj&^admodeftiam 
elatos  vocaret .   Erant  digiti  duo,  qui    collifi  inter  fe 
crcpitum  cdebant,fignantes  omnia  regna,  omniaaut  ex- 
celfa,  aut  magna,nec  tanti  quidcm  cfTe,  vtpcce  momenta- 
nea.  Q^iidenim  totumid  quod  viuimus  .?  Dicat  D.  la- lacobi^. 
cobus ,  yapr  fSi  ad  modkum 2^rens  i  ^  deince^s  extermi-^ 
mbitur. 


174  SPECVLI  PECGATORVM 

7(ecm  volu^tAte  fummum  honumfitumefl, 

QVod  aiuemmulc6miniish2Ecanimiquies,&omnibi!S 
exoptatabeatitudo,  involuptatibus  corporis  (itafic, 

Amos^.  pcr  pacetexijsquac  Propheta  Amosaflerit;  ;r<«,  ait  ,^«/tf/>«/p;?/i 

toium*  eflisin  Sion^cojiditisin  monteSamaridjqui  dormituin  leSOs  ebur' 
neis,  qui  canitts  ad  vocemffalterij-,  qui  Utamini  in  nihtlo,  Ecce 
quid  (int  voluptates  quibus  horaines  tatopere  delcdantur: 
nihildeledaturinnihilojideftjinrebusvanis,  qui  vani. 
cas funt &  nihjl.  l^tantur ,  ficuti  lonas  fub  vmbra hedera^ , 
JsEtitia  magna ,  diuites fub  vmbra diuitiarum ,  nobiles  fub 
vmbrahonoris ,  voluptuofi  fub  vmbradcIed:ationum  :ac 

iona:4,  ficutifubito  lonselastitiacum  hedera  cusLtiuit: parauit  enim 
Deu^  vermem  afcenfu  diluculi  in  craflinumydrpercuffit  hederam^ 
^e-x^m/ificvmbratilegaudiumharumrerumeuanefcit, 
dumillasbreuitemporeexarefcunt.  &:ficutiqui  nihilo  &: 
vanitate  pafcitur,  femper  magis  exuritur.-  ira  ctiam  hi 
miferijdumhis  mundi  gaudijs,  qujc  nihil  funt,  repleri 
quasrunt,  fempermaiore  famelaborant.  Etquantuserror 
eft ,  ab ijs  rebus  fperare  felicitatem ,  quse non  tantum ita 
inanesfuat,vtfamelicumfemperdeftituant  beatitatis  ap- 
petitumj  fedetiamitaperniciofae,vtfunefto  tandemexitu 
lacrymas  fint  daturse/ Animaduertit  hoc  Dauid,  quare  poft 
indigncfufceptas  voluptates,  fe  delufum  cognofcens,ait: 

Pfalm.j 7.  Lumbi  mei  impletifunt  iltuflonibus ,  dr  non  eflfanitas  in  carne 
mea.  Ac  fi  diceret:  Dum  his  mundi  voluptatibus  repleri 
pofTeconfiderem,  peccaui:  atomemiferum !  illufus  fum 
irrifionibusjludibrijfque  mundi ,  dacmonis  carnifque  re- 
pletus.  Facit  mundus,  dum  fuas  proponit  voluptates,  vt  fo- 
lecpaterergafamefcentempuerum,  vberaque  matris  la- 
crymisaffedancem,cui  porrigit  digitum  ,  qucm  fimplex 
'  papinammammarumexiftimans,necilludifeanimaduer- 
ccns,  auide  arripit,  &  fugendo,licet  nihil  eliciacquafi  quod 
pofcebatfitadeptus,  quiefcic.  Sic,inquam,mundus ,  dum 

famefcen- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.IV.  ij^ 
famefcenceshominesjacqueverseconfolacionisexporcen- 
tcs,  confiderat,  vtilludat,  ofFertfterilesfuasvoluptates, 
quas  mileri a:que  auidc  excipiunc  ,  ac  fi  lac  veracium  con- 
folationu  porrigerct.  At  quaic  gaudium  inde  eliciant  filx- 
tanturia  nihilo  ,  {ilactancurin  re  nulhus  vengaudij  par- 
ticipe  ? 

Deinde  abfurditashuius  rei  patet  ex  irrifa  toti  orbi  fen- 
tentia  Epicuri,  hominis  voluptarij,  cuius  fedatores  veluti 
gulasventrirquemancipiaegregrusillevatesvocat  Epicuri 
degregeporcos. 

Sirenum  voceSi  d'  Circespocula  noflh  Horatiw»* 

^u/ficttmfoctjsjtultus  cupdufj^  bibiffef , 

Sub  domina  meretrice  fui(fet  turpts  dr  excors, 

Vixijjet  cmts  immundus^  velamica  bitofm^ 
Agit  ibide  Vly{re,homine  contempEorevoluptatiT,quem 
Homerus  velut  ideamciuilts  prudencise  &:  vircutummo- 
rahumorbipropofuic.  Hocveroplures  mcrico  mirantury 
quod  Epicurusomnembeacicudinemin  volupcaceconfti- 
tueric,  hominibusademericfpem  immorcahcacis,dixeric- 
quc,  nihilhominis  poft  hanc  vicam  fuperefre  j  ciim  tamen 
nihil  *eque  mortales  confoletur,  atque  credita  animae  imi- 
mortahtas ,  &;  vita  in  aho facculo  beacior.  Quare  euanuit 
ftolida  5l  bruta  hxc  dodrina  ,  necnifa  apud  atheos  quof- 
dam  &Turcas  pondus  habet-  Quiquaracione  nos  Chrt- 
ftianos  canes  vocenc,  non  oftendunc,cum  camen  ipfi  inftar 
canum&:porcorum,nihil  nifj  vencrem,&r  vencri  fubieda 
eciaminalteravitafbmnient.  Ica  pfeudopropheta  Maho- 
metillisperfuafit.  Bonos,  inquit,  Dominusinparadifum  Azoara^». 
inducet,  vbidulciffimasaqnas,  pomaque  muka,  fruclus 
varios,»^decentifIimasac  mundiflimas  muheres ,  omne- 
quebonuminaeternumpoflidebunt.  Nechaecmyfticcjfcd 
proutverbafonantjintellexeris.  Hinc&Mahometani,vci 
fuperioribusannisquidamHiero(olymaperfcripfit,pecu- ^'•^«"•■'cu»' 

Eiarum  funt  auidiflimi,  atque  illas  in  remotis  &  occultis  Brusdicnfis 

lociS  16^4« 


17^  SPECVLI  PECCATORVM 

locisdefodiunt,  vnde  habcant  ad  deliciose  inalteravita 
cumfuo  Mahomero  viuendum.  Tahs quoque  erat  ille  Cy- 

InCyclopc.  clopsapudEuripidcm,  qui  di^ebatfelouemnon  curare, 
fed  maximum  deorum fi hi cffe  fuum  ventrem :  huicfe afli- 
due facrificare. Lcnge  alitcrolim  Ethnici, quosinter  diui- 

Caton.'"     nePIatoefcammalorum  voluptatemappellabat,qu6dca 

£pift,iii.  vidclicethomines  capiantur,  vt  hamo  pifces.  EtSeneca, 
Indulgerc  ,  inquit ,  voluptati  initium  omnium  m*aIorum 
eft.  Tantum  abeft  vt  voluptatibus  aliquid  boni  ineife  exi- 
ftimauerint. Impedit enim  in  primis  voluptas  prudentiam, 

Ethic.capaj.eoquemagis,quomaiorexiftit.Qualis,inquit  Anftoteles, 
eft  ca,  quas  ex  rebus  venereis  percipitur.Namfimplex  con- 
ftderatioboni  Ipiritualis ,  quavidelicethomobeneappre- 
henderc  dicitur  &:intelligere,quam  bonum  fit  rede  vi- 
uere,  feruire  Deo,reHnquere  fjcculum,  &:  fimilia;  pcr  eiuf- 
raodi  voluptatemadmodum  turbatur,  &  impedimenta 
maxima  pcrfentifcit-.tum  quia  vehementiilima  eft,5<:  omne 
feriam cogitationem  de  rebus  cseleftibus  impedit ,  vtpote 
qusE  omn€S  anima^potentias,  velut  violentus  prasdo,  inua- 
dat  &:incidat :  tum  quiaeftinfimarum  partium,&r  nihilnifi 
quo  bruta  perfruuntur,excellcnshabet,adeoquc  ilUs  vo- 
luptuofiairimilantur:  tamparum,quamipfabruta  ,rebus 
fpiritualibusidonei.  Infpice  propius,  quia  corporis  volu- 
ptas  mentem  excsecat,  virturem  elidit ,  in  vitia  pra^cipitat ; 
corpus.&:  animam  eneruat,  naturamhumanamdedeco- 
rat;  molles ,  inglorios,  viles  &;  defpicabiles  efficit. 

Atconcedamusetiamaliquid  boniibiiatere:  quamid 
imperfedum,  quantisfordibus  &fo£toribusinquinatnm, 
quot  doloribus pf  rmixtum  ?  Quid  enim  volupt^s  edendi 
nififblatium  mokftijequam  adfertfames  ?bibendi,quam 
fitis.?V"eneris,  quamincitatiolibidinJs?proindeparesfunt 
leprofbrum  &  fcabioforum  voluptati ,  quam  fentiuntdum 
fcabuntur.  Etnefcioecquismortalium  nonmalitnecefli- 
tateedendi6cbibendi  &  carnisincentiuis  carere,quamil- 

lis 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IV.         177 
iis  feruirccura  tan  ca  temporis  ia<5tura,tanto  periculo  amic- 
tendas  fanitatis.  Nam ,  vt  veriffime  Afrorum  dodiffimus,  Tertull. 
Qnx  maior  voluptas,  quam  fseculi  cotius  contcptus,quam  ^^^'/^^PJg^ 
veralibertas,quamintegra  confcientia  ?  '     '    *' 

Ec  fanc  nulli  rei  aptius  voluptates  profanas  comparauc- 
ro,  quam  menfac  Heliogabali,  quam  adludibriumamicis 
inftrauerat,  in  qua  cibi  omnes  e  vitro  ,  ad  imitationem  vc- 
ri  tatis  effidi,iricand2c  potiiis,  quam  fedandac  orexi  inferui- 
cbant,  Alium  cibii  menfse  voluptatismagis  accommoda- 
cumnullii  inucnio,ni(i  force  poma  Sodomicica,de  quibus 
fcribic  S.P.AvGysTiNVS,prajfeferrequidemillafpeciem  Lib.ii.de 
macuritatis,  cetenimfpeciofas  cutisambitionefauillacea  Cmic.cap.j-^ 
intrinfecus  fuliginem  abfcondi,  quae  vcl  leui  attato  fu- 
mumexhalet,&:  definatin  vagum  pulucrem.  Nihil  certe 
a  voluptate  fperandum  eft  maius.    Hoc  igitur  firmiter 
ftatuamus ,  nequeingentiumdiuiciarumfpIendorem,ne- 
queeximiac  potenti*emagnitudinem,  neque  voluptatum 
affluentiam  hominibus  elargiri  poflequod  optimumeft. 
Etenim rogo  vos, fi  in omni vita  fpedaculis  &  vanitate ob-  Gampiaa. 
iedorum  pafceretis  oculos,  num  oculi  veftri  pinguefce-  cpiiU» 
rent?  Simentem  cupiditatibus,  efletne  ditior?  Siaures 
rumoribusjcfrentne  pleniores?  Sicarnemdapibus,  num 
fierct  immortalis.?  Vt  etiamfileam  alia ,  quibus  hascquas 
diximus,deficiunt,perfe£lumnulIumgaudiumefrepoteft, 
quodnonfitfempiternum;  quiaquod  aliquandonon  eft, 
ei,  vt  Ariftoteles  ait,mulcum  ad  omnes  perfedionisnume- 
ros  abfoIuendosdeefTeintelligitur.Apudlud^oyquoniam  Lcuit.if. 
concradusad  ccntefimii  diemfiniebantur  cxlegispr^fcri- 
pto,quo  temporis  interuallum  erac  breuius,hoc  lcuior  erat 
rerum iudicacura.  Quanco  igicur  viliora nobis  cii^e  debenc 
haec omnia  momencanea,  toc cafibus  obnoxia ,  quac  vc nul- 
lus  cafus  eripiatjcertc  mors  omnibusadimit.  Atqui  fi,  prc- 
tiarerum  mundanarum  breuitate  seftimamus,  vilifTima 
finc  oportct,  quasncchoramhabcntccrtam. 

Z  Hac 


178  SPECVLI    PECCATORVM 

Inatrat  in        Hac  de  caufa  optimc  monec  S.  P.  Avgvstinvs.=' 

Pfalm.j.       j^g  fperent  in  his  rebus  ,  quaetemporis  volubilitace  pras- 

terfluunt, nihil haben tes nifi, eth ^ fuit-  Quoniam quod  in 

illis  futurumeft,  ciimvenerit,  fitftatim  praeteritumjSJ 

quad  expei^atur  cum  cupiditatc,  amittiturcumdolore» 

Aaguft.       Et  fperas  in  pecunia  ,  obfcruas  vanitatem ;  fperas  in hono- 

inpralm.50.  re&fubhmitatealiquapoteftatishumanas,  obferuasvani- 

tatem  >  fperas  in  ahquo  amico  potence  ,  obferuas  vanita- 

tem.  Inhisomnibus  ciimfperas,  aut  tuexpiras,&eahic 

dimittisj  aut  ciim  viuis,omnia  pereunt,&  in  fpe  tua  deficis. 

Lib.  j.  dc     Pulcherrime  etiam  Thomas  a  Kempis :   Quod  fi  omnia  , 

imitat.c.i6.  inquit,  folatiamundi  folus  haberem,  &:omnibus  dehcijs 

frui pofrem,certum  eft  quod  diu  durare non  poffent.  Vnde 

non  poteris  anima  mea  plene  confolari ,  nec  perfrde  re- 

creari.nifi  in  Deo  confolatore  pauperum,  &:  fufceptore  hu- 

mihum.  Suntquidem  qui  voluptaces&illecebrasfenfuum 

ftarecupiunt,  &:quantumpoflunt,retinenc,  fibiqueJon- 

gaeuitatem  polliceri  audentj  fednon  miniis  infipicnter, 

quam  fi  quis ftans  in  ripa conaretur  recinere aquam  flumi- 

nis  practerlabentis,  aut  folis  quadrigam ,  quia  horologium 

fuum  a  curfu  impedire  poceft  ,  quia  mors ,  fiue  intericus, 

omnibusrebushumanisinceruenic,acqueiilasanobis  col- 

lic,  feu  pociiis  nos  illiseximic.  Quemadmodum  enimin 

fcena,  obdu»5tacorcinatocusille  cheatri  fplendor  euane- 

fcic,  &:ad  mendicabularegesprincipefque  perfonati  re- 

uercuncurjica  poftquamhuiusvicse  corcinammorsobdu- 

xeric,omnisiIlafalforum  bonorum  fpecies,&  morcalicacis 

huiusfucus  excinguicur.  Ecquemadmodum  emicanteful- 

mine,no«3:urnaECenebra2  momencodifTipancur  ricafulmi- 

Matth,  ay,    natrix  illa  ludicis  fcntentia ,  I>ifcedite  a  me  maledi^iin  ignem 

atemum  y  adumbratam  huiusvitsefeJicitate,vanam,men- 

dacem ,  adeoquc  nullam  fuiffe demonftrabit.  Quare  pru- 

Prooerb.aj»  dcntiii\mhSz^icns  montt :  Neintuearls  vinumi  (^uandofplen- 

dmrjt  in  vitro  eolQrHm ;  ingreditur  hl^de ,  fed  in  nouiffm» 

mor- 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.  IV,        179 

mordehit  vt  coluher ,  c^  ficf^t  regult^  venena  diffundet.  C aue 
(ciliccttibi  amundi  vinojhoceft  v<'lupcate,quodfplendcc 
quidem&  flauelcic,fedin  vafevitreo,  invitanempe  hac 
miTera  &  fragili ,  qua:infl:arvitri  facile  frangitur.  Ne  in- 
tuearis  vinum  hoc ,  quando  in  tali  vitro  fplendefcitcolor 
cius.-namblande  ingreditur,fuaueeftpalato&:gutcuri,fed 
in  nouifl!imomordebitvtcoluber,&:ficutbafllifcusvene- 
num  per  totam  animam  corpuique  diflf^undet.  Non  itaquc 
intuearis  initij  dulcedinem,fedfinisamaritudinem. 

Concludo  cum  S.P.AvGVSTiNo,lnquietumeftcorno- 
ftru, donec  in  vno  fummoquc  bono,  id  efl:  Deo,acquiefcat, 
adquemnon  nifipervirtutemitur.lnnocentiflJimumPro- 
phetam  lobum paupertas ,  infamia ,  irrifiones ,  fummique 
dolores  obfederant  j&tamen  ferenitatem  animo  fcmper 
retinuic,  ficcoveftigiocumlfraelitis  ingens  illudtribula- 
cionummare  pertranfiuit:vere  ftabiliterquepacatus  fuit, 
quiaiuxtaDeum^quevirtutemcolebat.Nempe^^4///fi'/>,  Pfal.jj. 
cuim  efinomenDomini  Jpeseius:  drnon  rejpexitin  vanitates^  di* 
«^«/^/^/^/^//^y.EtquaquauerfumjinquitS.P.AvGVSTiNvs,  Y^'^  ^^"" 
fevertcricanimahominis,addoloresfigicur alibi,prxcer-  ^   "P*'®* 
quam  in  cc  Dcus:  cametfifigiturinpulchris  extra  te,  &  ex- 
trafe.    Quin  ipfe  Plato  amicos  Dei tantumverisdeleda-  jn  philcb©; 
tionibusfruidicit.Ilkidiolum&:verumefl:gaudium,quod  Bj.rDardu$ 
nondecrcarura,feddecreatorefufcipitur.  &:omnisaIiun'  cpift.ii^. 
de  iucunditas,mcEror  efl:  ^  omnis  fuauitas,  dolor  cfl:;  omnc 
dulcc ,  amarum;  omne  decorum,fcedumi  omne  poftremo 
quodcumquealiuddelcciarepoteftjmoleftum, 

§ .  1 1.   An  interna  illa  quies,  folida^felicitas  in  hac  vita  ohtineri 
foffit , (^ quoufque  S.Avgvstinvs  eam  fefifederifi 

X7Triim  in  hac  mortali  vita  diuinamquifpiamvideric 

^  circntiam,qu3efumma  8cinterminabilisnoftraeft  feli- 

citas,  (olum  &  verum  bonum,  columnx,  vt  ita  dicam^Hcr- 

culeae,qua:vltiinambeatitudincm  terminantiadhuc  incer 

2  i  Theo- 


iSo  SPECVLl  PECCATORVM 

tib  2.  Dial.  Theologos  controuertitar.  Sunt  qui  illa  fruitum  veliur 
Q,if,  Moyfen,aliiadduntD.PauIum,  quidam  S.Benedi(flum. 

refert  enim  S.  Gregorius,illumquadam  vefperaad  fene- 
ftramorantem  vidiiletantamlucem,  quae  dicmvinceret^ 
omnesqueomfiino  tenebras  fugaret.  Et  in  hac  ,ait,  lucc 
omnismundus  velutfubvnofolisradiocolle^tusanteocu- 
los eius  addudus  eft ;   atque  inter  alia ,in  fplendore  huius 
corufcas  lucis,  vidit  Germani  Capuani  Epifcopi  animam 
in  fphseraigneaabAngelisincxIumferri.  Qua^rit  deinde 
Petrus,quitotusmundus  ab  eooculiscon(picipotuerit? 
Refpondet(jregorius,quiaanim2e  videnticreatorem,an- 
guftaeftomniscreatura,  eoquodperlumendiuinijmen- 
tis  intimsefinus  laxetur,tantumqucexpandaturinDeo,v& 
fuperior  exiftat mundo  &:  fcipSii.Referunt  ali j  de  alij s  San - 
d:is,  prout  cuiufque  didat  partialisdeuotio.  fed  neque  ega 
quidquameorumglorise  detradumeo.-hoc  tantumaufim 
alTerere,  fiverumeft  quempiammortalemhoc  priuilegio 
vfum,denemineidclariuseuidentiu{que,  poft  S.Scriptu- 
rseteftimonia,  quam  de  S. P.  Avgvstino  demonftrari- 
pofle;  idqueexipfius  AvGVSTiNi  diuinisingenij  monu- 
mentis,  cuiusquanta  in  Ecclefiafemperfuit  audoritas, 
tantumadconfirmationem  ilIius,quodafterui,facit.    Ec 
quamuisfententiahasc  verifimilitudine  fuanon  careat,ta- 
men  negatiuamihi  femper  vifaeft  S.SeripturascoformioCy 
&rationumponderefirmior.   Cum  enim  bcatitudo  hasc 
viribus  humanis  ,  velut opes, honores ,  ceteraque  vit ^  hu- 
mansecommodajobtinerinon  pofrit,fedafoIoDeo,decur- 
fohuiusvitas  ftadio,  velutipraemium&mercesbonorum 
operum  dcturj  euidentiffimumeft  aliquem  fimulmorta- 
lcm,  & perfede  beatum  cfTe non  poftc.  Nam  Deus ,  tam^ 
quam  agonotheta  &  munerator,  ftatuit,fixaque  lege  fan- 
ciuitjVt  prasfentis  vitaefpatiumcertaminicederet,corona 
illadepcnderet  ex  tholo  cacleftis  aulse,  quamdiuhicviui- 
aavis:atqu€adillam/quamdia  bene  viuimus,  voluit  nobis 

fcmper 


LIBER  SEGVNDVS.     CAP.IV.         iSi 

lemper  ius  tantiimcfre,non  pofleflionem j  illos  vero  qui 
inaleagerent,eodemiure  excidere.   Atque  hoepofito  de- 
cretodiuino  (quodfanexquffEmuhominiqueperaccom- 
modum)  fieri  non  potuit  vt  bea  titudinis  laurea  in  hac  mor- 
tali  vita  cuipiam  daretur.  Laurea enim  aon  datur  nifi  fini^ 
to  certamine,  neque  certamen  mortaUum  fin  jtur  nifi  cum 
vita  :  adprasmiumigiturperuenirinon  potefl,nifi  &c  vitx 
finis imponatur.  quemadmoduim  nec  quifpiam  ad  metapi. 
peruenit,nificxcarceribusegrcfrustranfieritpermedium:^ 
viamque  decurrerit.Prasterquam  quod  prsemiumhoctale 
fit,  vtomniaprorfusmalaexcludat,  nec  velvnumfecum 
pati  poffit ,  homini  in  primis  immortalitatem ,  6c  diuinum 
quemdam  fulgorem  prseflat  .•  quod  fane  minime  gentium 
€um  mortalis  vitaeftatuconfifterc  potell.Hmc  cumMoy- 
fesinltanterpeteretclaramDeiintuitionem^fiuevifionem. 
beatificam  ^ideo  quodeum  familiariter  coticsfuilTet  allo- 
cutus,  velut  amicus  amicumfaIet,remotis  arbitrisjdefide- 
raretquc  dc  facie  nouifre,  quem  voce  &:  colloquio  nouerat 
(erat  enim  ahas  Deustedus  &c  inuolutus  nube  quadam, 
qua^prasfentiam  ipfius  dumtaxat  indiearet. )  refpondit  ei 
Dominus :  Nonpoteris  vrderefaciem  meam :  non enim  'videbit  ExoL^^ 
me homo-,& 'uiuet,  id  effc ,  homo  qui  me  viderit ,  nan  poterit 
amplius  viuere,  quia  iam  erit  in  portu,  nec  deinceps  flu(5ti- 
bus  huius  faeculi  ia(flandus:  nam  dc  clara  vifione^quam 
Moyfes  petebatjhicfermo  eft  ,ficut  hadenus  perfuafiffi- 
muro  Patribus fuit.  Vnde cum  Angclus  apparuiflTet  Manue  ludic,  ijw 
patri  Samfonis ,  atque  cum  illo  fermonem  vltro  citroque 
habuifTet ,  ifque  putaret  Deum  fiiifTe^ait  vxori  fua^  iCMorte 
moriemur-.quia  vidimmDeum,Vih quidem gloriabatur lacob  Gen.ji, 
fe  vidifTe  IDeum  facie  ad  faciem  citra  mortis  periculum,  id 
efl:,  aicbat  faluam  fadam  animam  fuam.  Sedne  putes  cunv 
vidifTe  Deum  clarej  textus  fiquidemhabet:iVi?(J?^  luiiabatur 
AngelfiicumeoiqazrQ  necfaciem  eius  vidcrepotuit}  &  cun* 
AngelojtionqumDeo  ludabatur;deniqu«  noa  aliter  illum 


iSi  SPECVLI     PECCATORVM 

facie  ad  faciem,  quam  Moyfes  vidit,  ideftjobfcure.  Et 
quanta  hiecdifFercntia  Deum  videre,  &  eius  vicarium  An- 
gelum?  Vt  mirum  noiifit,(j  vrgeatur  Moyfenampliiisali- 
quid  vidiflfe  quamvllumaliumex  Piophetis.  Viditenim 
ipreDeum,reliqui  .'\ngeIos.Pr2etereaetiamip(i  particula- 
ri  priuilegio  conceflum  eft,  vt  Deum  humana  cerneret  fi- 
gura.non  quideminfaciejfedinpofterioreapparenriscor- 
poris parte.  Erat  lapis rcilTus, fiue  foramen  habens,  medius 
Deuminter  &:  Moyf^n :  dixitque  Deus  fe  abaltera  parte 
lapidistranfiturum ,  verumcamenforamen  manuobftru- 
durum,vfquedumfaciestranfiuiil'er;deindeablatamanu 
permifturumvt  poftcriora  videret.Quod  quidemalijme. 
taphorice  accipiunt,  &  vtplurimumadmyfteriumlncar- 
nationis  refcrunt:  fednonvidetur  vllanotabiIisratio,cur 
afenfu  iitterse  recedatur. 

_    .,  Poftremoquod  aliquivrffent  Deumdixifleibidem,£^<? 

ojrendam  omne  bonum  tthi ,  &  vocabo  tn  nomtne  Domini  coram 
/f,  atqueibiiatelligivifionembeatificam;  Refpondeolo- 
cum  admodum  efle  inteile(3:udifficilem&:obfcurum,fed 
ex  lequenti  capite  elucidari  fufficienter  ad  propofitum 
noftrum,  vbi,quaEhicpromittuntur,complentur:  fcilicet 

Ibid.c  34,  quod  ipfefit  DominusDeus  ,  mifericors  &rcJemens,  tar- 
dus  ad  iram ,  &  multse  mifericordia*,  &  verax:  £t  miferebory 
♦  35'  mi\mi i  cui  volueroy  dr  clemensero  in  quem  mihi  fUcuerit, 
Quianimirumomnebonum  fitmifericordiaDei,quod  &: 
veriflimum  efle  miferi  peccatores  experimur,&  (e  experros 
gaudent,quotquot  gaudet  in  arternafocietate  Sandorum. 
Quaccumirafint  :  nonhoc  agimusvt  conuincamus  Av- 
GVSTiNVM,  VidentemvidifTejVltimaque  aftedum  beati- 
tudine  in hac  vira;  fcd  eoufqueprofeci(ie,atque  idin  initio 
ftatimperfedjflimac  (uiE  conucrfionis  fuifle  confecutum, 
quo  vfque  humana  po:eft  pertingere  imbecillitas.Eft  enim 
quasdampaxinterna,^:  animiquies  ,quammundus  dare 

LUC3C1.        nonpoteft,fcdAngeli  nafcenteDominonuntiarunt,  quae 

pecca- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IV.         1S3 

peccatisnbolitisjcdomitifque  fenfibus  nosDeo  conciliat 
vnitque.EtquamuisgratuitumDeidonufitjtamenmulcis 
orationibus,vigilijs,aufteritatibus,&  heroica  charitate  id 
fibi  quafi  extorqueri  diuina  gaudet  benigniras.  Q^ando, 
fcilicet  anima  in  virtutibus  quotidie  proficiens,  concu- 
pifcentiam  fuam  purificac  ,  vfque,  inquam,  dum  (ibi  bene 
confcia  fit,atque  tefteturfcpure  &  fande  iuxta  legem  Dei 
viuere.  Et  hic  murus aheneus  efto.  1  um  vero  in  gratia  fe 
efteDei  cogitacDeofeamicam  &:filiam  ,  Deumfibi  pa- 
trem,  &  quidem  longe  amantiilimum,  qui  fummam  fiHo- 
rum  fuorum  &c  curam  &  prouidentiam  gcrit,  omniaque 
faciteiscooperariinbonum,  admaius&gratiae  &:  gloriae 
meritum.   tt  hinc  paxilla,quaj  ne  quidem  totius  mundi 
pretio,  fi  foret  vendibilis,  comparari  poceft,  intima  vifcera 
animae  fumma  fuauicate  peruadit.  Q^iare  eiufcemodi  ani» 
mam  noninepteSaraevxoriAbrahamicomparaueris.F//?-  Gen.n. 
fauiti  inquit  Scriptxirz , Dcmmu^  Saram fjicutpromifer at :  d* 
concefit-,  vocamt^  i^braham  nomenfilijfui ,  quem  genutt  ei  Sa,- 
r^,  7/^4r.Qupdnomen  rifumfignificat.lllaenim,quac  men- 
te  ex  diuma  vifitatione  concipimus,  rifum  afferunt,&: gau- 
diuminternum,aciucunditatemfpiritus.ln  hoc  autem  fi- 
lio  multiplicatiogeneris  promittitur,ficut  ftel]asca2li,quia 
nihil  deeft  illi,  qui  ficconcipit,im6  cumDauidedicit:  ^-p^, 
^odixiinahundantiamea^Nonmouehor  in  Aternum.  'X2i'cci2it- 
Qio  namque  diuini  amoris  vinculo  tenetur,  qui  eius  dulce- 
dinemguftat,vtnihileumabipfoDeo  fepararepoffit.Nec 
deledationi  rerum  pereuntium  amplius  incumbic,quihu- 
ius  casleftis  benedidionis  cognitionem  per  guftum  habet* 
Vere  dele&ationes  indexteraeim.  Namdexcera  ibipro  vo-  pfaim.15. 
lupcatis&  dulcedinis  exubcrantia  ponitur.   Hoc  Philip- 
penfibus  bonumoptabac  Apoftolus:  Taa  Chrijiiqua  exupe-  Philip.4. 
rat  omnemfenfumjimpieat  corda  vefira,  &  intelligentias  vejiras 
in  Chrifio  lefu.  Pacem,quam  Sandihabcnc  cum  Deo,duni 
&  fummaconfcientiae  tranquillicate  perfruuntur ,  nemo 

nifi 


i84  SPECVLI  PEGGATORVM 

niiiqui  illamexpcritur,intelle^u  autcogitationeafTequi 
'  poteft,  Atque  ha^cpax  cuftodiatvoluntatem&intelleAu 

veftrum,neabducaminiper  perfecutiones  &:fuggeftiones 
diabolia  re(^afide  ,iuftitia&:  fanditate.  Hocenimmaxi- 
mediabolusconatur,vtpacem  velper  confenfum  in  pec- 
catum  eripiat,  vel  ccrte  inutilibus  fcrupulis,  anxietatibus, 
moeroribus,  diffidentiainterturbet:  fimilis  callido  pifca- 
tori,  qui libenter  in aqua turbida  pifcatur; autinftar  petu- 
lantiumiuuenum  ,  quiconuiuia  nuptialia  infolentijs  fuis 
infeftant.  Quin  &  ipfa,  promulfis  quxdam  cseleftis  glorise 
eft,ideoque  S.Terefia,  virgoilIuminatiffima,illum  Ora- 
tionis  Dominicxyei[CiCu\[im:Aduemafrfgmmfuum,  fic  ex- 
plicat,quafinonaliud  ibi  iubeamuraDeo  petere^  quam 
aliquem  huius  boni  guftum  etiam  in  hac  vita,&experimen- 
tum,  quo  facilius  omnes  terrenx  deledtationes  faftidian- 
cur  &:  repudientur;  menfque  noftra  in  bonis  illis , quse  fola 
vera  bonafunt,acquiefcat.  Sedinterimfuper  hoc  conui- 
uio  diabolus  rixas  &  iurgia  frcquenter  excitare  gaudet- 
Quemnon  Sandorum  aliquado  importunis  vcxationibus 
exercuit?atque  tum  vel  maxime,fe  in  Angelum  lucis  trans- 
format ,  &  prastextus  melioris  boni  non  raro  praitexit. 

Hocbono  cumDauidper  peccata  excidinet ,  iamquc 
fibiredditus,&pra:teritorumpoenitensforet,tamfolicitc, 
Vdlm.  5r«.  tam  inftantcr  id  recuperare  poftulabat:  Reddemihi Utitiam 
ftlutaristuiy  &Jpiritu-principaliconfirmame,  Reddc  quod 
per  peccatamihi  abftuHfti,redde  quod  culpa  mca  perdidi: 
redde,  obfecro,  per  merita  eius  qui  nafciturus  eft  dc  Virgi- 
nc ,  qui  afpcrget  &  viuificabit  emortua  mcmbra pcccacis 
fanguine  fuo,quemcxnuncinfpiritucorpicioad  dextcram 
tuam :  per  diledum,  per  vnigenitum,  qui  ctiam  interpcllac 
pro  nobis,  vtperipfum  fentiamtc  mihi  placatum  .'Vtfit 
ipfe  fignaculum  fupcr  cor  meum ,  quo  certior  intus  in  a- 
nima  nam ,  quantumfaluti  mea:  expcdiat ,  vt  pax  illa  re- 
deacquas  exuperat  omnem  (cnfum.  Gonfirma  mcj^/>/>« 

fri»' 


LIBER  SECVNDVS.  C  AP.  IV.         iSj 

prtpjeipali,  fiue  principe  digno,id  eft, qui conftatiam &  ma- 
gnanimitacem  donec  :^/>/>«p/»r//>4//,  quopocioremdare 
nonpoces,  fpiricufereno,cranquilio,beato,confirmame 

Deus. 

Quantumvetohacinre  AvGvsTiNofaueric  Dei  clc- 
mencia,[&:  Iicccexigui  fxpe  cemporishocdonum  fic,  vei 
fic  camen  huius  mundi  delc(5lationibus&  brucis  volupcaci- 
bus  {ic  pocius  /acquc  indefmencer  a  benigna  Dei  manu  dc- 
pendeac]  ceftaturcopiose  atqueeleganter  S.DodoriEc  Lib.  io.Co- 
aliquando  incromictis  mein  affedum  multum  inuficacum  fefT.  cap.40. 
incrorfus,  adnefcioquamdulcedinem  iqux  fi  perficiacur 
in  me, nefcio  quid  eric,  quod  vica  ifta  non  eric.  Sed  recido 
inhxc  a^rumnofis  ponderibus,  &reforbeorfolicis,&:  cc- 
neor  ,  &:multum  fleo , fed  multum  ccneor.  Tancum  con- 
fuetudinisfarcinadignaeft.  Hicefle  valeo,necvolo:illic 
volo, nec  valeo ;  mifer  vcrobique.  Ex quibus  verbis  colligi- 
mus fandiflimam  illam  animam ,  non  cantum  firma  &  in- 
dubicata  fidcDeumapprehendifle,  atquecognouiflre,fpc 
foHda  &c  ardentiilimain  illum  fc  erexifle ,  charicatcdile- 
xiffe,  cocoqueafteduconiundiflimumfuiflTc  ;  fcdinfuper 
aliquid  fuifle  expcrcum,  quod  no  cft  fas  homini  Ioqui,quod 
cfFerriexcracordisconclaucnon  dacur.  Qjiod  &ille  ex- 
periebacurcumdicerec:^g^Awf  dile^atabernacuUfUADomi'  Pfaim^Sj; 
nevirtutum\  concupifcit dr  deficit  animamea  irt  atria  Domim, 
Ec  iWt^Satiseft Domirteyfatis  efl.  Nequc  diu  humanamorca-  S.Xauerius, 
licas  affluentiam illam  cacleftis gaudij (uftinerc poceft  ,  ni- 
mis  cito  exigui  cordis  anguftias  occano  inexhaufto  diuinas 
dulcedinis  obruuntur.Sed  an  hicNicolaumToIcncinacem 
filencio  prasccribo  ?  Illecum  vicam  fandiflimamagcrcc,  Surfusinvf- 
incredibiHvolupcaceinanimaperfundebatur,idquetum  wems,  lo, 
velmaxime  ciim  mecam  fpedarec.Nam  fex  anceobicum   ^^^"  * 
menfibus,  quoc-nodibus  ance  preces  macucinas  hymno- 
diamfuauiflimampercipicbac,  quaadco  rcficicbatur,  vc 
idQntideme\cla,mavet:CupiodiJfolui^dreJfecumChriIfo.De-  phiHp.i; 

A  a  nique 


1$^  SPECVLI   PECCATORVM 

nique  cum  crgaftulo  carnis  anima  folueretur,  exultationls 
&falutisvoxaudiebatur:  cumque  adftantesabeoquaere- 
rent,  quae  noui  gaudijcaufaforet.^  refponditljctabundus, 
Dominus  meus  lefus  Chriftus  (ux  Matri ,  &  noftro  Patri 

Matth.z5.  Av G vs TiN o  innitens  dicit mibi :  Buge  firue  hene  ^fidelis^ 
intraingaudium  Domimtui.  Hxc  eftmagna  multitudodul- 
cedinis  tu2EDominc>quam  abfcondifti  timenubus  te.Hie- 

p  (1:    d     ronymusquoquedefeteftatur,quodpoftquotidianosge- 

Euiloeh.  mitus  &  multas  lacrymasy  poft  caelo  inhaerentes  oculos» 
nonnumquam  fibi  videretur  agminibus  intercfte  Angelo- 

Gaiu. I.  rum, & laetus gaudenfque  cantabatj  Poji tecurremm  inoda' 
rem  'vnguentonm  tuorum. 

Contigitetiam,vtimminente  die  ,  quo  B.  Monicaex 
hacvitaeratexitura,AvGvSTiNV&  recensadhucabaptif- 
mo,&illaftarentapudOftiamincumbentesad  quamdam 
feneftram,vndehortusintra  domumprofpedabatur,  vbi 
remotiaturbis  poft  longiitinerislaboreminftaurabant  fc 

Lib  9  Conf  nauigationi.  Tunc,  inquit ,  colloquebamur  foli valde  dul- 

capao.  '  citer,  &practeritaobliuifcentes,  m  eaquac  ante  funtin- 
tenti  ,quaercbamus  inter  nos  apud  prasfentem  veritarem, 
quodtues,qualisfuturaefletvita  a^terna  Sandorum,^«4w 

i.Cor.t.  tifc  oculus  vidit ,  nec  aurls  audiuit ,  nec  in  cor  hominis  afiendit. 
Sed  inhiabamus    cre  cordis  in  fnperna  fluenta  fontis 

Pfalinejf»  tui ,  fontls  vitA  ,  cjui  efi  apud  te ,  vt  inde  pro  captu  noftro 
afperfi  ,quoquo  modo  rem  tantamcogitaremus.  Cum- 
que  ad  eum  finem  fermo  perduceretur  ,  vt  carnalium 
fenfuum  deledatio  quantalibet ,  in  quantalibet luce cor- 
porea,  pra&illius  vitaeiucunditate,  non  comparatione,  fed 
necGommemorationequidemdigna  videretur:erigentes 
BosardentioreafFeduinidipfum,perambulauimusgrada- 
tim  eundVa  corporalia,  &:  ipfum  caelum ,  vnde  ibl ,  &  luna , 
&ftellaeIuGentfuperterram»  Etadhuc  afcendebamusin- 
terius  cogitando  >  &  loquendo  te ,  &  mirando  opera  tua. 
Ecvenimus  admentesnoftras,^  &:tranicendHnus  cas,  vt 

atiin^ 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.I7.  ,37 

Mftingeremusregionem  vbertntisindeficientis ,  vhipafcis  ifrael 
m  Aternum  veritatis  pabulo  :  &  vbi  vita  fapient^acft,  per 
quam  fiant  omniaifta,  &quaefaerunt,  &qua:futurarunt, 
Etipfanonfit,  fed  ficeft  vtfujt,&:ficcritfemperj  quinpo- 
tiiis  fuifle ,  &:  futurum  effe ,  non  eft  in  ea ,  fed  effe  folum  , 
quoniamascernaeft.  Namfuifte,  &futurumefte,  noneft 
aeternum.  Etdumloquimur,  &inhiamus  iWi ,  attingmus 
eam  modice  toto  /^«rtfr^/ftf^&fufpirauimus,  &  reliquimus  ibi 
religatas  primitias  fpiritus,&:remeauimus  ad  ftrepitum 
orisnoftri,  vbi  verbum&incipitur,  &  finitur.  Etquidfi- 
mile  verbotuoDominonoftroinfepermanentifinevetu- 
ftacc  ,  atquc  innouanti  omnia  ?  Etpaulopoft  :SicutnunG 
cxtendimus  nos,  &:rapida  cogitatione  attingimus  seter- 
nam  fapientiam  fuper  omniamanentem;  fi  continuetur 
hoc,  &:fubtrahanturah£evifioneslongeimparis  generis, 
&haecncnrapiat  &abforbeat,  &  recondat  in  interiora 
gaudia  fpedatorem  fuum,  ^^/  talis fit femfiternawa  ,  quale 
fuit hoc momentum  intelligentid ,  cuifujpirauimui.  Nonnc  hoc  Match. if, 
cft,  intraingaudium  Domini  tui  ?  Etiftud  quando? 

Ex  quibusiocisfi  nonconuincimus  S.  Patrem  noftrum 
hic  vidjfte  diuinam  elTentiam  f^quod  tamen  valde  vult  Co- 
riolanusnofter,;  certe  nemo  iucritinficias,ilIum,inftareo- 
rum  ,  qui  cum  fpongijs  aqua  mibutis  ftatafacrificia  quot- 
annis  fa<5turiconfcendere  confuerantOlympummontem, 
fuperafle,  atquenota-sibiquafdaminfcripfifle^quasrerum 
foblunariumvarietatesnondeIent:fenfit,inquam,quodiI- 
H  ncmo  mortalium  rollere  potuir,  nulla  turbatio  confun- 
dere:  fenfit  ibi  puram  &  defsecatam  auram ,  &  folem  illum 
caeleftemmiroquodam&  indicibili  fplendoreradiantem. 
Libetveroetiamhicpaulifper  lubfiftere,&mentisaciem 
reflt  ^erc  ad  rerum  primum  exordium ,  atque  aliqua  crca- 
tionispartempropiuscontemplari;  vnde  mihi  fimilitudo 
oppido  venufta,  &  apprime  propofito  noftro  deferuiens  Lib.  z.de 
clucet.  S.Pater  AvGysTiNvs  fcribit,volatilianonvolare  Genefiad 

per 


Aa-  --*"^^'- 


i88  SPECVLI  PECCATORVM 

perfublimem  aeremqui  ferenus  tranquillusquc  eft,fed  per 
hunc  turbidum  &:  craffum,  terrx  proximum,qui  excipit 
omnes  vapores  terra^  &  maris,&  in  quo  pluuisc  cocrefcunr> 
itavtcaeius  parsaquapotiiisextenuata,quamaerefrcvi- 
deatur:  atque  ita principium  ex  quo  fadasfunt  aues,&  ha- 
bitaculumearum,{imile,acfereidemefle.  Quo  locoinfi- 
nuat  S.Doftor ,  natatilia  &c  volatilia  fada  effe  ex  aqua ;  illa 
ver6excra{raquaEinmariflu(^uat;h9cextenui,quseinacrc 
voHtat;quod  non  parum  cum  earum  natura  confonarc  vi- 
dctur.Sedmirumahcuiprimafrontcvidebitur,qu6daqua 
fluida  fit  &  frigida,  aues  vcro  folidx  &:  Ciccx  (ubftantiae. 
Atquiobfcruandum  cft,resnon  ex  {imilibusjcd  contrarijs 
fieri,  ncquc  cas produdas  ex  aqua  manente  tali ,  fed  ex  al- 
terata: qucmadmodum  fal  licet  tcmperie ficcus  fit  &:  cali- 
dusjtamcncxaqua  fit,  &:faciIemaceratusinaquamrefol- 
uitur.  Similitudoetiamquamaues  cumpifcibus  habentin 
pluribus,&:inquibus  abalijsanimantibusdifcrepant,vtro- 
;  rumqueidemortusarguitprincipium.  Vtraqucenim  funt 

ouipara,vtraqucveficacarcnt,  &  partimnuIIo,partimexi- 
guo  vtuntur  potu.  Terreftria  omnia  habentveficam,  8c 
largiiis  bibunt.  Porrofquamie&pcnnx  adaquamviden- 
turpcrtinere ,  piliquadrupedum  ad  terram  :  generanrur 
enimex  fuliginibus  ,  quarum  eft  rcrrea&cxuftanatura: 
fquamarumvero  &  plumarummareriaaqua  eft,vnde  Sc 
^t  m^^'  ^^^^  ^°"  mingunt  ,  fed  teftc  Ariftocele  vrina  illarumin 
«ap.  7,  *  plumas  tranfit.  Qjaaeomniatantumcofincdidafunt>vt 
probemusaues  exaqua  inprimacrcatione>a  folertiihma 
atque|omnipotenteilIoopificeeffeprodu6baSjatqueinhoc 
AvGvsTiNVM  cum  auibus  haberc  fimilitudinem  quam- 
dam,  quod  6c  ipfum  tum  maternas,tum  propria^,quas  antc, 
&  inipfaconuerfioneabundeefFuditjlacrymse  in  auem 
l^jjj^  j^;  Euangchca,  (cuiushabitatioinramisarboris  finapi)  trans- 
formarint.Itaquecxfalutifcrohocpoenitcnti^balneopcr- 
fpicaxilla  aquila,  qua:  tam  fixe  altiiHma  quasqj^iuinitatis 

myfte-. 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.IV.  189 

myftcria  mfpexitjemerfic;  quemadmodum  Olaus  Magnus  l,(,  ,g^ 
fcribiccircainfulas  Orcadasin  marecadere  qusedam  ex 
arboribus  folia,  quas  in  anes mirabili mecamorphofi  crans- 
eiint.Quidvcr 6  homo} folmmquod^venfo  rapitur.AYGWSTi-  lob  ij. 
Nvs  ergoeiufcemodLfolium,rapcus  priiis  0'mnivenco  do- 
drinas  in  mare  amariflimac  concritionisincidit,arque  inde 
nouo  Scadmirandomiraculo  auiscandidiflimaeuafit,  fe- 
ipfum  terrse  (ubduxir,  &;in  altiffima  diuinas  contemplatio- 
nis  fublimitate  coflitit.necnon  ab  oculis Lia:  lippientibus, 
pcrpetuoqueaqueumhumoremfundentibus,adpulcher- 
rimse  Rachelis  fuauiilimos  amplexus  admifTus  eft.Iure  vero 
meritiflimo  tum  illudDauidicumvfurparepoteratr^/^/wi^  P^al,  12^, 
itojlra  Jiaa pajjer  erepta  ejl  delaquto  venaf^tiumyquiz  iam  om- 
nia  impedimentafanctiorisvitaeprzEciderat,  &  plcniffima 
fpiritus  libertate  fruebatur,laqueis  hoflium  hberatus,&  ab 
impetueorumfecurus.  O  beatiffimamaueml  odiuinam 
aquilam!  quac  nidum  tuumin  ramis  faniStiffimas arboris  vi- 
taE,idefl,ftabilitatefidei  Gacholic5E,collocafti  j  protegerti  EccIki^» 
fub  tegmine  illius  aferuore ,  d^  in  gloria  illim requiefces.  V  er c 
heatmqui  requiefcis  iuxta  domuDei.drin  parietibmeimjigens 
falumijtatuiBi  cafulam  tuam  in  manm  illim ,  &  requiefcent  in 
cafula  tua  bona  per  £uum. 

Q.u6daHquodeiufcemodibonumfjc,teftaturcriamde- 
uotus  &  vere  Deo  carus  ille  Thomas,  Non  qualis  beaticu-  V^-  S*  de 
do,inquit,  videtur&laudaturaftultismundi  amatoribus:  ^™^-*^'C.i«, 
fcd  qualem  cxpedant  boni  Chrifti  fideles ,  &pra?guftant 
interdum  fpirituales  &  mundicorde,  quorum  conuerfatio 
in  caclis  eft>anima:Cbriftianae  eft  exoptanda. 


Aa  5  CAPVT 


15)0  SPECVLI    PECCATORVM 

CAPVT     QVINTVM. 

f^ityiVGVSTiKVS  adeo nulkm m rehus creatis^ relim 
Bo  Creatore^qmetem  inuemtytettam  maximam  yhtque  ^ 
amantudimm  f^  mokHias  expertm  fit.quofe  ad  Deum 
feremem  omms  hQnifontem  cttimreciferet. 

THEMA  CONCIOM. 

xJHultaflagelU  peccatorls,  Jperantem  autemin  Tfomim 
miferkordia  circumddbit.    Pfal.^i. 

VM  fugentem  adhuc  puerulum  nurrices 
cogicant  abla(3:are,  pro more  habent  vbe- 
rumpapillasfinapivelalio^mariorirucco 
ob]mere,vt  citra  magnum  eiulatum  difcac 
mammamrerpuere,malitquelad:ecarere, 
quamamaritiemexperiri.  Itainexhaufta 
diuina  bonitas,cum  Avgvstinvs  diutiiis  cergiuerfaretur 
infanam  hanc  rerum  iUicitaruth  dulcedinemrelinquere, 
aderat  mifericorditer  faeuiens ,  &  afpergens  amariflimis 
euentisomnesillicitasiucundicatesip(ius,vttandemqux- 
reretfineofFcnfione  iucundari:  adeoque  fiuit  cum  csedi 
virgis ferreis  ardenribuszeh,&  fufpicionum,6ctimorum, 
&irarumatquerixarum.CumqueaIiquandograui(Iimum 
.^  ^  c  fcelusinipfa  Ecclefia  perpetrarefacrilegusfornicatorde- 
cap.i,  creuiliet, grauiliime mtus m  animo  a  Deo  cselus  elt.  Lc cir- 
cumuolabat,inquit,  fupermefidelis  a  longe  mifericordia 
tua.  \nquantasiniquitatesdiftabui,&:  facrilcgam  curiofi- 
tatcmfecutus  fum;  vt  deferentem  te  deducerct  me  ad  ima 
infida  &  circumuentoriaobfequiadsemoniorumiquibus 
inunokbam  fada  meamala^  &  in  omnibus  flagellabas  mc. 

Aufus 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  V.  i^i 

Aufus  fum  etiam in  celebritate  folemnitatum  tuarum ,  in- 
tra  parieres  Eccle/ise  tuae  concupifcere,&:  agere  negotium 
procurandi  frudus  mortis,  Vndeme  verberafti  grauibus 
poenis.  Sed  nihil ad culpam  meam,6  tu pra^grandis  miferi- 
cordia mea!  Deus  mcus,  refugium  meum a  terribilibus no- 
centibus:  inquibusvagatus  fumprsefidenti  collo,alonge 
recedendo  a  te,  amans  vias  meas,&  non tuas  j  amans  fugi- 
tiuam  libertatem. 

Non  ideo  fane,qudd  omnium  rerum  Conditor  huic  altc- 
rivequidpiaminuidcateorum,quae  hominiscausaefFecitj 
fednecontingat  filios  Adam  feduci  vitiorum  dulcedine, 
nec fint  creaturae in mufcipuUm fedibminjipientium.  In  mu-  Sap.x^» 
fcipulaenimfpargiturpoUistriticeus  ,  aduftum  laridum, 
vel  fruftum cafei ,  quo  mures  pelliciuntur :  creatura^  quo- 
quevnaaliquapartefuntdeledabilcs;  fedneillobreai  & 
fallaci  melle  mortalium  abripiantur  animi  ,  indiuiduos 
Deus  comites  ireiuffitkbores&:  cordolia^   Vbivber,ibi 
tuber;vbi  mel, ibifel.   Dicunturaveteribus,  qui  optima 
morumprasceptafabulisincruftabant^IoueiudicelitigafTe 
voluptas  &c  dolor ,  in  qua  lite  neque  illa  huic,  neque  hic  illi 
ceflurus  videbatur.  Quodvbi  aduertitlupiter,  fubftoma- 
chans  ait:  Bene  eft,  ego  vos  ita  componam,vtdirimi  ne- 
queatis.  Quo  dido^adamantino  vinculocolligauitdifli- 
dentes.  Inde  ergonumquam  non  fimulfunt.  Idemque  ap- 
probat  Sapiens:  Rifm dolore mifcehitur ,  (^extrema. gmdijlu-  „       , 
iim  occu^At,  V bi  tamen nota  quod  non  dicat,Dolor  mifce- 
bitur  rifu}  namfrequentiflime  dolori  non  fuccedit  rifus,fed 
vni  dolorimaior  dolor  fuperuenit,&huicaliusmaximus. 
id  quod  patientifiimo  lobo  conrigit,prout  confideranti  fa- 
cilc  jpatebit:£ed,  Rifis  dohremifeebitur)  quia  rifus  num» 
quam  ita  placideaduenir,quin  ftatim  fuperueniat dolor, 
qui  eiadmifceatur,eumque  extinguat. 

Cerne  rofts  Paphias ,  iun  iia  omnihm  horrida  fbim  efit  Bern .  Bai^ 

Qmnihuiat^mismnfuaiHnCiArofaeft,  ^^* 

Quo. 


Orca;  1. 


191  SPEGVLI  PEGGATORVM 

Quocumque  oculos  conucrtas,ad  fumma,imajprofana, 
{acra;priuata,publica:melvbiquefelletemperatum  inue- 
nies,&  quidemita,  vtamara  multomaximafint.  Quod 
prandium^qu^  coena  efl:,cui  fuum  non  admifcetur  acctum? 
ItafemperBacchanalibus  proximus  hseretdiesGinerum, 
&  Isetum  Pafcha  triftiiTmia  Parafceue  indifcriminatim  an- 
tecedit.Quamcommodeporro  AvGVSxiNoidacciderit, 
teftatur  de  feipfo  fequenti  Emblemate.  Cum  enim  anima 
eiusinftarmeretriculsE,qusEapudOfeamdicebat  :  Fadam 
poji  amatores  wm,diceret,  Fruar  deIicijs,inebriabor,&:  fa- 
tiabor  libidine,*non  verbis,fedreipsa  diuinitusillirefpon- 
[iimt{\:Propfer  h0c,vt  te  auocem  &:  cocr  cczm  ,ecce  egofepiam 
viam  ttiamjpinis.  Perfequere  ,  vt  libet ,  voluptates  tuas , 
fed  non  apprehendes  .-quseres  ,  &  non  inuenies.  Atquc 
tamdiu  te  durisexercebo  ,donccfatearisomnibusrelidis 
melius  efle  fequi  Dominum  Deum  tuum,  fponfum  ani- 
mse  tu*e,prae  cuius  amore  reliqua  funt  adulteria  &  fcor- 
tatioDcs. 


^anto 


LIBER  SE0VND7S.  CAP.V.  ^^^ 


Bb 


iM  SPECVLI  PECCATORV^ 


'^uanto  felle  mihi fuauitatem  iHam,  ^  quAmhonm 
afperfftil         Lib.^.ConfelT.c.i. 


Spicula  quod  geftent ,  arcent  examinafures-^ 
Non  cuiuis  rafitur  quod  rofa  ^Jpinafacit. 

2^e  placeant  nobts  qud  mundus  mella  frofintity 
JEelU  hnua  mtdto  mifcuit  illa  Deus* 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  V.         19^ 

Id ,inquam>  maxirao  fuo bono expcrms  eft  Avgvs ti- 
Nvs.  Deus  pungebatrenfum  vulneris  animac  eius ,  vcreli- 
^is  omnibusconuertereturadfe,  aflliefceretque  pani  illi 
folido  (quoniam  valdc  famelicus  vcritatis  erat  j  &  fuccu- 
lento ,  qui  eft  fumma  veritas  cognita&:  amata.  ^uem  ,in-  Cap.it, 
^uic  Ifaias,  decebitfapientiam  \^  queminteUigerefaciet  au^ 
ditum  fabla0atoskla6ieyamtfosab  vberibuf.  Neque  enim  pri- 
us  homo  rerum  caeleftium  5c  fublimium eft  capax  ,  qui foli- 
duscibuseft,  quam  lac  confolationis  humanac  incepcdc 
faftidire.Idcxpcriururquiconuertendis  ad  fidemCatho- 
hcam  infidclibus  allaboranr,  tumfacileilloscajleftcfidei 
lumen  in  animu  admittercjcii  a  prioris  vita:  iiccntia&  vo- 
luptatibus  paulifperabducicceperint.  Veriffimum  quide 
cft,  quod  mundus  &c caro  fint  /imiles  lenoni  &  lenae,  mifc- 
roque  peccatori  continenterperfuadeant:  Veniyinebriemur  Proa^jp, 
njberibuSi  ^fruamur-cufitis  amplexibuSi  donecUlucefcat  diesyid 
eft,quamdiu  opportunitas  ftnit.  Sed  Dcusvbcraillaaloc 
&  abiinthio  afpergit ,  quo  animos  fugcntium  aucrtat ,  & 
naufeaminducat.Namficut  uuaaccrbadcntibus  tormen-  Auguftfn 
tum  cft  ,  &  fumus  oculis ,  (ic  iniquicas  vcentibus  ea.  Cui       '°"*** 
vmquammagisaccidcruntomniaadnutum,  quamfuper- 
biflimo illi,quem rex  AflTuerus exaltauit  de  ftirpe  Agag?  Et  g/^i,  , 
fofuitfoliumeiusfuper  omnesprincipes,quoshabebat.  Cun^ifer- 
uiregisj  quiinforibmpalatij  verfabantur,fleBebant  genua  ,  df 
^dorabantK^man.Y.x.  tamen  quantaamaritudine  ilhomnes 
honores,  deIici£E  &  voluptates  conftiteruntiita  quidem,vc 
ipfemecnihiIiomniaduceret,quibuspcrfruebatur,fuauia, 
prae  vnare,  cuiusmoriicabaturfelle.  &quantuIareshiKC 
erat  ?Nimirum  quod  Mardochaeus  palatium  ingredienti 
&:egredientinonairurgeret,necpophtempr9tcreuntifub>- 
^  mitteret,  qugdlegediuina  facere  vetabatur  .  §^apropter  Efih,f, 
indignatusefi  valde^d^  difimulatk  ird,  reuerfmin  domumfaamy 
conuocauit  adfe  amicos^^  Zares  vxoremfuam » (^  expofuit  illis 
magnitudinem  diuitiarumfuarum,filiorum^  turbAm,&quanta. 

Bb  2,  €um 


3D^^        SPECVLI  peccatorvm: 

€um  doriafufer  omnes  pincips  c^  feruosfuos  rex  eleuajfet.  Tt 
pofhdc  ait :  Regina,  qucqi  EHhernullum  alium  vocauit  ad  conui^ 
uium  cum  rege^frdcter  me:afudquam  etiam  cras  cum  regefranfu- 
rmfum.Bt  cum  hac  omnia  habeam.nihil  me  hahere  puto  quamdiu 
i;idero(JMardoch£umIud£um  fedentem  anteforesregias.  Ecce, 
quanfaeminenria,quampro(perorerum(uccefluiquantis 
gaudijshic  Palatinusfruebatur;  attamen  quia  prxanimi 
impotentia, &  immani  faftu  concoquere animo  non  pcte- 
rat,qu6d  vel  ab  vno  Mardocha^o  prseteriretur  quafi  incog- 
nitus  ,  quantumfellis  ,quantum  cordolij  &:  laborumom- 
niailla etia.m melhtiffima  admixta  habebant ?  Pius  exigua 
inimopede  ha^rens  rpinacruciabac,  quam  tanta  Aflueri 
potentiadarepolTetboni.  Vfqueadeonullaeft  (incera  vo- 

Ouidiusin    luptas, folicitumfemper aliquidlaEtisixiteruenit. Potcrac^ 

Mctamorph.  ^^^^1,^3  luuenalis  vfurpare  : 

Satyrio.  Ejl  rebus  Utismaior  menfuramalorum. 

Doarja,  Hinc  S.  Dorotheus  animum  peceatcris  morbidb  corpori 
comparat :  Vtcorpus,  inquit ,  melancholicum  &:  diftem- 
peratum,continueabipra  mclancholia&  diftemptrantia 
vritur&:  affligitur:  {icanimavitij5fubieda,quantamlibcc 
infehaberevideatur  dele£tationem  &l  voluptatem,  fem- 
peramaUtia&  iniquitateiuatorquecur,  atque  in  perpc- 
tuo  angore  ,  dolore  &:  amaritudine  eft.  Idem  ceftatur 

Cap.2i.  Ecc\eijia{i.icus :  Fiapeccantiumcomplanataelilapidih^  iC^in. 
^ne if/orum infiri.  id  cft,  vcDionyhus  Carthuf.  exponic,via 
falebrofa  jConfragofa,  (iueafpera,  in  qua  mulca  faxorum. 

OCcx  a.  impedimenca.  iuxca  illud  Okx ,  Eccefspiam  viam  tuamjpi- 
»/^,nefcilicecexcrres,  S^addecerpendos  vicinorum  hor- 
torumfrudusrapiaris.  Alludere  videtur  admorem,  quo 
iuxta  viaspublicas  pomariafepibus  contra  viacorum  petu- 
lanciam  muniuncur.  Quancumeciamipla  Vcnus  ,  quam 
tamenmulcimorcalespucanc  omnium  dulcifliraam  vo!u- 
pcacem, acrimoni^e&fellishabeu,  ceftancur  mfames  illi 
moibi^paupertasjhwbetudo ,  dc  ftuporanimi ,  accelcraca 

deni» 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.  V.         197 

denique  mors»Perieruntprodigo  Euangelico  vniuerfapa-  Luc.iy^ 
rerna  bonanonnaufragio,non  ^Egritudine,  non  bellojnon 
fubitaneoaliquocafu;  (cdviuendoluxurioshhonoxis  famsc- 
^ueiaduramadijc,  &pasne  fuicvt  famenecaretur,  nifi 
porcorum  cotigiflet  fieri  fimul  &:  cuftodem  &  conuiuam, 
Vt  prudencillime  Demofthenes  Laidi  mcretrici  pro  vna  • 
nodedecemmillia  drachmarum  poftulanci  refponderic* 
Tanti  foeniterenonemo.  Sciebat  enim difertiflimus  Graeco- 
rum,inhoneft£e  volupcatiindiuiduam  comicem  ire  poeni- 
tentiam.Quis  vmquamobfcoensehuicDeiEvelhoramyVel 
momencumieruiuic,  quem  non  ftatimhuiusimpurae  pu- 
duerit  feruitucis .?  Gerte  magnus  ille  Perfarum  domitor, 
non  dubitauit  veneream  voluptacem  breuem  epilepfiam 
appellare :  morbi  eft  genus  hominem  mence  aIienans,om- 
nefqueanimiimpediensfuncStiones.  MagnusquoquePhi-  Arift.Rhee, 
lofophus  Venerem  amenciarpriefe£iamappellauic,  icavc  "^*  ^^' 
nullusfe  iftabrucadeledationeobledarepoinc,  quin  vna. 
arnencixincommodaperfencifcacMala,  ofuperilcopula- 
tio,  vcilla  fimuHint  Venus&:  amencia.  Ecquis  non  menrc 
Gonftare,fapiens,fuusqueetiamfineifta voluptate  ,  cfFe 
malic  ?  Ec crimine  ab  vno  difce omnes ,  ^uocq^uoc func  vitsc 
huius,  volupcaces» 

Opcime  adremaicPfalmographus  '.LMtdta  flagelk  -pecca-  Pfalm.ir, 
/mV,  quibusmagnus&:  benigniflimuspacerfihos  fuos  de- 
terrec&auocacabillicicis:  (perantemautemin  Domino mife- 
ricordia  circumdabit^id  tdyomnQ  bonumilli  veluc  veftime- 
tumcircumponetur.Audi,  quiddedel-icijs&  volupcatibus 
huiusfxculiilliipficeftencur  ,quicancoftudio  cas  fe£tati 
funt  ,  tam  magni  fecerunt  ,  tam  ftudiose  adharferunt;^ 
idquevicmaiammortc,quandodecretorrusadeftdies,  &: 
nullumfagiendi  fupereft  tempus,  nuUusmimo  locus, 

Sed  ver£  voces  tum  demtimp6iore  a  b  imo 

Eliciuntur  :■ 
Lajattfumf^s, inq^uiunt, if^ via iniquitatis ^  ferditionts^  ^ am-  ^^F» 5"*^ 

B  b  3  huhuma^ 


i^t  SPEGVLI  PEGGATORVM 

huUmmmviasdiffcileSiVkm  auteDfimmiignorauimus.^t  quo- 
modoviasdifficiles?  vtvelficoccafionem  arripereot  illas 
relinquendi.  QuodnonIeuediuina:,etiamerga  perditiffi- 
mos  moribus  homincs,  benignitatis  argumentum  eft* 

§.II.  E  contrario  li<h  uirtutumextrcitiafuisetiammok' 
lefiijsnon  eareanty  interna  tamenanimorum  eonfolatio 
longe  frAfonderat, 

TOfEque  adcxlumautvirtutemfcanditurnifiper  fcrupu- 
ios  fcopulofque,  «^fudorem  antelocum  vircutis  Di 
pofuerunt:  &  iuxta  commune  GrsEcorum  adagium, 

D/  lahoribus  omnia  vendunt. 
Quo  fignificabant,  prsecipites illas  rupes  &  difficiles,  quas 
virtus  inhabitat  ,  non  adirinifilaboriofoirinere.   Vnde 
Romani^  vtaltius  Uberorumanimis  virtutis  amorem  im- 
primerent,atquehorrorem  Iaboris,quivirtutibusadnafci- 
tur,mitigarent,im6  neceflitatem  ftrenue  agcndioftcnde- 
rent5  duplex  templum  aedificauerunt ,  feu  finxerunt ,  prius 
Laboris,aIterumHonoris;quaequidemita  ftruda  eranr, 
vtnemo  ilhid  Honoris  intrare  pofTet ,  nifi  Laboris  priu^ 
bdio^'  ^     prefliiTet.  Siliusltalicus  virtutemhis  verbis  loquentem  in- 

Punico.        <iucit.- 

CaHamihidomus ,  ^eelfofuntcolUpnateSy 
Arduafaxofoperducitfemitacliuo^ 

%^fferafrincifio moxcelfu4  ab  alto 

Infra  te  cernes  hominumgenus. 
Necabfimilidecaufadodaantiquitas ,  Mufas  inParnaflxs 
iib.i,offic.  montecollocauit.  EtCicero  deliberantcmexXenophon- 
ceinducit  Herculem,an  amoenavoluptatis,  anvero  afpe- 
ramvirtutis  viam  infiftere  expediat  .'^Sed  nuncetiam  ad 
Mauh.7.     facraveniamus.  ^g^^w4»^«/?^,inquit  Saluator,^<7r/^,d" 
^rBaviaeflyqu^ducit  advitamX  Quomodo,  oDcus  tporta 
^r^4,vbiregnum  tuum  tam  amplum,  vbidomustam  ca- 
pax  ^  magnifiea  ?  Ecqua:  harum  exiguaru  portarum  cum 

fpatio- 


ANg. 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.V.  v^^ 

fyatioflimo  palatio  ,  fiue  etiam  ciuitate  proportio  ?  ^ 
faucifuntqmimenMn4€am.  Quafi diGat,Difficulter  inueni- 
tur  ,  6c  quamuis  inuenta  fuerit,  non  (ine  moleflia  ^  com- 
prcflfione  trandtur.Teftanturid  totilluftresanrmx,  atque 
in  primis  lfaias,Ieremias,Machab2Eiex  vcteriTeftamento: 
ex  nouo  loannes  Baptifta,  PauIus,Bartholoma:us,  qui  noa 
nificaputvel  pelkmtotius  corporisexutiintrarepotue- 
runt :  teftes  omnes  Apoftoli ,  quibus ,  vt  hanc  portam iH" 
crarent,  incidendafuit  omnisfpesrei  temporariz, 
Fafria  Unquenik  &fUcms  vxor. 

Ex  quatuor  ^artihus  difficultas  virtutts  nafcitur* 

juftize  autem  huius  portar  nafcunturex  neceflitate 
'poflidendi  quatuor  virtutes,  fcilicet  fidem,fpem,  cha- 
ritatem  &:  humilitatem:  quas  ardse  funt,  atque  exiguam 
in  fe  longitudinem  &  latitudinem  habent ,  vt  mox  patebit. 
Correfpondcntautemhasquatuor  virtutes  quatuor  portx 
partibusj  fides  &  fpes  vtrumquelapidem  kteralcm,chari- 
tas  fuperliminare,  liumilitas  limen  conftituic 

Fides  viam  ar^am  adc^tum  reddit, 

QVam angufta  inprimis &  accifa  fides» quam  fignanter 
auiditati  humanas,  cuiinnatumeft  teftePhilofopho 
vel  lcire  perdemonftrationes,vel  minimumper  rationcs 
admodumprobabilcs,aducr{atur/PluraenimPhilofophiac 
naturalis principia  elidit:  £x nihilo  nihil  &t :  A  priuatione 
ad  habitum  noadatur  regrcflus: Accidentis  efle  eft  ineffe.* 
Mundus eft  asternus:  Qux funt eadem  vni tertio ,  funt  ea- 
dem  interfeiOmnis  fubftatia,  maxime  rationis  capax,non' 
fobfiftit  in  alia.  Praetereaiubet  nos  credere  SS.Trinitatc, 
Incarnationem  Verbi,&  omnia  qua£  hancfecuta  funtfalu* 
i:isnoftraemyfteria,carnisrefurredionem  ,  aBtcrnitatcnl 
pcenarum.  His  adde:  vitanda  efteomnia  peccata,  vt  etiam  ^, 

dcverboouofo  reddendafit  ratio ;  &fiquisin  peccatum    *"  *-  ' 

mor- 


ioo  SPEGVLI  PEGCATORVM 

morcaleprolaprus  fuerir,confitendumefreSacercloti:ope- 
ra  bona,quantumuis  laboriofa  &  difficilia,effe  facienda,  fi 
a  Prselatis  prsErcribantur  :  regnum  cselorum  efle  bonis 
operibus  promerendum,  vt  coronam  iuftitise  &:  mercedem 
laborisrEcclcfiafticisfacrisque  hominibuscaslibatum  efle 
colendum:  votaMonachorum&fandimonialiumeflefer- 
a.Cor.xo:  uanda.Nequetantiim  prsecipitvt  credamus  incaptitiitatem 
tedigentes  omnemintelleBumin  ohfeqtdum  Chrijii:  fed  id  etiam 
ipfisfidis  &  vitSEfandimoniaoftcDdamus;  nec  vult ,  vt 
operaafide  difcrepent.  Hasfidci  anguftias,  partimhsere- 
tici  5cinfid€les,partimmali  Chriftiani^dilatarefuntcona- 
ti:  illiintelledui  &  fenfibus  fuis  blandiendorationabiliora, 
vtipfis  videtur,proponendo,&:  faciliora  &  prorfus  con- 
trariaversefidei:iftialiterviuendo  atquefe  credereprofi- 
tentur  j  ncqiie  aliud  quidpiam  hadenus  lucrifcccrunt, 
quam  quodfibi  alijsquelargam  fecerintporta  adinferos. 
Sccundg  Quodetiam  aHud  huius  portae  latushumileCt&crm- 

$5cs«  preflum,  patctexco,  quodfpeshominem  parux  &  imbe- 

cilke  conciitionis  tammagna  &:  eximia ,  puta  hereditatera 
regni  caslorum,adoptioneminfiliumDei,omnedenique 
bonum,fperareiubeat:in  aducrCsfubfiftere,omnemquc 
i.Pet.f,       xnillum,cuicuradenobiscft,curamabijcere,  neque  ore 
tenus  tantummodo ,  fed  intimc&  ipfo  corde  ,  &:eiFedu 
operis  dicere  cum  Propheta :  Dominus  mihi  adiutor.nonti^ 
Pfal  .16.  *      J^ebo  quid  factatmihi  homo.   & ,  Si  confijlant  aduerfum  me  ca^ 
Rom.  8,       Jiraf  non  timehit cormeum.  &:  cum  A poftolo,  Si  Vem  pro  no^ 
bisy  €jm6€ontra  nos  ?  folicitudinem  inordinataro  rerum  tem- 
poralium  abijcere,cum  tamen  illas  curarchomines  pu  ten  t 
primarium  fuum  debere  efte  ftudium ;  nullum  prasfidium 
inlabore,induftria,  vel  aftutianoftraponerc  ,  nedum  ad 
attcsdiabohcasconfugere:  fua  difpergere  U  dare  paupe- 
ribus,atqueillorumremuncrationemtantuminalteravita 
fperare:  pracfentia  faftidire,  fucuris  inhiare :  ab  omni deni- 
queimmoderatomaerore,ludu,difiidentia,  <S<:murmure 

contra 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.V.  loi 

cpntra  Dci  prouidentiam,aIijsque  grauioribus  abflinere. 

Deinde  etiam  charitatis  fuperliminare  ,  qux  iubet  vt  Tertio,  cha» 
Deumfuper  omnia,  proximum  ficut  nofipfos  diligamus,  '^"^*" 
fuas  anguftiashabet.  Interquasfiquiscum  Abrahamo  de- 
prehendatur,audiatqueex  Deo:  Toffe  fiUumtuum  vnigeni-  Gcn.ii. 
tum,  necfilij,&  quidem  vnigeniti.nomen  k\'S\z\x.^fed quem 
diligis  lfaac,\t  &c  paterni  affedlus  &  promiili  diuini,  Jn  ifaac 
vocabitur tibi  femen  i  refricetur  memoria.Etquamuis  iam 
cffcetoiis  corpore,nec/oboIempropagare  valeas,&:  here- 
demvaldevehs,  tamen  amicafpemtamamatse  pofterita- 
tis  toUe:  necfimphciteroccide,  fedimmola^vtinterha^c 
facrificaturi  crucietanimum.Pr2eterea,pergeinmontem, 
quem  tibi  poft  iter  tridui  monftrabo,  vt  varijs  &:  pugnanti- 
bus  cogitationibus  paternamens  pIusexercerivaleat.Au- 
dietiamliaaclignis  onufti,quibusexuratur,blandamcom.. 
pellationem  ,  Patermi:  deinde  {impHccm  obedientiflimi 
pueriinterrogationem  ,  En  ignts  &ligna  ifed  vbi  vicfimaf 
Audiat,inquam,  ahquis  prasceptum  eiufcemodi ,  &  in 
quantisanguftijs  fe  conftitutumclamabit?  verefaxumin- 
ter&facrumhsererefefentiec.  Etquoticsfereadaliquod 
transgrediendum  diuinum  prasccptum  tentamur ,  eiufce- 
modi  aliqualem  ludam  pofrumusmenteconcipercjhcet 
totimpedimcnta,totdifficuItatesnon  intercurrant:  fcd 
excrccri  tamen  heroicusillcDeifuper  omnia  diledionis 
avlus,ni{icum  mortificationefenfuumnonpoteft:  neque 
cnim praecipitur,  vt  Deum  hngua  &:  verbo,  (^d  ofere&ve-  ^•^°^'J* 
ritate  diligamui-,  feu  ex  toto  cordc  &  viribus  5  atque  illius 
amori  &robferuantia^praeceptorum  eius,vxores,hberos, 
diuitias,honores,  quin  vitam  ipfam,poftponamus.  Ita  dih- 
gendusDeus,vtnuIlarescreataa^queatqucipfeapprctia« 
tiue  diligatur. 

lamveronec  diledioproximifua  difficultatecaret:  iu- 
bemurfiquidemnon  tantum  amicosSi  honoratos,fedini- 
micos  &:  ignotos,  viles &:  abiedos  diligere,  ficut  nofipfos. 

Cc  Cogi- 


201  SPECVLI  PECCATORVM 

Gogitet  vero  quifquequantumfeipfum  diligat,  &  quanta 
huius  pra^cepti  fit  obligatio.  Confule ,  fi  placet,  hac  de  re 
Orat.a(ldi-   S.Ba(ilium,&:  S.Bernardum  fuperillis  verbis:  Ecce  nos  reii' 
"'^-  quimui  omntA. 

Atque  poftremobumihtas  efi:  limen  pedis  p[ani:  cum 

^us'  ""  enimhomonacura  fua  fic  auidus  prxemmencise  &'hono- 

ris, {ibique  blandiens  primas  vbique  fedtetur;  Deus-contra 

Lacae  14.      edicit.^  Fade,recumbeinnouijJimo  loco,8^  hurrtilem  &c  paupe- 

Macch.  I  r.    j.gj^  lefum  potiiis  imitare,  qui  etiam  ait  .•  Difciteame  quia,' 

mitls  fum  d^humiUs corde.  Cauete  aliqua  prselaturavel  ho- 

nore  dignum  exiftimes,  Nam  fiquis  exifiimair  fealtquid  effe  > 

-  *  ^*  "       cun% nihil  fitjipfefe  feducit.  neque  dixit,Qui fe  exiftimat ma- 

gnumeire,autmaioremalijs,aut  faltemceterisparem,fed» 

aliquideJJe^Doinde  etiamomnia momentahonoris,  vtvo- 

eantjfuntomittenda  :  imminucio  pucahonorrs ,  vel  iHius 

metus, neminem  ad  dueIIa,rixas,odia,contentiones,  inui- 

diam  transuerfum  agere  debet :  verba  interdum  dura ,  &c 

irrifiones,  &  iniurise,iIIifuntpropter  Deum  tolerandaE,qui 

limen  hoc  ingredi  velit.   Atque  hsec  quidem  hailenus  ex 

Lib  i.dese-  lii»pi<lifliniofonte Be[Iarminiano,quamuis  fortaffisminus 

tern,felicit.  luculentehaufta:quem,obfecro,Led:or,Au(5toreminfpice: 

c.6.&req,    ^pro  indicio  incegrasalicuius  Concionis  gratias  forfitaa 

debebis. 

Sunt  &  alia  fexcenta  Toca  in  facris  Litteris,  qux  difEcuI- 

tates  &moleftias  ,  quasvirtutumexcrcitationibus  adna- 

fcuntur,indicant:  nec  enim  c^Ium  facile  expugnatur.Pau- 

Matth.  io,    ca aliquotfchgamus.  ^^vultvenire foH  mt-,ahneget  femet^ 

Luca  14,      ipfumi  c^  tollat  crucemfuam,  drfequatur  me.^ta  non  renuntiat 

Luca:  <f.       cmmbusqu£pojfdet:>nonfoteHmeuseJfedifcipulpts.Etquitef€r' 

cutit  in  maxillam  >  prt&be  c^  alteram.  Benefacite  eis  qui  oderunt 

Match!  II.    *v0S.Regnum  cdlorum  vim  patttur-,  dr  violenti  rapiunt  illnd.  T^o- 

Ma:th4io,    litearbitrariquia  pacem  venerimmitterein  terram\  non  veni 

facem  mittereyfed  gladium:  veni  enimfeparare  hominem  aduer- 

fm  ^Atrm  fuumjdr Jili^madmfmmMrm  (ttam*  Etdubium 

ooa 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  V.  205 

iioncfi:,quin,  dumhsecviriliterexercentur,  dumtaliaquis 
fuftinet,  interdum  tsEdia,cordolia,vexationes,  moerores, 
alijeque  difiiculcates  obueniant. 

Vtrtui  ^lurimtm  xonfolAtionk  habet* 

"PTquamuisha^citare  hnbeant,  certiffimum  tamenefl:,  Dominica 
•*-^plus inefle virtutibus voluptatis & gaudij,quam habeac  "-^^"«^^' 
aurum  quaerentes:  quod  non  relinquitur,  licet  terr^  inna- 
•fcatur.nam  &  vniones  etiam  ex  caluarijs  &;  conchisfumnio 
ftudioeruuntur  Dic age,  quisvmquamvelpiura,ve!  gra- 
uioraruftinuitregeHebronxof   Hictamentamgaudebat 
intus  in  animo,  ac  tanrse  confolationi  erat  illi  feruitus  Dei, 
vt  non  aiiam  expedans  mercedem  velredhoftimentum, 
diceret:  ConfitehornominituoDomine-^quoniAm  honum  efi.  Et  Pfalm.yj. 
ille,qui  in  hhorihm plurimkjn cArcerihm Abunditntiusyin fUgui  ^-Cor. n, 
Jupra modumy in mortihmjrequentery de fe confidenter ait:i?f-  i^Cor, 7, 
^letu4  fumconfoUtione^fuperahundogmdioinomnitrihulatione 
fioflra.  Seddr  gloriamurm  tnhuUttonihm ,(\\^\^  in  illis  Deus  Rom,j, 
nobifcum  agit,&:illas  fuagratiadulcorat,  vcetiaminter 
dona&:beneficia,pofreproillopati,reputemus.  Numquid 
ab  hacinternse  confolationis  dulcedine  erat  quod  S.Tcre- 
{ia  aduerlitates  morti  poftponeret,  atque  hoc  quaft  vocali 
fymboloinde{inentervteretur:.^////?4//,4«^wm?Sentiebat 
nempe  ibi  aliquidboni,quod£egriiislibitoili  qyam  vicam 
pateretur.   Et  K^pofioii  thant  gaudentes  a  conjfe^u  concilij) 
quemadmodum  alij  a  conrpecl:ulauta:menf2e,quafelargi- 
ter  rcfccttunv ,  quoniam  dignihahiti  funtpro nomine lefu  con- 
/«wf//4;«^^//,faturatiopprobrijscamquamcibisdelicatifti-         .  , 
mis.  Non  mod6,inquir  S.  Bernardus,patienter  &  libenter,  tnp.gentbo- 
verum&:ardenteradtormentalicutadornamenta,adpoe-  nor. 
naslicut  ad  delicias   S.  Andreasproperabat.  Quis  enim 
vmquamfponfus  fponfam  ruam,autperegrinus  patriam, 
autparensreducem  deregione  longinqua  fiiium,maiore 
vel  afFedu,vclardencioredile(^ione,v£l  excellcntiorigau- 

Cc  1  dio. 


Z04  SPECVLI  PECCATORVM 

dio,  quamille  deftinaram  fibi  crucem  fahirauir.-O  ^^^^^^fr//;^, 
^ua  decorem  ex  memhris  Vomwimeifufcepfifidiudejiderata, 
jhlicite  amata ,  fine  in  termiffone  quAfita ,  &  aliquando  eupienti 
animo  praparata.&Lc.  Nempe  vr  Caro  ad  milires  fuosia  Afri- 

Apud  Luca  cacumfiri,arena,ferpentibus  lu££anres  airj 

**""»♦  SerpcnSjftis^ardorjarenA 

Dulcia  virtuti:  gaudet  patientia  durk» 
Quocirca  Carolus  rex  Neapolis  in  infignibus  habuir  ru- 
pemferrafciflam,  incuiuscacumineerarcrux,in  fumma 
crucerofa,  cum  hoc  lemmare:  Jnpatientia  fuauitas.    Id 

Ifaisfa.      ohmpromirrebarur  fideHbus  apud  Ifaiam  ,  BeleSlaheris 
fuper  DominOf  ^fufiollam  tefuper  altitudinesterrA^  ^  cihaho^ 

Prouerb.4.  te  hereditate  lacoh  patrtstui.  Er  Sapiens ,  Viam-i  inquir  ,y^- 
pentid  monfiraho  tihi^  ducam  te  perfemitas  Aquitatis ,  id  ell> 
oftendamribi viamnon  mundanasfapienriae ,quac ranrum 
honorum  &:  voluprarum  faragir ;  i^^.  fapienriae  diuinse, 
quaeomnia  hafcdefpiccredocer ,  quac  nos  inflanrerada- 
fpera  &:conremptibiha  huius  mundi  vrger  :  quae  omnes 
huiusicrumnofaevitaf  moleftias  &  aduerhrares  mirefcere 
facir  fpe  praemij  aererni.  Quod  vere  eft  q,{£^  fapienrem. 
Ducamre  perviasnon  vaniraris,  aurBabylonis,  quae  ple- 
nasfunr  ofFendicuhs&caflibus,quibus  animae  capiunrur; 
fedperviasvirturis,  quae  redas  &  planx  funr.  ^uas  cum 
ingreffmfueris,  nonar6iahuntur  greffus  tuiyid  eft,  non  lafTabe- 

Jn  Problem  ^^^>  veluri in  via  iniquiraris  .•  rell:arur  enim  Ariftoreles  illos 
*  qui  norunr  grandire  greflus  fuos , non  cito  ex  itinere  fari- 
gari.  £t  currens  non  hahehis  offendiculum^  id  eft ,  Deus  aufe- 
rer  omniailla,  quas  irerruum  caelefte  impedire  poffenr, 
complanabir  afpera,  attollet  depreifa^quemadmodum  fic 
in  haftiIudijs,&aIiocerramineequeftri,  cumvcrbigraria, 
lanceas  equofedenresinfufpenfumannuluminferunr,  vel 
ocuIosHermaeferiunr:tunc,  quiadevidoriacerrarur,  viaj 
fternunrurarena>  &:omnia  complanantur,  necubi  equi 
impingant» 

Ira 


LIBER   SEGVNDyS.  C AP.  V,  zo^ 

Ica  &;  Deus  militibusfuis  facit, qui  dum  currunt  vt  csele- 
fte  capiant  brauium ,  nc difficultatibus  vel  mcerore impe- 
ditioflFendant ,  fternic  iFlis  viam  planam ,  facilemque rcd- 
dit.  PulcherrimcinhancremS.P.  AvGVSTiNVS:TuDo-  Soliloq.c.i 
mine,inquit,es  dulcedoinseftimabilis,  pcrquemomnia 
amara  dulcorantur  :  tuadulcedo  craticulam  B.  Lauren- 
tiodulcefecit.  Hacc  tuadulcedoipfos  Apoftolorumprin- 
cipesitarepleuit,  vcproipfacrucis  patibulumvnuselige- 
rec,alter  qu®que  caput  ferientigladio  fupponere  non  ti- 
merer.  Pro  hacemenda  Bartholomaeus  propriampellem 
dcdit.  Prohacquoque  guftanda  venenipoculumintrepi- 
dusIoannespotauic.HancverovtguftauitPetrus ,  omni- 
uminferiorum oblitus ,  clamauicquad  ebrius,  diccnsi Do-  Matth.j^; 
Pfwe  banum  ejl  ms  htc  ejfe ,  faciamus  hictria,  tabernacuU :  liie 
moremur ,  ce  concemplemur ,  quia  nullo  alio  indigemus  j 
fufticic  nobis  Domine  videre ce  ,  fufficic,  inquic ,  taata  dul- 
cedinerecreari.  Vnamenimftilla  dulcedinisille  guftauit> 
fcomnemaliam  faftidiuit  dulcedinem.  Hanctumdulce- 
dinem  inefFabilem &  illa guftauerac  virgo ,  (  S.  Agatha)  de 
qua  legimus  quo  d  Isetiffima  &  glorianter  ibat  ad  carcerem, 
quafiadepulas  inuitata.  hadenusille. 

Tanca  intus  fuitpcrfufus  I^etitia  S.Tiburtius,  vc,  cum  ^"7'"'.  ^ 
inpruniscandentibus  iuberetur  incedere  nudispedibus, 
dicerct  fefuper  rofas  ambulare.  S.  Bonifacius  vngulisex- 
carnificatus  iubilabat:  Gratias  tihi ag&  Vomwe lefuChriJie 
/"//i^^/.S.Barlaam  manurhure  plena   igni  a  carnificibus 
anteicIoIumimpoiita,vt,{imanumabigneretraheret,thus- 
queinigncmexcuteret,  videreruridoIothurificaire,ma- 
num  ardentem  immotaminignecontinuit,pfalIcns,5^»^-  pralin.i^j; 
di6im  DominusDem  mem,  cfm  docet  manm  meas  adfrAlmm  ,  ef 
digitosmeosadbeilum.  loannes  EpifcopusRofFenlisdamna-  ^ander.de 
tus  ab  Henrico  V  1 11.  Angliae  rege  fchifmacico ,  ctim  du-  Angiic"^ 
cerecur,  hymnum(queraEccIe{iain  rebuslsetis&rprofpe- 
ris  canere  folet  ^)  7V  Deum  laudamus,  magna  cum  exulta- 

Ge  3  tione 


io6  SPECVLI    PECCATORVM 

tiont  cecinit ,  inftar  illius  qui,  vt  Marrialis  ait, 
VuiciadefeSia  moduUtur  carmim  lingvA 
Cantdtercignmfuneris  iffefui, 
inEpift.ia-  Ethocipsii  teftimonio  fuoconfirmatilluftrisMartyrlapo- 
pon.Societ.  nise  Michacl  paffus  anno  1/^09. in  epift.  quam  fcripfit ex car- 
leiu,  cere.  Nunc,inquit,intelligo,irri{iones,cotemptus,fafticlia, 

quaflibet  deniqueiniuriasproDeiamoresequoanimo  to- 
leratas,  omnibus  regum&  Imperatorum  fceptris  &  diade- 
matis  efteinfinitis  partibus  antcponcnda.  Qjjadriennio 
fuiincarccreita  l2Etus&:  alacer,  vt  vnotantiimdiemihi 
fuifle  videar.  Pro  Deus  I  quantum  illudgaudium  fuit  nc- 
cefleeft,quodinfiniticsomnem  huiusmundilactitiamfu- 
perabat.  Certe vbi abundatdcli£tum tyrannorum,  fuper- 
abundatgratiaChriftiinauxiliumfuorum.Quodiiillcdi- 
xerit: 
H  ratias  Bulcedrdecorumeflfrofatriamori, 

numquid  &:  Marty res  dicant :  Dulce  &:  decorum  eft om- 
niaperpeti,  vmcuIa,carceres,rotas,  mortcmdeniqueip- 
fam  pro  Deo  &  cxlefti  gloria  ? 
Hom.i8,ad  Quinimo  Chryfoftomus  indu£l:ione  quadam  probac 
popul,  Chriftianosinnocentiavitaeinfigncs,nonpoflrenongaude- 
redoloribus,autaduerfitatibusgloriari:EciniIIis  fit,  in- 
quk,aliquis,nihilinfedamnandumhabens,  fedbona  fre- 
tus  confcientia ,  &c  ad futura anhelans ,  6c expedans  illam 
beatam  fptm^quidhuncqusefojpoteritin  triftitiam  in- 
ducere?nam  primo  omnibus  rebus  intolerabiiior  mors  cfTe 
videtur.-fcdhuius  expedatio  nontantiimipfumnon  con- 
triftat . fed  &:  dcie<3:at  .•  nouit enim  quodmortis  praefentia, 
malorumliberatio  fit,&curfusadcoronas.  Secundo,  fed 
filiorum  acerba mors eft.  Verum &;  hancgenerose  ferc,  di« 
lobii  citquecumpaticntiflimo  Prophetarum  :  Domintis  dedit^ 
T>ominmahfiulit  :fitnomen  Demini  benediBum.  Tcrti6,qu6d 
fi filiorum mors non  poteft  contriftare, multo miniis  pecu- 
niarum  \^di\xix ,  accufationes  &:  calumniX;  tammagnum 

U 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.  V.  lo/ 

&:generofumanimuratangerepofrunt.Nequecorporis  do- 
lores:  Quoniam  Apoftoliflagellabantur ,   &c  tamen  il?a?ff  Aa,j* 
gnudentes a  confpe^u  concilij^  quoniam  digni  hahitifunt  tro  no- 
mine lefucontumeliam pati.  A  Chrifto  in  contumelijs  gaude- 
reinftitutifunt.  Gaudete ,  inquit,  drexultate  ,  cum  dixerint  Mawh.y; 
omne  malum  ,  mentientes  aduerfum  uos  ,    quoniam   merces 
vejiramultaeftin  cdis.  Quart6,fed  in  morbumincidere  du- 
rumeft.Veriimaudiuicaliummonentem  6rdicentem,^»<7-  EccU,27* 
niamficut  in  igne  frobatur  aurum,fic  homines  acceptabiles  infor- 
nace  humitiationis.  Gumigiturnequemors,neque  pecunia» 
rumiadura ,  neque  corporisaegritudo,nequeignominia, 
neque  conuitium,  neque  quippiam  kliiufcemodi  ipfum 
contriftare  poflit  j  fed  potiiis  magis  deledet,  quam  vmqua 
triftitiiemaceriamhabebitf'  Goncludoigiturhuncdifcur- 
fum  teftimonio  fapientiflimi  mortalium  de  fapientia  in- 
creataj  aitenimdeGhrifto,quddcoronatusfueritcorona 
mortalitatisa  Beatiflima  Virgine,  qusemateriamfuffecit 
nonlauriveloliuacjfcdcarnis,  quiamors  &  bellum  ipfum. 
manebant,&  tamen  intimc  in  cordegauifus  eft :  E^edimi-  Cant.  t\ 
ni&  videte  ,  inquit,  regemSalomonemindiademate.quoco^ 
ronauit  eummater  fua ,  quia  Utatur ,  ^exultatione  gefiit ,  ed 
quodpercarnemmortalemilhamatre  fuggeftam,  occa- 
fioneminuenicpaticndi :  quod  illi  fieut  decorum  extxtir> 
Qo  bis  quam  dulciflimum  iie  t» 


CA^^ 


208 

CAPVT     SEXTVM. 

$.  l  •  D^ihtlaque  ^vcvsttnvm  intime  in  animo  feYcultt ^ 
^  adconuerfionem  dij^oftnt ,  ac  metus  mortts  ^  ^ 
futun  mdicij, 

THEMA  CONCION. 

Verchar  omnia  operameayfciens  qmdnon^Arcere^  delln  - 
quenti.  lob  9. 

T^  .    a^'',m^^'"M^|%^ VcTOREsfidedi2nireferunc,apudiE2 

i.Aduent.    -^^  Wx  \J*^^  ptiosolim  morem  ruiile  ,  mter  epulas  10- 

lcmnes  inferre  oflahominis  arida,vel  cal- 


'  uariam;  alij  volunt  fuifle  argenceum fcele- 

con,  {lueligneumfimulacrum,  cxcitandis 

v.,s— ^-AT*— ^  conuiuis,  atqueadhilaritacemprouocan- 

dis.  TamquamfiillacocranioepulancibusvoluifTcncdice- 

re :  Agicedum,  fic  facice,  manducate ,  bibicc  ,  froncem  ex- 

porrigice:  cras  eric  forcaffis ,  vt  huic caluarix  fimiles  fiacis: 

nec  ahud  habiturieftis,  quam  hicdecerptos  flofculos  vo- 

Iq  Saiyrico,  luptacis.  vcl,  vc  Pecronius, 

Eheu  nos  miferos !  qiikm  totm  hommcio  nileji  l 
Sic  erimm  cun6ii ,  fojiquam  nos  xuferat  orcus^ 
Ergo  viuammi  dum  Itcet  efje  bene. 
Haceciam  de  caufa  vcebancurquam plurimsegcnces  incer 
conuiuandum  mufica,  gaudij  &  hilaricacis  conciliacrice. 
Cap.  jz.      Vnde&  Ecciefiafticus  aic :  Gemmulacarhunculi in  ernamen' 
t0auriy  dr  comparatio  muficorum  in  conuiuio  vini.  Sed  noca, 
quodfequenci  verfu  dicicur:  Sicut infahricatione  aurifignum 
efi  fmiragdi^fic  numerm  muficoruminiucundo  drmoderatovi- 
no:  quia nifi ad fic mediocritas, muficanon  ornac,fed  dede- 
corac,&:adlibidinemincendit,maximemodulilafciuiores. 
Ideoque  ciimPy  thagoras  in  ebrios  ohm  incidifTet,  iuffic  ti» 

bicinem 


TIBER  SECVNDVS,    CAP.VI.         lOf 

fcicinem  conuiuio  iuxunoroprjecinencemmutarcmodu- 
lationis  genus,  ac  Doricum  ipfis  canere  ferat  autem  Dori- 
<:us  fonus,  honeftus,qui  animismoderationemin/pirabat) 
vt  hacratione  illosadiobrietatemreduccret.  qtiod&:fa- 
dum  eft,  namcoroniscapitibusdetra^lis,  pudereillos  tc- 
mulentijecapir.Euripideshancconfuetudinemvniuerfim 
damnat,  dicitquemulto  rationabihus,  vt/upermenfa  dc 
rebus  triftibus,&:  qua^mentemcomponant,di{reratur,cum 
vinum  &c  muftuminhominum  focietate  fufficiens  hilarita- 
tisfitrufcitabulum,  vtmufiCa  nequaquamopusfit.  Qua- 
propter  alij  aliter  de ^gyptijs  fentiun t>  nec fcrunt eiufce- 
tnodiinfolentiamijshominibusattribui,apudquostanto- 
pere  femper,  etiamantequam  Grxcia^illuxiflec,  Philofo- 
phiseftudiumfloruit.  Eflautem  Phiiofophia,  vtPIatoait,  Platoi» 
^ftiduamortismeditatio,(iiiequamortaIiscaroextingui-  *  °°*' 
tur,  (iue  qua  prauas  animi  aftediones  edomantur.  Afterunc 
autem  eo  fpedaculow^gyptios,  ad  mcdiocritatem  accum- 
bentes  adhortarivoluilfe^quaemortem  proteIac,cumcon- 
craplures  crapulaquam  gladio  occumberefoIeanc,lon- 
gacuitatcmque  vtplurimum  tribuit.  Autetiam  vt  mortis 
memoriam  ingererentjmeminifl^entquecouiuaspofthanG 
etiam  vitam  aliud  quidpiam  fuperefle  i  ac  proinde  fic  vi- 
iiendum,quomodoinmortehincdemigrare  velimus.  Vc 
vteft,hocferemodo  Avgystinvm  diuina  excepit  bcni- 
gnitas.  Quocumqucanimicogitationes  inflederct,  vbi- 
cumquelocorumvcrfaretur  ,continenter  animoeius  ob- 
uerfabatur  a  diuina  vltioneimmifla  mortis  ingrata  fpecies, 
iudicijque  horror  diuini  mentem  la^tam  exagitabat.Cum* 
quealiarumrerumpofl^etinduccre  obliuioncmjharc  vna 
memoriasineratfixacIauotrabali.Quamobrcm  eaanxie* 
tate 8c  folicitudine femper  vixit,  vt  hac  fola  de  caufa  dicat 
fe  rediiflTeadgremium  Ecclefias,(veftibulum  pocius  debe* 
bam  dicere)  atque  penes  fe  ftatuifle  in  illa  tam  diu  perma- 
nere,  (quamuisiam  tumadhuc  defperarec,  feineareper- 

Dd  turum 


ito  SPEGVLI    PEGGATORVM 

turumeam  quam  deperibatveritatem)  donecillialiquid 
clariuscertiusqueapparuilTet.  Qualis,  oDeus!  Ecciefise 
tuae  praerogatiua,  vt  eciam  fecuriores  mortis  &  imminenris 
iudicij  faciatj  qui do£i:rinam  ipfius  non  plane  probant/Sed 
agcdum  6  errans  6c  cefpitans  adolefcens,qu«  lecuritas  tibi 
efle  poflit,  fi  veritas  non  efl.  ?  Veritas  tua,  6  Deus  !  verbum 
promiflbrium  tuum  indulgentix  Sc  remiflTionis  peccato- 
rum,  &:quasibiin  Sacramentistuis  difpenfaturgratia^hxc 
Lib.7,Gonf.  animofiduciam  prasftant.  Ta]ia,inquicS.  Dodor  ,  volue- 
^^*"^'  bampedoremifero,  ingrauldato  curis  mordaciflimis  de 
timoremortis  ;2^noninuentaveritate,  flabiliter  tameii 
ha^rebat  in  corde  meoj  in  Catholica  Ecclefia.fidcs  Chrifti 
tui, &;  Domini 8>c  Saluatoris noflri, quam non  relinquebaj: 
-animus^imo  indies  magis  magisque  imbibebat.  Et  quam- 
uiseumtsEdiumviuendigrauillimumapprehenderet,mo- 
riendimetus  non  dimittebat.Et  qui  id  quod  vitari  non  po- 
teftj  metuit,  is  viuere  animoquietonullo  modopotefl.^ 
Quotexemplavidimus,  &a  maioribusaudiuimusnarra- 
ri,  quampIurimosextraEcclefiamRomanamvixifie,  hx- 
reticorumlicentiofam  vitam  approbaffe  j  non  aufo^ tamen 
extraillammori,  &mdicium  sequiffimiiudicispr^eflolarii 
tumver6,ciim  le(flo  decumberent,  facerdotes  ad  fe  aduo- 
cafre,quosanteaexpulerant,  tumbonumConfclfionisde- 
prsEdicafTe.  IdHennco  VIIL  Angliseregiaccidiile,  quis 
nefciat  ?  Hicinfatali  a^gritudineprsefeniiiam  facerdotis 
Catholici  defiderabat,necinfpatioloillo  regno  vel  vnus 
£um  reperiri , 6  cseleflem  Nemefim .'  potuit :  &;  qui  tot  in- 
nocentes  occideratjillorumauxilio  indignusperijc.Quin 
etiam  cilm  in  Ecclefia  Avgvstinvs  viuere  veJlet,  fed 
necdum  ffcatuifret  earnis  valedicere  illecebris-,  expreffis 
verbis  tcflatur ,  fe non  alio  aliquo  a^que  reuocatum  ad  va- 
ledicendumvoluptatibus,atquefaluberrimo  hoc  timore. 
Aderat.inquir,iamquedextera  tua  ,  erepturamedc  coe- 
noj&ablucura,  &ignorabam.  Nec  me  reuocabatapro- 

fundiofe 


^  LIBER  SEGVNDYS.  C  AP.  VI.         iii 

fundfore  voluptatum  carnalium  gurgite,nifi  metus  mortis, 
&futuriiudicij,quipervariasquidemopiniones  ,  num- 
quam tamen  receflitde pedorc meo.  Qux aliquatenus  fc- 
qucntiEmblemateexpceira  vide. 


Dd  X  iMetm 


JkMi 


SPEGVLI   PECGATORVM 


LMetusmortls c^futuri iudicij.  Lib. 6* ConfeC cap. 1 6* 


Harrida  T^iliaras  terrentJpeSiacula  menfasy 

Etviuos  mort is  viuere  larua  docet, 
Jiiulta  AvGysTiNi  ferturbant  horrtda  mentem ; 

Sedml  mortemagisiudicio^  Dei^ 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VL  215 

Additeodemloco  S.Pater,fe  tum  etiam  difputafTc  cum 
amicis  Alipio  &  Nebridiodefinibus  bonorum&maIoru> 
atque  Epicurum  accepturumfuiiTe  palmaminanimo  fuo, 
nifi  credidifletpoftmortemreftareanimxvitam.&tradus 
meritorum, quod  Epicurus  credcre  noluit.  Vtinam  etiam 
hodie  non  fint,quivtomnem  demorte&  futura  damna- 
torumpeenametumabanimoexcludant,infernumtantum 
volunteflecommentumeruditorumj&quoliberiiTsviuant, 
illos  Lucreti j  verfus  laspius  vliirpanc: 

Et  mettis  iHe  foras prsceps  Aeherontts  agendmj  Lucretius. 

Eimditm  humanam  qui  'vitam  turbat  ab  imoy 

Omniafuffundens  mortls  nigrare :  neque  vllam 

Ejfe  volupiatem  liquidam  furamj^  relinquit, 
De  eiufmodi  hominum  monftris  B.  ludasirt  canonfcaait:  v  ,r ,. 
Hifunt  tn  epulisfuis  macuU  ,   conmuantes  fine  timore ,  arbores 
autumnateSyinfru6hiof<ti  bis  mortuajeradicatd.  Vere  bis  mor- ej hcf.5. 
tuij  quos a fomno  peccatorum,  nec ipfa  mortis iudicijque 
inftantis  recordatia  excitare  ,nec  ad  frudificandum  cir- 
cumfoiTa fcrobs  vegetare  poteft.  Hoc  iile  a  patrefamilias , 
cumiuftus  efTetfterilemficumluccidere^petebat  :D<?;»/-  inc,jfir 
nedimitte  iUam  dr  hocauno ,  vfque  dumfodiam  circaiilami  d^ 
mittamjiercora :  (^ fiquidemfeceritfruElum  \fin  autem ,  infi^^ 
turumfuccideseam.  Quid  magis  obuium  in  Scriptura, quam 
vt  per  arborem  homo  intelligarur  .^fofta  quas  circaillarat 
foditur,memoriaeftmortis,quafinecpeccatormoueatHr,. 
&  fiat  frugi,  excidij  tempusimminet.  Cum  Epifcopus  Lao- 
dicenusvaldepernicioialui  ipfius  ignoratione  &:perfidia 
•laboraret,  monuit  illum  D.  loannes :  Coilyrio  inmge  oculos  Apocjk 
tuosyvt  -wV^rfjjfumptametaphora  apharmaco  oculorum, 
quodconfe£lum  ex  faccaro,  aqua  rofacea,  &  tuzia,id  eft, 
ipumafubnigraargenti,pituitam&:noxiumhumoremim- 
pedit:  vt  peccatumfitinftarhppitudinis,  memoriamortis 
&:iudicij  inftar  coUyrij.q.  d.  Confideratione  futurorum 
bonorum&  malorum  expurga  mentis  oculum  terrasin- 


214  SPECVLI  PECCATORVM 

fixum,5c  per  eam  excsecatum  &:  obcenebratum.  ita  Prima- 
{iiis.  At  perfuafiohajc  Avgvstini  animum  occupare 
numqunmpotuic,  vtmortecrcderet omniafiniri.  Quin 
etiam  coardatus  &:  compreilus  fpiritu ,  frequentiffime  in- 
gemifcebat :  Vicahxcmitera,  mors  incerta.  fi fubicoob- 
repatjquomodohincexibimus-?  Vnumreueracxijs,quae 
mortem  valde  horribilem  faciunt,eft  iJIius  aduecus  incer- 
titudo,qu6d  nemini  exploratum  fit,quo  temporis  momen- 
toex  hoccorporis  ergaftulo  fiteuocandus  :quo  fic  vtim- 
parati  plerique  moriaturj  atque  longe  aliter  accidac  quam 
putauerant,  breuilq;  incuriasnumqua  termmabilespoenas 
luant.Pendetmorsa  vita,amorteaEternitasj&fi  ceciderit 

Ecclef.i 2,  lignuad  Auftrum, aut  ad  Aquilonem, in quocumque  loco 
ceciderit,  ibi  erir.  Ab  hoc falutifero metu  erat quod  luftus 
LipfiusD.V.Maria,cuiuseximiusfueratcuItor,ardetiflima 

Aub.Mir^us  prcccin  extremaludainuocaret:0  w^/^rI)^/^^i-/^;;?///<7/«<? 

g"  I  °^*  cum  tota  aternitate  decertanti ,  ncc  me  deferas  in  ijia  hora  d  qua 
fendetater^aanimame^falus.Moncimmedi^tciubfequimr 
vniufcuiusqueparciculareiudicium  ,fiueilludin  ipfo  ad- 
huc  corpore,  fiue  in  c^lo  peragaturjnequeminus  quam  ip- 
fa  mors  eft  extimefcendum.  Peragit  enim  illud  iudex  infi- 
.nitxmaieftatis,  quemnecpreces  ,  nec  min^mouent,  ia 
quemfolum,quidquid  hominespeccant,delinquitur,  cu- 
iusoculisnuda  &apertafuntoccuha  cordiumjneclatere 
minimum  quiddam  poteft  :  nec  ab  hoc  tribunali  datur 
prouocatio;quicorameocauraceciderit,non  habetquo 
ie  rcferat.  Mihi  videtur  terrae  motus  quoddam  efte  iudi- 
cij  vniuerfalisfimulachrum  ,quonimirum  illi  calamitati 

lCn,t4,  ^fi^  vniuerfo  orbifuperuentura  efl :  quando  cenfraUione confiin* 
getur  terra ,  contritionc  conteretur  terra ,  commotione  commO" 
iiehitur  terra^agitatione agitabitur  terraficut  ehrius ,  prseludi- 
tur.  Getiles  emm  ignorabit,qu6  fe  in  horribilibus  illis  ter- 

quaeft.naturir^cquaflationibusconuerterent.^^Quamenimlatebramjin- 

Lib.tf.        quicSeneca,proipicimus,quodauxihum>fiorbisjpre  ruinas 

«?•?•  agitet? 


LIBER  SECVNDVS,  GAP.VL  215 

agitet.^  fi  hoc,quod  nos  tuetur  6^  faftinet,  fupra  quod  vrbes 
fit2Erunt,quodfundamentum  quidamorbis  eile  dixerunc, 
difcedit  ac titubatr' quid  cibi eile  no dico auxiUjjfed folatij, 
potefl:,  vbi  timor  fugam  perdidit?  Non  perdidit  tamen,&: 
nos  Chrifliani,  ( vt  tioc  breuiter  dicam)  Deum  habemus, 
quo  confugiamus.llle  quirolusimmobilishabitataeterni- 
tatem,  firmare  nos  potcft.  illi  rolidiilima^  petras,  cumsfun-  ^^^^T"- 
dament  a  in  moniibu^  fanili^^d>c  cmomnis^\id.mo\csCmccx- 
leftis,  iiue  terreftrisincumbit,  nolipfos  alligemus  perfide, 
fpem,  Sccharicatemvelutiirmiirima  vincula:  &:  quamuis 
omniaaliacirca,autinfranosdiffluant,autcadant5immo- 
biles  &:impercerritif]:abimus,&:  aetatemjimo  asternitatem 
feremus.   Sed     illuc  ^vnde  ahij^redeo,  Horat.Iibr. 

Veluti, inquam,  Ethnici inopes  confilij  &  auxilij ,  in  vehe-  ^"^-^^fy^- '• 
mentibusillis  terrasmotlbusnonhabebantcui  fe  applica- 
rent:  ita  in  iudiciotamvniuerfali ,  quo  illa  quas  diximus 
prascipuc  fpedant,  quam  particulari,  qui  condemnati  fue-^ 
rint,noninuenienc vIlum,autfugGeautappeIIationis,  nc 
quidem dilationis locum.  Quapropter terribilis qua^dam 
expedatio  iudicij  fcilicet,  reiinquicurobflinatis,  &  ignis 
neceffitas  qu^  confumptura  efl:  aduerfarios.  Atque  hic 
metus  valdeperculit  AvGVSTiNi  animum ,nonob  aliu'd, 
quamvcignis  ca^leftis  flammam  citiiis  validiufque  conci- 
peret,  atque  annofus  illephcenix  ^ftu  noui  feruoris  abf  um- 
ptus  renafceretur. 

§'J^'  ^lll^yitummomentihAhea.tm6rtls d^iudicij memortA ,non 
foliim  ad  conuerfionem  pccatorum  ,fedetiam  adrepellenday 
earnts  tentationes, 

TN omnihmoperihustuts,(Grxce  eft,  in omnihus  fermonihus  ^0^'«'«^ 
tuJs,)memorarenomfftma  tua>  dr  in  aternu  non  feccahls.  A  d  d  e,  Peme^olL 
etiain  cogitationibustuis,memorarenouiffima,atquein-  Eccli.7,  * 
primis  mortis(in  quaverecominus  resgericur,neceft  veli- 
latio/ed  vtrimque  fummavi  dererumfummadecerniturj 

necefti- 


ti6  SPEGVLI  PECGATORVM 

ncce{ritatem&  iudicij,  quae  omnibusomnino  accidunt. 

Luc«  7.  Mors  neminiomnino  parcit.-non  dod:o,non  oobili, non  fi- 
lio  vnico  matri  fuje ,  vere  immutabilis  Atropos ,  id  eft  ,  fi- 
neordine^iiuenonferuato  vlIo,vela^tatis,  vel  dignitatis, 
velmeritorumordinc.   Vnde  Apoftolus  omnibus  vniuer- 

Heb.  9,  ^j^  edicitv  Statutum  eft  homimbm  femel  mm.  Theophyla- 
<^uslegit,^<?/?//24//^??2:deftinoautem  apud  nonnullos  alligo 
fignificat.  Apulcius ;  Acceptum  me  valido loco ad infulam 
dcftinabo.Quiafcilicetmoriendineceftitasitahominibus 
alligata  eft,  vr  dilTolui  nulla  ratione  poflir.  Mors  inhumana 
omnibus  ,terribiUs  rcgibus  ,rigida  fubditis  ,  paupcribus 
formidabiliSjdiuiribus  inexorabilis,potcntibus  valida,pue- 
risincuitabilis,renibusinfefta,omnibusomnin6imminens, 
Appoiite  ad  propoficum  noftrum  illa  cora  optimo  Regum 
perorabat.-  Omnes  morhnur-^^quAfiaquA dilabimur  in  terram^ 

Dodrinal.    quAnon  reuertuntur.  loan.  Reuchlinus  dicere  iolebat,fi  fibi 

moicis,  optio  in  deligendo  iudice  daretur,  eledurum  potius  mor- 
tcmquimBaldum,lafonem,velBartholum,qu6dapudil- 
iam  nuUa  fit  perfonarum  exceptio.Euidens  huius  rei  excm- 
plum  habes in  ftatua  vifa  rcgi  Babylonio,  qu^e  cum  diuerfis 
*  ' '  materijs  coftare viderctur, contritafuntfariterferrum^  tefay 
aSi  argentum  c^ aurumj^reda^aquaji infauilla  afliuaarea^qu^ 
raptafunfvento.QmdaurumniCi  regcs,argentum  magna- 
tcs,  xs  l^ritiaperfonantcs,  ferrum  fortcs&  animofos,  tefta 
pauperes  6c proletarios fignificat  ?  Omnes paritcr  in  fauil- 
lam  &:  puluerem  mortualcm  abicrunt,&:  abcunt*  An8c  hoc 
ipfum  etiam  Gentiles  indicatum  voIuerunt,quia 

Omnesmetam  prop€ramus  ad^vnam, 
cum memori^prodidcrunt  Terminum  nulli deorum , nc 
^lcaplj!  quidcm  ipfiloui,loco  ccderc voluifle?DifpofueratTarqui- 
nius  Prifcus  sedcm  auguftiflimamilli  in  Tarpeia  rupesedifi- 
care,&:,vt  Romani  impense  erant  fupcrftitiofi,cum  funda- 
mcnta  fodcret,confuluitpcrauguria  ahorumdeorumfi- 
mulacra,  an  non  voIenteslococederent;fcd  ceterispro- 

fpera 


ciuic 


LIBER  SECVNDVS.  CAP,VI.  217 

/peranuntiancibusTerminus  cederenoIens,iusariBruae  re- 
tinuic.  Quadereapud  Agelliumextat  aenigmaeiufcemo-^  «  ,  .  . 
di ,  cumsexplanationem,li  vacac,  viaeapudrolitianumiij,  i^g^ 
in  Mifcellancis: 

Semclmimifue,  an  bis  mims  (it,  nonfAt  fcio: 

K^n  vtrumque  eorum-iVt  quondam  audiui  dicier. 

laui  ipf  regi  noluitxoncedere. 
Semel&r  bisminusconficiuncTerminuSj&c.  Veriim  ad 
facra  redeamus. 

Homo  Hebraice£;^<?j,  quafi  anus,idcft  defperatxfalutis, 
&  certo  moriturusdicitur.Quo  referrc  licetfymbola  duo- 
rumregu,quibusEuropaha6lenusnihiImaiusvidir.  Fran- 
cifcus  enim  primus  GallorumrcXjamifTopraelio  Papienfi 
detinebaturMadriti  captiuus.  Cumqjinparietefcriptum 
legiffct  Caroli  V.  Imperatoris  fymbolumjP///j W/r^,adfcri- 
pfit ,  Hodie  mihi.crastibi:  tacice  fcilicetneceflitatemmQ- 
riendiomnibusetiamvicboribus  innuens.  nam  quafip/«f 
W/r4fignificaret,ad  vlteriora,  ad  alteramvitam  eiTe  trans- 
migrandum,addidit,i7<;^/f;?j!//w,  quiinhoccarcereincipio 
mori,  &  paulacim plus  vltra  tendere , cras  tibi ,  vidor  Ca- 
role,  eo  eundi  par  incubitura  fit  necefiitas.  Non  fiiccenfuic 
Francifco  Carolus,  fed  intellexiflefeteftatusfubfcripfit; 
Fateormehominem.ita.d\iom2ign\\icxo^s,  pariter  mortali- Heb,^; 
tatemlubenter  &  aperte  profefilfunt.  Statutumejl hdmini^ 
busfemel  mori,  pofthoc autemiudicium.  Id  vero ,  6  homo,?:»^- 
^tfr^/^ifjfedmaturejfedmorose. 

Mcmoraremorrem,quemadmodumiIIeperditus&fla- 
gitiofijsprimum  adolelcens,  (ed  pofteamagnasfanditatis,  5g^P'*»^*^* 
qui  ex  confilio  S.  Philippi Nerij ,  cum  alias  grauiores  poe- 
nicentiasauerfaretur,faItemquotidicfepciesrccitabatan- 
tiphonam ,  Salueregina ,  &:in  fine  terram  deofculando  di- 
cebat,  Crasfortafftseromortuus*  Pauca  verba,fedmultacfi-  mc.n; 
gnificationis.  HacnodeforterepetetDeusameanimam 
meam ,  inueniarque  minus  habens ,  &  ego  infelix  qud  ibo.?  Dan.  y, 

£  e  quis 


ii8  SPECVLI  PECGATORVM 

quis  poterit,  vel  audebittamfcelerati  hominis  fufcrpere 
patrocinium?  Hxc forfita  vltima  vita:  meas  fcena  erit,clau- 
detur  cortina.&perfonam.  ponam?cumluceproxfmaexa- 
nimefcedumquecadauerinledtoinueniar.Nequeegopri- 
mns, cui  aliquid  huiufmodi podit euenire.  Plures bene  pa - 
fti,benefani  cubitum  concefrcrunr,  fomnusque  breuisin 
a^ternam  mortemtranfijt.  Hoc  folum  &  quidem  brcue 
tempusexomni^ternitatetemporumfapereftjquovaleam 
benefacere,&r  diuinas  opis  auxiliumimplorare :  hxc  nox  (i 
iine  poenitcntia  mihi  tranfigitur,  in  seterhum  non  potero 
quidpiamampliiis  beneoperari.Annonigicurvelfemelex 
corde,pro  totcommidisflagitiis  ingemilcam?  Numquid 
velfemeliudicemmeum  deprecabor?  CvMero  mortum.  O 
breuefpatium!  oexigua  mora! 

m/(?W(?r4r^  cumSaladino,qui  aliquamdiu  Chriftkno- 

rumterrorextitit,&:  Syriam,  <£gyptum,Africamque  per- 

domuit,  fedtandem  morti  vicinusintellexitomniahuma- 

nanihilefle:  idepque  perexereitum  folam  interiorem  tu- 

nicamproomriipompa  funebri ,  in  hafta  fublimem  ferri 

iuflitcumaGcIamatione:  Hoc  vnum  exdomitore  Oricntis 

reftare.cJ^f;»cr/ir^,quemadmodumS.loannescognomen- 

leont.in  vita  toEIeemofynarius,  Archiepifcopus  Alexandrinus:quicu- 

rium  ^^    ^'  r^uJt  fibi  extrui  monumentum ,  fed  imperfedum  relinquij 

deinde  eosquioperijerant  prxfe(3:i>cumcelebriusfeftum 

incidiflet,accedere  iuftit,&:  omni  Clero  adftante  fibi  info- 

nare:  VenerandePrasful,  monrumentum  tuum  hodicqu4 

Ma«h.i4.    incompletum  manet;  iube  ergo  illud  perfici,cum  incertum 

fit,  quahorafurventurusfit.  Autetiatibimortis  viuacen^ 

memoriam  ingere,ad  imitarionem  Maximiliani  l.Impera- 

LiprinMo-  toris.Namillememorfragilitatishuman^jtrierinio   (2X11 

iib.z.c,i4.   Diennio^  antemortemcapulumrunebrerae  querno  Iigno, 

arcasviatoriasinclufum,  circumferri  fecumiuflit:cauitquc 

teftamento  vt  exanimum  corpus  fuum ,  rudi  linteo  inuolu- 

tum,  fine  vlla  exenteratione  illi  imponeretur,naribus,ore> 

auri- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VI.  119 

auribusqueviuacaIceoppIetis.QuidfibivoIuitmagnusiIIc 

vir,  nifi  monumentumilluda(ridueinocu!ishabere,quod 

fuggerere  eipolTet ,   Cagita  morii  quafi  nimirum  diceret: 

Quidtediftundis  &extendis  .^quidmultapoflides,  plura 

apperisi  quemtot  prouincia:&  regnanoncapiuntjocu- 

lusifte  capiet.  Sed  curinterim  cauis  illis  partium  calcem 

immerfit,niii  quia  hoc  fpediauitjVt  corpus  putredini  naturn 

abeaquoquc  matendexedente&confiamentecitius  con- 

fumeretur,  &:iretin  fuamterram?  Maximih*ane,  magnus 

fuifti :  «S«:restu£edicunt ,  prjefertinihseccircamortema  te 

gefta.  Ettantoauodignusnepos  CaroIusV.  abeiufcemo- 

diimitationenonab{ceflit:namque  iUiusiuflu  in  templo 

Hieronymiano  annoi^^S.  50.  Augufti  excitataeft  tumuli  Famian 

moles,funahbusiiluminata,atraticircumfteteruntfamuli,  ggfhBef ^* 

mortualefacrum  mcefto  monachorum  cantu  peradueft. 

Ipfe  funeri  fuperftes  fuo,fpedabat  in  illo  imaginario  officio 

verasfuorum  Iacrymas;audiebatexequialecarmen,  pia- 

tidam  fibi  requiem  beatas  interfedes  implorantium  :ca- 

demqueipfe  fibi  fuftragia  pfallentibus  immiftus  expofce- 

bat.  Donec  facrificanri  propior  fadus ,  eique  tradens, 

xjuam  geftabat,accenfam  facem,fublatis  in  caslumoculis, 

igo  Uj  in  q  u  i  t,  vifa  d^  mertis  arhiter ,  oro  qunifog^^  vt ,  quemad' 

fnodum  ohlatum  hunca  mecereumfacerdos  capit  ^ftc  commenda^ 

tamin  mantis  tuas  hanc  animam^tUyquandocumque  lihuerit  tihi, 

infinucomflexuf^  tuosfujcipias.  Tunc  vt  erat  pullafluxaquc 

opertus  vefte, humi  procubuit :  renouatifque omnium  qui 

aderantlacrymis,quafidepofitus,  fupremalamentatione 

comploratuseft.  AtquehocvidelicetrudimentoCaroIus  \< 

vicinse  iam  morti  pra^ludebat.  Etquia  hoc  nimis  magnas 

oper^fortaflistibi  eflet^faltem/wi^^^^r^r^cumquodamRe- 

iigiofo,quiquotiesadilIicita  tentaretur,  vt  vitiorumin- 

centiua  citnisextingueret,  flexisgenibus  fingulriens,  <Sc 

illacry mans  dicebat :  O  mors.'(&  fcedum ahquod  cadauer, 

icacensvermibus,6^diffluens  putredine,  fibipr^fennfli- 

£e  %  mum 


iio  SPECVLI   PEGGATORVM 

mumimaginabatur)  quamfuauis  eft  memoria  tualiomini 
tentato  eiufmoditentationibus,  quibus  modovexorvf- 
que  ad  ta^dium  etiam  witx  meae! Aut etiam  affidue  cum  D. 
Hieronymo  deiudiciocogita.Iliefmeederet,  fiuebiberet, 
fiue ftudcret, fiue  aliud aliquid operis  ageret ,  fiue  dormi- 
rctjfemperfibi  vidcbaturaudireiliam  nouiflimamtubam 
horribiic  infonantem  :  Surgite  mortui^vemte  admdkium* 
Quod  Schonaeus  his  verficulis  illigauit: 
Seu  vigito  imentmfiudijs ,  (eu  dormio  sfem^er 
ludicls  £term  nofiras  tubaperfonat  aures, 
Vt  verohsec  recordatioalciusinanimum  penetret,adden- 
da  femper  oratio,& feceflus  a  ftrepicu,  &  commercio  mul- 
titudinis ,  quo  viuacius  hasc  animus  percipiat.  Atque  iiio 
memor  are  mortem  &  iudicium:  &  tuncquifquis  es.  etiam 
inueteratus  peccator,  intciliges  verum  elTequodintituId 
huius  difcurfus  diximus,plurimum  ad  peccatorum  conuet- 

tib.i.  Stira.  fionemmomeci  habere  duo  illa  nouiffima.  Gulielmus  Bal- 

TMt.cap.19.  defanus  fcribit  de  quodam  adolefcente  IralonobiH,  qui 
omni  flagitiorum  genere  coopertus  ,  ita  obriguerat  in 
maIo,vt,cum  a  facerdote,viro  valde  probo  &  2elofo,faepius 
moneretur,fi  vitam  iilam  nollec  deferere,faltem  aliquid  bo- 

'■  niquotidiefaceret,  cxemplicausa,  femel  in  feptimanaad 

honorem  D- Virginis  ieiunaret,vel  eleemofynam  daret,vel 
partem  aliquam  recitare;  rofarij;ipfe  vero  (emper  refpon- 
deret fe  velnoUe  facere,fi  leuia effcntivel non  poffe^fi  quid* 
piam  exigeretur  durius :  Hoc vnum  faltem  a  te,inquiebat 
optimusmonitor,  impetrauero,vtfaciasquod  Domitia- 

xi?hinn»s,  ^^is  ahquando  fecir  ioci  causa.  Scribit  enim  de  illo  Xiplii- 
linus  ,  quod  primoribus  fenatoribuSj&equeftris  ordinis 
conuiuiumfeccricinhuncmodum.Apparauica^desexom- 
ni  parte nigerrimas, erant  atra laquearia,  parietes  ac paui- 
mentum,  ineoquefedesnadseeodcmmodo  coliocatae  e- 
rant:  quibusparatis  ,  eosdenodeintroduciiubet  ablque 
comitibusj  acprimum  omnium  iuxta  vnumquemquc  co- 

lumnam 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VI.  in 

lumnamftacuicfadaminftarfepulchri,  in  quanomencius 
rcripturaerac;  pendebatquede  ealychnusparuuSjVtafTo- 
letin  monumcntis  :tumnudipueri  ,atramentoqueobIiti> 
ramquam  fpcdra  qusedam ,  ingrediun  tur,  eofque  horribili 
faltatione  circumeunt,  eoque fado  ante  ipforu  pedes  con- 
fiftunt  :ad  extremu  omnia  qux  in  exequijs  mortuorum ad- 
hiberifolent,inva(is,eademratione  appcfitafuerunt.Coe- 
na  interim  peragebatur  magno  omnium  filentio,  vt  qui ti- 
morepcne  exanimati  eflent,Domitiano  interim  fermonem 
de  ijs  qnarad  mortes  &funera  pertinent,(upcr  mensainge- 
rcnce.  Hoc,  inquam,miadolefcens,age,&:{imilemtragoe- 
diam,  fedfolusexhibe,  Deo  &  Angelisfpedatoribus.  fla- 
tue  in  medio cubiculi  tui feretrum, muros nigro  panno  te- 
ge ,  diem  exclude,  &  tenuis candclae  flaccidum  lumen,  ad 
tantumnigroremquafipalpandum,infer;tumver6ledum 
fcande  ,atquetamquam  (icapuius  ille  tc  cxpe<5tarec  vita 
perfundum,  fupino  iacc  corpore  ,!manibus  complicatis, 
&Cruci(ixiimaginemaroplexantibus.  Dein  cogita  rem 
illam  aliquandoferio  peradum iri.  Neque  hoc  tantum,fcd 
in  extremailla  vit*e periodo ,  dsemones  horribili  fpecic  ad- 
futuros,  qui  ad  defpcrationem  moribundum  inducant. 
Alia  non  addo ,  fed  fcio ita  iacenti  vltro  occurrent.  Polli- 
cicuse(I:adole(cens,  (lue  nouitate  rci  &  curiolitatc  dele- 
clatus^fiuemclioraanimoconiilia  voIuens,facerdotifefa* 
£turum,  atqueetiam  fecir.  Sed vixdumperquadrantisho- 
tx  fpatium  ita  iacuerat,quin  ftatim  ad  optimi  iftius  con(ilij 
datorem  aduolaret,  atque  ferio  dc  confeflione  generali  fa- 
ciendaloqueretur,&  vitae  meliorisftudio  cogitarct.  Ncm- 
pe,  vt  Hietonymus  aic,  quilcrecordaturquotidiemoritu- 
rum  ,  contemnicpra^lentia ,  &  ad  futura  fv.ftinat.  Vnde 
quib.inquit  ClemensPapa,peccarc  poterit  ,fifemperan-  Ep^^.ad 
teoculosDciiudiciumpo(uerit,  quodin  fine  mundi  cer- 
tocertius  pcragetur  ?  Idcdque  cumDauidc  bomo  fahi- 
tis  fuxauidus  orat ;  Confge tmore tuo carnes  meas ,  aitidicijs  pikim,n«; 

Ee  5  enim 


12.1  SPECVLI  PECCATORVM 

enim  tuis  timui.  q.  d.  Confige  carnalia  membra  ,  hc  ap- 
peticiones  meas,  neadillicita  difHuam  ,  quemadmo- 
dumilli  nccmanus ,  necpedesmouerepoflunc,  quicon- 
iixiclauis  pendenc.  \^  iudic^s  emmtuis  timuiy  id  eft,  a 
iiifta  cuavindida  ,  quamiuxtalegis  tuscminas  inimpios 
exercuifti,  &  in  omnesin  die  iudicij  exercebis.  Sunt 
cnimiudiciatuahorribilia,  da  vtprofundiiis  in  animum, 
quamclauiincorpus  penctrent.  Quamuis  enim  pecca- 
toresfintobftinatiftimi  ,  &ininiquitatibus  fuis  voluten- 
tur,{icutincinnamomo,dicantque,  §luis  eH  Omnipotens 

Iot>  Ji.  'vt  feruiamus  ei  ?  ^uitenent  tympAnum  o*  cttharam  ,  c^gau- 
dent  adfonitum  organi :  qui  dicunt  Deo :  Recede  a  nobfs ,  faen- 
tiam  marumtuarum  nolummy  &c.  iamquein  diemperditio- 
tiis feruen tur ,  &  ad  diem  furoris  ducantur :  tamen  fi mor- 
tismemoriamingererequifpiam  poflit,  Jicetalioquin  ca- 
lium  conuer/io  opus  fit  difficillimum ,  adhuc  fpes  falucis 
corum fupereft.  /^,  tahs  pecc^tor jadfepulchraducetury  c^ 
in  congerie  mortuorum  euigilahit.  Caufam  cur  peccatores 
non  tantumpeccent  ,  fcd&peccatorumccenoimplicati 

Piralm.74,  \ixx:cznt'>z.S\gnQitY)2M\d: Nonejirejpe^m mortis  eorum^  id 
cft,non  refpiciunt,nec  oculos  aduertunt,  vt  futuram  mor- 
temattenteintueantur.VideS.P.AvGVSTiNVMferm.ior, 
deTemp0redeferpente3ene0Num.il.  quemquiintue- 
'banturmorfi  abignitis  ferpcntibus,  fanabantur,id  eft,  qui 
finem  &;  mortem  peccati,  vt  ita  dicam,intuentur,liberan- 
tur  a  veneno  peccati. 

Idortlsmemoriafr/nferuatA  ter^dtionihm. 

QVod  autem  mortis  memoria  non  tantum  a  pcccando 
reuocet,fedpr2eferuet,  tentationes  elidat,  teftatur 
Peniecolt.     S.  Achanafius.*  Pofteaquam  diabolus,inquit,orationibus 
AntonijadDeum  perpaflionisfidem  fe  intellexiflet  elu- 
in  vita       <ii,con(ueta  aduerfusomnes  adolefcentes  arma  arripiens 
s.Autonij.   jjQ^^j.jj-5  gm^  inquietabat illecebris.  Nam  &  ille cogita- 

tiones 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  VI.  213^ 

tioncsfordidas  eonabaturingerere,  &:  hic  easoratii  fub- 
mouebat  aiHduo  :  ille  titillabat  fenfus  naturali  carnis  ar- 
dore f  hic  fide,  vigilijs &: ieiunijs  corpus omne  vallabat ; illc 
per  nodemin  pulchrae  mulicris  vertebaturornacumjhic 
vkriccs  gehcnnse  iiammas  ,  &  dolorem  vermium  recor- 
dans,ingefl:*e  (ibilibidiniopponebat.  Et  aflignantquidem  piJuiQstib 
Phyficicaufas  aliquasnaturales  quaelibidinisaeftum  miti-  zo.cap.y.* 
gant,  vtfunt  laducae   femina  invmo  haufta,  fahcisfolia  &Iife^24-c.» 
contrita&pota,  vrticaefoliafubftrata  cubili^  lilia  alba 
thoro  impoftta  :  &  vt  Ariiloteles  in  Problematisait,Ia- Sedl^.pro. 
minaeplumbeaelumbis  fuperpo/itaj,  atqueanteomniafri-  ^^^"^'^* 
guspedumi  fednihil  conuenientius  afterit animofus ille^ 
Lutheri  antagonifta  loannes  Eckius,quammorti:smedtta-  joannes 
tionem,quanihiIelficacius  contrafaces  Cupidineasinue-  Eckms.. 
niriautexcogitaripoteft.   Q^uemadmodumenim,  inquit 
jlle,  fanguifugaecarniadhaerentes  ,admotocinere,  auelli 
dicuntur :  ita  veraeillx  fanguinis  &:  animas-fugaj,  volupca- 
tes, titiliationesvenereae,  eneruantur  admota  mortisme- 
moria.  Memento  homo  quiapululs  es,dr  infuherem  reuerteris^ 
^ecenim  fucatailla  &:excerna  fola  mulierumfpecies  con- 
templandajfed  qiiale  rofeum  iilud  corpufculum  poftanimae 
cmigrationem  futurumiit;  etiamfiLaisaut  Helena  fuerir, 
acorroftone  vermium  haud  mimunis  eft.   Putredo  inftar 
parentis  illam  gremioexcipit,   &  inmateriam  vixnihilo 
pr^ftantioremreioluit.  Etquidhincnafcitur,  niftfeecor^^ 
horror?Exfpina  dor{igigniferpentemaiunr,&prefcioqu^ 
non  monftra.  Hacfane  confideratione,  cuiuserat  gratio- 
.{iflimusamplexus  &  ofcula ,  horribilis,  vtaitBernardus,  yerm,4.in>4, 
eritafpcdus,  dicentquecumftupore,  quodquidemfcrui  Reg.?.. 
potentis&  celeberrimaeregin£e  Iefabel,vifis  eiu5  acanibus 
corrolis  offtbusiH^ccine  e/li//a  fefil^e/ih^ccinc  eft  iila  poten- 
tillima&longelatequedominansregina.^^hasccine  venufta 
Mia,  qu5sformafuatotprincipum  corabftulit,  fidocuIoS' 
\  capcii- 


124  SPECVLI    PECCATORVM 

captiiiauitfvbimodoillajoris  blanditias,  labiorum  coral» 
Jinus  rubor,  oculorumillecebrse  ,collicandor ,  genarum 
purpura,frontJs  decor  f  Eheu/  in  canum  ventre  baec  omnia 
tumulataiacent:  illicarnes  depafti,  illi  fanguinemlinxe- 
runt.Non  eft  ampliiis  qui  ad  eius  palleat  afpedum ,  non  eft 
qui  illam  cognofcat,  non  eft  qui laudet.  Hsec  vcl  his  fimiha 
quide  amatafuacogitauerit,  mortuamqueconfideret,  fa- 
^^^°P^'^°"j."*  cileviolentosilloshbidinisignes  edomabit.  ideoqueEhas 
jjc^        ^    Abbasapud  Sophroniumde  fenarrar,qu6daRehgiorafe- 
mina  vifitatus ,  poft  eius abitum ,  grauem  fenferit libidinis 
tentationem,  a  qua  vidus  exiuerit  ad  eam  explendam  cura 
illa.  Cumvcr6,inquit,  fermevnoftadioab  eiusadhucfpe- 
lacodift,ire,vrentegrauiteracftuhbidinis,  repentefa(3:usia 
ccftafi,  vidiapertamterram,&mehiatu  terrasabforptum. 
AfpicioqueilIiccadaueraputrida,iacentia,refoIuta,&in- 
credibili  foetore  plena ,  quemdamque  reuerendihabitus 
virumcamihi  demonftrantem,  acdicentem  :  Ecceiftud 
mulieris eft ,  iftud  viri  ,  iftud  pueri ,  fruere iam  vt  vis ,  & 
quanrum  libet ,  concupifcentia  tua:  huius  tamen  vo- 
luptatis  gratia,  vide  quot  labores  amittere  voluifti;  vi- 
de  propter  quod  peccatum  vofipfos  priuare  vultis  regno 
caelorum,    Vashumanas  mifcrixi  proptervniushora:  vo- 
luptatem  tanti  laboris  mercede  fruftramini.  Ego  autem 
prajnimiofoetoreinterramcorrui.  Tuncaccedrns  illevir 
vetterabilis,  qui  mihi  apparuerat,  erexit me ,  &  gratias  a- 
gensDeo,  reuerfus  fum  in  Iocummeum.Nihilenim,vtait 

Lib.ig  Mo-  Gregorius,fic ad  edomandum  defi derium  carnahum appe- 

♦  «p.25>.    tituum  valet,quamvt  vnufquifque,  hoc  quodviuumdiii- 

git,  qualefitmortuum,  penfet.  Agmen  eiufcemodihifto- 

yitaePatru.  riarumclaudat  heroicumfadum  cuiufdamErcmit^in  Vi- 
tis  Patrum.UIe  tentatus  fpiritu  fornicationis,quamdam  fe- 
minam,  vbi  eam  mortuam  audiuit ,  adijt ,  &  aperuit  fepul- 
chrum  eius,  atque  pallio  fuo  deterfit  faniem  pucrefadi  ca- 

daue- 


-      LIBER    SEGVNDVS.  CAP.  VI.         iij 

daaeris.-moxredicnsin  eremum,  ingruente  foedd  rugge- 
i     flione,  fostorem  illius  infedi  pallij  incuitus  eftjdicens:  Ecce 
^     'habes  quodqu&rehai  yfitia  te  ex  ea.  Et  ita  memoria  mortuas:, 
foedoqaepannocruciabatfe  ,  doneclibido  vida  recede- 
ret.  Optaremegovalde  quidem  confuetudinem  illam  a- 
pud  Chriftianos  vfurpari,  quamOrteliusinTheatroor-  OrteUus. 
bisinfine  peregrinationis  fusefcribit,  feinuenifte  apud 
quamdamgencem,vtpromoneta  olljbusmortuorum  vtc- 
rentur;  quamenim  talis  pecunias  afpcdu  6c  vfii  mortis 
memoria  refricaretur,  cum  in  illisoiHbus   futurae  eflent 
opes&:  diuicix,&:,vtin  Euangelio  dicitur,ibifitcorho-  ^"^^'** 
minis,vbi  thefaurusillius  cft:  &:  ita  firmum,  vna  contra  ten- 
tationeserigereturmunimentum.  FiniocumHieronymo,  Epifl.adDei 
vbiait  :Hsectu  tecumdiligenterreuoluens,  &breuitatem  metnad. 
huiusvit£E£Eternitatiscontemplationedefpiciens,adiIlum 
diem  tantumte  prsepara,  inquomundi  gloriafubitofini- 
endaeft:  ha:cfit  cura, hocfemper  ftudium,haeciugiterin 
cordc  voluantur,  in  his  totius  diei  verfetur  labor,  inhis 
nodurnus  fomnus  reponacur «  iti  hoc  anima  rurfus  eui» 
gilec. 


Ff  CA^ 


Il6 


SPECVLI  PECCATORVM 


Matth.4. 


Tiabac  z. 


lucrecj 


CAPVT    SEPTIMVM. 

jf.  1.  nAvGVSTiNVs  almd agens^ftngulariDei  beneficio  ^ex 
pra^dicatione  S.  QAmbrofij  falJttatemftSia  Mamch^O' 
rumagnomty  iHamcjuedeftrmt* 

THEMA  CONCION. 

Radixfapientia  cuireuelAtaefi^  d^  afHtias  illim  quis  agnouit^ 

Eccli.  I. 

Vm  diuinus  animarum  pircator,qm  &  di- 
fcipulos  fuos  fecit  pifcatores  hominum, 
tandem  ftatuifTet  immanem  illum  pifcem 
propter  voracitatem  ingenij,  &:  aniditate 
iciendi ,  grandemillum  delphinum  pro- 
pterfaftum  &fuperbiam,AvGVSTiNVM 
inquam,in  retia  fua  pelJicere,  (tu  enim  clementilTime 
Deus ,  quoties id faluti noftrse expediens  tntyfacieshamines 
quajlpifces  marls ,  ^  quafi  reptile  mn  hahens^rincifem. )  &  fa- 
genafalutis,  quxelt  Ecclefia  ,  concluderej  fuauifnmam 
cloquentia?  Ambrofianse  efcam  illi obiecit.-cui  dum  auidus 
vorator  inhiat ,  nefciens ,  a  Manichasorum  viuario,quin 
potiiismortuario  ,  abducitur,foetida(queiIlas  &  putre- 
fcenteslacunashasrelewneueftigiodamnatj&incipit  eivi- 
uacitasfontis  vit^eEeternx  (  qu^einfoIaEccIefia  Catholi- 
ca  conferuatur)fapere&:  arridere.  adeummodumquo  nu-  J 
tricibus  alumnos fuos ,  atque non fine  bono  ipforum,  falle  -  ' 
re  fatis  folemneeft,  cumnimirum  delicijs  puerilibus  dif- 
fimulatos  amari  medicaminis  fuccos  propinant ,  &:  vt  qui- 
damait: 

—  Trius  oras  pocula  circum^ 
ContinguntduhimclUs  fauo^liquore* 

Vt  ' 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.  VII.       127 

Vt  fanitas,  quam  hoc  pado  (ibi  reddi non  percipiunt ,  veJ 
etiam  reludacibus  prodiretur.  SicDamochamescelebris  i'^^'"M 
medicus  L-onliai2cmunerinobih,quaEomncmaiperiorem 
medicinamexhorrebat,  laccaprarum  calhdepropinabat.* 
fed  quas  prius  lentifco  pauerat.   Ladabatur  Avrelivs 
vberefuad^  Ambrofiansejfed  cuiuspedus  Dcusnonlen- 
tifco^redfrudibusarborisfalutisante  infarferat,dequibus 
Sponfa:  Suhvmbra  illim  qtiem  defideraueram,fediy  ^  fiuBus  canti,' 
eim  dulcis  gutturimeoi  myfterijs,  inquam,  folidac  &  incon- 
cuflx  vericatis,fafcicu]o  myrrhas,  acinis  vine^  Engaddi,  Cant.r» 
botrocypri,  quorumfuccum  fapidiflimum  fimul  &:  falu- 
berrimumnefciushauriret.  Nefcius,quiaanguftamensip- 
fius,tenebrisoppleta,  &  fordibus  inquinata,Chrifl:ianas  lu- 
cis  fplendorem  excipere non  poterat , nec videre  prasftan- 
tiamiUius  quodporrigebatur.Quoenim  animo  veneritad 
audiendumconciones   S.  Ambrofij,  atqucfores  amicitias  .,  ^  ^ 
ipfius  pulfaueriCjexiproaudiamus.-Et  Ambrofium,inquic,  cap  13.°"  * 
amarecoepi,prim6quidem  non  tamquamdodoremveri, 
quod  in  Ecclefia  tuaprorfus  defperabam  ,  fed  tamquam 
hominem  benignum.  in  me.  Ec  quare 6  infelix  defpcrabas? 
Nempedircip!inaChrifti,vt  ApoftoIusait,fuperbfs&  tu-  i.Cor.x."  ^ 
midis  hominibus,qualis  tu adhuc  eras^infcitise  & abiedio- 
nis  fpccimen  pr^ebet :  fedmoderacis ,  &diuino  beneficio 
confirmatisoftendit  fapientias  casleftis  atque  diuin-e  virtu- 
tisamplitudinem.Et  ftudiose,pergitil]e,audiebamdi<pu- 
tantemin  populo,nonintentionequadebui,  fedquafiex- 
ploranseiusfacundiam,  vcrumconueniretfamsefuse  :  an 
maior  minorue  proflueret ,  quam  pracdicabacur.  Ec verbis 
eiusfufpendcbarinccntus,rerumaucemincuriofus&:  con- 
tempcor;  adftabaj&:  deledabar  fuauicace  fermonis,  quam- 
quam  eruditioris,  miniis  hilarefcentis  atque  mulcrntis, 
quamFauftierat,  quod  atcinetaddicendimodum.  Cete- 
nim rerum ipfarum  nuUa comparatio-  Nam  ille per Mani- 
chasas  fallacias  abetrabatpifte  autemialubernmedocebac 

Ffi  falu. 


^^ —     ziS  SPECVLI  PECCATORVNr 

ffal  11«.  ^alLitem.  Sed  longeejlk  peccatoribm  falm^  qualis  ego  tniic 
aderara:  &  taiiien  propinquabam  fenfim,  &  nefciebam. 
Ncmpe  vt  illius  adolefcentis ,  Polemonis  nomine,  apud 

Valer  Max.  Valerium Maximum, peregfinabatur  Av  GVST iNi  animus 
*^^^'^*  in  nequitia,nonhabitabar.  Qnicum  Athenis  mane  cbrius 
cx  hefterna  crapula  fcholam  Xenocra  tis  intrafTct ,  clariffi- 
mum  eloquium  ,  &:  prudentiflima  prasceptatemulentias 
lafciuijs  elufurus  .•  Xenocratcs  vero  vultum  in  eodem  ha- 
bitu  continens,omiflisdequibus  diflcrebatjde  modeflia 
&temperantra  loqui  coepifTct;  tanca  fermonis  grauitate 
refipifcere  coadus  Polemo,  primum  coronamcapire  de- 
trad;am  proiecit,  paulo  pofl  brachium  intra  pallium  redu- 
xit,  procedente  tempore  oris  corruiualis  hilaritatem  depo- 
fuit,  advltimumtotamluxuriam  exuit,  vniufque  orationis, 
faluberrima  medicindfanatus, ex  infami gnachone  raaxi- 
mus  pliilofophus  cuafit. 

lib.^.Conf.      Neque  hoctantum  miris  &:  occultis  modis  diuina  egic 

c^Ji-  prouidentia,  fedetiamper  eosipfos  idnefcientes,aquibu& 
olim  AvGvsTJNvs  fedudusfuerar,-  adfalurisorbitamre- 
ducebat.  EtenimpoftquammifTus  eftMedioIano  Romam 
adPrasfedumvrbis  Symmachum,  vtilliciuitati  Rhetori- 
caemagifl-er  prouideretur,impertitaetiameIe6tionepubIi- 
ea;idmunerispereofdem,  Manichasis  vanitatibusebrios,, 
ambiuit  Avgvstinvs  obtinuitque  ;  quibus  vt  careret, 

Ma»h»2.  Mediolanumibat,  fed  vtrifque  nefcientibus.  ItacumHe- 
rodesrecens  natum  Regeni  ludseorum  qua  fraudulencia, 
qua  violentia  extindum  cupiebat :  atque  Deus  Pater  nati- 
uitatemfilij(uiveiIettotiorbiquamnotlfIimam,crudehfIi- 
miregispeflimoconfiiioinhunc  finem  vfus  efl.  lllefiqui- 
demtotinnocentiumimmaniflima  flragem,qu6M/^fIiara 
ftiterimeret,  edidit;  Deusvcro  huiusfcelerisfamaj,nun- 
tiumnatiSaluatorisannexiiit,  quobreuiusad  orbiscaput 
Serm.ade  Romamjaliafqueprouinciasperuaderet  Et,  vtb  Leoait, 
E^iphama,  Herodeshuicdifpenfationine.fciensdeferuiebat.   Mirum 

euara 


LIBER   SEG  VNDVS.  CAP.VIL        219 

ctiam  quomodo  Chriftiis  ad  euidentiorem  refurredlionis 

rLiaeprobationem.vfusfit  incredulitate  dircipuliEgitnam- 

que,  inquit  D.Gregorius,  miramodo  fupernaclementia,  i^^"^'*'- '« 

vt  difcipulus  ilie  dubitans ,  dum  in  magiftro  fuo  vulnera  loau^-a. 

palparetcarriis,innobis  vulnerafanaretinfidelitatis  Quid 

vero  a  credere  tergiuprfantis  animo  remotius  erat ,  quam 

vt  hoc  attadu  fuo  efficeret  ,  fidemque  per  infideliratem 

adipifceretur^Et  tamen  ita  fadus  eft  difcipulus  dubitans  &: 

palpanSjteftis  veraerefurreftionis,ficutfponfusmatrisfue- 

rat  cuftos  integerrim^  virginiratis. 

Deinde&fequenticapire  S.Dodordefeait,Cumenim  ^^^-T-Conf. 
non  fatagerem  difcere,  qua:dicebat,fedtantumquemad^  "^"  ^"^ 
modum  dicebat,  audire  (ca mihi  quippe  iam  defperanti  ad 
te  viam  paterehominimanis  cura  remanferat)  vemebant  in 
mimum  m€H?n  fimulcHm^ucrh^quA  diligebam ,  res  etiam  qnas 
negligeham.  Nequc  enimdirimerepoteram.  Etdumcora- 
perirem  ad  accipiendum  quam  difcrre  dicerer,  pariter 
mtrabat ,  &  quam  vere  diceret.   ^lianus  refert  Cre- ^il^-^-Hift. 
tenfi  fenatus  confulco  ftatutum  fuifTe  ,   vtpueri  feueras  ^^^^^* 
patria?Ieges,cumfuauiquadam  cantus  modulatione  ^^i- 
Jcercnt:qu6  &:animi  eorum  mufici  concentus  obledamen- 
to  ad  difcendum inuitarenrur  •,  &  qu^  didiciifcnr ,  ca  faci- 
liiismemoriatenerent ;  tumetiam  ne,  fi  quid  eorum  qu^. 
vetitaelfent,  commiiiffent  ,  ignorantia?  hnberentexcufa- 
tionem.Sedaccipe  quod  huic  reideferuit,Emblema. 


F  f  5  Venle- 


230 


SPEGVLI  PECCATORVM 


Venkhantin  mmum  meumftmul  cum  verhls  cjua  diligeham, 
resetiam  quas  negligebam.     Lib,  5.  ConfeflT.c  1 4. 


CautafaluUri  mtricula  vefcitur  herha, 
Nejcius  hinc  medicam  fufio  fugit  opem» 

x^mhrof^  fendens  Avrelivs  vhere  fuad^ 
Fcrha  jetit  tantm  >  res  tmeti'  mdc  bibit* 


LIBER  SEGVNDVS.     CAP.VII.        131 

Icaque  paulatim  eo  perduclus  efl:,  vt a  partibus  Manich^o- 
rumrecedere  firmiter  animum  inducereCj&nomen  albo 
catechumenorumdare.    Ipfemet  inc]uic,Acadcmicorum  Lib.y,c.x4. 
more,  ficur  exiftimantur  ,   dubicans  deomnibus,  atque 
interomnia  fiu<5tuans,  Manichxosquidem  rehnquendos 
efTedecreui;   nonarbitranseo  ipfotempore  dubitationis 
mcar,  in  illa  feda  mihi  permanendum  effcy  cui  iamnonnul- 
losphilofophos  pr^eponebam  :  quibus  tamenphilofophis, 
quod  {inenominerahitari  ChriftiejflTent,  curationemlan- 
guoris  animse  commitrere  omnino  recufabam.  Statui  ergo 
tamdiu  eiTe  catechumenus  inCathohcaEcclefia,  mihia 
parentibuscommendata,donecahquidcertieluceret5qu6 
curfiim  dirigerem,   Et  alibi ,  Figam  ,  inquit,  pedes  in  eo  Lib.^.Conf. 
gradu,  in  quoaparentibus  pofituseram,  donec  inuenia-  *^^P'^'» 
turperfpicua  veriras.  Quodvtinamdubitantijinfideimi- 
tentur,nequeita  faciledechnenc,nonad  Acadcmicos,fed 
adpolicicos  &:acheos,qui  velideofe  fideifecurosputant, 
quiafidem  nullamhabent ;  &intoIerabiliiadant  infania> 
vnumquemque  in  fua  fide  poflefaluari.-quo  quid  potefl  da- 
*rivel  abfurdius,velmagisimpium  ?  Avgvstinvs  vero, 
quod  initium efl  veritatis, fdifitatem  fedx quam  tuebatur, 
edodus ,  ferucntiffime  Deum  pro  reuelatione  vera^  fidci 
deprecatuseftj&cumNicodcmoin  Euangelio,  &Eunu-  lo^nn  u 
choin  Adibus  Apoftolori5  ,  veritatemedocerifummeeX'  Aa.s. 
optabat.  Quod  &:defeahbiteflatur:  DifTuebam  ,inquit,  Lib.de vtil. 
me  magis  magisque ab iftis ,  quos  iam  deferere  propofue-  <^re<len.G.8. 
ram.Reflabarautem  aliudnihilin  tantispericulis ,  quam 
vtdiuinamprouidentiamlachrymofis&miferabilibusvo- 
cibus  ,vtopem  mihiferret,deprccarer.  quod  &;impensc 
fecit.  Moxque  liquido  intellcxit  veteris  T eflamenti  Scri- 
pturas,non,  vt  Manich^ei  valde  vokbant,litteraliter,fed 
fpiritualiter intelligendas  efie, nec in  ijs  quidpiam falfi  co*. 
tincri,  neque  Deum  vllis  corporeis  dimenfionibus,velfen- 
fU)ili  qualicace,  autpathetica  afFedione  obnoxium,hcec 


t^t  SPEGVLI  PECCATORVM 

&:caput,  brachia,  pedes  habere,  Sc  irafci  ,  dedignari, 
dolere  ,  &c.  in  illis  fxpius  dicatur.  Rurflis  ex  eo  quod 
Ecclefia  Carholica  doceret  Deum  omnino  efle  incorpo- 
reum,acquehocicarehabere  certo  iam  inteliigeret,  pru- 
dentillimeexvnius  articuhforcuicooblati  veruate  ,  aHo- 
rumquas  in  Ecclefia  traduntur,  excellenciaro  non  male 
conigebac.  Nec  erac  cur  alia  Ecclefia;  dogmaca  aUcuius 
fal(itatis infimularentur  fi  longius  pergeret,in  qua  verica- 
temprimooccurfuinuenerar.  Pofl:rem6,cum  &immorca- 
licacem  animorum,  &c  Ecclefiaeau^fcoricatemfecum  penii- 
culaciiuperuoluerec,fere  iam  erac  vc  fidem  noftramam* 
plexarecur;nifivecuslibidinandiconfuecudo,quac  in  Ec- 
Videlib.  6,  clcfia  prsccidenda  erac, vxorumque  compedes, quas  fubirc 
Confdlc.ij.  nolebar,  vifsefuiffenc  philofophise  ftudiii  impedicurx,ni(i 
^  '**  haec,inquam,confuecudo  miferum  illum  decinuiffet  irre- 

Lib.6.  cii.  ticum.  Vnde  fic  argumencabacur  ,  Non  vacat ,  non  efl 
inane  ,  quoi  tam  cminens  culmen  audoricacis  Chri- 
ftianse  fidei  toto  orbe  diifunditur.  Numquam  tanta 
&:  talia  pro  nobis  diuinicus  agerencur,  fimorcecorporis 
eciamvitaanim^confumeretur.Quidcundamurigicurre- 
lidafpe  fxculi ,  conferre  nos  totos  ad  quserendum  Deum, 
&  vitam  beatam  ?  lamque  pleno  pafTu  ad  Catholicorum 
caftra  tranfibat,fed,vt  dixi,qaia  ibi  in  continentia  viuendii 
erat  ,  quamfibifenciebacobferuacuimpoffibilcm :  deinde 
ignorarccillama  Deo  feruencibus  precibus  peci  debere,at- 
queilliusgratia,  nonnoftrisviribusobtineri;alteroanno 
conuerfionem  fuam  diftulit.  la^  enim  auulfa a  latere  eius 
prioreconcubina,aliamfuperinduxerat,videlibrumfextu 
Zbidem.  Confeffio.  c.  1).  Amans  beatam  vitam,inquit ,  timeba  illam 
infede  fua,&:  ab  ea  fugiens,qu*erebam  eam.Putabam  eniin 
me  miferum  fore  nimis,  fi  femina:  priuarer  amplexibus :  &: 
medicinam  mifericordise  tuse,  ad  eamdem  infirmitatem  fa- 
nandam ,  non  cogitabam,  quia  expertus non  eram  Et  pro- 
priatum  vicium  credebam  cG^c  coacinenciam  y  quarum  tni- 

hi 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  VII.         135      * 

hi  non cram  confcius:  cum  camen  ftultus  efTem ,  vt  nefcire, 
ficutfcriptum  eft:  l^eminem  ejfepojfe  continentem,  nifitude'  Sap.8. 
deris,  vtique  dares,  (igemitu  interno  pulfarem  aures  cuas, 
&:fidefolidaince  iailarem  curam  meam. 

§luAntA  &  quam  multiflex fafienttA  diuinA  iiflutia, 

A  Tconfiderationifuauiflim^c  prouidcnti^diuinseliceat  Dominica 
•^^aliquantifper  immorari  ihaudenim  fcio  anquidpiam  ^i-  Qs^dra- 
poflitfieri  beneficentius,  quamdeinfcijs  &'inuitisoptime  ^^  ^ 
mereri.  Certefandiflimumfallendigenuseft,    perimpo-' 
fturamdarebeneficium.  Avgvstinvs  venuftosfuauilo- 
quentise  flores,  quibus  aures  demulcerentur,  quacreban 
Deusilli  faluberrimosveritatis  fru(flus  fubeloquentia  abf- 
conditos,  quibusanimum  pafceret,  obtulittillcvmbramj 
Deus  rem:  ille  lapidem  imprudens  poftulabat  >  Deuspa- 
nem  dedit.  Nifi  comparatio  foret  duriufcula,  dicerem  dra- 
coni  Babylonico  obiedam  a  Daniele  mafTam circumlitam  Dan,  14. 
adipe  :   quaauidedeuorata,  crepuitilleturgidusventofa 
philofophiaanimus,  atq;  admodcftiam  Ghriftianamfub- 
iidit.  Veretumaccidit,quodDcus{efadurumaliquando 
perOfeam  prsedixerat  xPropterhocj  vtfciHcet,animamab  Ofca  2. 
alijs  amoribusabducam ,  ecce  egolaifabo  eam^  d^ducameam 
in  folitudinem ,  ef  loquaradcor  eius.  LaBabo^  vox  eft  deduda 
ab  antiquo  verbo  ,  lacio  ,  quod  eft  decipio  ;  verbum  ama- 
torium, quo  fignificatur  Deus animas pia  fallacia circum- 
uenire,atque  ad  fe  pcllicere.Et  vero  radix fapentiAcuireue-  g^  .. 
lataefljdralhttadillif^  quis agnouits^M.alicrquxdamSamsL^ 
ritana  extrcma  aquzc  (iucgratias  caelcftis  penuria  labora- 
bat,&:  fitifpirituahfereenecabatur,exuftafcedohbidinis 
igne.  Salutisnoftr^  AfTertorfatigatus  abitinere,  fibiquc  ioan.4j 
liti  naturali,  labore  &  calore,  accerfita,  colloquium  a  potu 
cxoTC\isc(k:Mulierdamihi  bibere:  produdoque  vltro  citro- 
quefermonc  deaqua,tandeme6  perduxitmulieremvt  fi- 
tirefeagnofceret,atqucindeficiencemaquampeteret,qua 

G  g  fitis 


254  SPECVLI    PECCATORVM 

firisiEternumexringueretur:hocque  padopaulatimfidem 
ampIexaeftj&McfTiamagnouir.  Idem,  cumGentesattra- 
hendsc  forent  adlumen  fidei,  quiainftarferaru  viuebanr, 
ah'^enim  fine  legitimis  nuptijs  volutabantur  in  coeno  li- 
bidinis,  alias odijs  armisque  inter  fe  decertabant,ali£e  feris 
ipfisimmanioresimmo]abant///^je^  _/f///^/y^^^,ew^/?/te; 
'■  adipfas  Apoftolosfuofacratiflimocorporcquafifaginatos 
amandauit,  eo  fine  vtferitatem  illam  deponerent,6c  Chri- 
ftianampatientiam  ,modeftiam  ,  manfuetudincmindue- 
Matth.  10  ^^^^-  £^^^  egOfinquiz,  mitto  vos  Jicutoues  in  medio  luporum ,  vc 
illivosdeuorent&abfumant.  quoddii  crudeliter  faciunr, 
paulatim  incipit  in  animis  illorum  operari  virtus  corporis 
&fanguinismei,atqueadfidemadducere,  Et  (vtperfifta- 
musinmetaphora)  dumillicarnem  Apoftolicamtambene 
paftam,corpore  fcilicecChrifti,  edunt,in  fuamiubftan- 
tiamnobilifiimumalimentummutant,  fiuntque  Apoftolis 
quos  abfumpferunt ,  quin  &:  ipfi  Chrifto,  manfuecudine, 
aliisque  virtutibus  (imiles. 

Nequoquefuperbisphilofophis,  Verbi  diuini  incarna- 

tionimias  profedo  dignationis,  tantoque  mmus  idcirco 

humanocaptuiappareretcredibilisjquidadumeft?  Audi 

Chryfoft.     aftutiam  Sapientix  incrcatas.   Quoniammagna  quasdam 

cap"ii  e"ift  dandaerathominibusgratia,voIensnonexgratia,Ied  vel- 

adHebra;os!  ^^^  dcbito illud  facerc , pcrfuafit primum  homini ,  fcilicec 

Gen,  2t.      Abrahamo,  vtfiliumfuumtraderet  iuxtapr£EcepcumDei: 

quoficDeus  ipfe  nihii  magnum  videreturfacere  ,  filium 

fuum  tradendo,  fiquidem  homo  ante  hoc  feciifet,  adeoque 

nonexgratiaidem  facere  ,  fedvelut  exdebito  vel  potms 

congruo  compenfare. 

Diabolus  hominem  inftanter  ad  pcccandum  prauis  fug- 

geftionibusvrgetjhomo  aliquando  hbcreconientitjibidi- 

g^j^^^j^^"^*  nemquefuam  mandato  diuinopraefert.  Sed  eccetibi  aftu- 

tiamDei  exhocipfomaloingens  elicit  bonum,meIiusque 

iudicauicdemalisbcnefacere^  quam  mala  nuUa  efle  per- 

-     /  '        '  niit- 


LTBER  SECVNDVS.   CAP.VII.         i^^ 

mitfcre. N  ;qae enim Deus,cum  fumme  bonus  {it,vIlo  mo- 
dofineretaliquidmalieireinoperibusfuiSjnifivfqueadeo 
eflet  omnipotens  dc  bonus ,  vt  benefaceret  etiam de  malo. 
Vndeidtm  S.Dodoralibi  ait.-Audeodicerejfuperbisefle  ^^^^       ^^ 
vtile  cadere in  aliquod  aperrum  peccatum,vndc iibi  difpli-  ciuic, c.13, 
ceant,  quodfibiplacendocecideranc.  SalubriiisenimPe- 
trus  /ibi  difplicuic  quando fleuic,  quam  flbi placuic  quando 
prx(ump(it.HocdicicPfaImus:/;»^/^/^f/>^^<?r«w/^;^<?wz/W,  P(al.  8t; 
^qnarent  nomentuum,   Vis  huius rei  appoficam  fimilicudi- 
nem?  Enafcuncurinvenis  ceruoramvermes,vcMizaldus  c^^^»*"'7' 
air,aquibusvaldetorquetur:cuimalo  fitmedicinaferpens, 
quem  cerui  viuum  deglutiuntjfed  ab  illo  ipfo  enecarentur 
ni{i  frigidam  illico  biberent.  Vermes  ceruorum,id  eft,ho- 
minum  iuftorum,fantprasfumptiones  quxdam,  iad:ancia: 
&inanesglorix  ,  quacnonnifi  peraliqueminfignem  colu- 
brum,  id  eft,  grande  peccacum,  vincutitur,dum  valide  hu- 
miliatiadcognitionem  fuas  fragiiitatis  &rmiferia2oculos 
comicmnt.^ajikfaciecolubrifuge^eccatum.  An,non  ideo  ^"'^-^^» 
Dauidpoenicensclamabac,deuoracopriuscolubropecca-  p^. 
ti  >  §}uemadmodum  defiderat  cerutis  adfontes  aquarum-i  ita  defi- 
deratanima  mea  ad  teDem  ?   Deus  cnim  folus  huic  languori 
mederipoceft,  illc  folus  a^ftuancianimaerefrigeriumpras- 
ft at j  '\\\Q.fons  patens domui Tiauid^  c^  hahitantihu^s  lerufalem in  zachar.  \  i 
ahlutionem  feccatorls  ^menftruat£.  Etquisvetetiteriim  di- 
ctiQiRadi.xfapenti^cuireuelataeftjdfaftutiasillimquisagno- 
uit^.  Radixyqux  etiam  (ibi  afFufas  peccatorum  fordes  in  opci- 
mum  fuccum,&  virtucis  alimoniam  conuertic. 

Quinam  prdcipuc  hanc  aftutiam  imitari  deheant, 

SVauem  hanc  &  opcabilem  aftuciam, maxime  Supcrio- 
lesEccIeiiaftici,  &:  quibusanimasiucrari  propoiitum 
cft,  imicari  debenc  >vcdyicolos  &:  indifciplinacospiaali- 
quafraude  a  vitijs  abducanc,  vircutisque  guftuinfiillenc. 
lliuftre  huiusreifpecimcnB  1  homas  Viljanouanusnofter  ^^^^'^,'„5" 
pra2buic.Eraci>acerdosquidam,atfacer&  deteftabiiisho-  cap.ip. 

Gg  i  mo. 


2^6  SPECVLl  PECCATORVM 

mo  ,  qui  praeter  chara£terem  nihil  Sacerdotis  habebar, 
Huncvt  exfaucibusorci  Hberaret ,  pia&iblandafraudc 
fandifIimusPontifex,duxicadoratoriumruum  ,  vbipoft: 
acrcm,  vt  merebatur, reprehenfionem  ,  a  verbis  ad  verbe- 
ra,  non  reo^fed  (ibi  iniiigenda  fuir  progrefTus.  Mihi  fane,in- 
quiebat,imputabiturtuaiftapr£erra£la,6<:  nimisobftinata 
mahtia^inmecransfereturhsecculpa,  reus  arguar  nimi^e 
lenitatis ,  qui  cam  tepide , tamque  remifse  tecum  egerim 
totfceleribus  contaminato.-proindcrationiconfonum  eft, 
mecaftigarij&poenisafficiinduIgentiatahdignis.Hoc  di- 
£to,ingenuaprocidit  coramCrucifixi  imagine  ,  qux  ibi 
ftabat :  &  vt  rem  accuratiiis  defcribam ,  laxans  duos  cata- 
clyfraoslacrymarum,  fe  veftibusfpoliac&cantaviolen- 
tia  jtantoque  impetu  femecipfum  flagellis  dilacerare  ccc- 
pit,  vt  indumentum  copiofo  fanguine  refpergeretur.  Quo 
ipeciminc  tam  cximiae  charitatis  vehementererubuit  illc 
cacopresbyter  ,&:magnofuorumfcelerumdoIoreconce- 
pto,  vna  cum  Epifcopo  fuo  abunde  fleuit :  ac  ftatim  humi 
admodumfupplicisdeu6lutus,obteftatus  eft  B.Thomam 
per  amorem  Dei,  vc  a  verberibus  fibi  ccm.perarct.  Ego,  in- 
quit ,  fumquipeccaui,egoflagellamerui,  &:tu  innocens 
vapulas.  Sediam  coramDeo,omniaeciamcordisfecreca 
incuence,eiusquebenedidiFilij  imagine,fpondeoiuroque 
medeinceps  dignemeaforcevidurum.  Noninorenaca 
verbafueruncfedinpedore;  quodpromificefFecJc.  Ad 
huncquoquemodumin  Belgio  prudences  aliqusemacres- 
familiasaliquandodancfamulodomusnegociumjfifiholus 
quidpiampeccauerit,  vcobhanc  noxam  canemverberi- 
bus  casdacloco  pueri ,  acque  eiulanci  peccacum  exfyobrec. 
Quo  quidem  ingenui  pueruli  ita  terrentur ,  atque  fi  ipfi 
verberafentirent.-imofaepe  du  hocagiturflent,fupplices- 
queparentibusfiunc.PrefIiusquoqueincuencimihi,inquit 
aropJea^'"* '^^^  Batauae  auris  Batauus,  Non  vfquequaqueafTencandi 
palpandiquevitioreceptum  vidcrifolec',vtaiitiquicusre- 

ges 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VII.         257 

gcs&Imperatores  panegyricisfolemniter  f' &  quidem  ia 
os)  laudarentur:  quin  potius  iic  exifl-imo  viros  cordatos,re- 
rumquenatursE  atquehumani  ingenijegregieprudentes, 
cumfpesnon  efTet,  leoninam  illamregijpedVorisgenerofi- 
tatem,  &:aurium  delicias ,  vel  monencis  auftoritatem ,  vel 
increpantis  feueritatem  aliquando  pafTuras;  publicJE  vtili- 
tatisrerpeduvelavertiire,acviaquideoccultiore,  eodem 
tamen  contendiffe.  Itaque  fub  laudationis  fpecie  fimula- 
chrum  quoddam  abfolutiprincipis  eisvelutin  tabula  de- 
pidum repr^Efentaffe ,  vt  ipfi  feCe  ad  propofitum  exemplar 
exigentes ,  taciti  fecum agnofcerent ,  quantum  ab  laudati 
principisimagineabefTentjaccitra  tumpudor^^tumoffen- 
lamdifcerenr^quid  vitijeuitandum,quasvirtutespra^flare 
oporteret.Eodemque  titulo  non  idem  ageretur,videJicec, 
vtboniprincipesqujE  facerent  recognofcerent,maliquae 
facere  deberent,admonerentur  Nihiligiturerataliudifta 
laudatio, quam  delicatum  monendi,  blandumque  expro- 
brandi genus,  ac plane  pharraacum , neceflarium  qui dem 
iIIud,fedamarum,eoquemeIlepr2ehtum. 

Addeetiam,fihbetjpundumpohticum,qu6d&:Princi- 
piinterdum  fagaciter  vcl  fubtihterreiveritasinquirenda 
fit.Cuius  memorabile  exemplumdedit  fapientiffimusin- 
ter  mortales  Solymasus  Rex  Salomon.-coram  quo  ciim  dusc 
mulieresaltercarenturdeprole,  vtraquecotendentefuam 
effe,  qusefuperuixerat, dixitrex:  Afferre mibigUdium.Cum^  ^Rcg  ^ 
atttdijfent  gladium  coram  rege-^  Diuidite:,  inquit ,  infantem  vi- 
uumindua6  fartes^  (^date  dimidiam  fartemvniy  d^dimidiam 
fartem  alteri  j  ftatim  quse  vera  erat  mater,(eprodidir, 
commotajuntquippe  'vifcera  eim  fufer  filio  fuo ,  maluitque 
viuum  tranfire  in  alterius  pofleftionem  ,  quam  eneca- 
ri :  contra  clamante  altera:  Necmihi ,  nectibifit,  feddiui- 
datur.  Eiufcemodi  quoque  eflquod  narratur  deduobus 
adolefcentibus,quos  intcr  exorta  controucrfia  erat  dehe- 
reditateviri,quiobierat,adeunda.Vterquefedefundidi- 

Gg  3  cebat 


25S  SPECVLI    PECCATORVM 

ccbatfilium,cumtamen  antea  feinuicem  nonnouifTcntr 
Delacaverorcadiudices  cumpleniorplanioiquecognitio 
haberi  non  pofTet ,  nifiquod  alter  tantumnegaret,aiter 
afTereretidecretum  eftaiudicibus  vtdefundti  cadauercx- 
humarctur,quique dc  duobus  iaculo propiiis cor attinge- 
retjille  fiiius  cenferetur.  A.cceptatafuitvtrimq;  conditioj 
fedcumilIi,quiexdefundo  prognatuserat ,  iaculandum 
foret,corruit  animo,deIapfaquedemanufagittaindicium 
dabat  arcanam  natura:  vim ibi interuenire,atque  iliam  ab- 
horrere  vel  in  ignaro  parente  quidpiam  f  iccrc,  quod  in 
^^?*^  ah^  rcienteforet  nefas  Itaque  pro  eofententia  lataeft.  Huc 
s,  e  egi  us  f^citquodaliqui  alTcrunt  occili  hominis  cadauer  fangui- 
Lib,i4.  nemftillare  ^hocciforpropiusaccefferit.  De  regis  Cim- 
merioium  filijs  Diodorusrefcrt ,  quodpatre  defundo  de 
regnihereditateinterfecontenderent,  cumque  ad  litem 
dinmendam  regem  T  hraciae Ariophanemiudicem  elegif- 
fenti  ille  mortui regis  cadauer  e  fepulchro  erui,  arborique 
alligariiuflit ,  arcuqueillos  interfecontendere  ,  vt  qui 
emortui  patris  cor  tranfuerberaffet ,  is  in  regnum  fuc- 
cederet.  Primogenitus  igitur  illius  guttur/ecundusme- 
dium  peclusjcordeiliasfo,  transfixic.  Supererat  miniroo 
ipesregni  (tresenimtantummodofratres  erant)quicete- 
risiuftafaneindignationefuccenfus,qu6d  patris  cadauer 
fagittisaufi  fuifTentimpetere  ,  fepotiusregnocederevel- 
le dixit ,  quam  tale  facinus  perpetrare.  Ex  quo  Thrax  re- 
gnumilliadiudicauit,  quodtali  pietate,  naturac  propen- 
iionefe  verumemortuiregisefTe  filium,  &virtute  fratri- 
bus  praeftantioremofteaderec. 

Non  poffum  hoc  loco  aftutiam  fandiflimarum  mulie- 

rum  prseterire,  qux  vt  pudiciciam,quam  Sapientia^increa- 

tx deuouerant ,  feruarenc, ingeniofae  m morcem  luam  fue- 

Nicephorus  ruflC.  Cuiusreidum  exempla  confcdor  ,  vlcro  fe  oifcrc  S. 

Iib.7.cap.i5.  EuphrafiaAntiochena,  qusc  amiliteamafio  deprehenfa, 

cumnon  poflec  euadere^,  dixicfeedodura  eumartem  qua 

in 


LIBER  SECVNDVS.  C  AP.  VIL         139 

in  bellislxdi  nonpofletjfimoddfibi  vellet  parcere,  vtque 
eius  expcrimentumin  ferumeret.ColIumergofuuminun- 
xit,quod  feriensilieftatimamputauit:  ita  dolopio  cafti- 
tatemfuamorte  redemit.  Qui  pluresciufcemodihiftoria- 
rum  deflderat,  videatEufebium  lib.  S.  hiftorcap.  17.  So- 
phron.  in  Prato  fpirit.  c.  189.  Lipfium  in  Monitis  &:  exem- 
plis  pohticis. 

§.  1 1.  §juipradicationem  ve? hi Bei negligunt)  qmnto  bono 

feipfos  friuent. 

"X/Trumhbet fueris, bonus aut malus, auditionem  verbi 

'   Dei  nonneghges,ni(iteipfumhaud  mediocribusdam- 
nis  madrare  veJis.  Si  eniminnumero  bonorumes ,  vide 
quiaverbidiuini  pia&:  huroihs  aufcultatio  teadfummam 
beatitudinem,vit£equefpirituahsperfedionem  manudu- 
cit.  Vel  ipsa  cnim  a^cerna  Veritate  teftante, BeAti  qui  nu-  ^"c.ii.     - 
diunt  verhum  Dei^  cf  cuftodiunt  iilud.  V er um  eft ,  non  fuffici c 
fclas  aures  corporeas  concionatori  dare,  ipfa  etiam  mentis 
attentio  maximerequiritur,  6^vt  auditainopus  exeanr. 
Aduocanduserat  mulieri  Samaritana^,  quae  carnem  deft-  ^°3n.4. 
gnac  ,  vir,  id  eft  mens  casleftium  tantum  capax  ,  cum  hoc 
cupitleiusloqui&fermocinari,  quiamulier  totacarnalis  ftJo^trad?'*' 
derebusfpiricualibusdiflerencemnonintelligic.  Alioquin  i;,inioan. 
fiquisauditor  eH verhi,(jr nonfaBorihic comparahii-ur  virocon-  iacob»i 
fiderantinjultumfmminf^eculo-.confiderauit  enimfe  ,  c^  ahijt, 
(^ftatimohlitus eH  qualisfuerit.  Injpeculoy  id  eft  ,  obicer  &  in 
tranfitu,  quemadmodum  viri  vt  plurimum (olcnt ,  qui  fpe- 
culum  intuentur,  vc videant  an  non  nimis  (int  hirfuti,  vul- 
tuo(i,dccencertonli-,anmccroremnimium,autiram,  auc 
aliam  animipaflioncmvultu  prxfeferant:  fednon  adhse- 
rentmultumciufcemodicontemplationibus  ,  ficut  femi- 
naj,qua2qua{i  fuarum  formarum  narcilli,aflidue  vultum 
fpcculo  obucrtunc  ,   &r  veluti  venuftatis  proprias  idolola- 
txXi raspe  illam  adorant,  adamant,&:  non  iine  admiracione 
contemplanturimmimaquasque  faciei  obferuant,  explo- 

lanc» 


240  SPECVLI  PECGATORVM 

,       rant,  componunt,  linunc,  ornant.  Ideoquc  viri  ftatimobli- 
uifcunturquaiesfuednc,  ideft,  qualesfeipfosin  fpeculo 
vidcrintj  vndenec  maculas  curiose  eluere  ftudent,  nec 
anxie  fe  comunt  aut  fucant.  Niii  quismalit  hoceo  rela- 
tum  ab  Apoftolo,  quodimagoillafpecularis&vmbratica 
non  ita  folidas  &:  permanfuras  in  animum  fpecies  tranf- 
mittat,qucmadmodumfaciesalicuius  alterius,  quamin 
In  locum     feipfa intuemur.  Imago ,  inquit  Dionyfius  Carthufianus, 
fupracir.      infpcculo  habctdebile  eife ,  &  intentionalc  potiiis  quam 
reaIe;ideodebilemfacitimpre{IIonem:quiamodusagen- 
difequitirrmodumeflendi,  acproptereaextaii  imprellio- 
neCeq^uitur  labilis  in  mente  cognitioj  indeque  facilis obli- 
Lib  i.Optic.  uio.  Idem docet  Aguilionius,  Cur, inquit ,  adeo  debilis ii- 
piopof.4tf.   gurain  fpeculooftenditur?i?^.  Quia  repercuflione  lan- 
guefcit.  Vndecumeademcxvno  fpeculoinaliud&  aHud 
refleditur,  fecundareflexioobfcurioreft  prima,  &tertia 
quamfecunda,atqueeodemordineceteraj.  Hacetiam  de 
caufa  Apoftolus  viiionem  per  fpcculum  obfcuram  vocat, 
x.Cor.i|.      &:  senigmaticam.  Fidemtts^  inqmt,perjj>eculum  inrznigmatey 
tunc Autemfacie adfaciem,  Vbi dc vifionc  Dei  per  fidem agit, 
quas  admodum  obfcura  eft,cuacuabiturque  aHquando  per 
lumen  gloria:  ,  &  perfediflima:  viflonis  eftentiam  afle- 
quetur. 

Ita,  inquam,veluti  viri  carptim,&:  quafi  aliud  agcntes , 
interdumfpeculum  confulunc  ,  ftatimque  obHuiTcuntur 
fui,  &:negliguntfe  ornare  j  aut  vcluc  imago  vifa  in  fpe- 
culotenuiflimasfpcciescranfmiccit,&:ideo  ciciusipfavul- 
tus  formainoblitiionemabic;  icaquivcrbumDciaudiunt 
tantum,&:illic6animum  adnegotiatcrrena  rcfque  cadu- 
castransferunr,  ftatimobHuifcuntur&:fpeculi  ,  &:  fui,  id 
eft,legisdiuinas,  quaminconcione  ,vclutinfpeculo,cla- 
re intuebantur,  atquc  ex  illa  fuam  dcformitatem  &:  ncgle- 
dumincultuanimiprobeintelligebant;  fednegliguntad 
fpeculi  iftiusnitoremmores,componere,  &  animum  cma- 

cularci 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.VII.  141 

ciilare.  Voluptatis  quidpiam  forte  habear,qu6d  aures  ocu- 
losquein  vana  eorum  quse  dicuncur  cognicione  &:  elo- 
quenciapafcancjquemadmodii  curiofulig  nonfine  deleda- 
tionefpcculisfuisadftantjatnihiIprorfusvtilitatis,multum 
ver6reprehelionishincreferunt.Sedadpropofitii:iVi7»rf»-  l«o^'*« 
ditorohliuinfusfcicim^fedfcL^ior  opri6:hic  beatm  infa,6iofuo  erit. 
Id  verifliinum  eilc  fatemurj  fed  tameninficias  ire  nemo  po- 
teft.  quin  in  ipfa  audicione  verbi  Dei,  velut  fr udus in  florc 
flos  in  radice,  fumma  beatitudo  infit,  vt  breui  difcurfu  id 
deducic  Scapietonus,    Chriftusideo  verbumprasdicatum  P^*'"'"'*:* 
lemmi  comparat,quia  naturam &:  proprietaccs  iemmis  ha-  texc.j. 
betrefpedufalutishuman^e.  Semmis  autemproprietaces, 
refpedu  frudusquiexfemine  nafcicur,  pociftimumfunc 
vircus  eius  &:  neceilicas :  neceflicas  ,  quia  fine feminciadto 
nuilus  fperari  frudus  pocefti  vircus,  quia  femen  habecpro- 
ximam  vircutem  ad  producendum  fradum,adeoque  totus 
frudas  in  femine  e(l  vitcuce.  Sic  fe  habec  vcrbum  D^i  ad 
animas  fructum  5   frudus,vc  vlcimusfinisnofterDeuseft, 
Nam  vcinarbore,planca,facis,  vlcimumeftfrudusiflcno- 
ftrum  vlcimum  6cfummum  bonumeft  Deus.  Deusaucem 
(quemvcomnium  adionumnoftrarum  fincm  fperamus) 
•non  impecracur fine  charicace.  Deu^enim  charitasefi  d'  qtii  «.Ioan.|: 
nmnet  in  charitate ,  manet  in  Deo :  qui  autem  non  efl  in  charitate^ 
manetinmorte.  Charitasauccmnon  habecurfinefide.^";;;^  Hebr.ir. 
fdeenimimpofpbtle^Hflacere  D^^:hoceft,diIigereDeum,vel 
exdile(^ioncopusaliquodDeogracumfacere.fidesautem 
non  acquiritur  fineprsedicarione  verbi  Dei.^upmodoemm  Rom.io. 
credent  quemnon  audierunt^ ^uomodo  audientfne pr^dicante^ 
Semen  ergo,  fcuprincipiumfalucisnecefrarium,  eft  audi- 
tusverbiDei,  Atqueexhis  patetneceflitas  audiendiver- 
bum,quae  quemiibet  falutis  fuse  cupidum  maximeftimu- 
laredebet,  vtaures  audiendi  habeac.  Sedvirtushuiusfe- 
minis  adhuc  raagis  ftimulabit.  Eft  enim  Euangelium  ,ait  ^01^,, 
Apoftolus^id  eft  prsedicacio  Euangelij ,  'virtus  adfalutem 

H  h  omni 


242.  SPECVLI  PECCATORVM 

0mni credenti , hoc  efl: ,  poccft  faluare,  &  eft  vnum  medfum 
faluandi  omnes  credences.  Ha<51:enusil}e.  Exquohocve- 
limpropiusobferues,  quod  prsedicatioqufdemomnibus 
omninofitneceflariaadfalurem,  veIutiadfru<3:usprodu- 
ccndos  femen  prserequiricur :  iuftis  vero  &:  ele(5lis  poten- 
tialiter  in  fe  vim  &  efEcaciam  includat  ad  quofuis  ejfedus 
fpiricuales  producendosj  vt  nihi!  propemodum  vtilius  fic 
ijsquiadfublimiorisvitae  perfedionemadfpirant,  quam 
hamiJis  &  attenta  verbi  Dei  auditio. 

t^uditio  verbi  Dei ad perfeSiionemconducit. 

DoMiNicA  Xyf  Iramur  Mariam  Magdalenam,   ceteris  pofthabitis, 

Sexagciimx.  •'-▼-•>tantafedulitatc,ftudio,auidicate,interno mentis aflPe- 
di\x  alTediflead  pedesDomini ,  intentam  dulccdiniverbi 
cius.  CertehoccoUoquio  ardentiusin  Deiadmirationem, 
amorcmque  infiammabatur,  quam  vUo  alio  pietatis  exer- 
cicio.  Liqucfiebat  prasgratise  abundancia ,  &:aEftu  interni 

Gajit.f,-  caloris  anima  illius ,  cum  dile6im  loqtierettir.  Nequeetiam 
dubiumeftiquinB.  Virgo  MA.RiA,omnibusvirturibus,&: 
praecipue  charicate ,  ornatiftima ,  ex  auditu eorum  quse  de 
nlioloeiustumapaftoribus,  tum  abAnna&Simeoncnec 
non  dMagis  dicebantur,aIiquod&  cognitionis,&:  diledio- 

Luca  a>  nisincrementumfeccrit.  Obferttabattmmomniacjiiiedeipfo 
dicebantur  y  conferensin  cordefuo^  Nulli  plura  de  Chriftoj 
qudmillidiuinitusreuelata,  nullifuereexploratiora:  ta- 
menloquendiparcior,  audiendiauidior,  aliorumditfla  ru- 
minabat,  fecretafua  no  eft*undebat.  Quare  moniros  quof-^ 
damper  digreflionem  velim  ,  quifcpietatis  exercicijs  tra- 
duntjVtbeneficiafibia  Deo  collataftudeantocculere,  & 
quamuis  lumen  aliquodin  eiufcemodi  rebus  nancifcantur, 
non  facile adalios docendum profiliant , aut  anfam  de  re- 
busfublimibus  loquendi  arripiant,   Meminerintpotius 

I?M:ob*  i>  iftius  S.  lacobi  in  canonica  fua ,  Sitmteomnis  homo  'veloxad 
Audiendum-y  tardus autemadloquendttmy&tardtis adiram.  Vbi 
S.  A^oftoluscresmodos  comparandicadeftemfapientiam 

prx- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VIL  145 

prasfcribit  :primo,vt  veloxiis  adaudiendum,  vtnoua  ad- 
difcas^fiatque  quotidiana  adveterem  fcientiam  acceirioj 
Tecundo,  vt  tardusfis  adloquendum,  nepropriaeffundas, 
nihilalieni  lucrifadurusjtertio.vciram  refrsenes,  ne  bilis 
ebulliens  ferenitateraanimiturbet, &:philofophi£eft;udijs, 
quxpacaciflimum  animum  requirunt,  ineptum  reddat. 
Reipicitveroadccecus&conuentusfideliuinEcclefia,  in 
quibusdo<9:ioresmagisque  ardentespromifcue  docebant, 
&  exhortabanturalios,  proutSpiritu  fando  agebantur,in 
quibus  fubinde  audaculi  dicendi&!  docendi  locum  alijs 
modeftioribus  prxripiebant ,  vt  fuam  oftentarent  fapien- 
tiam&  profedum  infpiritu.  HoscommoncfacitApofto- 
lus,  vt  in  eiufcemodi  coecibus  potius  humilitatiSjquam do- 
^rina^fpeciem  prarbcant ,   malincque  audire  5<:  difcere, 
<|uam  loqui  &:  alios  docere,Nam  vt  quidam  Ethnicusaie-  Epamfnon- 
bat,  ex  audientia  dodrina  ,  ex  loquacitate  poenitentia  j^l'^g^^^ 
nafcitur.  EcPlutarchus,Rede  viuendi  tirociniumeft,po-  audit.  ckca 
tiiisaufcultare.  Quocirca  S.  Pater  Avgvstinvs  fapien- fiaem. 
ter,Ego,  inquicjplus  amo  dilcere.quam  docere,citansque 
fuperius  ajlegatum  locum  lacobi ,  pergit :  Vt  ergo  diica- 
mus,  inuitare  debet nos  fuauitas  veritacis 5  vt  autem  doce- 
amus  ,  cogereneceflicascharitatis.  Vbi  potiiis  orandum 
eft,  V  ttranfeatifta  ncceflitas  ,  qua  hominem  docet  a- 
iiquid  homo,  vc fimus  emnes  doribiles Dei,    Quam  ecce  ab-  loan.^ 
horrebat  S.  Dodor a  munere  docendi ,  quia  auditionis  in- 
ternas  fuauiffimos  friidus  intelligebat ,  atqueintime  fufpi- 
rabat  inhiabicq.ie  dodrinae   carlefti ,  quse  non  ftrepitu 
verborum  ,  fed  alta  mentisquiete  traditur.  Omnesvero 
fecum  optabathacdodrinamftrudiflimos,  vtdefineret 
necefTitas  alios  docendi.ldemaIibioptat,explicans  illud  ^u^u^  ,-„ 
VizlaAyFir lifiguofus nen  ^/>/^f/«r:QuaIis,inquit,  efTe  debet  pfaim,  139. 
feruus  Dei.<*vtmagis  optetaudire  quamdicere;  ficutfcii- 
ptum  eft  :  Sit  autem  omnis  homo  velox a,dmdiendum ,  tardtis 
mt€madioquendum.Et  fi  fieri  poceft,  hoc  cupiac,non  habere 

Hh  z  ne» 


144  SPECVLI  PECCATORVM 

nece{ficatemloquendi&:docendi;fedaudireilIum,cuidf- 
P(al.fo»       citur:  Auditui  mee  dabls  gaudium  ^/^////^w.Gaudiumautem 
taciturnicatis  intus  habeatin  voluntate,vocem  dodrin^e  in 
neceflitate.Et  mox.^Qiiare  vis  loqui,audire  non  vis?femper 
forasexis,  intusrediredetredas  Qui  enimtedocet,intus 
eft ;  quando  tu  doces ,  tamquam  foris  cxis  ad  eos  qui  foris 
funt.Vndeconcludit:  Nonergoamcmusmagis  exteriora, 
fed interiora.  De  interioribus  gaudeamus,  in  exterioribus 
autem  neceflitatem  habeamus, non  volupracem. 
Memineratetiam,anim£eDeoconiund:iiIimae&:do6i:ifIi- 
Pfal.44.        mae  didumiam  ohm :  K^udifiliay  d^  njide ,  ^incltnAaurem 
Deut.  x7,     tuam ,  d^  obliuifcere populum  tuum.  Ec  alibi :  Attende  ^  audp 
,  .   ifrael.  Q^uod  prazceptum  ludaicus  Plato  pulcherrimum 

rcrumiuin.  appellat.Et  Ambrofius,  Lex,inquir,dicit;^W/  jfraelDeum 
heres.  tuum.  Non  dicit,Loquere,fed  Audi»  Ideoque  Eua  lapfaeft, 

Lib.i.oiEc.    quialocuta  eftviro,quas  non  audicrata  DominoDeofuo. 
Sicut&patrumnoftrorummemoria,  vnaaliqua  illufa  in 
Hifpaniisilluficmaximo  magnanim^gentisR egi, dixitque 
de  clafteillain  Angliamconcra  Ehfabechamimmifla,quse 
nonaudierat  a  Domino.  Quapropcer  ficuc  Apoftoli,  & 
quiuisfanflitate  eminentes  in  S.  Scripturar^Z?  vocantur^ 
Pfal.xs.        Cdi  enarrAnt  gloriam  Dei;  ita  illuminatiflimum  quemque 
in fpiritu  decet,  vc  inftar  ca:lorum  raro  aperiatur,&:  arcana 
caeleftiaforasafterat,  idque  nonnifl  ad  gloriam  Dei ,  &c 
proximi  falutem.   Aperri  enim  legunturca^li  vix  pluries, 
Exod.  16^     quam  quando  manna  pluit  de  ca^lo ,  &  Pater  de  caslo  vo- 
cem  dedic  in  baptifmo  Chrifti,  Hicejljilim  mem dil€6im\  & 
^"  *J*       Stephanusmartyriumfubiens ,  'uiditc^los apertos,  df  Jefum 
'  *        Jiantem a dextrls virtutls Dei: ftantem ad  cam  infolicae  rei  ipe - 
d:aculum  ,  quod  in  ipfa  morce  pro  lapidancibus  orarec; 
ftancem,adeiopicuIandumporrigendamquemanumjftan- 
temdenique,  ad  coronandumathlecam  fuum. 

:Bffe&t^ 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VIL         mT 

Effe5tu6  verbi  Bei. 

"D  Edeo  adinftitutum  fermonem:  hLimilem,rciIicet,& 
-^■^atcentamverbi  Dei  pr^dicacionem^valereadquoilibec 
virtutuni  effeclus  producendos»  Primo  quidem,  gaudij 
cumrdamfpiricualis  cft  parens.-necpoceft  anima,  quinex 
recicatione  bonitatis,  &  mi(ericordi2e,&:  prouidenti^  Uei, 
excommemorationebeneficiorum  eius,quininquamin- 
terna.exultationeexhilaretur,proutteftaturamicusfpofi: 
S^ftat  &  auditeum ,  gaudio  gaudet  froper  vocemjponji.   Et  loan. j. 
Da uid  2k\t,^uam dulciAfaucihm  meis  eloquia  tua  \  fufer  melort  ^'^^'  ^'** 
vieo.  Addicur  ratio:  G^niam iffe efl Bominns I>em tum-iVX.tQ 
omnibenedidione&gaudio  ca:^leftiruperimpleat,6.:abij- 
dare  faciat.  Quidniigitur  fi^epe  fsepiiis,  6  animamea,  vfur- 
pes  tu licecnocentiffima,i]lud  innocentidimi ^M^iv.Loque-  ^  j^gg  • 
reDominey  quta  audit  ferum tum^hoqnerc  Domine  voce  in- 
terna,loquereexterna:fuggere  intusin  animaquod  placi- 
tum  eft  maieftati  tuas :  fuggere  per  verbi  tui  pra2cones,quid 
mevelis  facere,&:l;etificaverbotuoanimammeam.    Tu 
enimore  tuo  facrofando  dixidi: lammundief/s  propter  fer-  loan.if; 
monemy  quem  locutm  fum  vohis.  Qusefo,  munda  animarn 
meamverbo  tuo:  nihil  enim  impeditgaudium  &exulta- 
tionem  eius,nifipeccata,  abftergeilla,&:gaudebo,&lseta- 
bor,  &:dele£laborinmuIritudinepacis.  C^anti  vero  a^fti- 
mandafitilial^titiafpiritualiSjindicatferuidadeprecatio- 
ne, moerens iam  &:  afflidus, Redde mihiUtitiam  falutarlstuii  P^a^* 5°* 
&  fpiritu  frincipahconfirma  me* 

Auditio  deinde  verbi  diuininontantiim  per  minas  & 
terrores  populum ad  pcenitentiam,  quemadmodum  Nini-  ^qux  3. 
uitas,fedetiamregesadcorreducit.  Ibimodusredimcndi  z.Reg.i^» 
pcccata  edocctur.  Quod  patet  ex  confilio  quod  dedit  Ua-     _  ^ 
niel  Nabuchodonofbri,  neque  tacum  animse  in  neceftarijs  Dan.  i, 
ad  falucem  erudiuntur,veluti  a  D.Pecro  Cornelius  centu-  Aft.  lot 
rio in  fide inftrm^us eft ;fed ad fublime  perfedionis Euan- 

Hh  3  gehcse 


i4^  SPECVLI    PECCATORVM 

gelica»  cuImeinuitant.Qua^omniapaucis  Apoftolus  com- 

i.Tzm  j;      pleditur:  Omnis-, inquk,Scriptura diuimtm  inJpiratayVtilts  efi 

addocendum-,  ad arguendtim-,  ad corripendum-iaderudiendum  tn 

////?^V/4.  Ita  .S.AntoniusaudiensexEuangelioin  Ecclefia:^'? 

vita  "*  ^"     '^^^  ferfcEim  ejfe^^vade,  njende  omnia  qua  habes.d^  dapauperibu^i 

dr  habebts  the/aurumincdl/siomnibusbonisabdicatis  ,  ad- 

modumadhuciuuenisad  eremum  confugit,  cseleftemque 

vitserationemin  terra  colere  ccepit.  Et  Babylas  mimus&^ 

Mofchus  iD  maguSjhabensque  duas  concubinas,EccIefiam,adiens  au- 

praco  (pmt.  jjensq.  Euangelium:  p{rnitentiamagite,appropinquauitenim 

Mauh.3.      regnum  cd/orum,  omnibus  nuntium  remifit,fa(9:usque  eft 

Monachus,atque  vtidem  facerent,concubinis  perfuafir. 

Hoc  bonum  vt  multi  iuuenes  &:  mulierculae ,  quafi  (ine 

culpafua,euitent,&neftatum  Religionisampledicogan- 

cur,  fimiles  fiunt  illuforibus  mercatorum,qui  aliquamof- 

ficinam,putaargenrariam,ingrefli,fimulantfealiquid  vel- 

leemere,pofcunt  diueffipretij,operis,&ponderisvafaar- 

g€ntea,inaurata,lances,  aureos  fcyphos,phiaIas,  torques, 

annuIos:&:  pofteaquam  omnia  viderint,&  de  pretio  inqui- 

{ierint,miIleneduntexcufationes ,  hoc  caufantur  nimis 

ponderofum,  illud  non  fatis  affabrc fadum , iftud  non  de- 

auratum  ,&:itadomocxcedunt.  Veniuntenimadconcio- 

nem,videnturqueaIiquiddomumadanim2efalurem  rela- 

turijatvbiconcionator  auru  diuinaeScripturse,  argentum 

SS.Patrum,SES  PhiIofophorum,embIemata  Poetarum,  Bo- 

resRhetorum,omniaquefuaexpofuerit;  quafi  nihil  pla- 

ceat,omniaintadarelinquunt.  Aut,quodpeiuseft,fimiIes 

P£al.57.       hunzaJpidisfurdaobturantisauresfuaSjWtnonexaudimtwo- 

cem  incantantium,  drvenefciincantantlsfapienterAdsnich 

metuunt,ne  vocaci  Deo  manus  dare,&:  ctiumphalem  Ct u- 

cifixi  cutrum  fequi  cogantur.  Quorum  vanitati,feu  potius 

infanise,  obuians  magnus  ille  omnis  vanitatis  explofor,mo- 

Ecclc(.4.      net :  Cufiodi  pedem  tuum  ingrediens  domum  Dei,drappropinquA 

vt  audias, id  eft ,  tanta  actencione  dc  circumfpedione  do- 

mum 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  VII.  247 

mum  Dei  ingrcdere,  adoranducn,adverbumDei  audicn- 
dumjquantaMoyfesambuIabat  inter  fencescalceosexu-  £j  j  , 
tus  ,dumperitercarduis  &  vepribusconfitum,  moJiretur 
advifioneDeiapparentisinrubo.EoenimvideturSapicns 
SL\\udcre,CuJlodfpeiif(m  tuu,d^  appropinqua,  "ut  audias.<\.d..^Qn 
fatiscft,fivicinumcathedrae!ocumoccupes,  autin  medio 
populi  redeasjfedaccede  hocfine,  hacintecione,vtDeum 
per  os  concionatoris  loqucntem  audias  ,  inteUigasque 
quas  circa  tefit  voluntas  Dei  bona&:  beneplacens.   Non 
{isinftarlupi,vulpis,autalteriusferianimahs,quodvbi  ca- 
numlacratus,  8cvenatorucornua  audiuit,  profundius  pe- 
netratinfiluas,  &adantrafiiarefugit.  VenaEoranimaruni 
eft  ipfe  Deus ,  paratus  cum  pharetra  plena  fagittis  fui  amo- 
ris;  quibus  corda  noftra  falubritcr  vulneret;  canes  &  tub^ 
quibusconcidcruntmurilericho,(qu2emucabiIicatem  &  \. 
inconftantiampeccatorisdefignat,  ;  funcconcionatores.   °  "^  * 
Dumenim,inquit  Gregorius,  canumlinguavulnuslingit,  Hom  40 
curat:  ita  &  Dodores  fancSti  dum  in  confeilione  peccati  Euang, 
noftri  nos  inftruunt ,  quafi  vulnus  mentis  per  linguam  lin- 
gunt.Tuigiturquifquisfilubrem  hunclatratumaudierisx 
in  profandum  prauae  fbcietatis  ne  redeas  5  noli  te  recipete 
infiluam  frementium  beftiarum,  id  eft  ,  hominum  qui 
tantiim  brutis  valuptatibus  deferuiunt,  nec  fapiuntilla 
quseDei  funticaue  nevocatione  cuiitaobludaris  ,  exci- 
das,vta!iusaccipiatcoronamtuam.   Quemadmodumille  Apoc.3 
quiadSaluatoremnoftrumacccffit  vtinterrogareteaquas 
faluti  fuas  forenc  expedicnciftima  ,  cumque  audiuiftec  ex 
eo:  St  vis perfeBm  ejfe^  'vadey  ^  vende  omnia  qttahabes^  ^  da  Matth,  t$i 
fauperihus-^  abijc  criftis,  refugitin  antrumfuum  ,noIuit  ab 
opcimo  venatore  capi  ne  abillo  cderetur ,  &  in  alium  vi- 
rumtranfinutaretur,  qui  pofteaedcndus  erac  alupis,  vel 
leonibusinfernalibus,quando  alio  quocumque  telo  vet 
auaritias,  vcl  ambicionis,velIibidinisfaucius,aIicnas  ma- 
nus  expedat  in  fuiunintericum.Opco  igitur  ex  animo,diui* 

namque 


EccII.j, 


Pralm.rxS. 


Ibidem. 


Mat£h,4. 
Pralm.ui. 


CoIIat.i. 
cap.i^- 


148  SPECVLI  PECGATORVM 

namque  bonitatem  deprecor,  'vtaurisbonAa.udUt  cum  omni 
concuptfientia  fapieniiam^^  nonljnatfcobturari  admonita 
cseleftia,  venatoremt2mdiuinumnonhorreat. 

Pr^eterea  velu t  i  gnis  lucet  in  tene bris ,  ita  lucerna pedi- 
hus  meisverhum  tuum  :  &  velut  omniadeuoratquantum- 
uis  nodofa  &  afpera,  atque  in  fuam  fubftantiam  conuerti  t, 
aut  minimum  calefadiua fua  qualitate  pcrfundit ;  i ta ver- 
bumDeiauditum,  vtfupradiximus,  non  tantumpurga- 
tionempeccatorumfacit,  fed  charitate  cordainilammac. 
Jgnitum  enim,  inquit  iWt^  eloquium  tuum  vehementer ^(^ fer- 
um tum dilexit illud,  ldeft,verbumtuuminftar  ignismen- 
tem  purgat,  illuminac  &  accendit,  vt  At  efticax quafi  ignis 
&ardens. 

Demum  non  minus  caslefti hoc  verbi diuini pabulo  mes, 
quam quotidiano  panc  corpus  reficitur  , &; faginarur.  Non 
cnim  in  folofane  viuit  homo ;  fedin  omni  verbo  quodprocedit 
deoreDei.  8c  Dauid  ait:  ^ttam  dulciafaucibusmeis  eloquta  tual 
/upermelorimeo.  Vere  dulcia  Dei  eIoquia,verefuauisora- 
tio  concionatoriSjin  qua  pr£edicatur  peccatorum  remiflio, 
vitx  perennitas ,  refurredio  carnis ,  qua^ mortis  temperac 
acerbitatem,&:pIuraeiufcemodi,quasanimifaucibus,non 
ventri,  (quia  fauccs  fapore  tantiim  afficiuntur , &c  mole  ci- 
bi,quemadmodumvencer,nongrauantur,)  funtlongema» 
gisfapida.quamquiuiscibusorihumano  ,  tametfi  melle 
nt  fubadus, 

Atque  his ita  pofitis,  nulh  non  perfpicuum  fit^quantofc 
bonopijetiamhomines  priuent  ,l2etitiafcilicetfpirituah', 
ftudioperfedionis,infiammationccharitatis,dulcianimae 
refedione,quioccafionesaudiendi  verbumDeififtidiunt, 
quafiomniaabipfo  Deoimmediate  inoratione  ,  velinli- 
bris  pcrcepturi.  Cum  Chnftus  Saulum  terras  alhflim  ad 
mentemreduxifTet,  picniuserudienduminijsqua^fieri  ab 
eovolebat,  ad  Ananiam  ablegauit.  Mittit ,  inquitCaflia- 
nus,  Paulumadfcniorem^eumque  iliius  pocius  dodrina 

quam 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  VIL        ^4^? 

tjuamfuacenretinftrui ,  ne  fcilicet,  quod  redum  gcftum 
fuifTetinPaulo,  pofterismalum  prjefumptionis  prseberet 
exemplumjdumvnufquirque  fibimetperfuaderet,fequo- 
quedeberefolius  Deimagifterioac  do<5i:rinapotius,quam 
feruorum inftitutione  formari :  quam  prasfumptionem  et- 
iam  ipfe  Apoftolus  non  folum  litteris ,  fed  &  opere  ac  ex- 
emplo  docet  omnimode  deteftandam »  ad  hoc  folummo- 
do  ie  aflerens  Hicrofolymam  concefTifte ,  vtEuangelium, 
quodcomitanregratia  Spiritus  faniSti,  cum  poteftate  fi- 
gnorum  6c  prodigiorumGentibus  prsedicabatycum  fuis  A- 
poftolis  &  antecefforibus  priuata  quodammodo  &  dome- 
fticaexaminationeconferret:£/f^;?/W/,inquiens,  cum  il-  Galatj; 
lis  Euangelium  i  quodfr^dico  int  er  Gentes^ne  forte  in  vacuum 
curreremyautcucurriJfem.HxcCafCiSinusSimiliteiLnec  Cor-  ^^'9-  &i»'' 
fieIiumccnturionem,(cuiDeus  Angelum  miferat  nuntia» 
tumgratas fibi  effe  quasfaciebat  eleemofynas: )  voluit  per 
feipfum,autc£eIeftemfpiritumedoceri  viamfalutisi  fedeo 
Petrumablegauit.  RefertetiamloannesEuiratus,quem-  Prat.fpim, 
dammonachumfaifTctantavitacfanditatepra^ditum,  v£  "P"*^^" 
Angelos  fibi  affiftentes  confpiceret,quotiefcumque  facro^ 
fandumMiftsefacrificiumofterret;  quiabhsereticis  edo- 
dtus,  quandoofferebatinfimplicitate  &^innocentia,dice- 
batquodnondecebat. Cuius  cum  aDiaconoilliminiftra- 
teadmoneretur  vixadducipotuitvtcrederetfeerrarepo- 
tuifl'e,cumAngeIorumpra^fentia  honoraretur  Quaderc 
&:eofdcminterfacrificandumrogauit ,  num  veraDiaco- 
nus  nuntiaffct^refponderuntque  :  Aufcultaei,  namvera 
loquitur.  quos  cumiterurequifiuiffctfenex^curipfi  illum 
de  retamgrandinondocuiflent,  dixerunt:  Deus  ita  dif- 
pofuitjVthominesabhominibuscorrigantur.  Quibusra* 
tionibus&exemplis,inquitFab.  luftinianusjfatisapparct,  In  Tob.  c,4 
nolIeDcumillosnecperfe,necper  AngeIosinformari,qui  v«i.  i9' 
homine^  magiftros  habere  poflTunt. 

Et  nefcio  quid  fermo  viuus  prjemortuo  illo  librorum, 

II  ener* 


-zjo  SPECVLI   PECGATORVM 

energisehabeat.  Fatebanturilli,  quiipfodierefurrediionrs 
Luc.24.  Dominic2e,in  Emmauntempergebant:2^^»;?^,aiunt,f^y 
nofirum ardens erat tn nohts^  dum loqueretur  nobts in ina^cjr  ape^ 
riret  nobls  fcripturas  ^.  Eft  cnimverbum  Dei  prscdicatum 
Hebr,  4.  omntgladio  ancipiti  fenetrabilius  ,  quia ipfa  vifcera  inuadit, 
intimumcordisaiEcit ,  mternosafFedusmouetacmutat. 
VndenecTheologos,nec  lurifperitosabauditioneverbi 
Dei  fcientiaexcufat,  nec  quofdama  culpaimmunesfacit. 
Poteft  enim  aliquando  mediocris  concionator  id  viua  vo- 
ce  efHcere,ad quod ^c fruftra  aliaquacumque le«5tione ftu- 
debuntdifponere.  Mirabilesnamque,vtdiximus,efFedus 
producit fermo  Dei  cum  humilitate  auditus, ;?^» /'»  ^fr/^^- 
fibilibus  human£  fapienti£verbis  ,  fed  in  oflenfiane Jpiritus  ^ 
*veritatls.  Libri  limiles  funt  CafTandraj,  vcra  quidem  6c  fo- 
iida  denuntiantis ; fed  quia  A.poHo  harraonise  temperator, 
&  qui  cum  voce  in  animam  rem  ipfam  fuauiflime  per  aures 
tranfmitcit,aberat,illiqueinfenfuserat,non  perfuadebar. 
Quemadmodumfpiritusnofter  clariorem  fonum  reddit, 
cumillum  tuba  per  longi  canalisanguftias  tradum,paten- 
tiore  tandcm  exitu  cffundit;  ita  ipfa  veritas  incus  in  animo 
concionatoris  videtur  quaficondenfari,  maiorefque  fpiri- 
tuscolIigere,quo&fuauior  ,  &:penctrantiorin  auresad- 
ftantiumfepenetret.  Qux  altius  ponderans  S.  Eufebius 
Anachoretafeipfumgrauiilima  &diuturnapoena  ,  ob  le- 
uem  in  audiendo  Dei  verbo  commiftam  culpam,  multauit. 
Thctxlom.  Scdebantfuper  quamdampetramEufebius  &  Ammianus 
Patrum  c  4.  ^cl^r^bilis  ,  &  diuinorum  Euangeliorum  hiftoriam  alter 
'  quidemlegebat>alter  eorum,  quaserant  obfcuriora,  ex- 
plicabat  fentenciam.  Cum  vero  agricolse  in  fubiedo  cam- 
po  terramcolcrent,ad  hanccontemplationem  mente  dif- 
tradus  eft  Eufebius :  cumque  diuinus  Aramianuslocum 
quemdamlegifrec  Euangelicum,  &:  fcifcitaretur  interpre- 
tationem  eius ,  iuffic  Eufebius  repetere  ledionem.  Tum 
dicente  Ammiano,  lis  force  qui  arant,  deledacus,  minirae 

exau- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VII.        251 

exaudifti;  fuis  deinceps  oculis  legem  tulit ,  vt  ne  campum 
illum  vmquam  intuerentur ,  neque  cielefti  pulchritudine, 
&  chori  aftrorum  afpedu  fruerentur.  Rogatus  vcro  cur 
tam  exiguse  culpas  tam  grandis  poena  reponcretur ,  fapien- 
tiflime  refpondit,  quo&nos  coniirmari  oportet  etiamin 
minutiftimEErei  accurataobferuantia:  Ne  malignus  dx- 
mon  de  magnis  bellum  gerat ,  conatus  auferre  tempcran- 
tiam  &  iuftitiam ;  conor  hoftcm  ad  hsec  parua  traducere, 
inquibusetiamfiviccrir,non  magnum  aftertdetrimentum; 
&(i  vid:usfuerit,euaditmagisridiculus,vtquinein  paruis 
quidem  poftit  euadere  fuperior.  Sanum  con(ilium,dignain 
latovirofententiam!  Quis  veroetiaminutainrebusfpiri- 
tualibusnegligat,cumtantum  adremmomentiaafterant?  * 

Ecce,  vtille confulto monct , (i  te paruis  ferio  occupaucris, 
in  alijs  non  facile  delinques.  Si  v.  g.  oculis  tuis  imperaueris, 
vtnequidcmpulchraspidurasin  cccleiia,  velc^elifcreni- 
tatem, foris  videant,  idque omni ftudio  adnitaris obferua- 
re;  nonfacile  adillicitavidendapertraheris, 

K^uditio  verhi  Vei  ^tegle^a  peecatorihus  S^faf/idiUy 
ftgnumreprohationis^ 

TLTi^efanedamna,(i  meliorisnoraehominesfpedtemus, 
^  -'■magna (untjfed  corum  comparafione exigua,qu3E  pec- 
catores  ob  negle(ftum  verbi  X)q.\ manenr.  Ecqua?  enim  fpes 
depauperato  alicui  opifici  fupercft  emergendi,  (inonfa- 
cultatesmodoomnes  amiferit,  fed  inftrumentaafeabdi- 
cet ,  quibus  operari&rlucrum  facerepofl^t.?Etiam(iquis 
gratiaDciexciderit,atqueinruper  debitumdecemmilliii  Match  1? 
talcntorum  contraxcrit  ,  fupereft  tamea  aliqua  falutis 
confequendafffpesjfiinftrumentaartis  fuseretineat,  id  eft, 
verbumDci  cum  debita  animi  difpoiitioneaudiat,  qu6& 
delida  fua  clariiis  intelligar,de  intelledis  doleat,procidat- 
que coram  magno  Rege,  Quantumuis enim  aliqui (int ob- 
ftinatiinpeccatoj  tamen  vehementi  &  aptaconcionatoris 

I i  2  voee 


tf^  SPEGVLI  PECCATORVM 

fefcm.ij;  vocealiquando  compunguntur.  FcrbumDeimalieusconte' 
rensfetrasy  id  cft,  homines  obduratos  ivi  peccato,  qualis  o- 
lim  S.Guilielmus  Dux  Aquitani^,qui  ad  orationem  SBer» 

^^F^b""^'"""  nardi  pronus  in  cerram  corruit  ,  atquedeinceps  vitaefan- 
d:iffim£erpecimen  illuftre  dedir^  llliqusquimiflierant  vc 

Ioan.7i  comprehenderentlefumjcumveniflent  temporeconcio- 
nis,  quam  ille  ad  populum  habebat,  ita  diuina  &  viuifican  • 
tevocepermotifunt,vtnuIlo  padopotuerintinillumma- 
nusmittere,  verum  dicerentfenumquamaudiuilTehomi- 

Auguft.in    nemitaloquentem.   Etjquia  non  poterantapprehendere 

cap.7«loan.  tiolentem,raifti  Tunt  vtaudirentdocentem.  Sedbeneerac 

quodauribusadhucedentfaniSj&bene  valentibus,quibus 

*  verbumDeiinanimiitranfmitterent:  alioquinpifces,qui- 

Habaci.  bushomines  varijs  Scripturxloeis  comparantur,quifua 
morte  obierunt,  velcorruptifunt,  pallcntauribus,  feero- 
remque indicanr , nee  illorum eft  vfus,  nifi  quod  hinc cog- 
nolci  poflincquales  fint,  integri,an  corrupti.Necdum  om- 
nmoin  illos  quadrabat  quod  Chriftus  ahquando  dwiv.^^^ 

Ioan.S.  ^x  Deo  ejiy  verbum  Dei  audit*  ^"^roperea  vos  nen  audkis^  quiorex 
Deo  non  efiis> 

Hincquemadmodufuresillifufpenduntur,quosPrsEtop 
capic&inuenit  fincauribus,qu6dijsalibiobprapccdentia 
crimina  muldati  funt;ira  illos  diuina  damnatNemefis  , 
qui nullas ad audiendum  verbum  Deihabent aures, idque 
in  fe  exprimunr,quod  de hominibus  defperatis  Sapiens  aic, 

?roRerb.i8.  Impiuscuminprofundumvenerit  ,  contemnit.  Talemautenv 
contemptum  verbi  Dei ,  quid nifi  extrema  damnatio  con- 
fequitur.*'  In  vererilegeprohibecur,  ne  quisvelouemvel 

icait.aa.  bouemexvotoofFerat,  aure&cauda  ampucatis.  Animat 
auribus  amputatis  ofFerri  noluit  DeuSjquia  qui  auribus  pri- 

_  uacur,  praecipuo  ad  falute  medio  deftiruitur/^^^/^/namque 

-°  *  *  ^X4«<^^^«.EcpropriuscuiufuisdifcipIinajfenIus  eft  auditus. 
ludicialis  quoq;  in  veceri  populo  lex  erar, vtleruus  empti- 
5ms,q[uifepcimo  remiflionis  annolibcrtatedativrinoiierj 


LIBER  SEGVNDVS.     CAP.VIII.      25J 

feddiligensdominumfuum,  eiadhucferuire  velletjappli- 
careturadoftium&poftesdomus  dominifui :  ferforahitg^  Exod.ii. 
dominuiAurem  eias [uhtiUyeritj^  ei  feruu^fempternm,  Pecca- 
torferuienspeccato,  diabolimancipiueft:  fed  iioblatail- 
li  in  pracdicatione  Euangelica  libertatem  acceptarenolit, 
vtperbaptifmum,{iEchnicus,-velpcrpoEnitentiam,{iChri- 
ftianus  fuerit,  emancipetur,  vt  non  amplius  diabolo  ,.  lcd 
Deo feruiat;  diligatquemagis  priorem  dominum ,  fcilicet 
peccatum;  iam  liliauresperforantur,  in  fignum  externse 
feruitutis ,  fibiquefpcmeuadendiincidit :  quiaaures  ob- 
ftrui  {iuit,vt non  audiat  verba falutisjillasque pftio  peccati 
dulcecancntis  applicuit,  &  blandientium  inpernicicm 
fuam  fjrenumcantumadmifit. 

CAPVT     OCTAVVM. 

$,i,  Av GvsTi^^v s  de ampleSiendafide  Catholica  ^^- 
ture  deltberans ^  ex  quorumdam  CatboUcorumyita  fin* 
Bifsime  aUa  Juam  turptudmem  aqnofiit . 

THEMA  CONCION. 

Tofiquam  oflendijli  mihi^  -percujffemur  meum.  Confuftafumj^ 
eruhui,  quoniam  fujiinui  oppro  brium  adolefcenttA  mcA* 
lerem.|i^ 

VI  bafilifcum  venantur,  arquc  illi  t\u  pXnL^*. 
tium  moliuntur,vt  fcnbit  Ludou.  Viues,  Goxnment  i» 
fpeculafibi  vndequaquecircumponunt,  l^s,  deciau, 
atque  vitreis his armis vcluti Medufas ca-  "P'  *  '* 
piceprotedi,  hoftcmfuum,  lethalevirus  ^^^^  ^    ,^ 
oculis gerentem jVt Bernardus  ait,5i^  eia-  piaLjo. 
culantem,inuadunt:  dumqueilkfekdcfeniiirusin  fpecu» 
lainl^icit,  atguefeipfumperreflexionemintuetur,  vene- 

li  3  nati 


254         SPEGVLI  PEGGATORVM 

natifpccierum  vifualiumradij  ex  ocuIoegrefli,adipfum 
fpecuIorepercuffidcferuntur,eumqueinficiuntenecanc- 
que.  QuodfiverumeftjValde  adilliusfententiaeprobatio- 
nem  facit,  quseadftruic  non  fimplicem  imaginema  nobis 
in  fpeculo,  (cd  proprium  ^ultum  noftrum,  pcr  reflexionem 
i.Opt.pro-  videri.  Quodhocargumentoprobat  Aguilionius:  Quia, 
poic.4^.  inquir,phanta{iain  profunditatefpccuHimmerfa  apparetj 
liautemfpecieseftec,  eain/peculi  fuperficievbicermina- 
tur,neceflari6  vidererur.  Non eft  ergo fpecies,  fed  rcs ipla, 
quamin  fpeculocerniraus.  Ac  quomodores  incrafpecu- 
lum  videtur, cumibi  non flt?  Refpondeo ,  in  omnifpecie- 
rum  reflexione  rcm  alio  loco ,  quam  reuera  lit ,  apparere. 
Idemeftinimaginequamin  alteriuspupillacernimus.  Eft 
enimilla,veluc  a  conuexo  fpeculo  repercuflTajintuentisfi- 
mulacrum:  cornea  enim  tunica  propter  lasuorem  formas 
rerumobiedarum  remittit,atrebusipGs  minorcs  propter 
fphaericam  conucxitatem.  Hsecilie. 

Non  abfimilimodo  fatetur  Avgvstinvs  fecaptuma 
Deo,magnamquehocpa6i:o  fecifTeprogreflionem,  quod 
turpitudinempriorisvit2eagnofcerer,atqueplaniusintel- 
ligeretquam  lordidus  &  abominabilis  eflet.lnitiumenim 
faiutis  peccatoris  eft, feipfum  &:  vitia  fua  cognofcere,  illo- 
rum  grauitatcm  intelligere  ,  quia  his  cognitis  remedia 
Auaincoff-  q^^serit.  Vnde  AvGVSTfNVS,citatusab  Audore  incogni- 
nitus  in  toait,  O  homo,fi  tcvidercs,  tibidifpliccres,  &  mihi  place- 
Pfal.50.  res:  fedquiatenon  vides,  mihidifplices  ,  &:  tibi  places. 
Quafiex  compofitoobiecit  illivitas  Vidorini&:  Antonij, 
duorumaulicorumtamquampeliucidafpccula,inquibus 
dumex  illorumhumilitate  fuam  ruperbiam&  obftinatio- 
nemjexillorum  laudacaconcinencia,  fuarum  libidinum 
fcedicatem *, ex illorum  flagranci  charicace ,  fuum  frigus  Sc 
torporem ;  ex  illorum  erudica  &  laudabili  ignorancia,  fuae 
dodrin3einanicacem,accenciuscontempIarecurj  fero  &fe- 
rid  inteilcxit>]  quot  maculis  tota  animafca^gret.  Quemad- 

OQQdum 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VIII.  ijj 

inodumenimrpeculacalesmonftrantYuItuumapparetias,  ^    p5f„5 
qualiaipfa(untarchetypa,nitidavidelicetnitentium,tri  Diac.adimp." 
ftiatriftantium:itafi  virtutibusornatusflieris,inSando-  lu^^i"» 
rum  vitis  ornatus  decorusque  apparebisj  fi  autem  inquina^ 
tus  peccatorum  fordibus,  Sandorum  integritas  &  pulchri- 
tudofordestuasexhibebunt.  Viditigitur  Avgvstinvs 
deformitatemfuam,  &:,  vtvetusPoecaaic,quoc  intusfca- 
teret  belluisj 

Se£  reformidat  Jpeculo  damnante.  Clau(l.lib.i.' 

Quanta enim fit peccati  fceditas^C hriftus ad  viuum in  cru-  i" Eutrop. 
ce  exhibuit,  vbi non erateiajpe^u^^fedquafiahfconditm  vultm  ^^*'  ^^' 
eimi^utyabfi^onfio  vultmah  eoy  ita  vtprsehorrorenon  eflfet, 
quifigere  in  eumoculospoiretjfedfiforte  videret,confe- 
ftim os  auerteret ,  faciem  oculosqueadmota  manu  conte- 
geret.Vtnihil mirum fueric  Av GvsxiNvMad  vifamanimas 
fua?  vicijs  inquinatae  imaginem  obriguiftcatque  inftar  bafi- 
lifci  vitam  peccati  cum morte commutaiTcrenouatamque 
vt  aquilae  (piritus  eiusiuuentutem.  Non  abfimileexem- 
plum  prajceflit  in Dauide ,  qui  ciim  homo  adhuc  bellulus, 
nec  vlli  affinis  culpse,  licet  adulterium &  homicidium  pec- 
petraflct,fibivideretur,ideoquequaficonfcienciicfecurus 
nevelpeccarafuarecogicareC:-adfuiciuflrudiuinoNachan  *'  ^^'^*' 
Propheca,  acqueparabolamde  diuiteouem  pauperis  ra- 
piente,  tamquamfpeculumoppofuit,inquo  turpitudinem 
fuam  fub  aliena  perfona agnouit,  atque  deteftatus  eft,  nec 
fe  illum  deformem  cflTe ,  nifi  a  Propheta  monicus ,  fciuit, 
quia  hadenus  numquam  folituseracfe  cum  iftadcformi- 
tace  afpicere. 

Nonfccuseciam  AvGVSTiNoaccidic,atqucPharif£eis 
adulteram  coram  Chrifto  accufantibus.  Erantilli  omni 
fiagitiorum gencre contaminatiflimi, &  tamen  vtprobira- 
tis  &: zeli  laruam  induerent ,  ex  muliercul^  accufatione 
fuamftudebant  innocentiam  adftruere:  Chriftus  vero  m-  loan^s; 
clinauicfe,  &:interra  fcripfitnotas,  quseinftarfpeculi  fo- 


25^  SPECVLI  PECOATORVM 

rent,  Sc  vnicuique  eorum  confcientiae  fecreta  rcpraefenta- 
rent ; e  quibus  deinde  confpexerun t)fe  seque  ac  muliercm 
culpabiles,  &  proprijs  potiiis  quam  alienis  criminibus  de- 
bereindignari.  Ethsecconfufiovnumpuftalium  excede- 
reiufTit,  vttandeChriftusfoluscum  muliere  relinquere- 
tur.  Quodiamolim  eiufcemodi  hominibusfuperbismini- 
Pfalm.^p.  tatus  fuit  Deus :  ExJHimafti inique  t^uhd  ero  tuifmilis\arguAm 
tejdf^Jlatuamconfrafaciem  ruamAdt(}:,\nic]uc  iudiciiiiitnetui 
{imilem,  quod  veluti  tu  tua  peccata  latere^  &  impunita  fo- 
re  tibi  falso  perfuades , ego  fimilitcr non  fim  protradturus 
illainlucem  ,  &caftigaturus;  quin  potiiis  conuincamtc 
mendacij,  &  vlcionem  fumam,&  peccatum  quod  poft  ter- 
eumproijcis,  neillud  videas ,  ingeram  tibiinfaciem,  vc 
ciaramoperumtuorumnotitiamhabeas,  &difcas  erube- 
fcere,vclutifi  faciem  maculofaminfpeculocontemplare- 
ris.  Similesnempe  plerique  fumusijs  qui  humero  manti- 
cam  gerunt,& aliena peccata anteriori  parti  imponimus , 
&r  curiose  obferuamusjatpropria  in  tergum  reijcimus5&: 
quamuislonge  fmtgrauiffima,non  intuemur,iuxta  illud 
Catullianum : 

Ad  Varrum  . 5-^^  cuique  adtrihutm  efl  error : 

ci^ig- 1  »•  ^^^  ^^^  'videmm,  mantic£  quodin  tergo  eji, 

Vide apud  Stobaeum  commentum  ififopicum  ,  vnde  hsec 

Lib.5  devi-  de  mantica  paroemia  natafit.Fadus  eftaliquando  conuen- 

tis  patrum    tus  in  Scythi,&:  loquebantur  Patres  de  quodam  fratre  cul- 

libello?.      pabili.AbbasautemPiortaccbatrfedpofteafurgensegref- 

fus  eft,  &:  tollens  faccum  impleuit  eum  arena,  &:  porrabat 

eum  in humeris  fuis, &:  mittens  in  fportella  modica  de  ea- 

dem  arena,portabat  etiam  ipfam in  ante.Interrogatus  au- 

temaPatribusquidhoceffct?  Ule  refpondit;  Saccusifte 

qui  mukum  habet  arenae ,  mca  peccata  lunt ,  &:  quoniam 

multa funt,  pofui  eafupra  dorfum,  nedoleam pro ipfis ,  &: 

plorem;  iftaautem  arenamodica  peccata  funtiftius  fra- 

tris,  &:  funt  ante  faciem  meam,  &:  in  ipfis  exerceor  iudicans 

fra.. 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.  VIII.      157 

fratremrqnod  non  oportet  fieri,  fed  mea  magis  peccata  an- 
te  me  cfCe,  5c  de  ipfis  cogitarc,  &:  rogare  Deum  vt  ignofcac 
mihi.  Audientes  autem  Patres dixerunt :  Vere  hseceft  via 
falutiSjideoque  Deus pondus peccatorum  dorfo  eximic,&: 
ftacuitnobis  contrafaciem,fiueobuiam,  vcnonpoftimus 
illudnon  intucri.  Idfe  peccatoribus  fadurumprasdixit  a- 
pud  Ezcchiclcm:  Tf^dicabo  uiuxuviaf  tuas ,  drfommcontra.  ^^ech.y,; 
teabomimtionesy  6cc.  vias tu^ ponamfnper  te^  c^  ahominatio^ 
nes  tudinmedio tui erunt.  q.  d.  Manticam  fcelerum ,  quam 
dorfogeftas,  reducam  anteoculostuos,vt€umulumeo* 
rum  enormitatemque  videas. 

Quantoconfultius  illeiudicium  Dominiprseueniebat, 
qtiipunitionisdiuinasmemor  diccbat:  Etpeccatummeucon-  P^I^.jo^' 
tra  me  ejifemper^id  cd )  in  oculismeis,vtillud'a(Iidue  con- 
templer,&:  lacrymis  diluamf  Ita  egit  Thailis  meretrix  con- 
uerla  ,  Paphnutioque  qui  iilam  cellulas  triennio  inclufe- 
raCjdixit:TeftorDeum,quiaexquohicingreflafum,om-  ^.^^•'•'^^^'' 
nia  peccata  mea,  velut  larcma,itatui  ante  oculosmeos,  Sc 
non  recefterunt  ab  oculis  meiSjfedliebam femper  illa  con». 
fpiciens.Cui  AbbasPaphuntiusait.-Nonpropterpoeniten- 
tiamtuam  remifit  tibiDeus,  fedquiahorumcogitatione 
femper  babuifti  in  animo.   lureigitur  merito  verba  illa 
Them.  Avgvstinv s  v(\ix^zucnz:PoftquamoHendiJiimihii  ^^^^  ^'* 
fcilicet vitas  Snnd^orum, percujji femur meum    (  In  femore, 
inquit  Gregorius,  voluptascarnisaccipitur,)q.  d.Poft-  Lib.  14. 
quam  fupernafpiritualicer  vidi,  omnequodinmeinferiiis  moral.c.atf. 
carnalitcr  viuebat,  extinxi.    lulius  Cjefarnuraquam  mc- 
liiisintellexitparum  vel  nihilefl'e,quodtotiuspropemo- 
dum  vit^decurfufecifTet^quamcomparationeeorumjqu^ 
paucorumannorumfpatioab  Alexandrogeftaerant.Sunc 
qui  Caefaremhacdecaufalaerymas  fudiile  ferant :  quam 
remoIimEpigrammate  alligauimus,atquehue  admores 
cransferimus, 

Kk  Cdfaf 


258  SPEGVLI  PECCATORVM 

C^far  Alexandriadmirans  in  marmore  vultuSi 

§^antum^ait}  afaciis  vincimur  njfque  tukf 

Sic  quifquls  Diu6sjpe6fasin  imaq^ine:,  dices: 

Heu !  quam  diffmilisfim  tibiy  tu^  mihi  i^ 

Ec  quam  alto  5c  arcano  conlilio  diuina  benignitas  Av- 

GVSTiNo  jvicaspotiiisreruoru  ruorumjhominum  pcr  om- 

nia  {imilium,quam  Domini  &  Saluacoris  noftriobiecit  ?  li- 

cecisperfe<5iillimumviuendi  fic  exemplarjnec  exalterius 

cuiufcumque  Beaci  moribus  melius  elucere  potuerit  y 

Sap.  7*         qualis  &  quam  fordidus  eifet :  eft  tnim  fpeculumfne  macu- 

la ,  in  quo  lucidiflime  apparet  quid  Chriftiano  delir  virtu- 

•     tis,ad{itfordium.  Ideoque  D.  Csecilia,  velutimundana^ 

domicell*E  fpeculavelinlibellisprecum,vel  adzonam  gc- 

ftant ,  femper  Euangehum  Chrifti  gerebat  in  pedore ,  &c 

nondiebus,nequenodibus ,  vacabat  acolloquijs  diuinis 

Breuiat.       & oratione,  vt  in  illo  vitam  Chrifti  infpicerer- ,  &:  ad  illam 

Rom.  mores  vicamquecomponerer.  £c  Apoftolusetiamfe  plu- 

rimum  ex  infpedione  huius  (peculi  profeciiTe  ait :  Nosvero- 

**  ^'^'^'      emnesreuelatafaci^ gloriamDomini fpeculanteSiineamdemima- 

ginem  trasformamuri^er iinicationem  fcilicetoperum  eius, 

cfficimusq;  vtin  nobis  quafi  quasdam  diuinitatis  forma  re- 

fplendeat.  A ttamen,  quanto  A v g v  s  t  i  n  v  s  ingenium  ha- 

bebatperfpicaciuSjtanCQ  difEcilius  tergiuerfandi  occafio- 

ncs  amputabat.  Occurrebatenim  eueftigio  ,  vtdicerer, 

Chriftumfuifte  Deum,neceffehumanarum  viriumillum 

fequi :  qui  enim  poftit  homo  vilis  vermiculus,&:  infirma  ca- 

ro,fa(3:oremfuum?  Hacergode  caufaexemplaferuorum 

I>eiillioboculos  pofitafunt,   ne  fibi  putaretimpoflibilc, 

quodillifelicitcrerantafi^ecuti.   Viditnempe  magnamil- 

lamconcham^eneam,  capacilfimamaquae,   quaminiftri 

tabernaculimanuspedesque  lauabant,  fuftineri  bafi  vi- 

Exodi  5 &.    trea.  Eteni m  Moyfes,  iuftu  Dei  yfecit  d^ labrum  aneum  cum 

bafifua,de  Ipecullsmulierum,  qu^excubabant  in  oHio  taberna.- 

culi.  Labrum  iftud  legem  Dei ,  continentemcseleftisdo- 

drin^ 


LIBER  SEGVNDVS.  GAP.  VIH.         2J9 

^tinx  aquam,  fignificat,  qti^  quidem  grauis  videtur  tam- 
quam  vas  ponderofumj  fed  reueranon  eft,vtpote  quam  res 
tamfragilis,  quaiiseft  fpcculum  vitreummulierum,fuf- 
tcntarepoteft,  ideft,  quamhomines  ,  vere  lutea  vafa  fi- 
gulijobferuarunt;  nihilqueinuenerunt  tamgraue,quoci 
adiuuante  Dei  gratia  fuperare non  potuetint.  Nempe  hoc 
ipfo  Moyfesinfinuare  voIebat,illos  qui  ftudiose  exquireret 
quo  modo  lex  Dci  foret  obferuanda  ;  San£torum  vitas&!: 
exempla,quiiIIamveIuniugumaliquodtuIerint,  confide- 
rare  debere.  Sunt  illorum  ad:a  &:  opera  tamquam  fpecu- 
lum  clariftimum ,  quodpra;oculishabeas,iuxtaque  quod 
tc  componas  .  Hocmoneorogoque  vtfrequenterconfu- 
las,  iuxta  illud  ^nese  apud  Virgilium: 

-5"/;  memor ,  ^  te  animo  voluentem  exemfla  tmrum  uEncid.  ri, 

Etpater  Aeneas  d^  ammculus  excitet  HeBor. 
Quemadmodum  Socratesdifcipulos  fuoshortabatur,vc 
fpecula  frequenter  adirent  &:infpicerent,  non  crifpandi 
aut  vellicandicriniscausa,vtmollesfolent;fedvt  adlabo- 
rar^^t  vt  tam  pulchri  intus  in  animo  eflent;  quam  venufta 
forisfacie  apparerent. 

Poftquam  igitur  Simplicianus  vir  Dei  (  quemvtpa-  videlib.»." 
rrem  ,  Ambrofiusdeligebat)  mirabilem  Vidorini,  setate  ConfeiT.  c. 
iam  vergente,  conuerfionem,  &PotitianusD.Antonij,&  J-^^» 
duorumaulicorumjvitam,tamquamfpecuIa,A.VGVSTiNo 
exhibuiftent;  vidit&ingemuitfceditatifuje.multumenim 
animisnoftris  &fiducia:  adijcere,&folicitudinisdetrahe- 
repoteft  morum&:  fideiin   claris  virismutatio.-atquead 
Deumait.-TuautemDomineinterverba  Potitianiretor   Lib  S.Conf. 
quebasmeadmeipfum,  auferensmcadorfomeo,vbime  ^*?*^* 
pofueram  (  alludit  ad^fopi  manticamJdumnoUemmc 
attendere:  &  conftituebas  me  anre  faciem  meam ,  vt  vide- 
rem  quam  turpis  cffemjo.:  quam  diftortus,  fordidus,  &  ma~ 
culofus,&:  vlcerofus.Et  videbam,  &:  horrebam,&:  quo  a  mc 
fugerem,  non  erat.  Etfi  cooabar  a  me  auertere  afpcdum , 

K  k  z  nar- 


igo  SPECVLI    PECCATORVM 

narrabac  ille  quod  narrabat .  Ec  tu  merurfus  ponebas  & 
impingebasinocuiosmeos,vtmuenireminiquitatemmea, 
&:oclifrem.  Noueram eam,  fed difTimuIabamj&conniue- 
bam,&  obliuifcebar,  Tuc  veroquanto  ardentiusamabam 
illos,  dequibusaudiebamralubresafFedus,  quodfetotos 
tibi  fanandos  dederant ,  tanto  execrabilius  me  compara- 

I.ik<>.cap.i.  tum  eis  oderam.  Et alibi :  Exempla feruorum tuorum,quos 
dc  nigris  lucidos ,  &  de  mortuis  viuos  feceras,cogciIifl:i  ip, 
finum  cogitationis  noftrx,  vrebant  &  abfumebantgrauem 
torporem,  ne  in  ima  vergercmus.  Et  accendebant  nos  vali- 
de,vt  omnis  ex  lingua  fubdola  contradidionis  flatus  infla- 
mare  nos  acrius  ponetjnon  cxtinguere.  Hadenus  ille.  V  ere 
ergo  tunc  accidit,  quod  quibufdam  vetulis  quse  aliquando 
forma  excellueruncmam  cum  feipfas  iam  rugofas&:  detur- 
patasin  fpeculo  non  agnofcuntj  contriflantur,&:priflinq 
formae  amiflTum  florem  deplorant.  Quod  de  Helena  te- 
ftaturOuidius: 

P^^^a^  Tlet  quoque vt  mjpeculo  rugas  afpexit  aniles 

T)ndaris, 
Quac  pauio  fufiiis  tradata  in  compendium  ecce  confcri- 
mus. 


JE/ 


LIBER  SECVNDVS.GAP.V1IL    kTi 


Kkj^ 


l6l 


SPECVLI  PECGATORVM 


Et  conjlituehas  me  antefaciem  meam  ^  vt  'videremqukm 
tur^is  ejfem,  Li  b.  8 .  ConfefT,  cap.  7, 


Sjspepmispulcher,  ^vincerel^ereA  vifu4y 
Dumjpeculumjpe^at ,  dijplicet  ipfefibi: 

Tu  quoquefan^orum  cernens  exempla  virorum^ 
A  V  R  E  n  jfordes  afpicis  vfque  tuas^ 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VIII.         263 

Neque  tantum  vitse Sandoru/ed  &;  ipfa  mors,  &:  quorum- 
cumque  hominum  cadauera,  vicem  fpeculi  fpiritualis  obi-    j^      -. 
repolTunt,  vt  lezabeliscranium  cum  arrofisofTibuSjAbra-  z.Reg.ii. 
lomi pendentis exquercu luror5&; Saulis fine nominc trun-  i.Reg.51. 
cus.  Ineiurcemodifpeculofeinruebatur  S.Silueflernatus 
AuximiinPiceno.ForteenimvefpillonesfepuIchrumado-  j5^Nou"*b^ 
lefcentis  nobiliSj  &;  diuitijs mcly ti,  & forma  praeftatis  dum 
viueret, aperuerant:  cumqueillehuius  fped:aculi  arbiter, 
occidifTe  oculorum  tam  lucidas  flellas  j  defluxifle  turpiter 
aureos  illos  capillos,  turbatam  putore  illam  frontis  fereni- 
tatem, expiraile  illam oris  ambrofiamjillum  genarum dul- 
ciffimij  rifum,  illum  denique,  quo  tota  vrbs  ardebat,ignem 
omnem  ,in  pauculosfubfedifTecineres  vidifTetj  Heumihi.' 
exclamauit,nificumfanamenteoculos  eriamabfiulitVe- 
nusjinhocfpeculomeum  videovultum.Videoplaniflime. 
Sumliocquod  fuit:&ver6erononmult6p6ft  ,quodhie 
efl.Verbahaecgemitus  interruperunt ,  lacrymis  deinceps 
loquentibus.  Iamquepatriareli6ta  folusdeflere  incepit, 
quod  cum  multis  libidinando peccauerat.  Rede  viuere  e 
mortuodidicit.  QuaHteretiamolim  CanonicisMonafle- 
rienfibus  caputfuilIum,velutigulofae  &inertisvitaefpecu- 
lum,  anteoculosponiconfueueritj  vtinilloconfpedafua 
turpitudine,  inciperent  fibi  vel  tum  difplicere,cum  ne  am- 
pliusquideviuerepofTentjfcribit  GoropiusBecanus.  quse,    . 
quia  non  difputoveranefmt,  an  fabulofa,totidemverbis  Herraith. 
adfcribam.  Moris,inquit,efIe  audio,&:  vetufto  rituapud 
Canonicos  Monaflerienfcs  obferuatum ,  vt  iamiam  mori- 
turo,  &animammod6  agenti  caput  fuillum  oflendatur, 
quo  agnofcat  fe  non  humanam ,  fed  porcinam  vitam  egiffcj 
eoquemoueaturadveram  pcenitenciam,  &:diuinam*mife- 
ricordiamin  poftremo  vitx  articulo  implorandam.   Non 
equidemfuilli  capitis  concionem  derideo  ;  fed  mallem, 
mox  inprincipio,dumin  Canonicorumcollcgiucooptan- 
tur,cumporcisipfisprandium  parari,vtdiligentercaue- 

renc:> 


i64  SPECVLI    PEGGATORVM 

rentjne  tam  lutulento  &:  itnmundo  animaliperpetuo  com- 
parandi  viderentur. 

§.  II.  PeccAtorum  fuorum  tuYfitudinem  non  nimis  intueride» 
benti  quirecenter  conuertuntur  \  fed pottus pulchritudinem 
miferi<ordi<&  Dei,  qui  xdfducinm  excitentur» 

^V^^^^i^"  "R.  Atiocurrecentcrconuerfinonnimiumconfiderationi 
Peo*te«>ft,  peccatorum{uorumimmoraridebeant,efl:  duplex.Pri- 

ma  quidem,  quia  veluti  candela  extinda  facile  reaccendi- 
tur,  vbiflatumveIleuiteradmoueris;itaanimusextindo 
per  pcenirentiam  peccandiardore,citiusveterisconcupi- 
fcentiie  ignem  concipitjfl  peccatisindifcretacogitandi  li- 
Ci^n.i^.  bertatediutiusadhaerefcat.  DumvxorLotadSodomam, 
quam  fugadereruerar,ocuIosrefledit,  fuitinquolibi  pla- 
ceret ,  Deo  difpliceret,  atque  in  fapidum  lapidem  infipida 
mulier  commutaretur. 

ConfiderandafuntduoinquoIibctpeccatoroflFenfaDei, 
(iue  receflTus  ab  jequitate  & redi regula;&; adus  ipfe  phyfl- 
cus,qui  aliquambonideled:abilisadmixtionemhabet,cu- 
ius  coniideratione  homo  ad  peccandumpertrahitur.  Ec 
quiah2ecfeiungerenonefi:omnium,&:runtnonpaucapec- 
cata,putavindid£e,fuperbi2e,libidinis,  quorum  memoria 
facile in  deled:ationem  abripit;  nimis  procliue  efl:  vt  ani« 
mus,  necdum  virtutum  aufl:eritate  obduratus ,  etiam  relu- 
«  A        j  £tans,fenfuaIitatifuccumbat.Libido,inquitHieronymus, 
Euilochium.  ctiam  m  iplo  tempore  poenitencii,pr2Eteritos  itimulos pati- 
tur,&:  titillationem  carnis,  &:incentiua  peccati,vt  per  hsec 
qu2e'corrigi  cupimus  cogitantes ,  rurfum  fit  materia  pec- 
Ifi»,  3«.        candi.  Recogitandiigiturcum  EzechisL  inamafitudineani- 
maintcgvi  anni ,  non  ftati  temporis,  &:  locorum  ,  &: perfo- 
narum  ,&  modi  circumfl^antise  ,  quje  violentiusanimum 
quatiunt,quamfivniuerfimdeomnibustantumdoleamus} 
hocque  folum  femper  cum  gemitu  meminerimus,  nos  ho- 
mines  viliffimos  incomparabiliter  deliquifTe » &  maieftati 

infinitas 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.VIII.  2(Tj 
infinitJeiniuriamirrogafTe.  Nequeenimilia  commemora- 
tioautmemoria,  nifiinordinead  integram  confeffionem, 
peccatorum  in  particulari  efl:  neceflariasfed  fufHcit,vc 
probabiliorfententiaScholafticorumhabet.exviprascepti  Nauamc.t; 
contritionis,conteri  deomnibus  peccatis  confuse  conce-  '^'*«'*^3« 
ptis:quamquam  tamen  eiufcemodi  particularis  recogni. 
tio,  &ccontritic  de  fjngulispeccatisexercitatioribus  vti- 
iifTima  fit. 

Adquid  contritio  de^eccatls  in  farticulari  ptvtilts, 

PRimo  quidem,  vt  perfe^tius  &  certiiis  omnia  deteftc- 
mur:  fxpe  enim  alias  accidir,  vt  nobis falso perfuadea- 
mus,  nosomnia  (erio  auerfari,fi  tantiim  in  confufo  detefle- 
mur,  cumcircaqusedammaneat  in  nobisoccultusaliquis 
afFed:us,quimulcumdeperfeda  contritionedetrahit.De- 
inde  vt  pro  temporali  poena,  alioquin  nobis  certo  infligen- 
da,  fatisfaciamus,  diuinseq;  iras  flagella  a  nobis  auertamus: 
nam  (ingularis  pcccatorum ,  omniumque  circumflantia- 
rumperpenfio,muItumanimiaddit ,  vceahomohicinfe 
grauiter  cafliget^qua^  alias  Deus  aut  in  hac  vita,autin  alia 
effet  feueriflime  puniturus.  Demum  vt  animum  obfirmet, 
ad  conftanter  ca  in  'pofterum  vitanda.  Longe  enim  magis 
confirmat  propofitum  exprellum  &  particulare,  quam  ge- 
nerale&confufum.   Ethucfpedantilla  Chryfoftomiver-  Incap.g.ad 
ba:  Siautem  dicat,Peccatorfum ,  nonautem  adpeccato-  ^^^^^-^om.^ 
rumfuorumfpecies  defcendat.dicens  :  Quiahoc&hoc 
peccaui^numquamcefTabit.  Quia,fcilicet ,  animushaud 
difficulter  a  fuccedente  tentatione  vincitur,  contra quam 
noneft  fmgularipropofito  armatus.Vixenimeft  vtf^tgitta 
in  incertum  emiiraquempiamferiat,nifiinvnumaliquem 
fuerit  contorta;  enerue  quoque  eft  illud  propofitum,quod 
certampeccatifpeciemnonimpetic. 

Ll  AU^ 


±66  SPEGVLI    PECGATORVM 

Kyiltqumdofecccata,  inparticularinonfunt  recogitand^» 

"^TEc  alteradodrinafuo  ponderedeRituitur  r  in  primis, 
quia  hx  cogicationes  ianuam  defperationi  nonnum- 
quampatefaciunt,  dumgrauitasdeli(5borum  nimis  curio- 
seatrendicur,&  nulla  veladmodumparua&;  debilisdiui- 
nasmifericordixfitponderatio.  Hocenimludamprodito- 
rem,  pcenitentia  dudum,  peccatum  fuum  confitentem,  &; 
pecunias  proditionis  pretium  referentem ,  ad  reftim  ade- 
Matth,i7.    git-^quod  cx eo  patet  vbi  dixit,  Veccauitradens  fanguinem  iu- 
fium:h.ocidem  Cainum  anchoramfp.eifecicabiicere,dum 
Ge,d.4.        ^^^>  CMaioreliiniquttasmeaquamvfveniamfnerear.  Inftar 
mufcarumaliorumque  inlectorum  laeuia  &planadiuina: 
mifericordia^  loca  dcclinabant,  &?  afperitacibus  &  fcrupu- 
lisfuorumfacinoruminfidebant.  Prudentiflime  igicur  lob 
in  excrema  illa  calamicace, oculos  ad  fontem  mifericordiac 
Dei  pocius  quam ad originale  peccacum reflexicjcuius  oc- 
lob  6.         cafione  camgrauia,  caminfanda  paciebacur  Ftina^inqmt, 
appenderetur  peccata  meayquihus  iram  merui:  d^  calamitas  quam 
patior^in  ftatera!  ^^aji  arena  maris  hac  grauior  appareret.  V  ide- 
turnamquefandiflimus  Prophecaancichelmifacereincer 
peccaca  fua , cum  originale,  cum  ad:ualia ,  &  calamicatem 
fiuemortemquam  Chriftuspafluruserac,  (gercbacenim 
typum  Saluacoris  noftrijaflericque  longe  maioris  illam  efle 
momenci  ,  &;  merico  omnibus  omnino  licec  grauiflimis 
peccacisprxponderare.  alioquin  verbaillaprolacaexper- 
fonaipfiuslob,  viderencur  aliquid  vanitatis  &  inanisia-^ 
^tantiae  pra^  fe  ferre.    Nifi  dicamusidinnocentiflimovira 
licuiflTejVt  mcerore  oppreflum  animum,  atque  iam  fub  one- 
re  fatifcentem,commemorationeintegritatis  fu^  erigercc» 
Quodabfquedubiolicicum  &:  laudabile  efl:  cuicumque 
probo  :  quamuisconfuecudinishumanasfic  hocfecusin- 
terprecari. 

Nempe  ficut  illi,  qui  aranem  vado  fuperare  conten dun t, 

ne 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.VIII.         2<^7 
ne rapido  aquarum  curfu  perturbetur,  oculos ab  illo  auer- 
tentes,  alio  defleduntj  ita  qui  ad  portum  quietis  confcien» 
tias  tendunt ,  intenfiusque  Deo  Scorationi  vacaredifpo- 
nuntjoculos  a  peccatorum  fceditate  &  lubricitateauer- 
tere,&:  adferenummifericordisecarlumdebent  attollere, 
ac  fulgorem  crucis ,  meritorumque  Chrifti  contemplari. 
Qu^equidemtantafunt,  vt  nullis  largitionibus  imminui, 
nulladebitorumcodonationedereriqueant.  Tuvero  Do- 
mine,inquit  S.P.AvGVSTiNvs,bonuses,&:  mifericors,&  Lib.^.conf'» 
dextera  tuarefpiciens  profunditatem  mortismese,  &:  a  cap.i, 
fundocordismeiexhauriensabyiTumcorruptionis.  Rur- 
fus  ,obferua  quidapud  Ifaiam  Dominus  dicac  :  Holocaufia,  ^  ^-^^* 
eoYumy  ^  viBimA  eorum  pUcebunt  mihi  fuperaltari  meo.  Per  .    .  ^ 
altare  Chrtftusintelligitur.  F/W/,inquicIoannes,y7i^^/^4/- 
tare  animas  interfeBorum  propter  verbum  Dei.  Subtm  altare, 
ideftjanimas  fruences  confpcduliumanitatis  Chrifti.quia 
velutintemplo  Salomonis  jalrare  thymiamatis  ftabatan-  vide  Bem: 
tecortinamjquaESandumrandorumabfcondebat, atque  ienn.  4.  m 
abillo  erat  ad  arcamccftamenti  traniitus  :  ita  humanitas  5^^^^^°"^"^^ 
Chrifti  viam  ad  diuinitatcm  aperic  , nec  quis  venit  ad  Pa-  ' 

tremnifi  perFihum,atqut;fub  hochumanitatiseius  altari 
iacueric,  id  eft,  iubmiferic  inceliedum  fuum  myfteriis  fidei 
noftras.  Vidimaz  ver6&:  holocaufta  ,  quibusaltare  hoc 
oneramus ,  func  lacry m^e,  preces,  confefliones,  &:  mortifi- 
cationes  noftra2,quasin  nomineDominilefu  Chriftifaci- 
mus,  &:  quamuis  deli(^anon  ad3equent,non  poftunt  tamen 
non  effe  D^ograt^ propceralcarecuiinnicuntur.Hocdefe 
teftatur  SalusLZov noHcr: ^uidquid petierit/s  Patrem  innomi'  loan.16. 
nemeo^  dabit  vobt^.  Non  ergo  ad  exigua  noftra  munera  ac- 
tendamus,  nequccruorvictimarum  (  Liherame de fanguini-  Pfalm^jd. 
bus DeuSy  Dem  faiutis  meAjQi^\2i%  fuper  altari  hoc  occidimus 
/peccatamtelligo)nosperterreat:fedpraeftantiainiuslapi- 
dis,vt  vocant,Philofophici  excitet ,  qm  omnia  argenti  viui 
quasattigerit,  inaurumconuertitt 

Ll  2.  Pec- 


isn  SPECVLI    PECCATORVM 

Peccatum  duplicem,vt  ita  dicam ;,  facicm  habet  >  quem- 
admodumvidereeftaliquas  efformataspiduras,  quasdii 
afiniftrolatereinfpicis,  apparetiuuenisformorus,&:  benc 
ornatusj fi  vero  a  dextro.craniii  videbis  & mortis effigiem. 
Alteram  iniquitatis ,  malitiae  ,  offenfa:  diuin^,  necnon 
reatusinfiniti, quamnonnificumhorrore  afpicere  poflu- 
mus,fufficitquevtinfirmosanimosinmetuminordinatum 
&defpcrationisprascipitium  conijciat.  H^nc  peccatori- 
bus,  dumvoluntrefipifcere,  diabolus  fa^piusingerit,pef- 
fimaque  confiliafuppeditat.AIteram  miferia:&;calamita- 
tisjcum  qua  nulla  aha  comparari  ex  a^quo  poteftj&peccan- 
tem  excipit.Hanctamefi  penficulatius  attendamus,  quia 

Pfal.41.  ahyj^pfs  miferix  abyjfum  mitcticordix muocaf  ,  non  malead 
ipcmveniaeconfequendEeexcitamur.  IdeonamqueDauid 
certiorem  fibi  propitiationem  de  peccatis  proponebat, 

Pfal.z4.  quodilla  multaforent&  grauiz  iPropter  iinquit  i^ome/9 
tuum^  froptiaherispeccatorneo i  multumefiemm'(\.d.  Quia 
hocad  laudem&cclebritatem  fandiflimi  nominis  tuifa- 
cit,qu6d  quanto  peccata  fuerint  plura  &  grauiora,tanto 

a»Reg.i4.  libentiiis  i^no^czs  {RetraBat  enim  Dem  cogitansne  penitm 
tereat qui ahie6imeJi)idc^\Q.  artem tua fumme commendar, 
quod defperatos  acgrotos curare noueris , 6c  velut optimus 
pater  filio  phrencfi  laboranti ,  atque  in  parenteinfurgenti, 
non  indigneris ,  fed  compatiaris ;  ideo  confido  te  peccatis 
meisforepropitium  ,  quiamultafunt,idquetantumpro-. 
pternomentuum,  quod  a  bonitate&mifericordiapofli- 

pfai.  3O'  ^cs.  Vere  magna  multitudo dulcedinls tUA  Vomine ,  quamabf- 
condtflitimentibmteSdi  eft ,  dulcis  &  benignus  es  ijs ,  qui  a 
facie  arcns  tui  timent,  iudicij.sque  tuis  percelluntur,  quia 

Ecdi.i,  initium  fafientia  timor Domini .  Sed  tamen  confolationis 
menfuramplenam,  coagmentatam ,  &fuperefHuentem 
impertis  iis,  quifperant in te in confpeBufiliorumhominum-,id 
e.ft,peccatorumquifirmamdemifericordiatuafpemcon- 
cipiunt,  atque ad  implorandam  mifericordiam  tuam inci- 
tantur,  Dupli- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  VIII.        i6^ 

Duplicem  hatic  faciem  in  peccatoribus  iam olim obfer- 
uafTe  videtur  ipfe  Deus.  Priufquam  enim  humanum  genus 
siquis diluuij^etderetjvidit quhd multamalina homimm efit  Gen.6. 
mferra.idci  ,  eaparteafpexit,  quaabiequitate&redo 
homines  rccedebant ,  fadoremque  fuum  contemnere  vi- 
debantur.  Atpoftea  transfaclo  diluuiojiV^^/^^<^/z^/Wjinquit,  Gen.s. 
'vltra  maledtcamterrdt ,  froperhomines :  fenfusemm  ^  co^- 
tatio  humani cordisin malum pronafunt ab  adolefcetiafua.  Nam 
quopadohseccoh^erentcumpriore  S.  Scripturx  fenten- 
tia  f  Situ  Dominehancob  caufammftndumobruiftijquod 
hominesmultumpeccarent,  cur  tedicisnon  vltraexadu- 
rum ab  eis  pcenas, quia ad  malum proni  funt f  Vel ideo ma» 
ximepuniendiforent,  quod  mahtiafuain  peccata  ruunt. 
Sed  Deus ,  vt  didum  eft  ,  hanc  duplicem  peccatorum  fa- 
ciem  agnofcit,  ob  malitiam  quidem puniuit ,  ob  fragihta* 
tem&calamitatemmiferendioccaiionemaccepit. 

Tu  igitur  quifquises,  oculospauhfpcra  peccatis  tuis, 
quignimijfunt  causamceroris&afflidionis,  auerte:con- 
uerteadoperadiuinx  mifericordi*e,ilIiusproptitudineni 
&  abundantiam  admirare.  Vide  vt  ille  nullum  faftidiat, 
etiam  tertioautpluries  relapfum,femper  vifcera  haec  ma- 
terna  pateant,nec  multitudine,autpeccatorumgrauitate 
hicfonsobftruatur.Dauid,  ManafTcs,  Magdalena.  Latro^ 
Paulus,  Av G V s  TiNV s ,  &;  fexcenti  alij ,  quamuis  peccaue- 
rint, illisque Deus  ignouerit ,  necdum tamen  indulgentisB 
eiusIargitatemexhauferunt.HascfoIanuIlislimitibuscon- 
cluditur:  adomnem  a2tatem>fcxum,  conditionem fed if- 
fundit.  Dicigiturcum  Dauide  :  Eflemthi  Domine  in Denm-^^^^^^- 
frote^oremjC^indomum  refigij,  vt  tempore  procellarum  8>c 
tempeftatis,  temporedefperationis,confugiamadte,  quia 
inteomnisfpesvirae,&ranima:afflid£e  coniolatio.  Sis  tu. 
mihi  domus  refugij ;  aperi uiihi latus  tuum  lanceaperfora- 
tum,&:  ingrediarpcduscantJE  pietatis ,  in  quo  faluus  fim  p,^, 
a  fuJiUAmmitateJ^irtti^  O'  tem^estate itndiemalorum^rotege 

LI  5  m& 


DOMI  NICA 

XVIII.  poft 
Pcutecofi;, 


Libs.  Conf, 
cap.j.6.7. 


Ibidem. 


lob  20* 


170  SPECVLI  PECGATORVM 

»?^  />  ahfiondito  tabernaculitui'.  fit  domus  reftigij  mei  ineffa- 
bilis  piecas  tua,  vtfalmm  mefacias, 

CAPVT    NONVM. 

jT.  \  *  Cum fnHin^ fordes  zAvGvsriNvs/em  pararet  eltt- 
ere^  mala  confHetudme,  yelutt  gramfomno  ofprejjm^ 
fefenfit  mfediri. 

THEMA  CONCION, 

Surge  qui  dormis  i  c^exfurgeamortuis  ,  df  illuminahit  te 
Cbrifim.    Ephef.  5. 

^^f}^'^ff.  OvsQVE  commemoratione  conuerfionis 
Vidorini,&:  virseS.  Antonij  Avgvstjnvs 
perueneratj  vt  turpirudineluamagnofce- 
ret,atque  deabrumpendo  priftinx  con- 
uerfationis  fiiocogitarcr.  Ait  enim  :  Sed 
'f^^^^^^  vbi  mihihomotuus  Simplicianus  de  Vi- 
6torinoifi:anarrauir,exarfiadimitandum.  Etahbi;  Poftea- 
quam  PotitianusvitamS.Antonij  ,&:  conuerfionem  duo- 
rum  auUcorum  recitafTet;  Tum, inquit ,  in illa  grandi  rixa 
interiorisdomusme^jquamfortiterexcitaucram,cum  ani- 
rnamea,in'cubiculonoftro  ,  cordcmeo  :  tamvultuquam 
menteturbatuSjinuado  Ahpium,&:  exclamo  :  Q^uidpati- 
mur?  Quid  efthoc?  Quid  audifti.^^Surgunt  indodjj&car- 
lum  rapiunt,  &:noscumdodrinisnoftrisljne  corde,  ecce 
vbi  volutamur  ,  incarne  &:  fanguine.  An  quia  prascciic- 
runt,pudetfcqui,«S<:non  pudetnec  falttm  fequi  ,^Sed  in- 
ueterata  confuetudo  adeo  reclamabat,vt  illam  compelce- 
re  ,  auc  illius  violentias  fra?num»ahquod  inijcere  ,  non  exi- 
guae  operae ,  imo  inhumanas  videretur.  Ab  audoritate  lobi 
aufpicori  ille  dehomin^  impio  z.ii\  Ofaeim  imjjlebumur  vitijs 

ado- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IX.  271 

ddolefcentUeitfs.c^  d.Qusefemelquifpiam  primis  annisdidi- 
cerit,8c  quafi  imbibenc,vix  vmquam  dedifcit:  eft  enim  tota 
vitaeiusimpofita&fuftentataprauismoribuSjtamquaofH- 
bus  quibufda,quas  indies  difficiliora  &  duriora  euadunt.5'/  lerem.r':; 
mHtarefoteft  Aethiofsfeltefua^  autfardus  varietatesfiias^d^vos 
^oteritps  bef?efacerecumdidicerit/smalumiidc{^,cu  prauacon- 
fuctudinc  cofirmaueritis  peccaca  veftra>tum  eritis  immu- 
tabiles,quiaiuxtavetusprouerbii5  jConfiietudoeft  altera 
natura:  quafiquajmultisadibusfeucontinuo  vfuanimus 
comparaueric,  paritercumnaturalibuscenfeantur.  Cer- 
tiffimum  tamen  efthyperbolicam  efTe  locutionem,quem- 
2i<in\oAum dciW^: Fact lim eji camelumintrare j)erforamen acus,  Matth^p, 
quam  diuitemintrareregnum  cdlorum.  Neque  enimDeohu- 
iufcemodireseftimpoflibilis  ,feddifticultas  aliqua  innui- 
tur;nam&  SaluatornofterLazarumquatriduanumfufci- 
tauit^per  quem  longa'confuetudine  inueteratus  peccator 
intelligitur.  Aliud  enim  eft peccarc , aliud peccandi  con- 
fuetudinemfacere.  Quipeccat,  &:continu6  corrigitur, 
reuiuifcit,  quia  nondum  eftimplicatus  confuecudine,non 
eft  fepultus:  qui  autem  peccare  confueuit ,  fepultus  eft»  &: 
idcirco  vt  fepultum  refufcicaret  Ghriftus ,  prius  lacryma-  loan.ij, 
lus  eft,  feipfum  turbauit,&:  infremuit  fpiritu ;  nec  tandem 
nificlamorejd  eft,ingentigratia,  excituseiepulchroexi- 
uicLazarus.  Quamdifficile,inquicS. Pacer,  furgicquem  Trac.^^»" 
molesconfuetudinispremitlNonabfimi!i,necminoridiffi-  "^  °^"' 
cultate,  quamrlli,  qui  lapideveceristeftamenti  f  lexenira  „    ,  ,. 
vetus  fcripta  ruit  m  tabulis  lapideis)  grauabantur,  de  qua 
D.  Vcims:2i\z:Nuncergo  quidtentatls Deumyim^onere iugum  Ad.i^. 
fuper  ceruices  dijcipulorumy  quodnequepatresnojlri  ,  neque  nos 
fortare  potmmm  ^  Alludit  ibi i>.  Dodor  ad legem  vecerem , 
acqueiilamperlapidem  ,  qui  Lazari  fepulchroimpoficus 
erac,  intelligic.  Remouete lapidem,idc{\:  ,remouctc  onus  le-  loan.ii^ 
gis,  gratiam  prasdicate.  Acque  hinc  licccnun  male  fimilicu- 
diaem  quitmdam, intcr  vecertmlegem  &:graciam>  dc  ia^ 

ter 


2.yi  SPEGVLI  PECCATORVM 

terlapidem  &:a{rerem ,  necnoninterconfuetudinetn  pec- 

candi,&: (implicem  vnam  peccati  a(3:um,concipiatis.  Pul- 

chredeindemoribusid  ipfumadtemperat.   Magnus  reus 

eft,  quem  mortis  quatriduum,  &:  illa  fignificat  fepultura^ 

Quideft  ergo,qu6dturbat  femetipfumChriftus,  nifi  vc 

/ignificettibi ,  quomodoturbaridebeas,  cumtantamo- 

le  peccati  grauaris  &:  premeris  ? &  vt  violentiae  poenitendi 

cedat  confuetudo  peccandi? 

Hom.y.m        VtdifcaSjinquit  Chryfoftomus,quantafit  confuetudinis 

i.adCor.      vis, cafa^pe  vicitiuftaDei. Et  quiddico  iufta ?  ipfa  Dei  be- 

neficiavicit.Iudaeienim  mannahabentesquacrebantallia 

-^gypti,  &:fruentes  libertatememinerantkruitucis  ,  & 

afiiduequa^rebant^gyptum  propterconfuetudine.adeo 

tyrannica  res  confuetudo  eft.  Dic  fodes ,  quas  maior  ferui- 

tus  feruiri  poteft,  quse  vita  miferior,&  magis  fit  lamentabi- 

lis,  quam  eorum  qui  ad  triremes  damnantur  ?Tamen  vide- 

re  eftintereos,quitranfadoaIiquoc  annorum  curriculo, 

»  fe  vltro  rurfus  vendant,&  paucis  nummis  libertatem  cete- 

raque  vitse  commoda  commutent.  Si  vis  autem,  pergit 

Chryfoftomus,  etiam  cx  externisipfam  difcere  ,  dicitur 

Plato,  etiamfi  fciretres  deorum  errorem  eife,  ad  cele- 

brandos  tamen  eorum  dies  feftos  ,  &  ad  alia  omnia  fe 

demififfe,  vtquinon  poflec  confuecudini  repugnare.  Si- 

milicer  narrant  hiftorias   Alexandrum  Magnum  num- 

quam  corruptos  abieciffe  mores  ,   quos  in  pueritia  a 

Leonida  prseceptore    didicerat  ,  licet  magnopere  illi 

curse  efl*et  honeftiflimi  &  clarifljimi  virinomen.    Nam, 

Resul     vtinquitBafiliuSjpatriamlinguam,  quam  abinfantia  di- 

difp.6.    '     dicimus,  amittere,  aliamque  addifceredifficile  eft;  fic 

aflfuetumopusomittere,  &  aliud  contrarium  ilH  operari, 

difficiIIimum.SedmuItomagispeccaticonfuetudofemina 

Sencca  cp.    jn  animorclinquit  ,fequirurque  nos  ,  etiam  ciim  ab  illa 

^^^'  meditamur  difceffionem.  Quemadmodum  qui  audierunt 

fymphoniamj  feruntfecuminauribus  modulacionem,qua: 

ad 


LIBER  SEG VNDVS.  CAP.IX.         275 

addulcedinem  cantumquccogit,  a(2:ionesimpedit,necad 
feria  patitur  intendi:ita  praui  in  animo  habitus  diuriiis  hae- 
rent ,  etiamfi  ab  adibus  illicitis  manus  contineas,necblan- 
diensilla  animumque  titillans  fuauitas  facile  excutitur; 
durac,  &:exinterualIorecurrit.  Quemadmodum&:  lan- 
guor  aliquis  plerumque  remanet  poft  febrim;&!:  qui  in  via- 
culisdiu  fuerunt,etiam^luticlaudicant.  Vtmirumnoa 
fuerit,  AvGVSTiNVM  fummama  malaconfuetudine  vim 
fuftinuiffe.  Veriim  ipfum  loquetem  audiamus:  Ita rodebar  Lib.8.  Con^ 
intusjinquit,  &confundebar  pudore  horribili  vehemen-  cap.7» 
ter.Terminato  autemfermone&causa,  quaveneratjabijc 
iIIe,Et  ego  ad  me:  quse  nbn  in  me  dixi?quibus  fentcntiarum 
verberibus  non  flagellaui  animam  meam,vt  fequeretur  me 
conantem  poft  te  ire?  Ec  renicebar,  recufabat,  &  fe  non  ex- 
cufabat.  Confumptaerant&conuidaargumenta  omnia. 
Remanfe-ratmutatrepidatio,  c^ quafimortem  reformidahat 
reHringi  kjluxu confuetudinis •> quo tabefcebat in  mort^m.V idc" 
banturquidemexempla  viuendi  fan^torum  hominu,quos 
commemorauimus ,  rara  &  admiranda  ,  lazis  fuperquc 
AvGVSTiNi  mentemcommouiftejVCquamprimuminme- 
lius  emendaret,  qux  inkoneft^  peccaueratj  nift  illapec- 
candi  confuetudo  adeo  tyrannice  obfticiftet*.  Hxc  enim 
mentis  libertatem  mifero  eripiebat,  &:  quafi  cacenaferrea 
conftridum ,  vel  morbo  impcdinim  ,  non  (inebac  ire  quo 
vellec.  quapropter  etiam  fe  puero  comparat:  prauam  con- 
fuerudinem,grauifopori:gratiamDei,folicit5eparenti,-qu2e 
identidem  puerumfom^iolentiaopprefrum  excitarecona- 
turifedille  bis  terue  excitatus,iterum  iterumque  in  lcdum 
&c  fomnum  relabitur.  Sarcinafjecuh*, inquit,velut  fomno  Ibid.capij; 
a{roIec,duIciterpremebar:&:cogitationes,quibus  medita- 
bar  in  ce,fimiles  eranc  conaribus  expergifci  volencium:  qui 
tamenfuperati  foporis  altitudine  remcrguntur.  Ecficuc 
nemoeft,quidormirefemperveIic,omniumquefanoiudi- 
ciovigilarepraeftaci  difFerccamenplerumque  homofom- 

Mm  num 


174  SPEGVLI  PECGATORVM 

num  cxeutcre,  ciim  grauis  torpor  jn  membrh  eft ,  eumquc 
iam  difplicentemcarpklibentius  ,quamuisfurgenditem- 
pusadueneritritacertum  habeba,  ellemeliustuas  charita- 
timededere,  quammexcupiditaticedere.  Sed  illud  pla- 
cebat,&:vincebat^haclibebar,&  vinciebat.Nonenimerar 

E  htC.  quodtibi  refponderem  dicenti  mihi  .*  Surge  qui  dormisj  d^ 
exfurgeamertuis^  (jrilluminAbit  te  ChriJfWi^  vndique  often- 
dentiveratedicere  ^noneratomnino  quid  refponderem 
veritateconuidusnifi  tantiim  verbalenta&fomnolenta: 
Modo>eccemod6,linepaululum.  Sed  modo,  &  modo, 
non  habebant  modum:&  {ine  paululum  ,inlongumibata 

Rem.7.  fruftra  condele£tabar legi  tuas  fecundum intcriorem  ho- 
minem,  ciim  lex  alia  in  membris  meis  repugnaret  legi  men- 
tis  mese,&:  captiuumme  duceretinlegempeccatij  quasin 
membrismeiserat.  Lexenim  peccati,  eft  violentiacon- 
fuetudinis;  qua  trahitur  &tenetur  etiaminuitusanimu«> 
comerito,  quo  ineam  volens  illabitur.    Ha<^enusille. 

Obferua  tamen  ,  etiamfi  grandisludaconcupifcentiaf 
in  eo  exfurgatqui  peccan.di  confuetudinem  nititur  vince- 
re;  tamen  a peccato non  excufari  ^  quia  volens  plerumque 
le  in  hanc  difficultatem  coniecit ,  &:  ex  ipfo  contra  ipfum 
pugnacior  fada  eft  confuetudo.  Nec abfolute  inuitus  eft, 
fed  quadamtenus  folum  ,  qaia  {ciMc^t  nollet  peccare, 
inebriari,  fbriaicari,  vindicarc,nifiillumtraheret  confue- 
tudojoccafto,  6i:c.  Quasvide  fcquenti  Em.bkmate  cx-- 
preflfa. 


im 


X.IBERSEGVNDVS.    CAP.IX.      zyi 


Mm  X 


t7€  SPEGVLI  PEGOATORVM 


liAfarcinafdculh  n^elut  fomno  AffoUt  ydulciter  fremehar^ 
lAh.  8.  Confell'.  c.  j. 


AvrelI  retinent  antiqui  feBw  amores: 
Bt  'vulti  &  non  vult :  hoc  prohat,  illHd  agit. 

Sic  fuer  €  molli  cun6latur  fnrgere  lcBo , 
Inter  fe  certant  dum  metHs^  atquefipor. 


LIBER  SECVNTDVS.  CAP.  IX.         277 

Vnde  feccmdi  confuettido  fat  ? 

/^Bferua  etiam  quibus  acceffionibus  nece/fitas  pcccandr 
^^fiat,  quibusque  annulis  adamantina  hasc  &  dira  catena 
coeat.  Prim6,ex  praua  volutate,fed  remiffiorc,cum  fcilicet 
primusaduspeccatijV.g.  luxurise,  perpetratur,firannulus 
vnus;  cuifecundus,  altera  fcilicet  libido,  fiue  pruritus  con- 
cupifcentiae,  innedlicur,qusepoflexpcrientiamvoIuptatis 
ad  iterandumpeccatumftimulat.  Nam,vtait  S.lhomas,  1.2.  q.^y; 
maximaeeftadhjerentias^&difficiJcab  eapotefthomo  eri-  a.  y. 
pipropterinfaturabilitatem  appccitus  dele^abilis.  Inde 
tet  tio  nafcitur  confuetudo,  qua  animus  inclinatur  ad  vitiii, 
quodfrequentat.  Deniqueinfurgitneceffitas  ,  fiue  tanta 
confuetudinis vio^entia ,  vt inducat refiftendi defperacio- 
nem:  quscmultos  retinetingrauibus  peccacis  luxurise, 
ebrietatis,odii,acedi£e.  Quemadmodum,inquit  Eufebiu5  „  .,  , 
Emiflenus,quando  humore  &:  fcabic  cutis  corporis  vitia'  Epiphan, 
tur^^ex  vicio  cutiscorruptiocarnemexulcerat^abexulcc- 
ratione  verocarnisprurigo  titillat:  itaperobled^ationem 
malorum  de  negligencia  proficit  culpa ,  &  dc  luxuria  cre- 
fcit  illccebra  ,  &:pcreuntem  perdiciop^us  deledat,  quia 
voluptastranfadanonfariat,  fedfuovfu  magiscxercetur 
vitiorum  cupiditas  ,  quam  finitur,  &:  fedatorem  fuum, 
numquam  confumenda,  Gonfumir. 

Ethoc  eft  iIludprofundum,inquodcumveneritpecca-  Prou.  isw 
tor,  cdntcmnir  Deum  &  homines ,  aut  faltem  fruftra  meli- 
©ra  probat,  cum  deteriora  fequatur.  Sed  malit  fortafTc 
quifpiara  verba  !>.Patris:Ex  voluntate,  inquit,  peruerfa  fa- 
£taeftIibido:&dumferuiturIibidini,fa(^acftconfuerudo: 
bC  dum  confuerudini  non  refiftitur  ,  f^Cla  eft  neceffitas^ 
Q^ibusquafianfulisquibufdamfibimetinnexis  (vndeea^. 
tenamappellaui)tenebatmeobftridumdirafcruitus.Vo- 
luntas  autem  noua,  qusemihi  efle  cceperat,  vt  te  gratis  co>- 
krem,  fruique  t&vellem  Peus,  fola  certa  iucunditas,non- 

Mm  i  dum. 


278  SPEGVLI  PEGGATORVM 

dum  erat  idonea  ad  fuperandam  priorem^  vetuftate  tobo- 
ratam. 

Paradigma  huius  en  tibi  filium  prodigum:  primo,ad  pa- 
rentemoptimum,nonfinefaftuquodam&:excufrioneob- 
feruantia^debitsc^nequefine  praefumptionc ,  quafidein- 
ccpsfuturusfuiiuris,paternseopis&  confilij  nonamplius 

fcuc.15.  indigens :  Fateri  inquir,  dAmihiportionemfubBantU  medyquA 
me  cotingit.  Et  hic  primus  peccati  gradus  fit.  Deinde  itera- 
tis  alijs  atquc  alijs  pcccatis,  communicato  fciHcct  peffimo 
confiliocumsequalibus,  autmagisveijequedyfcolis^hau- 
fto  largiorc  calicis  Babyioni  j  guftu,  rcpetitis  choreis,  con- 
uiuijs,  iudis,aHjsque.  Tertio  ,  ^non poji multos  dies ,  ciim 
pruritus  per  primumpcccatiadum  (ufcitati  inquietudi- 
nemperfentifceret,  ft7»^rfg^m  omnihtis  peregr\  frofeBtuefi 
inregionem  ionginquam  ,  id  eft ,  peccandi  confuetudinem, 
quahomoquafiafeipfoabit,  atqueeo  proficifcitur  vndo 
non  facilis  eft  reditus ;  ibique  poftremo  infehx  permasfit, 
(jr  difftpauitfubftantiamfmm viuendo  tuxurios} ,  id  cft ,  omnes 
fibidiuinitiisdatasgratiasmaHtia  fua  reftri«xit  compe- 
fcuitque.  Tum  vero ,  quas  Dei  infcrutabilis  eft  mifericor-i 
dia,pofquam  omnia  confummafet  yfaSia  eftfames  vaUda  in  rC" 
gionetUa,^ipfec«pitegere.  Vafide  illumDcus  concufi^t,at- 
queaGcrbiflimacaftigationeexercuit;pudore  &  psedore 
miferumtorfit,atque  adporcorumcuftodiam  ablegauir, 
quin&filiquarum,  quibusvefccretur,  menfuram  confti- 
tuit.  Neque  ahterconfuetudoexpugnatur,  necindura- 
tusPharaoobruinifiintegroaduerfitatummaripoteft.  & 
nuHibi  fortafle  mcHus  vetus  parcemia  locum  habet :  tJiiaU 
noddmdus  qu&rendus  eft  cuneus.  Vndc  duplicatis  ieiunijs. 
profufiseleemofynis,geftationecihcij,vigiiijsatqueinter- 
nis  prascipue  gemitibus  orationibusquc  hsecinuadcnda, 

Ub.7.inira.  Lcx  cnim,  inquit  Hieronymus,  dicit :  Cum  qudtfieru  tiU  Do- 
minum  Deumtuum ,  inuemeseumifitamen  toto  corde  qusfieris^ 
&totA  trihulationeanimA^c^T^  pofteriora  verba,c^  tfitatrihu^ 

/4- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IX.  17^ 

htioneAnimAy  velim  ponderes.  q.  d.  Innenies  Deum  ,  fi  ita 
qu3eras,vtomnesanimaepotenci2Einterioresexcerioresquc 
afficiantur  j  fipatiarisinfenfibus  omnibus  externis  &:  in- 
ternis. Contra prauam  confuetudinem,omnis fpiritualium 
armorum  vis  eft  exerccnda,  omnes  conuehendae  machinac, 
impctus  acres  faciendi.  Ifaias  ex  perfona  annofi  peccato- 
ris,  de  (czix.:Vxmihiqutatacm^  quiavirpollutus  labijsegofum.  I^a-  6, 
Virumfe,nonpuerum  nominat,  quafiquimahciaadole- 
uiiTet  per  confuetudinem  :  ideoque  nec  potuit  mundari 
fimplici  manus  ad  os  attadu  ,  quemadmodum  leremias  ^"era.  r, 
mundatus  eft,  infantiamqueexuit,  fed  ignito  opus  fuit 
calculo  ad  vrendu-m  ,  quem  Angelus  forcipe  tulerac  de 
altari. 

Remedia  contrafrauam  feccandt  confuetudinem, 

T)llim6,clauis  timorisDominiconngendaeft  eiufcemo-  Dominica 
•*■  dicauteriatacaro,  vt, etiamfivelit  maledeiaceps  ap-e^  iri^'^"^!!^' 
re ,  non  polut :  nam  ttmor  Domtmexpelht  feccatum  •,  id  cft, 
peccandiconfuetudinem.  Ec  Ifaias  aic,  Atimoretuo  conce-  Ecdi.r. 
^iw^,nosfciIicet,quiomnis  bonipropofiri  &  emendatio-  ^^^.  2*.  ex 
viis  {^QiiXcs  ci^mns  ,& peperimmjpiritumfatutis.  Qucmad-  lx}c^^* 
modum  dicitur,  inquicGhryfoftomus,  quodquidam  ex-  Hom  7  ad 
ternorum  Oracorum,prse  irracionabihconfuccudinc,dex-  pop.Antioc 
terum  eundo  humerum  concinuo  mouebac  ;  £ed  tamcn 
confuetudincmvicit,  &rgladios  acutosvtrimquehumeris 
impofuit,  vt vulncris  timorc  membrum  ineptefe  mouens 
corrigeret :  hoc  nobis  circa  pedes,  dum feftinantadefFun- 
dendum fanguinem  i  hoc  circamanus,  dumpruriuntad 
taftumilKcicum;  hoccircaos,oculos,  hnguam  ,ahaquc 
membrafaciendumeft,  vtin aduerfaanimse  parcc grauif^ 
fimasdiuinajvltionisimmincncisminasiinauerfa ,  exem- 
pla pcrat^sc  caftigationis  eonftituamus,  atquc ita inter  illa 
mcdij  timcamus  Gontinenterinalterucrrrimpingere.  Hoc 
fecgifTeceftacurS.  Avgvstinvs  ,vthabicumiurandicx- 

fciaderet* 


28g       specvli  peccatorvm 

Serra. io.de  fcinderet.  lurauimus ,  inquit, etiam tios paffim,habuimiis 

vcrb.Apoit.  j(jajn  tcterrimam  conifuetudinem  6c  mortiferam  :ex  quo 

DeoferuirecoepimuSjdcqaantummalifitinperiuriovidi- 

mus,  timuimus  vehementer,  &  venenofiflimam  confuetu- 

dinem timorefra^nauimus ;  fraenatareftringitur ,  reftri<3:a 

languefcir,languensetnoritur,6cmala:confuetudinibona 

fuccedit.  Etalibifatetur fe£lum vitas priftinaenimis intor- 

tum  abrumpere  non  potuiircdonec  timore  &  pudore,vel- 

Lib.S.Conf.  utgemino  flagello ,  acriter  aDeo  cacderetur.  Et  inftabas, 

cap.ix.       inquit,  tuinoculis  meis  Domine  ,  feuera  mifericordiajila- 

gella  ingeminans  timoris  Sc pudoris,ne rurfus  ceftarem,  5«: 

non  abrumpereturidipfum  exiguum  &  tenue  ,  quod  re- 

manferat,&  reualefceret  iterum,&:me  robuftiusalligareto 

Namque 

Virga  quodesipuero cefantiylora^^fertm 

IngenuometmeB  id^-pudorhoccevira, 

Hts  Patritiadem  Nemefis  dumfortiter  vrget, 

Virtutis  rigidamfecit  inire  viam, 

De  tiraore  quidemalibi  egimus ,  hic  paucade  acri  incrc- 

patione  pudoris  dicamus.  llle  tam  valido  idu  generofum 

animum  v^rberat,  vt  maluerint  plures  in  ipfam  mortcm  in- 

currcre,quamprobrosahacpurpuraperfundi,  Et  Cicero 

Lib.  i.Tufc.  aitfrados  pudore,  quinullaalia  racione  vinci  poteranc, 

qusft»  InterillosIoannesXXlI.  quiahdicato  adiiiftatiam  Con- 

ciiij   Conftantienils  Pontificatu  ,qu6  paciEccleGas  con- 

fuleret,cum  priua  tus  ex  fuga  retraheretur,  atque  fummum 

illumtotiusorbishonorem  &  vcnerationcm,  omniaqucin 

dcfpcdtumyerfacerncret;  dicebatfefalua  animaefusefilu- 

£emaluifl*e  mori,  quam  coram  Imperatoretotoquc  Con- 

cilioitapuder^.  Enimuero  intermaxima  Saluacoris  noftri 

tormenta,  nonpoftremo  loco  reccnfenduseftpudor,quo 

illum  peccata  noftra  afFecerunt.Quibus,veluri  lacob  hos- 

dinis pcllibus,  circumdatus,  cum  in  horto  coram  Patreap- 

parcret,  nonfuicaufusvocemveloculosad  caduin tollerc 

prae 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.IX.        lU 

prasconfu{ione,redpronusin  terrScorruensfaciemabfco- 
<iic,fadusqueinagonia,tococorporefanguinem  fudauic.  ^°<^'*'" 

Primum  quo  J  in  Adam,  violaco  Dei mandaco,  incurric, 
fuic  pudor»  vc  quancocius  reiipifcerec,  &:  veniam  fadi  de- 
precarecur.  Nam  apertifunt  oculi  (tmhorum-^cumj^cognomffent 
y^f//^;?/^^<?j,  indumenrofcilicecgraciSE  &:innocenri^  ,  con-  Gen.j; 
fuerunt  foliajjcus,  dffecerunt  fihi  perizomata^  d^  cum  audiffent 
njocem  Domini  Dei  deamhulantis inparadifo  adauramfofi meri" 
diem^ahfconditfe  Adam  prsc  pu  dore ,  ^  vxoreim  afacie  Dfi- 
mini  in  medio  ligni paradtfl,  Vixadmiflam  culpam  flagclla- 
uicDeuspudore  veluti  quodam  ftimulo  ,vtrcfradarium 
inorbicam  reducerec.  Milefias  quandoquevirgines  ,  vt . .,  ,  . 
refcrc  Plucarchus,  mirabilisquidamfuror  inuaferac,  quo  muUei;.  c.7* 
illarum  mences  ad  infaniam  conuerfa^  ,  canca  repenti- 
nx  mortis  cupiditatecorripiebantur,vc  feipfjeftrangula- 
renc.  Cuiinforcuniocumnecp3rencumIacrymae,necamiw 
eorummonica,necvIlajfual1onesmederipo/renr,foIuspu- 
dor  adiumencofuic,  ille  vi&  efficaciafua  omnia  alia  me- 
dia  fuperauic  :  nam  quodam  fpedacse  prudencise  viro 
praecipienre,vcvirginum,quze(ibiipfis  morcem  confciuif- 
fenc,  pec  medium  forum  nuda  cadauera  rapcarencurjtanto 
fuerunc  huius  reipudorefufFufa:,  vcnullaampliusearum 
fueric  fusc  morcis  rea :  ficque  non  modo virginum  furorem 
copcfcuitpudor,fedctiamillumomninofedauit  &  extin- 
xic.Hocipfumerat,qu6d  Angelus  in  exercitu  Sennache- 
ribvnanodeoccidenscencum  od-ogincaquinque  millia, 
Regipeperceric,  vcinfamifugainfuumferegnum  rccipe- 
rec,p"ociufque  pudoris,quam  morcis  cormencum  experire- 
tur.  Cumcjue  diluculo  furrexijfet  i  vidit  omnia  corpora  mortuo-  4.Rcgumy, 
rumy  (^recedensabijt  ^  d^reuerfm  efi  Sennacherib  rex  Affyrio- 
rum  ^&mmfit  in  Niniue.  £c  quoc  pucas  faluberrimo  hoc 
rubore  adduci  ad  naufisam  peccaci  ,  culpamque  ftiam 
inhacpoenaagnofcere.<*ionam,  vc  aliosomircam,  icafuas 
puduit  inobedientise,  vt  afacieDominiinTharffsfagerez.  lonxx» 

Nn  Non 


i%i  SPEGVLI    PECCATORVM 

Non  qiiod  illic  Deum  noti  efrefibi  perfuaderet,  qui  fciebat 
eumvbique  prsefentiflimum,  etiaminipfiuspifcisobfcuris 
latibulis:  fedquia  vel  ialtem  ibi  a  Palseftinae  finibus ,  &  a 
terra promilTionis ,  in qua  Deus  propterpopulum  fuum  e- 
iiidentiiis  agebat,  tam  remotu  fe  futurum  exifl;imabat,vt 
iiberumadiuinispr^ccptis&reuelationibusviuerefepofle 
exiftimaret.  Ideoquenon  vereor  afferere,  AvgvstinvM 
grauiflimc  hoc  telo  diuinitiis  mifTo  fuiile  percuflum  ,  vt 
quamuis  alia  multa  r  pudorem  taraen  fcelerum  fuorum 
diutiusfuflinere  nonpotucric.  Sedadmedicaminaprauae 
confuetudinis  reuertamur. 

Secundo ,  maximumquidem  aufteritates,&extraordi- 
nariae  pcenitcntiae  momentum  huc  conferuntjattamen  an- 
te  omnia  necelTaria  efl:  deliberata,  feria,  conflansque  vo- 

tib.s.Conf.  luntas,quam  S.  Dodor  nonvereturcumipfoopcrecon- 

cap.  .  ferre:PeruenirefiquidemiIluc,inquit,nihilefl:aliud,quam 
velle  irejfed  vellefortiter&integre,  non  femifauciam  hae 
atquehacverfare  6<:ia6tare  voluntatem.  Verahxc&inte- 
gradefideria,  vtobferuat  Origenes,greflus  in  Scriptura 
vocantur,quibusad  Deumvelutipedibusaditur.  Hinc 
fponrusdilcdaEfuxoptimamvo]untatem,ardensquedefi- 

Caiit,  7»  derium  dilaudans  ait,  §^am  ^ulchri  funt  grefjUi  tuiin  cdceet- 
mentis  flia  -principM  1  ideft,  velurifilias  Regum  magnum 
aliquemdecorem  &  venuflatem  conflituunt  in  calcea- 
mentis  fuis ,  ideoque  Momus  dicitur  carpflflTe  fandalium 
Venerisj  ita  tepiasiftae  &:  conftantes  afl:e6lionesornant. 
Huc  pertinet  breue  refponfum  S.  Thomse  Aquinatis ,  qui 
rogatusafororefuaquomodofaluarefepoiret,dixit;(9/?/^;;- 
^tf,fedfincere&eflicaciterjexquototusfaIutisnoftra2  car- 
do  dependet.  Nihil  enim  aliud  videtur  a  nobis  Deusrequi- 

f>fal,  80*      rere,quam,^/74/4 os  tuum,  ^  imflebo  illud.  Os  cordis,inquit 

S.P. A V G V s TiN v s , non  eft  aliud  quam  defidcrium  cordis; 

quareaperiendumilludeft,vtvJta   ("fcilicet virtute^  qua 

■         fpiricualiterYiuimuSj(][uaad2eteriiamvitamtendimus,im- 

pleatur* 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.IX.  aSj 

pleatur.  Quoderiam  prascinere  voIuifTebeatiflima  Virgo  Luc^ei. 
videtur,dum  ^iv.Efurientesimpleuit  boms.  Ec  anteillam  Pfal- 
teSj dicens, §)ma fattauit animajninanemiiA eft, ficibundam,  Pfal.io^. 
auidam  fua^ialucis  ,  ^ ammam efurientem fatiauit  bonts.   Ac 
qui  defideria  cancum  condicionacafouenc,  vellencque  non 
amplius  peccare,  fiperfocios,confuecudinem,aliosquere- 
fpedusnonprohiberencur,affiduequeillud  vfurpanc:r^//(?  Rom.r. 
adiacet  mihi  ,  ^erficere  autem  bonum  non  inuenio  j  {imiles  func 
milicibus  pidis.qui  videnturin  acie  ftances,  tormenca  cx- 
ploderc,gIadiosvibrarc,  morccmprsefentemhoftiintenta- 
re;nequetamen  vmquam  pedesvelmanusmouent.  Non 
funtctiamijsdiflimiles,  quifomniantfelautecGenare,nec 
ccenanttamen,fedieiunilurgunt.  ^'/V/^^jinquitPropheta,  ^^*»*>« 
fomniat  efuriens  ,  df*  comedit\  cumautem  fueritexpergefaBu^t 
'vacua  eH anima  eius \  ita  ifliividentur  gratise  carlcftis  rorem 
intra fe  dimittere,  videncur  caclefli cibo,  quo  mox diflenta 
appareant  vbera ,  iargitcr  refici ,•  fcd  'venerunt filij  vfque  ad  j^^  ^^^^ 
fartum,c^virtu4nonefi pariendi'  Exquo  Hieronymusfuper 
verbailla  EiiiLngQ\icZyFaautempriegnantibu4,C^nutrientibj^  Matth.  24. 
inillisdiebus ,  Vse  ,  ait,  animabus  5  quas  non  produxerunt 
fuageniminainvirum  perfedum,qua2fcilicetfan<9nsdefi- 
derijsitaexitumintercludunt,  vtilla  antequamedant,  in 
feiplisveluciin  vencrcmatrisoccidant.Pulchredehisdixic 
Sz^icns:Fult,drnonvuLt  piger.  Vult  quidemconuerti ,  vi    Pfou.  rj; 
camquedeincepsmutareinmelius,  vult  ^^/^^^^^r^^w^quac     ^"  ^» 
ducit  adcselum,  ingredijnon  vult ,  vbi  labores&  difficul- 
tatem  operis  confiderat ,  quam  amarumfit  vetcri  fodaUtio 
nunciumremiccerc,  volupcacibus  priftinis  valedicere,  & 
confuecudinibuspefTimis  concinuo  &  efficacicerrefiflere. 
Enimuero  his  idem  accidit ,  quod  Hebraeis  in  deferto,  qui  j^^^^ -^ 
quidem  oflenfionevuasquamexploratoresatculerant,  6c 
orationeCalebanimati  ,  quod  cerra  illa  melle  manarcc> 
iam parabanc  fe ad  iter -,  at vbi  audiuerunc  ex  alijs  difficul- 
tatesitiaerum,robur&flaturamincolarum,munitionem 

Nn  A  vrbium, 


iS4         SPECVLI  PECCATORVM 

vrbium^aliaquequibus  arcerentur  impedimenMjrefilre- 
runt a  propofito ,  malueruntque  reuerti  in  veterem  J^gj- 
ptijfiuepcccati,  feruitutem^aut  moriinroiirudine,  ideft^ 
inmcdiorefurgendi  conatudeficere.  Confer  etiamjfili- 

43en.38,  bec,cumZara  jqui  licetprior  quam  Phares  ,  manum  ex 
vteromatrisprotuliflet,debitaqueilliiamviderenturpri- 
mogenitaj  tamenquafi  elu£tandi  difficultateperterritu& 
refilijt,germanoqueprimasnafcendiceiIit;  ita&hiextra 
mundi  vterum  aliqua  fui  parte  egredmntur,  atque  obfte- 
tricans  cam  difficili  partui  ConfefTarius,  vittam  coccineam 
braehioalligar,  id  eft,  communionemmericorumChrifti 
per  Sacramenta  Pcenitenti£E&:  Euchariftiseapplicat;  fcd 
moxbrachiumretrahunt,  &:quafipriorumpceniteat,  vo- 
luntatisfuse  inefficaciamoftendunt. 

Demumquia  ad  confuetudinem  vincendam  fingulari 
Dei  gratiaopuseftjdebettumipfepeccator,  tumijquiin 
illo  corrigendoadlaborant,nonremifse  ^  vulgarirer,  fed 
intense  &:feruenter  orationibus  incumbere:  hisetcnini 
iingularisillagratiaimpetratur,qn2Eftaccidis&ordinarijs 
precibus  non  datur.  Non  absre erit,  fi  illud  Pfalmifta^pec- 

?fal.ii5.       catoribus  mala  confuecudine  laborancibus  applicem :  Nifi 
Dominus  dtdificmerit  domtim-t  invamtm  Uhorauerunt  qui^ifi' 
cant  eam.  Quaj  primario  de  cemplo  Salomonis  prasdida 
func  i  quod  fruftra  fic  omnis  conatus  humanus  inilJo  vel 

t.Paral.tf.  primum aedificando,  vel denuo  refticuendo.  ^luis  emm-,\n- 
quic  Salomon  ,-praualere  foterit  vt  adificet  eidomum  dignam^ 

^M$'7*  Quod  vel  maximepacuicinDauide,qui  domumDomini 
exitruereeftprohibicus.-  acqueeciam  in  pofterioribus  lu- 
daeis,quibuslulianus  Apoftaca  in  odmm  Chriftian^  reli- 

Chryfoft.     gionis  faculcacemdedic2edificandi:namcumfundamenca 

lud^05."*  fpderenc,  erumpentibus  e  cerraflammis  prohibiti  Tunt. 
Nec  feliciori  fucceffu  id  Haumar  Saracenorum  princeps 
aggrefTus  eft.  Verum  &  ipfe  homo  non  femel  in  facra  Scri- 

i,Ccsi,.u     pturadomusfiuetempium.vocatur.i)f/,inquitApoftolus> 

ddif 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  IX.  185 

ddificntio  fumtK,^  temflum.  dc  aUhi  dicimurfuperieMficatmi^  a. 
fupra  fundamentum  ApoHolorum  ck"  Prophetarum ,  ipfo  fummo 
anguUri lapide Chrifo lefi.  V tVimiquiiqiieintcUigsitiie  coa-  jp^^  ^,. 
dficarinjt  iapidesviuoSition  pofTe in  lianc domum ,  qux  fun- 
ditur  credendojfperando  erigicur  ,  perficitur  diligendo, 
ablqueeo  qui  asdificatprincipaliterEcclefiam,  &  colum- 
nas  exmontibusfuperbia^excidit,facroque  ^edificio  ada-  f^."^^^^' 
ptat&perpolit.  Si  quis  ftruduram  hanc  molitus  fuerit,  Apoft. 
neque  cogitationes  fuas  ad  iingulare  Dei  auxilium  conuer- 
terit;  fimilisilliseuadet,  qui  ad  faciendum  (ibi  nomen, 
turrim  Babel  erigere  aggrefli  ,  diflipati  illufique  funt  a  Gen.u. 
Deo. 

Adh2ec,quia  illideuenerunt  in profundumideprofundis  pj^°"'^^' 
quoque  animi  ad  Deum  clamandum  eft ,  &;  de  barathro     ^  '  ^  ^» 
infeliciffimi  ftatus:  dudaiimilitudineabjjs,  quivbiinal- 
tumputeumdefcenderint,  neceirehabent  vocem,  quan- 
tum  valcnt  ,intendere , fi  a  quoquam  exaudiri  fortaffe  ve- 
lint.  Quemadmodum  clamaueruntlonasde  mariacven-  lonx  2. 
trecetijPetruSjCiimcoepirmergij  &caecusfl-Tgitansvifum.  Match  14, 
Clamandum,  inquam  jcftadDeum  de  profundisaiflidas  p"|^!f' 
confcicntia?,  damnabilis  culpse,  fsecularis  miferias,  neahfor- 
heatnos  profundum-,  neque  vrgeat fupernos  puteusos  fuum.  Ad 
quemlocum  fcribitS.P  Nofter,magnumputeumcflepro- 
funditateminiquitatishumanaj,illucquifque  fl  cadat,in 
altura  cadere;  fed  tamen  ibi  politus ,  fl  coniiteatur  peccara 
fuaDeo,nonfuper  eumclaudereputeumosfuum,ied  va- 
lideckmantcm  exaudiri.  Clauditurruper  peccatoremcs 
putei,fiipfe  defperet,  necvel  Deumin  adiutorem  aduo- 
care  velit.  Ille  ipieexpertus  quam  de  profundoclaman- 
dumlit,diccbat,  Attendeanimammeam  &:audiclaman-  ^'°-".Couf. 
temdeprofundo.  Nam  niiiadiint  &  in  profundo  aures         * 
tuae,qu6ibimus?qudclamabimus?Atqueetiamafliduis& 
flagrantibus  precatiunculis  Deum  tantum-non  fatigabat: 
§luamdiu,c^Hamdtu^  Croi  ^cras  i  ^luare  non  modo  ?  ^luare  non^ 

Nn  3  haa 


a8^  SPECVLI    PEGGATORVM 

hachorafms  turptudmls  meA  ?  Defluxi  abs  te ergo ,  ^  erraul 
Hem  mettSy  nimh  deuim  dfta bilitate  tua ,  in  adolefcentia^  d^fa- 
Bmfummihiregio  egeftatu.  Arque  fic  tandem  fic  etiam  cum 
Lib.j.cap.8.  peffimo  &  indurato  peccatore,  quodidem  S.  Dodorair, 
Pietarehumili  rediruradDeum,  &:purgaciIleinuereraros 
aeonfuetudinemala,  fitquepropitius  peccatisconfiten- 
tiumfibi,  &:exauditgemituscompedicorum,  &:  foluit  a 
Vinculis  quiE  nobis  fecimus. 

§ .  1 1 .  §^  quisferuentius  ad  emendationem  vitxfe accingit, 
€0  ^lura  fubnafci  plerumque  videntur  objlacula  d^ 
tentationes. 

Dominica    T^Antus  cftmundietga  improbiratem  fauor,  tamfeof- 

Refurreaio.   •■-  ficiofum  pcccare  volcntibuspra^ber,  vromniailJisad 

^^^*  nutum fluere,  ipfa  elemenra minifterio  eorum  ,  praster  in- 

numeram  hominummultitudinem,  deputatavideantur, 

Infurgat  &  furarcontra  recenterin  lucem  editum  infan- 

Matth.z.      tulum  aJiquis  Herodes,  innocentinecemintentet;  totas 

ciuitates  &  prouincise  rurbantur  cum  iilo ,  lex  confulitur, 

librieuoluuntur,  cogiturfenarusnonindefenfionem  in- 

nocentis,fedinfolatiumiIlius  quitimendo  magis  quam 

Auguft.       irafccndo  crudelior efl.  Pharifsei  Chrifto  vitam inuideanrj 

Traa.n5.in  iunrquicumHerodianis  ftudeanr  illum  capereinfermo- 

Macth  i2.    ne, funtquiinteplofermocinanci  vincu!aparent,funtqui 

loaay.        liceatur,funtqui  vendant,abnegentjVindum  fiftant.Quin 

Macth.26,    ipfe  pater ,  licecfilij  amancifTimus ,  morrem  quoqueillius , 

ad  falutem  generis  humani,  non  tamen fcelus  luda^orum , 

A<^»4.         decernir  Conuenernnt ,  inquir  D.  PctvuSjVereinciuitateifta, 

aduerfmfanciumfueruratuum  lefumtquem  vnxifti-,  HerodeSydr 

Tontnis  ?  ilatm-iCum  GentibusdrpopuUs  ifraelfacerequamantts 

tua  d*  confdium  tuum  decreuerunt Jieri.  N  e  c  Spi ri  tu s  f an £bus 

abnuit,quipedusimpijpontificisquatiensfuggcfi[it:^//a 

loatt. 1 1.     ex^edit  mbts  tVtvnni  mori^fm  homo ,  & non  totagenspereat, 

De- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.IX.  x%j 

Denique  nox  &tcnebr5e,  folirusque,qu6  melms  deprehen- 
deretur,oracionisfauetlocus. 

Impius  &:  rebellis ,  etiaminteripfafacra,  contra  beni- 
gniffimumparentem  confpiret  Ab(a]om(namf«;;2/«?w^/^-  i.Keg.rj. 
retviHimas  -,  fa^ae^tcomnratio^vdida  y  fopulusq^concurrens 
augebatur, )  fauent  vrbes  &  tribus,  &  quod alias  pietatis  & 
maioris  obferuantiaeiNuminis  indicium  c-ft,fcelerato  feruit 
admyfteriuminiqLiitatis.  Adfcribatfibiregnm-n.atqueper 
fummumncfasproclamarife  iubeatregemj  ^rr^/^/^f^^i/^ 
vniiierfus  Ifrael  fequitur  Abfalom,  milites  ,  tribuni,  picbs, 
facerdotesjconfiliarij,  &intereos  Achitophel ,  &  quis 
non?proatpleriquereruminnouationibusfauent.Sitquif- 
piampauloincautiorin  fenfuum  cuffcodia,  verbum  lafci- 
uius in  aures  influat, indecentior  pidura ,  vel quidpiam  a- 
liud  natum  fufcitare  libidinis  fomitem,in  oculos  incurrat; 
illico  plura  alia  quafi  excondido  in  hominem  tenratum 
infurgunt,  imagines rerum pr^teritaru,&  priftinorum  vi- 
tiorummemoria  miniisrerinax,  &cuItior  mulierum  or-. 
natus,&:  non  ambica  famiharitas,Iedu5, di2Eta,ipfe  deni- 
que  diabolus,qui  liatu  tartareo  fcedum  libidinis  ignem  au- 
get,  fadi  turpitudinem  extenuat,  veniae  impetranda;  faci- 
licatemingerit. 

E  contrario  quoties  quis  cuni  mulieribus  adfepnl- 
chrum  pergit  Dominicum  ,  vnguentaparat  emendatic 
famas.balfamumcorredaevitaj,  iummomanein  viam  fe 
dac  5  ftatim  occurrit  animo> monumentum  copiofo  cufto- 
dirimilite,  oftiumfigilloobferatum,laptdemaduoIutum,  ^1^^.^,^ 
atque  in tra  fe  ait.-^/J- reuoluet nobis kpdem  ah  ofiio monume-  '  ^ 
//.?Tam  ardua  &:acchuis  res  eft  virtus ,  &  cui  vixquifpiam 
adiutricemporrigicmanumi  aliteromninoatquedum  vi- 
tiii  decernitur pariturq,- , tunc enim omnia  obftetricantur. 

Vt primus  homo  de  fcliciflimo  innocecias  ftatu  decidat, 
ferpens  inuitat,  paradifus  allicit,  pomum  lenocinatur,  au- 
ra^  cellus,  ac  omnia  placidofefeoftenduntafpedu:  vt  ho- 


288  SPEGVLI  PECGATORVM      ' 

WattKiS.    j^Q rediuiuusrefurgattumulo ,quatus terrse motus,quan- 

deRcrur»     taedifficultates  ?  Vndc  Gbryfologusoptabat:  Ofituncvel 

leuis  turbo  arborem  mortiferam  deiecifTet  /6  fi ncbulae  fa- 

mus  illius  mulieris  tenebraflet  afpedrum  ?  6  iiterrx  nubes 

lethalis  pomi  fpecicm  caligafTet  /  ofimanustangens  in- 

concufTa  tremuiflet !  6  fi  peccati  diem  tenebrafTet  nox  in- 

iufla,  &:lamentamundi,&;incrementamortiS;  &:Creato-' 

ris  iniuriam  tunc  tuliffet !  fed  vitijs  femper  feruiunt  blan- 

dimenta,lenocmantur  dulcia  delidis;  virtutibus  vero  au« 

ftera  &:  fvirria  (unt  amica.    Idem  obferuat  Tertullianus 

Chriflumtumprimumtentatum,  ciima  populofeccfTifleta 

atquem  eremoquadragintadierum  ieiunium  cotmuaflet. 

Lib.deBap-  Ipfum,inquir,  Duminumpofllauacrum  ,  ftatimtentatio- 

tifmo.*         nescircumfteterGr.quadraginfadierumieiunio  fundum. 

Quonobis  taciceinnuitur,  moxvtquise  veteris  vitae  tu- 

multuegreditur,  tencationes  quafi  itinerisimpcdimenta 

Lib.i4.Mo.  intercurrere.  Hoc,inquitGregorius,  infeipfo  Dominus 

lal.  cap.ii.   fub  quadam  difpenfatione  figurauit ,  qui  diabolum  non  ni- 

fi  polt  baptifmu  fe  tentare  permifit ;  vt  fignum  nobis  quod- 

dam  futuras  conuerfionis  innueret,  quoJ  membra  eius 

pof1:quam  ad  Deum  proficerent ,  tunc  acriores  tentatio- 

numinfidias  tolerarent.   Hinc  &:  Ecclefiaflicus  monet : 

Eccli.  z.       Tiliy  accedens  adferuitutem  Deijfta  in  iuflitia,  c^  timore .  ^^rA  - 

^am  animamtuam adtentationem  quiatunc  vndcquaqueim- 

pedimentaexfiirgentjtuncquali  deinduftriafeoccafioncs 

ingerent,  vtabono  propofitoabducant. 

Cur  homines  hnipropoftti  grauius  qitam  alij  tententur. 

QViaficut 
cantabitvacumioramlatroneviator : 
itavirtutibuspi|sque  difiderijs  dcltitutos  diabolus,  ani- 
marumnoflrarumiatro,ncgligit :  atqui  gratia  Dei  dite- 
fcunt,quibonisoperibu<,fan^isque  exercitijs, fcdedunt, 
Matth.  6,    qui  iibi  thefauros  chelaurizanc  in  ca^io  >  his  infidias  flruit, 

his 


I  LIBER  SEGVNDVS.  CAP.IX.  1^9 

his  machinas  admouet ,  &  quam  poteft  remoram  inijcit. 
Mirum,  &  virum  perfedum  has  infidias  timuifle,  quum  ait: 
Ab altitttdine diei fimeboi ideft,quando meridiesgratiaeDei  Pfal.y j, 
mihi  illuxerit,  iamque  exiguas  vanitatis  &:  fuperbije  fecero 
vmbrasj  tunc incipia  timeregrauiores  diaboli impetus,  tii 
lcio  dsemoniumiiludmeridianumnegotiumacccrfet.Hoc  pfau^ 
fequacesquoque  (uos  iam  anteSaluacor  noftermonuit , 
quiarfrf5?4fiue  tribulata,  id  eft,  tribulis  &  vepribus  plena , 
ejlmaquaducit  advitam,  multiin  hacharpagones&  fcru-  Matth.72 
puli ,  aliaque retinacula  ,  ne pergamus.  Quid non  molitus 
cft  Pharao  vtiterlfraelitarumimpediret.*'  quidinaufum,  ^*<^cEiorf^ 
quidincadum  reliquit ?  Cselum,  aer ,  terra , mare ,flumina 
propteriIlosturbatafunt,cumi£gyptopararentexcedere, 
quotamenvt  venirenc,  vltro  a  Pharone  inuitati  fuerunt, 
toto  plaudentc  regno.  Credidiflet  quifpiam  tot  Avg  vsti- 
NO  potuifleimpedimentaconuerflonisfubnafci?  toties,& 
tamdiu  illamfufflaminari  ?  Attamen  itafireshabet  :vbi 
florere  inceperisvirtutibus,illic6aduoIanrvuIpcculas,qu^  Cant.i. 
demolianturvineas.  Bonavinca,  inquitBernardus,iuflus  cl« ^^  ** 
cft,cui  virtus  vitis,  cui  adio  palmes  ,  cui  vinum  teftimo- 
nium  confcientisCjCui  lingua  torcular  expreffionis:fcd  inte- 
rim  tali  vinese numquam  infcftationes ,  numquam infidisc 
deerunt ;   nempe  vbi  multx  fmi  opes,  multi  d^  qui  come-  Ecderf. 
dunt  eas.  Advtriufqueprobationemfacitidquodexplicat 
Origenes  de  Pharaone  rege  iEgy  pci.  Ille  crudehffimo  t^i-    ^^**»** 
^opr2eceperatobftetricibus,quarumarte  vita  puerpera- 
rum  proliumque  feruanda  erat ,  vt  recenter  natos  Hebrse- 
orumfiliosocciderent,  feminasferuarentiilsefas.  Etfime-  ^o™  ^o 
miniftis  ,  inquit,  faspeoftendimusdifpucances ,  quodin  ^*f''»^*o**' 
feminis  caro  &  afFed:uscarnisdcfignantur,  virautemra- 
tionabihs  fenfus  ,  &  incelieduahs  eft  fpiritus.    Senfum 
autem  rationalem,  qui  poteft  casleftiafapere  ,  qui  po- 
teft  intelhgere  Deum  ,  &  quas  furlum  funt  qusererc, 
odicPharaorcx&princepsiEgypti,  huncnecaricupit&: 

Oo  inter- 


i90  SPEGVLI  PECCATORVM 

interimi.GupitautemqusEcumquecarnis  funt  viuerc,  Ced 
&  augeri  &:  excoli  cupit.  Sed  Dei  potius,  quamhominis 
iramtimcntesjmafculorum  vitam  tueamur. 

CAPVT     DECIMVM. 

Jf.  /.  ToHremum/leJ^eratiofemandacontimntia^  quodjo» 
lum  conuerjionis  impedmentum  tam fupereratyexfugna^   * 
tur  jper  exempla  contmentium ,  ^  fractpue  tenerarum 
yirgmum. 

THEMA  CONCION. 

k^dolefcens  iuxta  vhm  fuxm,  etUm  cum  fenuerity 
nonrecedet  ah  ea.  Prou.ia* 

TiAM  ipfa  peccandi  confuetudo  vi£i:a 
iamhcrbam  AYGVSTiNOporrexerat,nec 
erat  quod  illum  ab  inftituto  remoraretur, 
nififolahbido^quas  cum  continentiamilH 
omninoimpoflibiltm  clamofiffime  inge- 
_  reret ,  atquehincdefpcratioquasdamna^- 

(cereturi  quo  conuerfioni  iam  propius  adftabar,eo  grauio- 
xi  anxictate  totus inhorrefccbat.Quid  enim  grauius emcr- 
gcrc  e  putco  volenti,  quam  fi  defuper  quifpiam  clamet  om- 
nemfacultatem  ademptam ,non  poiTe  a quoquam iuuari? 
quem  moeroremillc  animo  noninduat,qui  audiatfcafia- 
gitijSjCtiamfi  maxime  velit,abflinerc  nulla  rationc  pofFc? 
Turpiflima  rcs  efl  defperatio  ,  vbi  aliqua  adhuc  facultas 
fuppctit:  atilla  iublata,nihil  fere  videtur  habere  rcpre- 
hcnfionis,fcdtantumquamplurimumiferi*e&:calamiratis. 
Quaprnpter&  AvGVSTiNoadcaflraEcclefiaejCafliiTimse 
iponf^  Chrifli,  tranfirc  volenti  ,acerbiffime  illo  tcmporis 
punciio  quo  ahusfierivolebat,ifludaecidit,  vt  Inconti- 

nentia 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.X.  ^9» 

ncntiafenfibili  quadamfpecie  manifefl:amreeidaret,vali- 
difquerationibiis  ad  fuumbarathrum  alliceret,  Nempe, 
inquitGerfonjhsecefl:  eradicatio  planta^,ahbiplantandx, 
vbi  adeft  grandis  violentia.  Hxc  eft  occifio  mortificatio- 
^ue  grani  femmatijhoc ell  difcedere  de recefTu  vitae primac 
&carnalis  adperueniendumadfpiritualem.  Heu  quam 
afpera  via  ha^c  efl:  ad  tranfeundum  &:deuincendum!  Simi- 
lemhoTrorem,  fednon  ob  fimilem  caufam  ,  cxpertaeft 
S.Terefiainpundo  tranfitusfuiaiiECulo  adReligioncm.lninvitarua 
veritate  recordor,  ait,  quod  fecundiim  meumiudicium,  "P^. 
fenferimexeundo  domumpaternam  tantum  dolorem,  vc 
vixcrediderim  me  maioremdeberefentire  inmeamorte. 
Et  mihi  videtur,  quod  (ingula  ofla  contra fe  inuicem  in  to- 
to  corpore  concufla  fuerint.  Oritur  vero  haec  luda  inde, 
quia  tunc,  cum  ferio quis  fe ad  Deum conuertit ,  amor  Dei 
efl:,,inquitTerefia,  valde  modicus&  debihsjmundanus 
fortis6ipotens,repugnatquefortiter,etiamperfuggeftio- 
nemdefperationis,nenidumfuum  feuhofpiciolum,quod 
habuit  ab  infantia  in  homine ,  perdat. 

Exvfu&prsEcepto  Ecc]e(ias,omnecarnisimmunditiani 
iUicitamefl^e  Avgvstinvs  intellexeratj&quiailhusob- 
feruationemexfeipfocolligebatvires  humansenaturasex- 
cedere,  nechadenus  a  quopiam  edoduserat  quavia  h^c 
eflfet parabilis  j  quafl  ad  extremarcdadus,  fubgrauiflSmo 
continuidolorisonerecoreius  fatifcebat.   Et  propriarumj 
inquit  S.Do<^or,virium  credebam  efle  continentiam,qua-  Lib  ^. Gonf» 
rum  mihinoneraraconfcius-.cumtamcnftultuseflTem,  vt  "?•''• 
nefcirem,iicutfcriptum  c^yNeminemeJfe  ^jfecontinentem.j  5^0,  g, 
Tiifitudederis.  Intereaincontinentiasviresaugebanturjni- 
tebaturque  ilh  vel  per  hoc  folum  &  vnicum  perfuadere,  vc 
confllium  ampledendae  rehgionis  Catholicse  abiicerec, 
quod  obftantehuius  legemcontinenti  efle  nonlieeret.Ex- 
tradubium  qmdemeft,  etiamfl  quis   Goliathum  robore 
ad^quaritjfi  armis  &  proprise  induftrise  confifus,a  vanitate 

Oo  2  fua 


ipr  SPECVLI   PECCATORVM 

^'^^'^"^'•^^fuanonauertericoculos  ,  &:  non  potiiis  cum  humili  Ifas 

grat.c.ij.  .     .  ■       ^        •    •  ■  Tr  •      I 

i,Reg.i7.  nno  V cvicx\t  tnmmtneDomtm  y\i  m  arena  Venensdecer- 
teti  in  fronte feriecur,  id  eft,  fuperbix  poenas  luec,  Angelis 
hominibusque  futurus  ludibrium.  Etferme  quocquotex 
alco  fanditacisgradu  in  flagitia  prolapfifunt ,  initium  fui 
cafusabelarione,  &:  nimia  mi  fiduciafumpferunt  :  ideo 
qu6dtamnobiledepofitumpropriapotiusindu{lria,quam 
efficacia gratiae cseleftis conferuari  pofTe  cxiftimarint.  Agi- 
tabaturnon  vulgarirer  ApoftoJus  Paulus  carnis  ftimuloj 
corpufquc  illudpaftioni  Cbrifticonfiguratum,totIabori- 
bus,inedia,  asrumnis  exhauftum  ,foedolibidinisaeftuqua- 
tiebatur,cumqueter,id  eftcrebrius,Deumobfecrafl'et,vt 

i.Cor  IX,  auferretur  ab  eo  tam  molefta  vexacio,dixit  illi  Y)tus:Suffcit 
tibi gratiamea.  illahic  folaeft  neceflaria ,  fola  fufficitv  alia 
omnia,vigiIix,  labores,ieiunia,  perfecutiones,flagra,  ora- 
tiones,  nihil  funt  ad  fuperandum  hoftem  domefticum,&  in 
vifceribus latitantem,  nifi  gratiamea agmen  ducatiilla  ce- 
tcrisquidquidhabentroborisaddit. 

Caronoftrahabetfeinftarterrae  aDeomalediflae ,  quse 
quantumuismagnolabore&:  fudorecolaturjtamenadhuc 
fpinas&  tribulosprofert,  iuxta  Domini  imprecationem: 

G«n.^ .  LMAlediSfa,  tcrra,  in  ofere  tuo  :  in  Uhorihu^  comedes  ex  ea  cunBis 
diehmvitatud.  Spnas  ^ trihulos germin&hit tihi :  ita  Sicaro 
noftra,  licet  vigilijs  &  ieiunijs  exercita,  cilicijs,  flagellis & 
alijs  mortificationibus  exculta,  nihil  nifl fpinas  &:  tribulos 
malarum cupiditatum,  &:  prascipue  libidinis profert.  Quae 
omnia  exfcindere non  opis  eft  humanaej  fed  (olius  ignis  di- 
uini congrua flamma cor  iecurque adu rentis.  Quapropter 
quemadmodumcaftitasab  hsereticisvilipenditur;  itanec 
apudillos  inuenitur  :  quia  vbi  non eft  fides,non  eft  gratia 
Dei:  at  vbi non  eft  gratia ,  nec  eft  caftitas,fed eflra^nis  con- 
cupifcentia,&:relaxatiolibidinis.  Nec  hacreticorum  cory- 
phaeumpuduitaflercre,tamconcubitumquara  cibumefle 
neceflariu.Ecpaflimapudheterodoxosilludaxiomavfur- 

patuia 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.   X.  195 

patumeft,Cafl:itatemeireimpofribilem.VerefcripfitHie-Lib.x.com- 
ronymuSjDifficilceftinuenirchaerecicum,  quidiligatca-  ment.  m 
fticatem,  eciamfi  eam  verbis  commendct ,  &  prac  fc  ferac.     *^*"^* 
Scdinterimconcincnria  abfolute  non  eftimpofTibilis,  po- 
teftque  gratia  Dei  omnemcorporibus  noftris  circumfu- 
fumlibidmisignemextinguere,nonfecus  atquetres  pue-  Dan.^, 
ros  feruauit  illasfosin  medio  fornacis  ardentis ,  quibusnec 
pilus  imminutus  eft. 

Atcuiusinterfuit  hoc  AvGVSTiNVMignoralTc,  nifiip- 
ftus  AvGVSTiNi  ?  ingenti  enim  agitatione  hacparteani- 
musipfiiis  quaflabatur.  Retinebant,inquit,menug2enu-  Lib.s.Conf. 
garum ,  &:  vanitates  vanitatum  ,  antiquac  amicac  meae ,  6c 
fuccutiebant  veftem  meam  carneam,6c  fubmurmurabant: 
Dimittifnenos.^&a  momentoifto,  nonerimustecumvl- 
train  seternum?  &amomento  ifto  ,  non  libi  licebit  hoc 
&  illud  vltra  in  acternum  ?  Retardabanttamen  mecun- 
£i:antemabripere,atqueexcutereabeis ,  &:  tranfiHrequd 
vocabar,  cum  diceret  mihi  confuetudo  violenta :  Putas  ne 
iineiftispoteris^Qjaantum,Deus,verbdrumfulmenlqua- 
tum  orationis  tonitru ,  tJMomentoijio  ,in  ^ternum  ^fine  iHis 
nonpoterist^t  tamen,  qua^Deibenignitas  eft ,  huic  malo 
diua  Continentia ,  vifibili  quadam,(ed  intelleduali  fpecic  ^ 
fepr^fentans  ,  obuiauit ,  acqueargumentum  hocdeim- 
pofTibilitatecaftimonia^,  matronali  habitu,fedvirilidif- 
curfu^&mafculaargumentorum  vi  diluitac  profligauit. 

Viluitur  quadru^lexpre  incontmentia  argumentum* 

Cum  cnim  nugac  nugarum,(iuc  libido  diceret,  i.  Dimir- 
tifnenos?monebat  AvGVSTiNvkContinentiayVtob^ 
furdefceret  aduerfus  ilia  membra  fuafuperrerraro,  nec  re- 
fponfionequidemdignaretur,fed  flneretillamortiiicatio- 
ne  putrefcere.  2.  Ad  illud  vero :  Et  a  momento  ifto  non  eri  • 
mus  tecum  vltrd  in  aeternum  >  addebat  CoUtinentia  5  Noa 
fitiseumeojncc  cruntcum  co  fcrdes&;  dedecora,  qua^ 

Oo  3  vo* 


i94  SPECVLI  PECCATORVM 

vosatergo,vcvmbra  comitaturcorpus.j.  RurfusquodLi- 

bido  diceret :  Non licebic  tibi  hoc  &  illud in  seternumi  ve- 

repropiusinfpicienti  nihilcrat  :  nam  illenomine  Conti- 

rfalm.ris.    nentise  dicit,  Narraueruntmihi  iniqtdfabuUtiones ,  fedmn  vt 

lex  DominiDei  mei.    Smt  voluptates  carnis  plen^edelicijs, 

<5«:illiscarendum  fit  exhocnunc  &:  in  perpetuum;  quid 

mahf  Nequeenimhabenttantumboni ,  quantum  obfer- 

uataIexDeicuftodiruofidehs,4.  Putasne  fme  iftispoce- 

ris?  Decenti  &:congruoargumento,iHiquoque  a  Conti- 

nentiaobuiatum  eft,  &:quafi  A  v  g  v  s  ti  no  fuccenfe- 

ret,  dixft :  Tu  non  poteris  quod  ifti  6c  iftae  ?  An  vero  iili  & 

iftse  infemetipds  poftlmt  ,   ac  non  in  Domino  Deofuo  ? 

Libg.Conf.  Pi^oijceteineum.  Sedipfummirabihseloquentixarchitc- 

cap.ii.        dum  audiamus  :  Aperiebatur  ab  ea  parte,  quaintenderam 

faciem,  &  quo  tranftrerrepidabam ,  cafta  dignitas  Conti- 

ncntisE,ferena,&:  non  dilTolute  hilaris,  honefte  blandiens 

vtvenirem,nequedubitarem:  &:cxtendens  ad  mefufci- 

piendum&ampledendum  piasmanus,  plenas  gregibus 

bonorum  excmplorum.lbitotpueri&puell^jibiiuuentus. 

multa,  &:  omnis  setas,  & graues  viduse,  &  virginesanus  ^ & 

inomnibusipfaContinentia  ncquaquam  fterilis  ,  fedfoe- 

cundamater  filiorumgaudiotum.  Etirridebat  meirrifio- 

ne exho-rtatoria,  quafi  diceret :  Tu  non  poteris  quod  ifti  & 

iftje?Fas(itliispaucainterfercre;  Videvt  Agnes,  Catha- 

rina ,  Caecilia ,  Dorothea,  ahxque  tenera  aetate  virgines 

Cupidinem  alhgauerint,arcumconfregerint,  pharetram 

excufleTint,cxtinxerint  tedasj  &  tu  vir  annorum  experien- 

tia, rerum  vfu,  dodrina^que  momentis iirmatus ,  tantmn 

non  poteris ,  qui  vel  ipfas  Samfonis  columnas  videbaris 

collifurus  ?  Atpotiiis  S.  Dodoris  quam  meis  verbis  pergat 

D.  Conxinentia:  An  verojinquit,  ifti&riftac  in  femetipfis 

pofTunt,  acnonin  Domino  Deofuo  ?  Dominns  Dcus  me 

dediteis.Quidinteftas,&:nonftas.^Proijceteineum,'no- 

li  metuere,non^efubtrahet ,  vt  cadas.  Proijge  te  fecurus, 

cxci- 


M 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.X.  z^ 

cxcipiet&:  fanabit  te.  Eterubefcebam,  inquitdefe  Av- 
GVSTiNVS,nimis,  quiaillarumnugarum  murmur  adhuc 
audiebam,  &  cun£tabundus  pendebam.  Et  rurfus  illa  qua(i 
diceret:  Obfurdefce  aduerfus  immunda  illa  membra  fu- 
per  terram,vt  mortificarentur.  Cui  dedudioni  non  quidem 
maiorislucis, quodnihil necefTefit.fed  ocuiorumcausax 
fequens  Emblema  fubieruit. 


T0 


L^6 


SPEGVLI  PEGGATORVM 


71*  nonfoteris  quodifli  ^  iBd  ?  Lib.  8.  ConfdOT.  cap.ir. 


CathoUctisfierifoterati  fedviuere  ca/^e 

{tamgrauis  h£cillifarcina)  fojfe  negat. 
Injlar  equi ,  donecfueri  tenera^fuelU 
Perfacili  carnemjle^ere  lege  docent. 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.X.  297 

Caro  noTirAfmills  equo  &  mulo. 

TlTVierymboloinhsBrcamusj&carnispctuIantiamcquif,' 
•■-  -^rationemrcfToremexiftima.  Eft,inquitAVGVSTiNVS, 
in  nobisquiddambrutaIe,quoincarneviuimus,  fedintel- 
ledu  regendum  eft.  Motus  enim  animie  fecundiim  carnem 
fe  mouentis  ^   & in  delicias carnales immoderate  defluere 
cupientis,  regitdefuperintelledus.  Quodattinecadfimi-  Ariftotelcs 
litudinemhancequicumcarnispetuianiiaiteftaturPhilo-  lib.6.  Hift; 
fophus,  eumefreanimalfalaciffimumomniumtumfemi-  *»*™al.  cap 
narum,tummarium.hincPieriusinhierogIyph.ait,infacris  *ib!4.cap; 
^gyptixjrum  fculpturis,  equicharaderehbidinofos  no-  Jcprocac. 
tanfohtos,,  Et  D.  Bafihus  dicithominem  creatum  quafi  ^^^l'  -    . 
centaurum  ,  vtfuperapartefithomo,&rationahs,infera      '  ^^"S* 
equus  concupifcens,  &  ardcns  Hbidine.  leremias  Propheta 
ludarosin  adulteria  aliafque  libidines  profufos  equorum 
nominc  compellat : Bqui^  inquit , amatores,c^ emijjarij faifi  Icrcm.j; 
funi:  vmfqutfqueadvxvrem  j)roximifuihinniebat.(\.d.  Veluti 
equi  faturij&abunde  paftiindequela{ciu!entes,proruunc 
seftu  libidinis,hinniuntque  in  equasjita  &;  lud^iin  feminas. 
Adhinnitushuius  clariorem  intelligentiam  notaexlufti- 
no  Hiftorico  illum  elle  equini  coitus  perad^i  indicium. 
Nam  equus  Darij  hacoccafione  imperium  domino  fuo  ad- 
tuIit.Cumenimoccifis  Magis,quipertyrannidemregnum 
inuaferant,conuenifletinterfeptemPeriarum  coniuratos 
4)rincipes,  vtcuiusequusmaneadfolisortum,  (quemPer- 
fx  deum  veneran  tur, )  primus  hinnitum  ederet,  eius  domi- 
nus rex  haberetur j  cuftos  equi Darij pridie  eumdem  equu 
adduxit ad  eum  locum,ilIu mque  admifit  equa:,quo  altero 
die  conuenturi  erant.   Cumque  mancomnesfimuladef^ 
fent,equusDarij,conrpedo  pridianolocohinnitumdedic 
defiderio  equar,  hocquepado  Darius  Rexfalutatus  eft.    , 
At  ne equum  vel  muium  libidine immoderaraexprime- 
ret,  Deumqueafua  raente  cxcludcrct,  folicite  Tobiam  Xob.^; 

P  p  minor' 


i^S  SPECVLI    PECCATORVM 

minoremRaphaelmonebatjquiarupcreiurcemodid^mo" 

Pi^w»*        nium  haberec  poteftacem.  Ec  Pfalmographus  ait,  JSl^olitefe- 

ri  ftctit  eqms  ^  mtdus  quibtts n.on  efi  intelle^t44.  Dein  de  e ti  a  m 

Hieronymiis  obferuacmuherem,qu^{urpeda  eratnomine 

adulterij,accepifl'e  ex  prsecepto  legis  ad  confiGiendam  po- 

Num.f.       tionemamariflimam,de  qua  vide  caput  quincumNum. 

farinam,  non  tritici,  quo  homines  vefci folent;  {q6. hordei, 

Hieron  in     quodcquorum  communicer  eftpabulum.  Quasenim,in- 

cup  5.0  e^.  ^^^jjj.^  imitata  eftequos  &:  mulos,  quibus  non  cftiutelU- 

gentia,equorum  &:  mulorum  fuftentatur  ahmentis 

Equus  hic  domaturtfrimo  ftthtra^fione  pahuli. 

DoMiNicA  "TTTigiturDiua  Continentiainohtas  hbidinesefficaciiis 

I.Qiiadrag»    y  oboculos  AvG V  STiNO ponat,exhibe"tequu  ferocem, 

cui  ratio  (pecie  teneras  virgunculae  inftdet,  &:  quiadoda 

regere,domat,cogitqueparere.  llle  vero  idhadenusig- 

norauerat,  tantoquchsecoporcuniusfuggerebatjquidfa- 

Au<»aft.  lib.   <^o  fotet  opus.  Si  iumcnto,  ait,  forte  infideres,  fi  equo  vte- 

devcilicat.    reris,qui  tc  ferociendopofTet  excutcte ;  n6nne,vtfecurus 

leiumj.        .jjgj-  ageres.cibariaferocienti  fubtraheres ,  &:  fame  doma- 

res,quemfraenonon  poftes  ?  Garomeaiumentum  eft,iter 

ago  in  lerufalem :  plerumque  me  rapit ,  &  de  via  conatur 

cxcludere  :  viaautemmea  Chriftus  eft.   Ica  exulcancem 

non  cohibebo  ieiunio  ?  Maxime  vero ;  Sine  Cerere  enim 

EpKef.  5.       g^  Baccho  frigec  Venus.  Monetque  Apoftolus:  Nolite  ine- 

hriarivinoinquoefil/txuria.q.d.LuKuvi^in  nimio  potu  vel- 

uci  efFedusincaufa  dehcefcit.  Quipropcer,  quicumque 

cafticacem  diligitis  , illamque  fartam  tedam  vultis ;  ebrie- 

tatemfugite.  Ad  Septemtrionem  quidam  ferpentes  frigo- 

re  pene  enedti  fe  mouere  vix  pofiTunt ;  hbido  abftinentia 

cxtenuatanon  faciBaflhrgir,  fed  quafi  fopica  langucc.  Si 

visvtcaniscibumvenandoquaerat,teq(iedeferat,  define 

illipanemobijcere  :  vt  &:  a  terecedat  libido, lautiorem 

inenfamipferelinque.Cuiinterpretationifubfcnpfit  Hie^ 

:  rony- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.  X.  199 

ronymus:  Ventermero  seftuanSjCito  dirpumatinlibidines.  Epifl.83. 
Etalibi,  Vbicumque,inquit,raturitas^  ebrietas,  ibilibir  ini.xfmV* 
do  dominatur:  fpeda  ventrem  &  genitaJia,  qualisordo 
membrorum,  talis  &  vitiorum.  Numquam  cgo  ebrium  ca- 
ftum  putabo^quietfivinoconropitus  dormiuerit ;  tamen 
potuitpeccareper  vinum.  Dicat  quifque  quod.  volet,ego 
ioquor  confcientiam  meam  .   Scio  mihi  abftinentiam  & 
nocuifle  intcrmiflram ,  &c  profuifle  repetitam.   Noe  ad  v-  Gen.  9* 
nius  horasebrietatemnudatfemora  fua,qu2eperfexcentos 
annosfobrietatecontexerat.  Lotpertemuletiamnefciens  Gen,xp. 
libidinemifcetinceftLi,&  quemSodomanonvicit,vinavi- 
cerunc.Hinccum  S.Hilarionannosvixnatus  quindecim 
grauiflimis  carnis  tentationibus  a  dasmone  exagitaretur, 
ftatimad  hoc  ieiunij  prasiidium  confugit.  Titiilabat  dse- 
mon  fenfus  eius,  &  pubefcenti  corpori  infolita  voluptatum 
incendia  fuggerebat.  Cogebatur  tirunculus  Chrifti  cogi- 
tare  quod nefciebat, &  eius  reianimo  pompavoluere,  cu- 
iusexperimentanonnouerat.  Iratus  itaqueiibij&pedus 
pugnis  verberans,qua{i  cogitationes  caede  manus  poflet 
excludere,  Ego  te,inquit  ,afellefaciam  vt  non  calcitres, 
nec  te  hordeo  alam  ,  fed  paleis :  fame  te conficiam  &  fiti, 
grauionerabopondcre  ,  perseftusindagabo  &fr;gora,  vc 
cibumpbtiusquam  lafciuiam  cogites.  Audin' Avgvsti- 
NE  ,  vtiileadolefcentulus  hunc  equum  coerceac  .<*  Ettu 
non  poteris,quodille  potuit?ignis  qui  valcntem  matenam 
occupauit,  aqua,  &:  interdum  ruina,  extmguenduseft:  qui 
enim  alimentis  deficit,  fua  (ponte  perit, 

Subtrahe  lignafGCO ,  Tift  ^  ot 

&  fugavix  notabili  euanefcet  hicfuror.  IgnJsex  orco  eft  * 

luxuriajquae  ipfum  etiam  corpus  inflammat.  Sed  oppreflTam 
cupis  hanc  flammam  f  pabulum  corpori  fubtrahe,  &:  priuf- 
quamextingui  putes.lenties  excindtam. 

Quopudicitiam  Euftochij,diIe6i:iflima2virginis,magis  Hieronym; 
cxcraomne  pericuIumfolicitusPaterponerec,non  dubi-  £pift.i4' 

Pp  i  cabat 


}oo  SPEGVLI  PEGGATORVM 

tabatilliieiuniaruggcrere,quibus&  ftomachus  offende- 
retur ,  &  nutarent  tibias,  dummodo  caRitas  fana  &  vegeta 
inafHidocorpufculofloreret  Eiufdem  fanaiflimi  Dodo* 
Epift.9.  ad  ris  verbis  concludo  :  Omnis  caro  concupifcit  quidem  ea 
$aluin,c.5.  qu£ecarnisfunt,6^  quibufdamillecebrisadmortiferasani- 
mamvoluptatestrahit.  Sednoftrum  efl:  voiuptatis  ardo- 
rem,  maiore  Chrift:i  amorereftinguere,  &  lafciuiens  iu- 
mentum fricnis inedias fubiugare,  vtnon libidinem,  fed ci- 
bos  quacrat,  &  feflorem  fpiritum  moderato  &  compoflto 
portetinceiru.  Interpabulifubtra^S^ionem,  etiamvigilias, 
chameunias,&r  imminutionem  ornatus,  abieftionem  olfa- 
dlorioli,  aliaque  corporis  incommoda  adnumero. 

Secu/tdoy  cttftddia  oculorttm. 

DoMtMtcA  T|pErocioribusdeindccquis,qu6  frasnocitiusaflueft^ant, 

QaiiKittag.    Y^  obnubunturcapiftrolumina,atquetantumdeferocia, 

quantum  de  vifu  adimitur:  coguntur  inire  vias  difliciles,  &: 

circulosfacercquodaliasproteruedetredarcnt.  Tuquo- 

quc,  quifquis  vidoriam  dcincontmentia  cogitas,ante  om- 

niaoculosin  poteftatem  redige,  &:falutarem  illislegem 

nihilyidendi,  cuiuspofteapoeniteat,edic.  Suntnamquc 

omnium  fenfuum  potentiflimiinamandi  negotio;  atque 

hinc  Propertius  in  amore  duces,  Lucian  us  primam  a  moris 

viam,Platoprincipium,  Philoftratus  fcdem,parivenufta- 

Lib,aevcra   tc  appellatunt.  Oculis  veluti  manibus  ,  inquit  Bafilius, 

virginitat.    incorporeis  ,  quidquidvolumus,attingimus.  Dumqueiiii 

Iafciuiunt,cale(cunt  appetitiones.  Quid  euidentius  in  Da- 

aAeg.ii.    uidequilauantemBethfabcam  vtvidit,  vtperijt.^InHo- 

ludith  10.    lofcrne,quicaptus  eftinfuis  oculis  visa  ludith.^ln  fenibus 

Dao.15,      Babylonicis ,  qui  proptcr  lafciuiorem  vifum  ,  in  concupi- 

j5cn.zp.      fccntiamSufanna:  exarfcrunt  ?  Vxorcm  Lot  vel  etiam  hac 

de  caufa,  excmplo  tam  inufitato  punita  arbitratur  S.  Am- 

broflus,  quod  vrbcmimpudicam  ,  &'gentem  lafciuam, 

blande  &  quafl  miferans  teipexiflet.  Hinc  ingeniofa  anti- 

quitas 


LIBER    SECVNDVS.  CAP.  X.         ioi 

quitas  Amoremquidempuerum,  fedalatumfixit,  qui  vo- 
lare  in  faciem ,  in  ipfum  penecrare  cor ,  arcem mentis  ia- 
uadere  etiamrobuflinimi  pofntjiidetur  tantum  aditus 
per  aliquemfenfuum  ,  pra^cipue  vifum.  Non  igitur  modo 
dicam  quod  CtiriAianus  poetaingeniofo  didicho  mo- 
net,  ■ 

^f^d  facieSffades  Venerls  fivenerisAnteV 
Nonfedeas  ,fedeasinepereas,fereaSy 
Sedfubftituamloco  »^y^^<?/«^,  Ne  videas,nepercas  ;quiaiA 
ouo  puUus  occidendus  eft,  6c  extinguendus  ignis  in  fcintil-  x 

la.  atque  facillima  haec  domandi  iftius  equi  carnei  metho- 
dus eft.  Quin  &:  hoc a  Saluatore  noftro  etiam fub  periculo 
cruendorumluminum  iubemur  ;  Si  oculffs ,  inqmt ,  /«/^  Matth.  i8. 
fcandalizat  te ,  erue  eum ,  dr  froijce  ahs  te :  honum  tihi  efi  cum 
*uno  oculo  in  'vitam  intrare  ,  quam  duos  oculos  habentem 
mittiin gehennam  ignis,  Nota,non  tantiim  oculum  cruen- 
dura,ideft,abftinendumaduaIiterabomni  ilHcito  &:pe- 
riculofo  vifu ;  fed  proijciendum,  id  eft ,  occafiones  omnes 
lubricivifiisamputandas.  Fcriendumf«?w^r////af/i'^«!^,^'/»^  lob  31, 
cogitent  quidem  de  virgine,  Nifi  cnim  multo  lacrymarum 
imbre  turpari  vclint,  nififalfo  humoremaccrari  &  morfi- 
cari,nifi  velintculpam  diluere,quasIafciuiori  vifucontra- 
ftaeft,  neceflecftfecontineantme  fintvagi,nefintcmiffi- 
tij.  Alioquin  \\xc  ita  temperauit  diuina  prouidcntia,  vc 
quod  curiofitatc  visiis  delinquitur,  amaritudinc  lacryma- 
rum  compenfetur;  &  qui  omnium  peccatorum  quafi  eft 
inftrumentum,omniumfit vidima,  vtita  dicam,piacula- 
ris.  GorneIiusaLapide,magnumantiquiflimiacnobiIiffi- 
mi  Comitatus  noftri  LofTcnfis  dccus ,  fcribit  fc  audiuiffc  {5*^^°?]"'' 
matronam grauem  &  caftam  monentcm  Confeftarios ,  vt 
caucrent  ab  afpedu  &  colloquijslongis  feminarum:  Ego 
cnim,aicbat,ceftafum,nonefrc  virumtam  fandum,  tam. 
conftantem  ,qucmnonfled:am  quo  velim  ,  fi  cum  eo  ad 
quadrantem  hora?  colloquar,  ifque  oculos  meos  intueatur. 

Pp  3  Sed 


loan.  I4< 


Matth<i8. 


jot        sPEGVLi  pegcatorvm: 

Sed  iam  apoftropha  Continentise  ad  Avgvstjnvm 
concIudamus.-AvGVSTiNE  ,ecquidde  iumentitui  fero- 
cia  deiperaSjtu  viriftomentisvigore  ,  iftisingenijadmi- 
nieulis  ?  Quoniam  exca^cari  poted,  domarietiampoteft. 

pfal.iis.  y^uerte  o€Hios-,ne njideantvAnitntem  ,  ne  quid  derebus  crea- 
tisplaceat,nequidconcupircas;quaIia  funt  honos,mulier, 
diuiri2e5&:/';^'z^/^Dei,f'ideftcharitate,iuxtailIud  Apoftoli, 

l'^^.^'\\'  excellentiorem njtam vobisdemonHrtfi  )  viuificaberis,in  Chri- 
ft-o  nempe,  qui  eft  viajd^veritoi  dr  vita.  Emorientur  enim 
membrailla  carnea,quaEfunt  fuperterram.  Legem  illam 
animo  tuo  ftatue,quamZaleucusLocren(iumIegiflatorin 
adulteros  tulit ,  vtoculi  illis  eruerentur  ,  qui  oculis  pec- 
calTent  intuendo  coniugem  alienamj  quam  legem  dcindc 
oonfirmauic,  dumadpuniendumfilijfiagitium/ibiillique 
vnumeruit.  Siexpediri  totpericulisvelis,  fi  honeftatem 
continenciasadamas^voluntaria  caecicate  intefasui ,  erue 
ocuIosjC^  froiice  abs  te.V  e\  hocfalcem  quod  Samfonifortiffi- 

Iud.14.  &    ^o  Hebrxorum  accidit ,  diligenter  animo  verfa .  Videbat 

ij.&i*.  ille,  &: crebriiis  Dalilam  fuam  vifebac,illius  molligremio 
hifpidumcapuc,  toc  vidorijs  eonfpicuumreclinabati  fed 
quo  citiiis certiusque  periret,  crinibus  vna  cum  robore  ab 
illa  exutus  eft.  Sed  vbi  caccus  eflredus ,  nec  iam  amplius 
mulieres  potens  intuerij  paulatim  folitas  corporis  vires,  6c 
mafculum  robur  recuperauit,corporepariter  animcque 
conualuit,  &c  feriam  aliquam  dc  hoftibus  vltionem  excogi- 
tauit.  Etenim  addudus  coram  ilfis  ludibrij causa ,quos  vi- 
densnonvicerat,orbatus  luminibusruinainuoluit,atque 
etiammorcuus,(Deciofancvti  priortempore  ,iravirtuce 
maiorjdePhihftha^istriumphauit.   Nonne  &  Apoftolum 

^"*  ^*  Gentium  priiis  qUoque  Deus  exoculauit  ,qu6  cselefti  reci- 
piedoluminifieretaptier?  Dicergo  carnis  iIIecebris,quod 
Pigmenius  csecus  luliano  Apoftatae,  fuo  quondam  dilcipu- 
lo.  Namciina  dicereciulianus,fedijsgratiasagere,  quod 
viderepraecepcorem  iuum  poftVtjgeneroscfefpondicalcer, 

fe 


LIBER  SECVNDVS.  GAP.X.  303 

fe  vero  magis  Deo  gratias  agere,  quod  videre  hominem 
tamimpium  non  poHet.   Vere  feiix  6c  mence  liber  es ,  fi 
hancncceflicatem  tibi  indixifti.   Finio  igitur  in  mafculis  ' 
Lucrecij  verfibus:  Lucretius. 

Sed  fugitare  decet  fmuUcrA  j  ^  pabula  amorls 

\yihfiergere  fihi ,  atque  alio  conusrtere  mentemi 

Vlcmemm^viuefcitt^^tnueterafcitalendo: 

Jna^  dies  ghfcit  furor ,  atque  ^rumna  grmefcit. 

Tertiojfatigatione  (^  lahorihm. 

QV6d{iequipergantrecalcitrare,abducacurinagrum 
recens  aratum,  vel  loca  fabulofa  ,  atque  iUic  admiiTis 
habenis  curfu.exerceantur,  fatigentur,exhauriantur ,  do- 
nec  fe  magis  prsebeac  tradabiles.  Teftatur  Diogenes  amo- 
remnihilefTe,  nifi  ocioforum  negocium,  virefque&vicam 
a remiffo  & inerci animo  fumere.  Quid. enim  Dauid ,  quid 
SaIomon,ni(i  magnum  aliquod  Nihii  egerunt,cam  amori- 
busiliicicisdederuncoperamf  Vere  vtille  canit, 

§}uam  platanus  ripts  gaudety  quam  populus  vnda,  Ouid, 

Et  quam  limosa  canna  paluflrls  hum^i 
Tam  Fentti  otia  amat.    . 
His fi  incubes,  Amorem  ibi intus,  velitti pullum  in ouo,de- 
licefcentem  excludes.Ideoque  Bernardus,velutiexfenti-  Epift.adfra- 
nafordes;itaexotio  hauriri  centationes  cogitationesque  tresdeinoj»- 
malas  afll^rit.  Quare  vt animum  a  libidine libcres,  prius ab  '^* 
ignauiaabducendusefl.-quserendi  corporisdolores  &c  la- 
bores^vtanimus  valeat.  D.  Hieronymusteftaturdefeipfo, 
adprecesfevigi!ias,ieiunia,tuniionespedorisadhibuifle, 
vtcafticaticunluleret:  nullaram^^n  reperindecontra  im- 
purascarnis  tentationes  profecifte   atqueimmenfo  &  1^'^ 
grato  illolaborecdifcendi,  ingrandiori5etate,hnguasHe- 
brjKam,^  haldxam  &:  Syriacam.  Neque  cnim  tantum cen- 
tationes  honcftisoccupationibus  piaccauencur,fcd  etiam  Athan. iu-vf; 
{uccidun£«r.S.Antomusftiosedocebat>quomodo(piricum  tacap.6. 

forni» 


554  SPEGVLI   PEGGATORVM 

fornicatiomsvincerent,dicebarqneoportereafperoSCfirni. 

laboresimperarijfejGUndum  Apo(loIiprjcceptum,dicentis: 

a.  Cor.  12,  G^ando  injirmory  tunc  fortior  fum.    AiTerebatquc  fenfum 

animi  fic poffe reuiuifcere, (i corporis  fuiiret laboribus  fa- 

tigatus.  CumquealiquandofoIitudinistenereturtacdio,&: 

grauem  tentationem  fentiret,  exclamafle  fertur.-Lubenter 

Jalaarcr,  fed  cogitationes  mese  me  impcdiun  t.Tum  vcro  in 

vicino  vidithomincm  in  vefte  monachinuncfleftentem 

genuaadorandum,nunctexentem  fportas,nunc  legcn- 

tem ,  nunc aliquid  aliud  operis Brientem ,  fimul  &:  vocem 

audiuit;  ltafa.c  Antoniy&fatuaberis.  Obfecutus  oracuIo,non 

folaoratione  ,  fed  &  laboremanuum  intellexittentatio- 

nemfuperari ,  tacdium  vinci.  Ciim  enim libido  maxime in 

parteinferiorifenfitiuarefideat,  corporis  exercitiaad  il- 

liusexpulfionem  vtiliafunt,  tumquiaiibidineminfiia fedc 

oppugnant,  &  radicem  excidunt ,  tum  quia  labore  daemo- 

^  ncsvelutflabellomufcar  abiguntur.   Vnde  vulgatiflimum 

Caflian.l.io.  ii;itcrMonachos  cratoraculum ,  otiofosa  pluribusdaemo- 

iDft.cap.14j  nibus,  laborantesab  vnofoIoimpugnari.EtfortaiTisprae- 

tei:aIiasrationes,ha:cctiamApofl:oIumadopusmanuum 

vrgebat(interdiuenimpraedicationi  verbi  Dei  inftabac, 

nodualimentamanu  quaerebat,funestexebat,  fcenas  6c 

tentoria  concinnabat)  quodcarnisftimuloflagcllaretur, 

illumquc  quam  auidifliime  optarct  ablatum. 

Quidni  igitur  Avgvstinvm    eis  verbiscompcIlem> 
quibusSalmacisnymphaafodalibuSjConfuIentibusfamac 
eius,quapropterotiumIaborabat,admonebatur: 
Salmaci  veliaculumiVel  piBas  fume  fharetrasy 
ctam.  4»        ^^  ^^^  ^^^^  ^^^^  venatibus  otia  mifce, 

Age  AvGvsTiNE,  nc  tempus  impuris  cogitationibus 
x.Cor.9.  perdas ,  inuigila  ferijs ,  equum  laboribus  frange  ;  caftiga 
corpus  tuum,&  in  feruitutem  redige,fi  neclabores  doman- 
do  fufficiunt,  vexantem  te  carncm  pariter  vexa,  adbibc 
ciauum,  percute,  feri,  admoue calcaria ;  &:  hoc  ipfo  fimul 

dacmo* 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.X.  30J 

daemonem,  antagoniftam  tuum  ,  concupilcenti^  carnali 
confo^deratum,  atque  per illam  in  nos  infurgentemjfJagel-  ^  ., 
labis  &:  feruitute  opprimes.  Ciharia,^  virga , ^ ontis  afino:  "  ^"  '^* 
'^anisy  d^  difciplinay  (^ cfm  ferud»  Comparat  ibi  Sapiens  fer- 
uum  cum  aiino  jdicitquevtrique  deberi  cibaria,illi  foenum, 
ifti  p2ncm,nefuccumbanti  deinde  adhibendamvirgam, 
Cuedifciplinam,neexerrentj  terti6,onere  &:  laboribusdif- 
tinendos,  neinfolefcant.  AtDionyfiusCarthufianusvtru- 
quedecarnenoftra  moraliterexpIicatiTam  afinus^inquiCj 
quam  feruus  nofter,eft  caro  noftra;  cui  quidem  cibus  debe- 
turadfuftentationem,fedpanis,ideft,vid:usfobrius,nein- 
folefeat,*  virga  quoque  difciplinse ,  vt  lafciuiens  fubijciatuc 
fpiritui;  opus  vero  &:onus  adperfedionempcenitentia:,vc 
bonisoperibusaffuefcat.  vnde&  zMhi^it '.Fiagellumequoy  p^^g  ^^^ 
C^  chamus  afmo ,  d"  virga  in  dorfo  imprudentium  ,  vtfapmt. 
Eiufcemodicalcaribus  vtebatur  S,Benedi(^us  ,  qui  gra- 
uiori  carnis  ticillatione  exagitatus,nudum  corpus  tamdiu 
in  vepribus  volutauit ,  donec  fanguine  vndique  diffluente 
dolorismagnitudoiibidinisfenfum  extinxifTet.Similiquo- 
que  ftratagemateS.IoannesBonusOrd.  noftrijadadisin- 
tcr  vngues  &  carnem  acu  tiffimis  calami5,domefticum  ho- 
ftem fuperauit. Contraque  eumdem &:in  niuibus  D. Fran- 
cifcus  rcmedium  inuenit. 

^juart)>i  difcretione, 

V'Ltimumeft,vtmemineris,  magnamfrasniretinenditx- 
bicuramincumbere,id  eft,  omnia  illa  quas  diximus, 
magna  difcretione  cemperandaenTcquiEfi  abfuerit,non 
magni  referc  alia  adeffe.  Haec  ephippio  infideat,&  omnia 
moderecur.Etiamquaemaximevtiliafuntjdefedu  difcre- 
tionisnoxiafiunt.Hisfinio,3^,filibw't,omnevincenda:  li- 
bidinis  confihum  in  quinque  verba  conferamus.  Primo, 
grati?  diuinas,nonproprijs  viribuSjinniterejSecundojDeu 
inftanterprodonocontinentiasoraj  Terti6,fobriecatiftu-    -- 


^o6         SPECVLI  PECCATORVM 

dej  Quart6,vifumcoerce,*Quint6,Iaboribus  &a{peritati- 
bns  difcrete  corpus  exercejatque  animo  parere  coge. 

§.  II.  Luxurid  vithm  formidahtle ,  ^  qiiafi  tnuiSium ,  fiaperta 
Marte  aggrediaris-^  non  difficilc  exjfugnatu  yfifugam  ineas^  c^ 
"per  infidias  adoriaris. 

DoMjNicA  "pXultantem  vidoriaHannibalem, &:nimiorerum  fuc- 

Penttciftcn.  cefTu  elatum,  videre  videor,  quoties  ad  luxurise  faftum 
&  fuperbum  dominatum  animum refled:o.  Poenus  ille ,  (i 
continue  fecum  in  acie  decertantes  inuenifTet ,  femper  vi- 
drorextitiflet  ,quandoquidem  ab  ipfoconflidu  vires  ani- 
mumque  fumeret :  debuit ergo  cundatione  &:  fuga  debili- 

JJnnius.  tari.Atquehincde  Q.Fabio  MaximoEnniuscecinit; 
Vni46 homo nohls cun^ando  reftituit  rem. 
Simili  modocumvitiolibidinis,fiueinitiaillius,putainue* 
recundosafpeduSjliberioracoiloquia  ^  fiue  progrelTum, 
cogitationes  &:  tadus,fme  denique  ipfum  opus  flagitiofum 
confideres,  belligerandum  eft.  Alioquin  merito  quifpiam 
fecus belligerare  volenti dicar,  quod  Dauidem  adolefcen- 

,  ^  tem  Saul  feniorolim  monuit :  Nonvales  reftHere  PhiMao 

K.Ree.17,        .„.  1         r  1  •  ■      1    tt 

ifii-i  nec  pugnare  aduerjm  eum:  quta  puer  es^  htc  autem  vtr  belU- 
tor  efi ah  adolefcentia  fua.  Imitandi  in  primis  Parthi,  qui  fu- 
gapraelium  ineunt,  &:  a  tergo  denfiilimum  fagittarum  im- 
bremin  hoftesfpargunt.  Scd  quidnipotiuse  facris  Litte- 
ris  ciufcemodireiflmilitudinempetamus?  Videmihi  im- 
manemillum>&:fuperbiatimidumphiliftaeum:illeviribus 
fuisarmisquefidens,exprobratagminibus  Ifrael  ,ingenti- 
^ue  metu  vniuerfa  Saulis  caftra  complet.  Quid  hic  nifi 
luxuriam  defignat? illa  ere£to incedit collo, &  fibi  omnia, 
fanitatemcorporis,vigorem  animi,honorem,bonam  fe- 
Hiam,virtutes,ipfumdcniqueDeumpoftponi  dcbere  fir- 
miter  perfuadet:  &:  horum  omnium  vulr  fui  causa,  nos 
facere  iaduram.  Ipfos  armatosvltr6  laceflit,  ipfa  inuc- 
$i\%  &  nuda  .*  tanca  illam  aperci  certaminis  fiducia  te- 

cec 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.X.  307 

net.  At  veluti  Bethleemiticus  adolefcens,fibi  difHdensJa 
nomine  Domini  perrexit  in  hoftem  ,  nec  cominus  gla- 
dium,  fed  eminus  expediuit  fundam  ,  lapidemque  ex- 
cuflit  in  aduerfarij  frontem  ,  quo  vulnere  GoHathcor-   ^°^°^^' 
ruit  ,  terramque  momordit ;  ita  pari  induftria  cum  li- 
bidine  certandum  eft.  Reccdeabilla  quampotes  lon- 
giffim^ ,  fenfus  occlude ,  cogitationes  alio  diuerte,  &  la- 
pidespociiistorrentis,  (quibusquinque  Saluaroris  noftri 
vulnera  deiignantur ,  quot  &  Dauid  (ibi  elegerat,  miferat- 
quein  peram  paftc)ralem)in  funda  cogitationis  aftlime,  at- 
que  illos  eiaculare aduerfus  hoftem  :  attente  inqua  myfte- 
ria  paftionis  Dominicae  peruolue ,  &  cruenta^  huic belluas 
fafzgui?iemvu£c^monyide(\,winutcm^tboris S. crucisofte-  x.MacIwb.*; 
de,  vt a  tc furens  recedat.ftringe fiigittas  e pharetra  oratio* 
nis,  quo  beftiam  hanc  fme  vulnere  ,  fme  periculo  fternas: 
hsEcfugain  fuga  vertitur,  numquam  infirmior.quam  vbi  tc 
impare  profiteris.  Nemo  (ecurius  Sirenum  fcopulos  quam 
Orphcus  prseternauigauit  >  qui  Dcorumlaudes  cantans, 
perniciofum  illarummelos  confudit,  &irritumreddidit, 
Medicationes  enim rerum  diuinarum  fenfuum  deledatio- 
nemnontantumvirtute,fedetiamfuauitatefuperant. 

Quiinarce  bene  vndique  munitaobfidentur,  meliiis 
exclufione  commeacus  ,  &^  interceptione  neccirariorum , 
quamimpetu  &  illatavi  expugnantur;  fed  neclibidinis 
frienand£eefficaciusremcdiumeft,quamviasfenfuumin-' 
fjdere&occludere,incentiuafubtrahere,humiIitariaIijS- 
que  virtutibus  gnauitcr  operam  dare,  6c  quafi  aluid  agen- 
do  ,  illam  ex infidijs  opprimere.  Numquam non  periculo- 
fuscumluxuria  ficcongrffTus.  Sicum  caibonario  invcfte 
niuea  luderis ;  etiamfi  vidor  fias  ,illumque  humi profter- 
nas  ,contrahestamenmacuIas:ficmensabimpuracogita- 
tione  fuliginem  rcferet  ,quantumuisiliinonconfenferis. 
Vitium  nirais  immundum  eft ,  quod  ferefemper  aliquid 

Qq  z  labis 


Cant^i. 


k.Cor.io, 


308  SPEGVLI  PECCATORVM 

labis  affricat,  cuife  applicueric.  Iracundia ,  inquit  Seneca, 
leones  adiuuat,  pauor  ceruos,  accipitrem impetus,  colum- 
bamfuga.Huictu,6anima,{imilisefto  :  namque  hoc  no- 
minca  fponfo  compellaris;  fugam  arripe,alasverse  fidei  &C 
fpei  explica,  ^t(\UQ,inforaminibm^€tra  per  amorem  abfcoii- 
dere,  immorare,  quin  &:  immorere  vulneribus  eius  qui  fe- 
tra  ^ Upis efl anguUris.  Ifta  cauerna  maceria:  te  fecurum 
reddet,  in  hoc receflu  non  modo  latibulum,  fed  & refrige- 
riuminuenies.  Cauerna,  inquit  Alanus  in  Cantica ,  am- 
plior  foletefreforamine,vndeper  foraminaperforationes 
manuum&pedumChriftifigurantur;  per  cauernameiuf- 
dem  lateris  aperciofignificatur.Chriftus  autemdicicurpe- 
trapropter  firmirace:  maceria,  quia ex  mulcis lapidibus,id 
cft,fidelibus,myfticepcrficitur,quancumadfpiritualecor- 
pus,id  eft,Ecclefiam.Quotics  igicur  pugna  abaccipicre  in- 
gruit,tut6  huc  columba  confugiet  In  conflidu  periculum^ 
infugafalus ;  gloriofa  fugaafacie  pcccati. 


CA- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.XI.         305» 

/  CAPVT  vndecimvm: 

/. !.  (tAvGvsTiNVsfhbfim  ammfjtme  plorat ;  cer  eim 
dtmmttistangitury  atqtiefleneadfidem  CatholicMm 
conuertttttr .    Et  pofi  fex  circiter  menjes 
bapttT^tur. 

THEMA  CONCION. 

Vox  Domini  confiingentis  cedros  :  &  confiinget  'Dominti^ 

cedros  Libani,  Et  dilecfusj  quemadmodumfilius 

njnicornium.  Pfalm.  18. 

Vgvstinvs  confi;antiiamanimi  decre- 
to  prasteritas  vitg  fordes  eluere  paratus,(i- 
mul  eciam  certusfaEcuIi  vanitatibusnun- 
tium  remittere  ,  ( neque  enim  erat  iam 
SLm^Mmfiithanveloccurfm  matus^  quinpo-  j.Reg.f. 
„,,,3^^^.  -.^— ^  tius  elifa  &  triumphata  iacebat  omnis  te- 
tationumpriorum  cohors)   deprehendit  in  fe  horrorcni 
quemdam,  aucrfionemqueabafpera  virtutisvia.  Placebat 
quidem  via,ipfefciIicctSaluator,{edirepereiusangufl:ias  cap.j    °"^ 
adhuepigebatyfenfitqueproptergencrofamillamfenten- 
tiammutandasvitasinmeliusjinufitatammentis  triftitiam 
&anxietatem.  Hinc  primum  in  lacrymas ,  deinde  quaii 
Noe  aquis  diluuij  amariflimis  circumdatus,  in  miferabiles 
voceserupit.    De  Noacho  quidem  fcribitOleafterjillum  oleafhrm 
hochabuifTeinarcafoIatij  ,qu6ddefuperfeneftra  cryftal-  cap.^.Gen» 
linapateretj  perquam  vultum  votaquefua  adDeumin 
ilUsanguftijs  pofTet  dirigere.  Adhuncmodum&  Avgv- 
s  T IN  V  s  incegro  conrritionis  &  lacrymarum  oceano  quafi 
immei;fus>nuliibivfpiam  vbiquiefceret,  aut  confolatio- 

Q^q  5  nenx 


i8a       spegvli   peggatorvm 

nemacciperet,  habuit,ni(iinDeo,quemferuidisprecibus 
accedebat.In  lofaphat  quoq>Rege  ludaquiddam  (imile  ag- 
nofce.  Illecumvndiq;  afilijsMoab&Ammopremereturi 
propria^infirmitatidifEfus ,  auxiHum  de  c^elo  implorauit. 
i.Parahp.xo  jj^^^qI^  qmdem,\v\c[mt,non efi  tantafortitudoyVt j>ojjtmtts  huic 
fnultitudmirejijiere,quairruit  fnper  nos.Sedcum  ignoremmqutd 
ageredebeamu6->  hoc folumhahemus  reftdui  ,vt  oculos noHros  di- 
rigamusin  /^.Obuallabatur  A  v  gvs  tinvs  ingenti  dojorum 
&  amaritudinum  exercitu,  nec  videbatur  locus  effugij: 
quapropter  quodfolumfupererat,vocemintendit,Deum 
pfalm.6.  gemicibus  permouit:  Et  tu  Domine  vfquequo?  Vfquequo  Vo- 
mineirafcerisin  jinem? ^  ceteraquae  fequuntur. 

Atvnde  in  Avgvstino  ortaillaprocella  ferensingen- 
temimbrem  lacrymarum.^^Abinfinita  profvdo  Dei  boni- 
ludic, 6.       tatcj  qui  hoc rore quafi  ariditatem  velleris  defignans , eui- 
dcns  reconcihationis  teftimonium  dabat.Idjquod  fibi  quo- 
jurius in vi-  qucaccidifTe teftaturin  vita  S.Catharinse Senenfis B. Ray* 
tas.Catha-  mundus  Ord.Pr^dicatotum.  Ait  cnim  fc  inuio,cumvenif- 
nnazSenenf  fgtadeius  familiatitatem  ,multis  modis  de  incredulitatc 
fuifie  tentatum  ,diuquequadam  fluduationeiadatum, 
cum  modis  omnibus ,  quibus  id  pofiTet  fieri ;,  cuperct  cxplo- 
rare^numreseiusefTenta  bonovelraalofpiritu.  Rogabat 
autem,vt  fcribit,  anxieDeum,quinecfaIlerepofret,ncc 
falli,  vt  ab  ipfo  dirigererur.  Interim  fubito  ei  venit  in  men- 
tem  ,fi  fan<Sae  virginis  precibus  obtineret  a  Domino ,  infb- 
litam  quamdamj&qualcmnumquamefTetexpertus,  ob 
admifTa  delida  contritionem,id  ipfi  fore  fignum  euidentif- 
limum,aSpiritufan<3:oomniailliusfa(3:aproficifci.  Nemo' 
enim  poteft  hunc  haberc  dolorem,  nifi  a  Spiritu  fandto.  Ita- 
queaccefIitadvirginem,&eamimpenferogauit,  vtaDo- 
miho  fibi  impetraret  veniam  peccarorum.  lUahilaritcr 
refpondit  fe  id  libentiflimc  faduram.  Addente  autem  Rai- 
mundo,  fe  non  pofTe  frui  quiete,nifi  eiui>  venias  ac remiffio- 
nis  certum  obtineret  (ignum,nempe  magnam  quamdam  &: 

ia- 


LIBER  SECVNDTS.  CAP.XI.  '       3,, 

inrolitam  contridonem;  mox  fanda  virgo  annuit  fe  eam  illi 
impetraturam,  Videbatur  autem  tumRaimundo,  eam 
omnesfuascogitationeshabuifleperlpedas.    Abijt  dein- 
de  domum,6<:aIteradie  morbo  Iaborans,decubuit.  Eo- 
demque  tempore  etiam  fanda  virgo  febribus  &  alijs 
a^gritudinibus  decumbebat,  aitque  ad  fociam :  Eamus  vi- 
fumFratremRaimundum,quia  malehabet.  lllarefpon- 
dente  non  elleneceire,&:,Gid  maximeforet,fepeiiisillo 
valere  :  mox  praeter  morem  celeriter  cumfocia  abiit  ad 
Raimundum,  aitqueilIi:QuidhabesPater?  llleveroprae 
debilitate  ^egre  quippiam  loqui  poterat;  fed  tamen  adhibi- 
taviait,  Cur  Dominahucvenifti/Peiiis tibieftquam  mi- 
hi.  Illaincipiente  fuomoreloquide  Deo,&:noftraingrati- 
tudine.nonnihil  confortatus  Raimundus  afledit ,  nihil  iam 
memorheftern*Epetitionisfu3e,autfpon{ionisvirginis.Sed 
cumillaloqui  pergeretjobiata  eft  menti  Raimundi  hine 
quaedam  infblita  confideratio  peccatorum ,  &  quam  elTer 
eorumcausafinedubioreus  mortis;  ediuerfo  auteminde 
cognitio  benignitatisdiuinac ,  quae  eumgratuita  bonitate 
ab  ea  morte  liberaret ,  ipfamque  mortem  in  vitam,&:  igno- 
miniamcommutaretin  gIoriam,magnam  eifpemfaciebat. 
Sub hac contemplatione ille  prx  multo cordis  dolore  tan- 
tam vimlacrymarum  eifudit ,  in  eumque  rugitum  prorn- 
pit,vt  timeretcor&  pe£tusdiruptumiri.   Idvtviditfacra 
virgo,  quae  eafola  causa  venerat,  conticuit,vt  ille  vbertim 
fleretSc  fingultiret.  Interim  Raimundo  rediit  in  mcmo- 
riam  petitiofua,  &:promifnovirginis :  vertensque  fe  ad 
eam  dixit: Eftne  haec  bulla quam  heri petiui?  (bullam enim 
vocauerat  certum  fignum obtentas  venise:  J  illa  refpondit, 
Ipfaeft,  addensque  vt  memorcfletgratia^Dei,abfceftIt, 
magnamilli  hilaritatem  mentisquefcrenitaterclinquens. 
Porro  AvGVSTiNo  non  tantum  donum  contritionis  &:; 
lacrymarum,  veluci  ^uoddam  publicum  obtentajvenias: 

inftriK 


jit  SPECVLI    PEGGATORVM 

inftrumcntum ,  diuinitusconcefrumeft  (  eft  enim  longe 
aliudplaneque  diuerfum  ,  iailificantem;  Dei  gratiam  in 
Rom.  ?;  animo  experiri ,  tfftimoniumreddentem  quod  {imus  fiiij 
Dei,  atque  dumtaxat  peccatis  abftinere)  fed  cum  necdum 
omnes  animimotuslubfediftent^necdum  plene  &:planc 
confirmatuseflet,quiddeinceps  facere  deberet,  caelitus 
eftadmonitus.  Audiuit  enimvocemdevicinadomo,cum 
cantu  dicentis,  &  crebro  repetctis,  quafi  pueri  vel  puellse: 
TcUelege.tolUlege.  Atqucitaprorfusabilla  vchemenrifti- 
maiadatione&anxietatecoualuit.  Vifaenimeft  hssevox 
inftarfagitt2evelfcaIpri,quo  dum  medici  corpus  segroti 
fecant,2eftumcumfanguineminuut,  &faiiitati  viam  prse- 
ftruunt. Sed  potiiis  ipfum  Av gvst in vm loquentem  &  au- 
diamus,  6£  videamus  in  fequentiEmblemace. 


lercuf' 


LIBER  SEGVNDVS.    GAP.XI.      |i| 


Rr 


I 


^14  SPEGVLI  PEGGATORVM 


TercuJJt^i  cor  metm  verbo  tuo ,  c^  mAui  te. 
Lib*io.  Confeir.c.  6. 


Vt  fanet,  fmltferroj^  atcfue  igne  Machaon, 
Et  medicamorhum , dumfecat,  arte  leuat: 

yoce  Dei^roles  Monics,  ferftri?7gitur  £gra\ 
t^que  falutiferam  nofcii  amatg^  manum. 


LIBER  SEGVNDVS.   CAP.  XI.  31^ 

Arreptis  igiair  Paulinis  epiftolis^quas  apud  Alipiumdepo- 
fuerac,&conie£tisoculisadprimumcapitulum,quodape-     ^  ^  , 
rienci  codicem  fefe  offcrret,  legir :  Nor^  incomejjatiombmdr        ' 
ebrietatibmy  non  in  ciibilibu^  (^impidicitijiynon  incontentione 
C^  .^mulatione-.fcdindtiimim  Bominumlefum  Chrijlum,^  carnis 
•promdentianefeceritis  in  cocupifientijs  vefirls. \^cc  v  itra  voluit 
Iegere,nec  opuserat.  Statimquippecum  finehuiurcefen- 
tenci^,qaaiilucefecuritatisinfusacordieius,omnesdubi- 
tarionis  cenebrje  difFugerunr.  Tantus  tambreuis  ledionrs 
frudus  extirit ,  vt  pucetGornelius  Lancilottushis  Pauli  Lib.i.vit^ 
verbiSjeiinfinuata&acceptatafuiflTeconfiliaEuangelica,  s.p.Auguii 
quie  line dubio  fecuritatem  illam  prsefticerunt.   Acin  pri-  *^^F-37« 
mis  paupertatem,  qua;  opum  contemptrix  efi:,  omncmque 
intemperanciamaucrfatur,his  verbis  :  H&nefieambulemus 
non  in  comeffationihtu  d^ehrietatibui.   Gaftitatem ,  qu^ ad- 
uerfatur  turpiiudini,  [cqucntibus.T^onincubtlibu^  &impu^ 
dicitijs:  Obedieritiam  denique  quaealceri  cedic,  bc  morem 
in  omnibus  geric,pcr  hasc :  Non  in  contentione  dr  Jimulatione , 
fedinduimini  Dominum  lefum  Chrifium :  efficiendo  nimirum 
vtis  inomniveftraadionefeprodac,perqueomnem  vicam 
eIuceat:verboenimInduendi,Hebrieicopiamfignificare 
folent.  VndePfalmographusfignificarevolens,maximam 
foreomnium  copiam,  Indf{tiiinquit,fiint  arietes  ouium.V  u\t  pQj^g^ 
igitur,  Chryfoftomo  interprete,  nos  vndique  Chrifto  ita 
circumdari,  ficutveftimento,  vtinomnibus  eiusvolunta- 
riampaupertacem,  perpetuam  cafticatem,integram  obe- 
dienciam,aliasque  virtutesheroicas  exprimamus,  omnef- 
quetuminterioresjtumexterioresadus  noftros  in  ipfum 


■dirigamus. 


Quisprohibeathicexclamarecum  D ^uide:  Magnus Do-  pral.47: 
minm  f^  laudabilis  nimts,  in  ciuitate  Dei  nofiri  ?  At  quo  pado 
magnus  &  laudabilis  nimis  >.   Vundatur  exultationcvniuerfz 
terrA  mons  Sionrlatera  Aquiloniicimtas  regis  magni.kb  Aqui-  '^"*°'  '* 
lonepandituromnemalum.  Latera  igicur  Aquilonis  funt 

Rr  z  pcc- 


ji^  SPEGVLI   PEGCATORVM 

peccatores,quidiabolominitantife  ad  AquilonemfefTu- 
Aoguftinus.  rum,  adhsefcrunt:  quicumque  enim alicui  cohxrentjlatera 
ipfius  dicuntur  :  hi  ergo  dum  ad  Deum  CeCe  conuertunt, 
magnum quafi  reddunc  &  laudabilem  nimis»qu6d  illorum 
mifertus  tam  viliamcmbra  non  refpuat ,  fed  ciuibus  fuis 
adfcribat.  Aepeto,  mAgnm  Dominmy^  Uudabilis  valdeiC^ui 
P/al.^s,  AvGVSTiNVM  pet  aquam&  ignemeduxitin  rcfrigerium» 
per  aquam  contritionis,  per  ignem  charitatis. 

Per  aj^era  ad  fuauitatem  diuina  eonfolationis 
tlu6iandum  eji, 

'^JEque  enim  ad  tranquillicatem  animi,&:altum  pacatas 
■^^mentisgaudiumjnifiper  afpera&  inamoena  lacryma- 
rum&contritionisfcanditur.    Cuius  ecce  tibi  adumbra- 

i.Reg.i4,  tam  figuram  in  lonatha  Saulis  filio.  llle  cxtenditfummita- 
temvirgas  quamhabebatin  manu  ,  &  intinxitin  fauum 
mellis.  Per  virgam  caftigatio  atquc  feuera  increpatio, qua 
Nemefiscafleftis  peccatoresvrget,defignatur;  perfauum 
mcllis ,  nonguftaricaeleftemdulcedinem  ,  nifi  afperitas 
corredionis^^  dolor  anteceflerit.  Nonguftauitdiuinum 
ilIudmelAvGVSTiNVS,nifiosfaciemque  lacrymisablu- 
tus :  vt  nec  extra  propofitum  vfurpare illud  lobi  potuerit, 

lo^  j,  Antequamcomedamyfufpiro.   Nam,  vtinquit  Gregorius,qui 

feinhocexilio  pcr  defideriorum  caeleftium  lamenta  non 
humiliat,a2tern2epatriasgaudia  nondeguftat :  a  veritatis 
cnimpabuloieiunifunt,  qui  inhac  peregrinationis  inopia 
la^tantur.  Argutcobferuat  Chryfoftomns  ,  Eliam  prius 
aquamquampanema  vidua  Sareptana  petijfle ,  ait  eniHi 

-  -  primo  :  Da  mihi  ^aululum  aquA  in  'uafe,  vt  hibam :  deinde, 

Adfer  mihi,  obfecro,  ^  huccellam  panis  in  manu  tua.  Non  dixi  t, 

Da  mihi  panem,fed,Da  mihi  aquam.prius  enimaquam  pe- 

"tijt,  conie6turacolligens,qu6d,fiaquaepauIIulumhabue- 

^       rit,  poftit  &:panishabere.  Fadum  igirur  bonum,  qudd 

AvGVSTiNVS  prius  a^grimoniae & doloris  aquas pofifede- 


rit 


LIBER  SECVxNDVS.  CAP.XI.  3T7 

rir,  per  quas  ad  fuauiflimum  caeleftis  pabuli  guftum  tranfi- 
turuserat.  Quemadmodumilli,  qui  flaruigneaccendunt, 
priiis  fumo  cruciancurj  &: fxpe  oculis  tantoperedolent,  vt 
lacrymje profluant 5  (ed fi  flando  perfeueraucrint  ^tandem 
flammafufcitant e prunis  ardentibusj ita &: illum  oportuic 
((\mzJ>ef{4nofterigniiconfumemeJi)  nebulaprimiiamaritu-  Dcut^.' 
dinisobtegi,fumolacrymofoqiimbreperfundi,dumpreci- 
busveIutiflatuapudDeuinftat,atqueignemmutuiamoris 
conatur  accedere.Et  quauis  hxc  forte  plus  fatis  Cnt  adcla» 
ram  conuerfionis fandiffimi  viri  cognitionemj  quia  tamen 
niihinecdumfacisfeci  ,Iibethuiusrei  feriemab  ipfo  Av- 
G vs T i N o  contextamfubiungere,  vt  nc  Lcdor  pocioribus 
fruftretur,  (i  Confefllonum  libri  non  (int  ad  manum.  Vbi  Lib.8.Con£ 
verojinquit,  afundoarcano  ,  alta  confideratio  contraxit  "?■'*• 
&:congeflittotam  miferiammeam  in  confpedum  cordis 
mei;  abortaeftprocellaingens,  fercnsingentem  imbrem 
lacrymarum.  Et  vttotum  eifunderem  cum  vocibusfuis , 
furrexiabAIipio.  Solitudoenim  mihi  ad  negotium  flendi 
aptiorfuggerebatur.   Etrecefliremotius  ,  quamvtpoffct 
mihionerofaefreetiam  eiusprasfentia.  Sictunceram  ,  &: 
illefenfitnefcioquid.Aliquidenim,puto,dixeram,inqu(> 
apparebat  fonus  vocismeasiamfletugrauidus,  &  ficfur- 
rexeram.  Manfitergo  ille,vbi fedebamus,  nimieftupcns, 
Ergofub  quadamficiarborc  ftrauime,  nefcioquomodo: 
&dimifihabenaslacrymis ,  &:  proruperunt  flumina  ocu- 
lorummeorum,acceptabileracriiiciumtuum.Etnonqui- 
demhis  verbis.fedinhac  fententiamulta  dixi  tibi  :  Et  tu  pfalm.tf, 
Dommevfquequo^.  VfquequoDomine irafcerUinfinem^i  Neme-  P^ajm.it, 
morfuerisiniqmtatumnoftrarumantrquarum.Scnticb2Lenin\    ^"'^  " 
meabeis  tencri,  &iadabamvoces  miietzhilcs , ^uamMuy 
quamdiu  ,  X^ras c^ cras^  ^^arenonmodo  ?  quare  non  hac  hora, 
fnis  turptudinismea.  ?  Dicebam  hsec,&:  flebam  amariflima 
contritionecordis  mei.  Et  ecceaudio  vocc  m  de  vicina  do- 
mo^cum  cantu  dicentis ,  5i  crebro  repccencis,  quafipueri? 

Kr  i  an 


Zi$  SPECVLI  PECGATORVM 

an  puellse,  nefcio :  To/k  lege » tolle lege.  Statimque  mu tato 
vuItu,intentiflimuscogitareccepi,vtrumnamrolerecpue- 
riinaliquogeaere  ludendi  cancare  tale  aliquid:  nec  oc- 
currebatomninoaudiu-fTe  me  vfpiam.  ReprefToque  im- 
petu  lacrymarum furrexi, nihi  1  aliud  interpretans ,  niii  di- 
uinitusmihiiuberi  vtaperiremcodicem,&;legerem,quod 
primumcapituluminueniirem.  Audiueram  enim  de  An- 
tonio,qu6dexEuangeIica]e<Stione  ,  cui  force  fuperuene- 
rat  ,admonitus  fuerit,riimquam  fibi  diceretur  ouod  le^-e- 

Matth,  x^;  ba tu r :  Fade ,  d^  njende  omnia  quA  hahes ,  c^  da  j^auperibm ,  ^ 
habebis  thefaurumincdlls :  c^ueni^  fequere Tnei  &:  tali  oraculo 
ConfeftimadteefTe  conuerlum.  Itaqueconcitusredij  ad 
eumlocum,vbifedebnt  Alipius:  ibieiiim  pofiieram  codi- 
cem  ApoftolijCumindefurrexeram.Arripu^japerui,  &:  legi 
in{ilentiocapitulum,qu6primumconied:ifuncoculimei: 

Rora.  r 5,  ]^Qf2  in  comefftionibm  c^  ebrietattbm,  non  in  cuhilibm  S"  impu^ 
dicttijs^  non  in  contentione  S'  amuUtione  :fedinduimini  Domi- 
numlefum  ChriTium,  d^  carnls prouidentiamne  fcceritls  in  con- 
tufifcentijs  vefirts.  Nec  vltra  volui  legere ,  nec  opus  erat. 
^  Statimquippecumfinehuiufcefentenciaj,quafiluce  fecu- 
ritatis  infusacordimeo  ,on}nes  dubitationistenebrardif- 
fugerunt.  1  um  interiedo  aut  digito ,  aut  nefcio  quo  alio 
figno,  codicemcIaufi,&tranquillo  iam  vultuindicaui  A- 
lipio.  At  illc  quid  in  le  agcretur,  quod  ego  nefciebam  ,  fic 
indicauic.  Petit  viderequid  legifTcm,  oflendi  -,  attendic  et- 
iamvlrra  quam  f  go  legeram:  Sdignorabamquidfcqufre- 
Rom.U'  tur.  Scqncbatm V cto :  Jn^rmum  in^de  r^cfpite-  Quodille 
adfe  reculit,mihique  aperuit.  Sedtaliadmonicionefirma- 
tus  efl,  placin-queac  propofito  bono,congruei)tlffimo  fuis 
moribus,quibusame  inmeliusiamolim  valde  longcque 
diflabaCjiine  vllacurbulenca  cunclatione  coniundus eH. 


Hip' 


LIBER  SEC  VNDVS.   CAP.XL         ^19 

UifiortA  comerjioms  ^.  Aagvstini  ciim  hretii 

ChronologiA. 

PRo  coronide  huius  capicis  &:  libri,  obferua  Avgvs  xr- 
NVM,  liceciam  prorfusefTecconuerfus  adDeum,nec 
lclumincercarechumcnos,qui  Audicores,{iue  Audiences,  . 
voGancur,e6qu6dconcionesquidemaudianc,&:Chriftia-  Raban.Iib.r. 
iii  iieri  velinc,fed  necdum  bapcizarij  verum  incer  Compe-  ^.^^'^"^  ^■'^^^V 
tences,{iucEledos  cenferecur,velforcafIis  eciaminceriufti- 
ficacos.  Cercumenim&:  Cacholicumdogmaeft  ,  vcSua- Tom.j.in$v 
rezaic,adremifIionempeccacorumfufficerecacechumeno  ?•'!•  ^7. 
Goncritionemcumvocobapcifmi,abrquerealifufcepcione  ^^^'*» 
Sacramenci;  quodnihiIaminusfufcipiendumeft,nonraci- 
onepeccaci ,  quod  iam  non  ampliiis  exiftic,  fed  pr^ecepci, 
quoIexEuangeIicanosobftringic:ivy/7^«Afr^;?^/^^///m/^(f-  loan.34 
nnOymnpotefl^videreregnumDei.  Obferua,  inquam  Avgv- 
s Ti N  V M,  Iicec  fic  iam  effec  difpoficus,non ftacim poft per- 
fedas  charicacisadumfuifTe  bapcizacum  ,  fed  ob  raciones 
diftuhffe.   Prim6  quidem,  quo  percipiendas  Chriftiarise  I-ib-^-Conf, 
gracia:femagisredderecidoneum  :  demde  ,  vchominuni    ^- 
finiftra  de  fe  iudicia,qui  ei  liberos  fuos  erudiendos  commi- 
fcranr,  neque  facile  dimicci  volebanc,  declinarec,  eriperec- 
quemaleuolisoccafionemblafphemandi  bonum  eius,  in 
diminucionem  quamdam  honoris  Dei ,  quafi  ex  cypho  ar- 
rogancisepaucis,  ideftvigfnci,diebus  ancefolemnes  vin- 
demiales  fcrias,  profefrionefeabdicarec.Vtergooranium 
oracIauderer,neque  vidcrecur  magnusftacim  haberi  vo- 
luifTe  ,iudicauic  tancifperexfpedandumrpociflimum  ta- 
men, ficuc  dixi ,  vt  fe magis  ad  tanci  Sacramenci fufcepcio- 
liem  di^onerec,&:  pulmonibus  deinccps  parceret  quorum. 
dolore ex nimio  loquendi conacu cenebacur.  Quod  fi quis 
interim  voluerit  concendere,nechis  de  caufis  tam  neceifa- 
rium  Sacramentum  differendum  fuifTej  facetur ,  {qu*e  eius 
humihcaseft)  fepeccafle,  &:  fperarc  mifericordiifimum 

Do» 


310  SPEGVLI  PECCATORVM 

JDominumhocpeccatum  cumceteris  inaquafandtaablu- 
iffcy  &remififlc.  Tolerauitigiturfortiterilludtemporis 
rpatium  donec  decurrerer ,  etiam  cum  pedoris  dolore ,  6c 
difficulcaterefpirandi ,  eoquegrauiusquoardentius  ex- 
pediri  defiderabat :  &c  quia  iam  cupiditas  rcceflerat ,  quat 
fblebat  illi  leuius  reddere  negotium  i  folum  reftabat  pa- 
tientiaeexercitium.  Noluittumultuarie  abrumpere,  fed 
lentefubtrahereminifteriumlinguasfuaj:  atquefinevllius 
ofFenfionejpaucorumquefcitu,quid  animo  voIueret,efFc- 
^umdare.  Ergo  nequis  a  fide  Ghriftiana  alienior  remo- 
raminijceret,  fpartamillam  tandemdeferuit ,  atquerus 
Cailiacum,  cuiuscopiam  Verecundus  amicus  beneuole 
faciebat,abijt,  vcabarftu  fasculi  requiefccret.Verecundus 
tum  necdum  falutari  aqua  ablutus  erat,  voIuifTetque  cum 
AvGVSTiNo  Chriftianusfierijftlicuifret  vxorinutiumre- 
mittere  ,  &deinceps  caelibatum  coIere,Iicetpoftcaalbo 
Chriftianorum  infcriptus  fit ,  defundoque  Avgvsti- 
N vs  precari  voluerit  pro  breui  vfu  ruris  Caffiaci amoenita- 
tcm  femper  virentis  paradifi. 

Cum AvGVSTiNo abieruntmateripfius  Monica,  Ali- 

pius,  alijque:  interquosfuifTe  Adeodatum  fifium  ,  Naui- 

giumfratrem,Trigetium  ,  &Licentiumciues6c  difcipu- 

los,Lacidianum,  &  Rufticum  confobrinos illius  ,  item 

Lil>.i.cont.  Euodium,ipfealibi  fignificat.Ibicrgo  vfquc  adproximum 

Acadera.      Pafchavt  minimum  hasferunt :  atque  interea  Avgvsti- 

cap  7.         Nvs  hbros  contra  Academicos  Mediolani  inchoatos  in 

ntcnpT.  ^  manusfumpfit:  &:interillosfcripfit  hbrum  de  Beatavi- 

&  kb.de  yita  ta,occafione  dicinatalisfui,  quivindemia:tempus  imme- 

beata.  diate  fequebacur ,  {incidebat  enim  inldus  Nouembris,) 

atquetriduidifputationecompIetuseft.Duosetiamlibros 

deOrdine,inquibusmagnaqua2ftioverfabatur,vtrumom- 

niabona&mala  diuinae  prouidenti^ordocontineatjde» 

indeetiamSoIiloquia  inchoauit.Prasterea  peridemtem- 

pus  addidiffimus  ledioni&:  raeditationi  Plalmorum  fiiit, 

atque 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.XI.  $it 

arque  congrua  ad  cGnuerfionem  fuam  methodo,  quartum 
cxplanauir.  Odontalgiaibidcm decubuit,  &  quidem adeo 
vehementi,  vt  doloris  magnitudo  illi  linguse  vfum  eriperet, 
&necefle  fuerit  fcnfamentisftilo  inceraexprimererfcd 
per  fidelium  orationes  miraculose  fanitatireftitutuseft. 
Multasprscterea  litteras,tum  adNebridium,  aliosque  a- 
micos,  tum etiam  ad  Mediolanenfes  fcripfit,  vt fibi  de  alio 
venditore  verborum  ,  (  ficeloquentise  profefibrem  appel- 
latj  profpicerenc.-cum  ipfe  pr^ecexerer,  qui  vere  iili  accide- 
rat,  pctloris  dolorem ,  6c  refpirandi  difficultatem.  Simili- 
terinfinuauitper  licterasviro  fandbo ,  Ambrofio,  priftinos  Lib.^.Cenf. 
errores, &:  praEfensvotumfuum,vcmoneretquidpotifli-  "^'^' 
mum  de  libris  fan6lis  legendumefiTet ,   quopercipienda: 
tantoegratijE  paratior  apciorquefierer.  Ac  ille iufliclfaiain 
Prophetam  ,  quod  pra:  ceceris  Euangelij  vocationisque 
Gc-ncium  fit  prsenunciator  apertior.Verumtamen  ilie  pri- 
mam  huius  ledionem  non  intelligens,  totumque  talem 
arbitrans ,  diftulitreperendumexercitaciorin  Dominico 
eloquio-Inde  verovbi  tempus  aduenic  ,  quo  eum  nomen  Ibidemc.^, 
dareoportebat,TeIido  rure,  Mediolanum  remigrauit:at- 
quetemporePafchali ,  tefte  Poflidio,  vnacum  Alipio  6c 
Adcodaco  filiofblemniritu  aS.  Ambrofiobaptizatus  eft, 
efFusatotius  Ecclefias  Iarcicia,exultantibusbonis,frenden- 
tibus  haEreticis ,  indignantibus  Paganis. 

Quin  6c  ipfi  Cjelites  dare  manifeftum  lartitixfignum 
vifi  mifiistribuslegatisjintcrquos  SS.Geruafius  &:  Prota- 
fius,quKcircaidtempus  D.Ambrofioapparuerunt,  atque  ^^^^^^»7^ 
vbi  corpora  fua  reconderencur ,  indicarunt.   Et  quamuis 
nemo ambigat  de  baptifmo  ab  Ambrofio  collato,  libet  ta- 
menipfius  Avgvstini  verba,  vbi  agicconcra  lulianum 
Pelagianum,adfcriberc,quibus  id  muneris  a  canto  viro  fibi 
collatummagi;nopere  celebret.  Adhucaudi,  inquic,alium  Connaln- 
cxcellentem  Dei  dilpefatorem ,  quem  veneror  vc patrem:  ^^^  ^  g^p  ,,, 
in  Chrifto  enimleJfu  perEuangelium  ipfe  megenuit,&  i,Cor4. 
*  Ss  eo 


^si  SPECVLI    PECCATORVM 

eoChrifti  miniftro  lauacrumregeneEationisaccepij  bea- 
tum  loquor  Ambrofium,  cuius  pro  Cacholiea  ride  gra- 
tiam,  labores,  pcricula ,  iiueoperibus,  iiue  fermonibus,  6^ 
iprefum  cxpercusj&m^cum  nondubitac  orbis  pra?dica- 
tor  Romanus.Iamvero  celeberrimumillum  hymnum,  Te 
Deum kudamus ,  per  id  temp us  a  S  S.  Am brofi o  &:  A  v  g  v- 
STiNO  compofitum,qucmaIternis  vocibus  feliciiTimaex- 
temporalitatejfuperne  afBati,obeundo  viampublicamj 
€ecinerunt,ex  more,quo  recens  baptizacipompaiblemni 
infupplicatione  cirGumducebantur,varij  Audlores  afle- 
runtjcftque  conftans  in  Eccleiia  tradicio,  quse  &:  quotidia- 
num huius  vfuni Ixtiori  anni  tempore  recmuir. 

Concigit  aucem  id  annoaecacis  AvGVSxiNicrigefimo 
tercio,cum  enim.cefte Baronio,  natus  fic  anno  a  parcu  Vir- 
ginis  cccLV.die  Nouembris  Xlll.  &  bapcizatus  ccc- 
LXXXViii.quintadieMaij  quandoMartyroIogium  Ro- 
manumanniuerfariumconuerlionisipfius  diem  comme- 
moraciincerceduncannicrigincacresj  nifi  quis  vcriufque 
compucus  Ecclefiaftici  racionem  habeat , illius  in  quo  iam^ 
annum  aprincipiolanuarij  aulpicamur ,  &  iftiusanriqui,. 

Scaligcr  1 1.  quo  Pafcha  inicium  annodabat:  itavtpofteriori  hocmo- 

dc^emcndar.  ^^  ipfum  Pakha  AvGV STiN o  inicium  fueric  anni  aeta- 
tis34.  cumtamennondumtrigefimumtertiumexpleflet. 
Alioquinhichserecmihiaqua^velimque  Alexandrumdari 
quinodumhuncgladioexpeditioris  ingenijfecec.  Ex  an- 
nis  autem  illis  criginta  tribus , totis  noucm  adhaefit  Mani^ 
chasis,  feruideque  fedamillam  propugnauit.-abannofci- 
liceti£tatisdecimonono,biennio  poft  moctempatris  fui 
Patritij,  vfque  ad  vigefimum  odauum.  intra  quod  tempus 

fa  ii^°°^  Roma  Mcdiolanum  ad  profeflionemRhetorices  ,  adni^. 
tencibusManichseis,  accituscft.  Tribusdeindealijsan- 

I.ib.8,  Conf,  nis  alienioti  ab  ipfis  animofuit,  &  Philofophos  prse  illis. 

^'7*  coluit.  Vniuerfim  duodecim  anni,  vt ipfe  ait,  ftuxerunt,  ex 

quo  vndcuicefinio  annosetatis  fuae,  ledo  Giceronis  Hor- 

^  tenfioo,. 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.XL  315 

«enfio  ,  excicatus  fuerat  ftudio  rapientias ,  licet  difluleric, 
contemptafelicitate  terrena»ad  eam  inuertrigandara  vaca- 
re.  Placuitporroilli  priEreliquisdodtrinaPJatonis^apud 
quem  poftea  deprehendit  non  pauca  extare  ^dei  Ghriftia- 
nae  conformia;  fedcumnec  ibi  plenamveritatem,  quam 
auidiffime  fitiebat,  inueniftet,  voluiilet  quidem  fe  Acade- 
micis,qui  nihil  firme  ftatuunt,  (ed  omnia  tan  ciim  in  vtram*- 
queparcem  ventilant,  adiungere,{i  iniliorum  librisinuc^ 
niflecfalntiferumChriftinomen:  verumquiaillud,quem- 
admcdum  &:ipfaveritas,aberat,numquamin  Acadcmico^ 
rum  verba  iurauic;  Ted  criennio  integroquafi  dubitantii 
vicamegitprofeffionePhilofophus.  Tandemcrgo  defpc- 
ratione  inueniendsE  veritatisadadus,  ftatuit  in  Ecclefia 
Cacholica,inquaa  parencibus  conftitucuscrat  ,  tamdiu 
permanercdoneccertialiqaidillucefceret,  quocurfum 
dirigeret.AcproindeannoastatisfusE^i.  catechum^enisad-  ^^^•5'C4> 
iungicur,  fed,vtfapradiftinxi,audietibusj  donecfubfinem 
biennijjid  eft,initioSeptembris,autcirciter,  anni  Domi- 
nicicccLXXxviii.  pleniilimeadDeumconuerfuseftfub 
ficu, Sc anno  fequenti,  feftis  Pafchalibus ,  aqua falutis  tin- 
£tus.  Atque  hsec  temporis  eft  feries,  quam  ex  hbris  Confef- 
fionum  optimafidc,  &:non  ofcitantile<5tione  (ni  fallor) 
eruere  potuimus.  Si  quis  meliora  dcprehenderitjoptimo» 
quo  par  eft,  afTedu  his  noftris  relidis,ampled:emur. 

§. i  ^££ nobisfi£f)} videntnrfortuitx  quatis erat  Avgvstino 
codicis  apertiOideJiinato  Deiconjilio,  infalutem  eleBoriifunt. 

QVotquotferehadenus  conciones,fiuetradatus,  de  P?"^n^'*^^ 
:>.  AvGVSTiNO  ediderunt ,  attencion  meaitationc,  jecoften.     ^ 
adoaputilludvltimumlibriodaui,qnafi  deinduftri3,ob- 
liajfcrunt,atquealijaliaadmorestranftuIerunt.  LanciJot-  Lib.i  vi't« 
tusnofter,  cur  potiiis  fubficu,quamaliaquauisarbore,fe-  s.Auguftint 
deritfieueritque  ,noninelrgantes  rationes  adferr-  Non  "^^  ^' 
paucactiamhabencfuperalijsatquealijsmaterijsB.Tho- 

Ss  3,  mas 


3i4  SPEGVLI  PECCATORVM 

mas  VilIanouanus,Valdcrama,VaIaclier,Oforius,  alijquc 
plures.  Sunt  quoque  loci  egregij  morales  ,  de  vtilitate  le- 
^ionisfpiritualis ;  item  fecefsus  a  turbis  fsecularibus,  vt  li- 
beriusDeo&:nobisvacemus:depaucirateamicorum,qua- 
li5  AvGVSTiNO  Alipiusfuit,quifoIitudinem  no  minuant.* 
decura&gaudio  Angelorumfuperconuerfione  peecato- 
rum.Etnc  hic  afymboliiimus,paucadefortuitalibriaper- 
tione  dicamus :  quodilla  quse  nobis  /aepe  videntur  mera 
forteaccidere  ,rato  Deiconfilio  accidanr.  Namfipropius 
omniainfpiciamus,nihil  fortuito  agiturifedetiamminu- 
tiflima  qujEquefupernasilliProuidentitefubfternuntur,  &: 
in  quam partem  illa  iuflerit^inclinant. 

Fortuituro.alicuivideri  poterat,qu6d  Avgvstinvs  a- 
Rom.x  j.  periens  codicem  Apofl:olicum,in  illa  ycthzjT^o/i  in  comefjx- 
//^;?/^«^,&c.  incideritjfedhsecledtioomnemilliprioris  vi- 
tac  folicitudinem  ademit  ,  confiUa  Euangelica  fuggefl!it, 
quibus  votodefiderioqueapprehenfls ,  fcfluduationi  ex- 
pedire,  gradumque  poflet  figere  »  Quis  vero  hoe  potuir 
Vitae  patru.  niflE>eus,ledioneiliamediante?S.Ephremcumaliquando 
«ap.4.  fingulari  quodam  infl:in£tu  ad  pietatem  maiorem  ,  fubli- 
mioremquevitasfandasphilofophiam  ampledendammo- 
ucretur,  coqueftudioEdeflramtenderet ;  fic  fecum  dixir, 
Deumqueprccatusefl;:IefuChrifl:eomniumDominecon- 
cede,  vt  ego  EdeflTam  ciuitatcm  ingrediens  in  talem  virum 
ftatim  incidam , qui fic  idoneus  ad  diflerendum  mecum  de 
ijs qua:; ad  animae asdificationcm  pertineant  &  vtilitatem. 
Et  cumficoraflet,  arqueadporcamciuitatisperuenifler, 
CGepitcogitabundus  fecum  attento  folicitoque  animo  ex- 
pendcre, quomodo  virum illij optatum accederer,&  quae- 
nam  ex  ilio  ad  maiorcm  vtilitatem ,  vi  tseque  perfediionem 
cflrctinterrogaturus.Dumqueficcogitabundusincederet, 
cccetibimuiierquaEdamleuicuIa&  meretrix,inipfo  por- 
taeintroitu,fan6to  Ephrem  fadaeftobuiam»Cumquede- 
fixisine«imoculis,quafiemotaementis,fubfifteretj&:triftis 

pertur- 


LIBER  SECVNDVS.  CAP.XL  jry 

perturbatoqueanimotorqueretur,  quodnon  vtprecatus 
fueratjfed  contrarium  potius  votis  iplius  accidiflet ;  coepit 
&  illa  eum  ficftantem  acerrimo  obtutu  contemplari.  Poft- 
quam  veroficdiufeinuiccmadfpexiflentjEphrem  volens 
eampudore  afficere,  &ad  verecundiam  quxmulieribus 
conuenit,,adducere5Quidver6,inquit,nonerubefcismu- 
lier ,  tam  hxis  oculis  nos  intuens  ?  llla  autem:  Mihi,inquit, 
conuenit  telicadfpicere:ex  te  enimfumpca  fum  ,  &:  tuo 
latere.  te  vero ,  non  nos,  ied  terram potius  oportet  adfpi» 
cere,exquaipfefumptus  es,&;inquam  rurlusreuerceris, 
Hsec  ciim  audifTet  Ephrem,prjEter  omnem  expectationem, 
&;mulieri  faffuseft  magnasfe  haberegratias,propteream 
qua  ab ipfa acceperat vcihcatem ,  &  Deo  acri  emiiit  ftudio 
gratiarum  adionesjqui  per ea  qu^  pra^ter fpem  accidutjca 
f^epepoteftfacere  quaripfamfpem  fuperant :  S>c  quasnulla 
ferri  lege  videbantur,  in  certij  &:  falutarem  hominibus  di- 
rigicfine.  Acafuquoqi  hoceffealiusquifpiadixiiretjquod 
S.  Antonius  animovoluens  quomodo  Apoftoliomnibus  AthanaC  in 
/pretisfecutifuiirencSaluatorem^&muItifacultatibusfuis  ^'taeiusc.  t 
venditiSjpretiaadeorupedestuliflentegentibuspartieda;  ^^^  '  '^* 
quxueautquantafpesiisrepofita  effetin  caelis,  templum 
intrarct ,  &:  tunc  Euangeliu  legeretur,  in  quoDominus  di- 
citad  diuitem:  SivisperfeBtfs efe^  vade  vende smntA qu£cum-  Mattk^jp, 
qne  habes ,  ^  da  fauperibus,  ^  venifequere  me-,  dr  habebis  thefau^ 
rumin  f^/<?.  Veluti&hocfarculoplurimi,  quia  cafutantum 
accidere  exiftimant ,  vt  Concionatores  vlcus  eoriyn  tan- 
gant;  nihilmouenturadfalutaria,  excludunta  cordefuo 
vocem  Dei  loquentis  per os facer doris ,  excipiunt  quafi ab 
apparatu  eloquentiac  foret,telumquo  feriuntur,  &:nona 
Deojquafitimeant  ab  ipfofanari.  Sednonita  Antonius, 
qui  audito  oraculo  Euangelico ,  quaft  diuinicus  huiufmodi 
ante  memoriam  concepiffet ,  &  veluri  propter  fe  hasc  fcri- 
pturaeffecrecitatajadf-  Dominicumtraxitimperium,fta- 
timque  regrciuis,poflefliones  quas  habebatvendidit.Non 

Ss  3  ita 


31^  SPEGVLI   PECGATORVM 

icaS.  NicolausToIennnasjquicumforteaudifTet  Auguftf- 
nianum  concionatorem  differentem  fuper  illoS.  loannis 

i.Ioan.i/  dido  :  Nolite  diligere  mtmdum ,  neque  eAqu^  in  mundofunt\ 
mundi rebus  renunciauic,atque  eumdem  Ordinem  ingref- 
fus,  vicsEfandicace^&miraculorumgloriafloruic.  Non  ica 
Babylasmimusjquiaudicnslegiineccleiiaverfumhuncex 

Matth.  4.  Euangelio  :  VoenitentiAm  agite •, affrofinquAt euimregnum  c&' 
/<?ri!^;»,aIuxuriofa  vicaad  concinenciam  cranfijc.  Non  de- 
niqueS.  Francifcus ;  qui  dumex  Euangelio  pauca  verba 

Matth.io.  pronunciari  audiuilfec:  Nolitepojftdereaurum^ne^argentumf 
neg^fecuniam  in  zonis  vefiris  \  non peram  in  via ,  neque duas tu- 
mcasj  nequecalceamenta ,  eamiibiregulam,  velucDeimoni- 
tuferuandam  propofuic.  Quodenimhocex  Deibenepla- 
cito fierec,  rei  probauic euencus.  nam in  Ordinis  Seraphici 

._,  .^ ,-       exordio,  aliqui  non infimje nocse  S.  Francifcum  nimij rigo- 

:-3U-  risaccufabant,  atqueinCapitulogeneralipro  relaxatione 
quadam  inftabant.  Atillefuorumquerelas  ad  didatorem 
&  infpiratorem  Regulse  Chriftum  detulitjrefponfumque 
eft  cxMzm:  K^dlitteramj  adlitteram^  fcilicetomniaobier* 
uanda,  nihilgloffematisinterpolandum. 

NoneftcurnonaDeoefTediGcretGIodouaeus ,  primus 

Grcgonus^  Galliarumrex  Chriftianus,qu6diIIi,quos  ^^^  bafilicam 

uronea  .    §  \|artiniTuronenfiscumuneribusIoco  fando  exhiben- 

dismiferatjfifortealiquod  vid:oria:aufpiciumabsedefan- 

^afufciperenc,  (medicabaturenimtum,comparatoexer- 

citu ,  <A.rianos  exGalliaprofligare)  renuntiarentfe  audi- 

Pialm.r7»  uiffeinipfobafilicseingreffuhancantiphonacantari :  Pr<«- 
cinxiBimey  Vomine^virttite  ad bellum  :ftipplanta(li  infurgen- 
te^  in  mefttbtm  me  \  ^  inimtcos  meos  dedifii  miki  dorfum ,  d* 
odientes  medijperdidifti.  Etenim  reuerahuius  euentus  au- 
^VnrfuitDeus,  quifolusitalegatorum  itermoderaripote» 
rat,  vthocpotiusquam  aliotemporispundoadeffent :  & 
ficutifolus  vidoriamin  manuhabet,&cui  voluerit,  dac 
illam  >  ita  dedic  Ciodouseo  non  flne  euidenci  teftimo- 

nio 


LIBER   SECVNDVS.  CAP.  XI.         317 

nio  miraculi.    Fortuita  quoque  &  incertaledio  eunu- 
cho  Candacis regina;  cenferi  poterat,  nifi,Deo  omnia  mo- 
derante.hacoccaiione  illuminatus,  conuerfus  &   bapti- 
zatusfuiiretj&^thiops  mutafretpellemfuam.  Vnius  et- 
iam prouidentiae diuinse  fuit ,  vt  Ifaiae  potiiis ,  qiiam alium 
quemlibct  facrum  Hbrum  euolueret,il]ique  occurreret  lo- 
Gus  exprefliifimus  de  morte  Saluatoris,cui  meditabundus 
8c  cognofcendi  auidiflimus  inhsereret.  Hiftoriafic  habec: 
Angelm  autem Domini lociitm ejlad phtlippum dicens:  Surge-idl*  ^^' ^*' 
'vade  contrameridianumadviam,  qu<x.  defcendit  ab  lerufalem  in 
Ga%ami  hdc  efl  deferta.  Et  furgens  abijt.  Et  eccevirJethiops, 
eunuchuspotem  Candacis  regin^  Aethiopum}  qui  eratfuper  omnes 
gazas  eiiis ,  'venerat  adorare  in  lerufalem,  ^  reuertebaturfedens 
fiper  currumfuumjegenf^  ifaiam  Prophetam.Dixit autem Spi- 
ritus  rhilippo :  K^ccedcy  c^  adiunge  teadcurrum  ijlum.  t^ccur- 
rens  autem  Philippus^  audiuiteum  legentem  ifaiam  Prophetamy 
^  dixit:  Putafne  intelligU  quA  legis  ?Et  ait :  Et  quomodopoffum 
fnonaliquis  ofenderit  mihi?  Rogauita^  philippum  vt  afcenderet 
^fedcretfeum.  Locusautem  Scriptur^  quam  legebati  erat  hic: 
Tamquam  oua ad occifoner/i du^tis ef:^fcut agnus  coramton-  ira.f5. 
dentefe-^fine  voccyfic  non  aperuit  osfuum.  In  humilitate  iudicium 
eim  fublatum  eft.  Generattonem  eius  quis  enarrabit ,  quoniam 
tolletur  de  terra  'vitaeius^  Rejpondens  autem  eunuchus  PhilippOy 
dixit :  obfecro  te,  dequo  Prophetadicit  hocfdefe^  an  de  alio  ali-* 
quo^.  AperiensautemPhilippusosfuum:  ^incipiensa  ScripturA 
tfta ,  euangelizauitilli  lefum :  i^dum  irentper  viam-,  venerunt 
ad  quamdam  aquam:  ^ait  Eunuchm  ,•  Ecceaqua ,  quid  prohibef 
me  baptizari  ?  Dixitautem  Philippus:  Sicredis  ex  toto  corde^  li^ 
cet.  Et  refpondens  ait :  Credo  Filium  Dei  ejfe  lefim  Chriftum, 
Etiujptftare  currum,d^  deficenderunt  vterquein  aquam^Philip- 
pm&  eunuchm^  ck"  hapti\auit  eum.  C  um  autem  aficendififet  de  a^ 
qua,  Spritm  Domini  rapuit  Philippum  ,   c^  amplius  non  vidif 
eumeunuchus.  ibat  autemper  viamfiuam gaudens.  PhilippmaU' 
t.cminuentm€ftjtn^%^o  y  (^pertranfiiens  euangelizaJoat  ciul^ 

Uti' 


3i8  SPECVLI  PECCATORVM 

tAtihtiicunBUjdonec  vemret  Cdfaream. 

Et  mea  quidem  {encentia  ,  non  modo  non  inconful- 
tum,  verum etiam  pium  &  laudabile  cxercitium  fueric ,  Ci 
quando mrerore  afiligimur,  calumnia mordemur  ,  morbo 
aliaqueaduerfitarepremimur,  hocpado  oportuna  S^fa- 
lutaria confilia  monitaq;  venari , &:  librum  aliquem  pium, 
pucaBreuiarium,Otficiumb.Virginis,ThomamaKempis 
delmitatinneChrifti ,  vbicumq;  ceoderit,  aperirejarquc 
fecundumidquodprimum  in  oculos  incurrerit  ,  diuino 
beneplac'*tonos  magnaanimi  fubmiffione  adtemperare. 
LibrumquidemferuusAbrahamnon  aperuit,  non  tamen 
abfimihrationc  voluntatemDeiexplorauitrfuntenimom- 

P/alm.jo*  nium  noikimxi fortes in manu  Dei,&L  cum ilH  Hbueri t,  (init  vc 
candidam  profperamque  ex  vrna  educamus.  Mittebatur 
inMe(opotamiam,iuramentoobftridusvtIfaaco  domini 
fuifiho  vxorcmqusereret  in  cognatione  Abraha^  :  cura- 

Gcn,t4,  quelongumiteremefus^veniiret^^^^r^^wT^^r/'/?^,  ^camc'- 
los fecifet  Accumhere  extraoppidtim  iuxta  puteum  aqu£  vejpere, 
tempore  quo  mulieresfolent  egredi  ad  haunendam  aquam ,  dtxit : 
Domine  Betu  domini  mei  Ahraham-i  occnrre  ,  ohfecro ,  miht  ho^ 
die->  d^facmifericordiam  cum  domino  meo  K^hraham.  hcce  ego 
flopropefontemaqu£i  ^Jilidhahitatorumhuitts  ciuitasls  egre- 
dientur  ad  haufiendam  aquam.  Igiturpuella  cuiego  dixero  :  In- 
clinahydriam  tuam^vthiham^d^tlla  refponderit.  Bihe^quin  df 
camelts  tuts  dabo  potum ,  ipfa  eft  quam  praparasiiferuo  tuo  ifaac: 
C^  fer  hoc  inteiligam  quodfecerts  mifericordiam  cum  domine 
meo.  Necdum  intra  fe  'verha  compieuerat ,  (^ccce  Rehecca  egre- 
diebaturfiia Bathuel,Jilij (JMeichavxorts  Nachorfiatris  Abra- 
ham,  hahenshydriam  infcapuiafuaypueiia  decora  nimls ,  njirgo^ 
puicherrima^  ^incognita  viro.  Befcenderat  autem  adfontem, 
(^impieuerathydriam^acreuertehatur.  Occurritg^  eiferum->  (^ 
ttit:  VauxiilumaquAmihiadbihendumfr&hedehydria  tua.  §lu£ 
rejpondit:  Bihe  domine  mi^  ceieriter^  depofuit  hydriamfuper  vi- 
Tiamfuamj  drdediteipotum.  Cum^t^e bihijfet,adiecit:^^n  & 


ca- 


LIBER  SEGVNDVS.  CAP.  XI.  319 

€Amelis  ttiis  hauriam  aquamjdonec  ctmBi  hihant.  Effundenfa^  hj' 
driam  in  canalthus,  recurrit  adputeum  vthauriret  aquam  ,  ^ 
hauHamamnibt^cAmehs  dedir.  Jffe  autem  contem^lahaturear» 
tacitus jfcirevolens  vtrum  p'ofperum  iter fuum  feciffet  Domi- 
nt44yan  non  fEn  quemadmodumadmirabik  Deiprouiden- 
tia,  &:  votumipfius  Abrahje  implecum  fic,  &  quam  fibi 
feruus  eius  prasftimerat,  ratafit  fadaconditio.  Dixeratei 
Abraham;  Dominm  in  cuim  conjpei^uamhulo,  mittet  Angelum 
fuum  tecum,  ^diriget  viam  tuam :  &  ferui  deliderium.iuxca 
iudicium quodlibide  futura  vxoreformauerat ,  protinus 
adimpletum  eft.  Simihter  lonathas  Sauhs  nlius  omen  fibi 
fore  caclefte  ftacuit,  fi  Philiftasiad  afcenfum  inuitarent. 
Stemtis,  in quit  ad  armigeru m  ,  in  loco  noUro^nec afcendamm  t.Reg.i^; 
adeos.  Siautem  dixerint-,  K^fcendite  adnos ;  afcendamus  ■,  quix 
tradiditeos  Dominus  in  mamhtis noBrls.  hoc  erit  nohis fignum» 
Daco  ligno  vfus  eft,  (ubfecucaque  hoftium  ftrages  indicio 
fnic,nontiuftrahancbeUi  tefieramaflumptam,  quam  di- 
uinituscon-ceifavidoria  approbauit.Hoc  eftigiturquod, 
dum  aduerfiim  aliquid  vei  in  anrma  vel  in  corpore  pati- 
mur,adeo  molefte  feramus,quia  plerumqueidvclhomi- 
num  nequitiae,  vellociincommodis,  velaerisintempe- 
rid,alteriiiecaura[:fortuitxadfcribimus,lacuriiEquanimi- 
ter,  fi  cundaabimmenfaDei  prouidentia  dependercjab 
optimo  in  optimum  finem  dirigi  cogitaremus. 


Tt  LIBER 


330 


SPECVLI  PECCATORVM 


DoMtNlCA 

XI.  poft 
Peiuecoften 
Esod»  14. 


Ixod.i^. 


LIBER  TERTIVS. 

C  A  P  V  T      F  R  I  M  V  M. 

f,i»AvGvsTi]^vs  fide  illHfhatm ,  f^  aquafiltitps  tm=- 
Bus^frmHm  omnium  m  laudes  ommpotentis  Dei^f^  ack- 
mirationem  oferum  eius  erupt, 

THEMA  CONCIOK. 

Scitkquoniami  cum  Gentesejfetis.adjimulacramutaprautduce- 
bamini  euntes.  ideo  notum  facio  "vobisj  quod  nemo  in  Spiritu 
Deiloquens,  dicit anathema  lefu»  i.Cor.ii. 

ERSEQVEBATVR  Pharao  rex  iEgypti 
Ifraelitas  tantapertinacia ,  vtetiamigno- 
toitineri  recrederet,&qu6illicludu  Dci 
pra^cefTerant,  fequiruisaufpicijs  auderer, 
(ecurus  fiuduum  vorticumque,qui  vtrim- 
quefibifuisqueimpendebanr.  At  reduxit 
fuper  eos  Bominm  aquas  marls  ^  fubmerfi^  funt  quafi  flnmbum 
in  aquis  'vehementibm.  Ec  quomiracuJumhoc  manifeftius 
cuaderet,oftenditDeus  cadauera  ,  &:opima  ipolia  -<^gy- 
pciorum,  eiecitque  in  littus  Arabiam  verfus,  vtHebraei 
colligerent.  Vifus  fane  eft  in  hac  re  facercjquod  macresfo- 
lent,  quae  vcliberis  timorem  incutiant,  proferunt aliquam 
laruamrquafi  viderincnimiumpercelUjftacimdeponunr, 
monftrancque  nihil  efte  prascer  charcam  pidam,  &  humi 
abijciunCjpedibusqueprocerunc.lcaenimDeuspaflusqui- 
dem eft  vc  Pharao  magno  armorum  fragore Hebra^os  per- 
fequeretur,  terribilique fpecie apparerec  j  fed  vc  vidic cer- 
rorej^erculfos^PharaomlaruamdetEaxicrotascuruumex- 

euilic> 


LIBER  TERTIVS.  CAP.L  }$i 

cuffit,terr2eaIIifit,totumque  exercitum  aquis  obruit  ac 
protriuit.  Interea  Moyfcs  eucharifticum  carmen  expedi- 
uir,omncmq;ie  ad  illud  decantandum plebem  exhortatus 
eft.  PrsEcinebatiprecumviris,  Maria  foror  eius  alia^que 
mulieres  alternatim  refpondebant.  Refonabat  magnificus 
illehymnus,  Cantemm  Domino, glortose enim magnificAtus eji:  ibi<i. 
equtim  dr  afcenforem  eiu6  deiecit  inmare,  &c.  totis  caftris, 
omniaqueiubilo  complebantur.  Et  nonne  huius  figuras 
myfteriumcernitis  etiamin  baptifmate  Avgvstini,1u- 
culenter  adimpletum,-  quodque  Hebraeis  corporaliter  ex- 
hibitumeft.illifpirituahteraccidifle?  Marerubrumbapti- 
fmumfignificat,  qui  fanguine  Chrifti  confecratus  rubet:  Aug.  traft. 
IfraeHtse,  catechumenos,  atque  inprimis  Avgvstinvm,  n.ialoan. 
quemdumper  baptifmumfuumChriftustraijcit,  omnia 
peccataeius,tamquamhoftes  infequentes ,  occidit,non 
ahteratquein  illomari  omnes^gyptijperierunt.  Atque 
ille  vi£tor,quafi  fpoha  de  hoftibus  legens ,  peccato  &  dia- 
bolo  infultat,&r  quas  potcft,  quapublice,  qua  priuatim 
gratiarumadioncs  Deo  perfoluit. 

Nequeenim  HymnoilloyTe Deumkudamm, Ca.tiztus  eft: 
(quemvtfupradiximusenthufiafmoabreptuscecinit)  fed 
templi  penetralibus  vix  abfcedebat,quin  potiiis  totos  dies 
meditationi  intentus ,  Pfalmosmaximopietatis  fenlu  de- 
cantati,  quibus  diuina  Maieftas feu  laudatur ,  feu  propitia 
redditur,audicbat.  Afcendcnsque a  conualle plorationis, 
cantabatCanticumgraduum.  Quodquidem  Canticum 
fic  didum eft,qu6d,quotiefcumquc ludsei fefeab hoftibus  . 
in  priftinam  libertatcmvindicaftent,  progratiarqm  adio- 
ne  cani  folitum  fuerit ,  veluti  apud  alias  nationes  Pasanj 
riEU,quia  quindecim  Pfalmis  particularibus  conftat,afccn-» 
dendi  paulatim,  quafi  per  gradus,  verfus  lerufalem  in  edi- 
tiorilocofitam.  AdhuncigiturludaicummoremPfalmos 
ipfe  quoquc  canebat,in  gratiarum  adionem,&:  memoriam 
wnti  beneficij,qu6d  Deuseum  degrauiflimapeccatifer- 

Tt  1  uitute. 


35i  SPEGVLI     PECCATORVM 

uitute  ,  deque  tot  erroribus  virie  priftinas  in  libertatem 
Chriftianam&  portumfalutisaireruifTet.  Ita  vt  cantare 
Canticum  graduum  proprie  nihilfit,nifi  Deopropercc- 
ptisbeneficijs  gratias  agere;  Afcendere  vero  a  eonuallc 
Vide  Lanci.  plQrationis,  idem  quodvitam  emendare,&;pro  admiflis 

loctaral.z.     ^     I    .    ,  r        1 

vitce  Augu-   culpislacrymastundere^ 

ilini  c.j.  Quatuor  itaque  funt,  qux  no^  extra  ingratitudiniscul- 

pamponunt,memoria,amor  ,(eruitus  fiueobrequitim,& 
perpetuacumgratiarum  a6lionelaus  :qu:E  omnra  in  Av- 
GVSTJNO  adfuilTe  confiderantiraanifefto  liquebit.  Nec 

clp.e,  °"  fatiabar,inquit,illis  diebus,  Cquibus  recens  baptifmumre- 
ceperat)dulcedinem.irabili,confiderarealtitudinemcon- 
filijtui,fupcr  falutemgenerishumani.  Quantmn  fleui  in 
hymnis&:  canticis  tuis,i'uaue  fonantis  Ecclefise  tuse  voeibus 
commotusacriter?  Vocesillas  influebantauribus  meis,  & 
eliquebatur  verirastuain  cormeum  ,  &:  ex  ea  asftuabat 
affeduspietatis,  &currebant  lacryma:,  &:  benemihietac 
cum  eis. 
Q^  Faciebatnempe  AvGVSTiNvs  ,quod  ApoftolusCorin- 

thijs  fcribebati atque  pro  themate coneionis  pofuimus,  vr 
non  tantumnonampliu.s  diccrenz  a^a^hema  lefijid  eft^fidei 
eiusrenuntiarenr,  nomenquefacrofanilum  exeerarenrur, 

Epift,  a<l      quemadmodummultos  feciflTe  fcribitPlinius:  Propofitus 

Traianum.  eft-,ait,libellusmuItorumnomina  continens,qui  negantfe 
eflTe  Chriftianos  aut fuiflTe ,  cum  prseknte  me  deos  appella- 
rent,& imaginituas  (quam propter  hoc iufleram  cum  fimu- 
lacrisnuminumadferri)thureacvmofupplicarent:praecer- 
ea  maledicerent  Chrifto.  quoru  nihil  cogi  pofle  dicimtur, 
quifuntreuera  Chriftiani:ergodimittendos  putaui.  Alij  {& 
Chriftianos,fuifle  dicunt,icd  efle  defiifle.  Hi  omnes  imagi- 
nem  tuam ,  &  deorum fimulacra  venerati funt ,  &  Chrifto 
maledixerunt.  Hadenus  Plinius.  Sedpotiuslelumagno- 
fcerent  &:inuocarent,  quafi  audorem  gratias,  falutis,  om- 
aiiamquedonorumfpintualium^atquehacdecaufaafljdue 

gratiaa 


LIBER  TERTIVS.  CAP.L  J35 

gratias  agerent:  hoc  enim videtur  D.Paulus  per  Miofin  ia- 
teJligendum  reliquiflTe. 

Rurfus  ,  ciim  Avgvstinvs  Cafliacifein  virtutibus 
Chriftianis  ac  baptifmi  veluti  tirocinio  exerceret,  quam 
deledabatur  &rinflammabaturleci:ionefacrorumvolurai- 
tium,  praecipue  Pfalmorum Dauid,  quos  toto  orbe  recitari 
vehemcnter  oprabat  contra  humanam  ruperbiam  ,  quac 
turgidumorationisgenusa:ftimat/edveritatcdeftitutum, 
qux  in  fimplici  Pralmorum  (iilo  reperiebatur.  N  amq^ue  vc 
Euripides  ait.* 

jE/^  'veritAti  jermo  Jimplepc  condecens^  ^ 

OptabatManicha^is ,  vtSacramenta  6<:medicamentailfa 
falubria  fntelligerent,&:  experirentur,  qua?quiainfani,re- 
fiigiebanr.ConiuIe  fipJacetlib.^.Confeflionumcap.^. 

DeindemagnosaIiquotheroas,Dauidem,  Debboram,  intit.pfaF- 
Annammatrem  SamueIis,Zachariam  patremloannisBa-  ™^J^  "^  '^ 
ptiftse,  in  hoc  AvGVSTiNVS  imitatus  eftjquod  iingulari  lu£«u 
Dei  beneiicio,  iam  Chrifti4.nus  effetlus ,  nouum  hymnum 
-compofuerit.  E  t  nos  adeo  nihil  noui  pro  innumcris  benefi- 
"ficijsexfoluimus,  vtetiamveteresgratiarumadionesreti- 
ceamus.  Porro  illud  habuit  cum  omnibusomnino  iuftis 
commune,qu6dillic6proruperitiniaudesDei,baptifmate 
donatus:funtenimiufti,fifasfttdicere,gaIlinisfimiles,qu3e 
quoties  bibunt,toties  ca^Iumfufpiciunt,afque  beneficij  au- 
dorernrememorando  quaifi  venerantur:  ita&ipfinullo  a 
Deo  beneficio  donantur,  quin  adiilum  pergratiarii  adio- 
nesrecurrant ;  contra  atque  impij,  quiinftar  porcorum 
glandes  e  quercu  cxcuiTas  vorant  cum  grunnitu,fed  ne  vel 
lemelrefpiciunt  vnde  tam  largiter  pafcantur.  Hasc  tamen, 
inquit  Seneca,inrer  duosbeneficijlex  eft;alterftatimob-  Lib.i.defefc^ 
liuifcidebetdati,quoddeDeoprobatS.Iacobus:quiafipo-  nef.cap.z^ 
{iulctux  fipieniiamj  dahit  omnih^ affiuenter,  c^non  imprope-  lacob.i. 
y4/;alteracceptinumquam,fedquantumpotiseft,gratias 
xefundere.  Refundec  autem  >etiamfi  tantumfinceramS^ 

T  c  3  ince- 


354  SPECVLI    PEGGATORVM 

incegramvoluntatem  habuerit,huiiisnoti  ahumquamre- 
ipfum  habeat  teftem. 

Hoc  ergo  difcamus ,  Sc  alte  memorias  infixum  geramus, 
vc  exciraciafomno,quot-diebusgratiarum  adioniinfte- 
mus,qua(irecenterediciinlucem,veluti  AvGvsTiKvsin. 
gratiam.  Quid  enim  ledulus  nifi  vterus  quidam  mater- 
nus,quinosvlu  fenfuumdeftitutos  fouet  acreficit,atquc 
mox  in  mundum ,  oftenfuros palam  nos  viuere ,  eiFundic  ? 
lllematernis  egreftus  ergaftuhsper  Sacramentumbaptif- 
matis,penfum  hymnidicum  perfoluit;  nos  quia  quotidie 
eledo  quafi  renafcimHr,quotidiegratiasreferamus. 

§.u.  Prdflantiljtmummedium  eB^adacquirendamin  bono  tro- 
-pojito  perfeuerant iam ,  quotidiana  fro  beneficijs  acceptis  gra- 
tiarumaiiio^ 

DoMiNicA  ^^Vantiharcreferatpoftbeneficia.indepatetjquodper- 
pentecoft.  V^^^^uerantia  in  bono  adiuuct,  U.  iUius  fitquafi  fedula 
macer  ac  nutrix.  Quosenim  vocationefuafandavideris 
excidere-,  obferua  an  non  prrus  curpem  incurrerintingra^ 
titudinis  notam ;  eo  quod  fcilicet  primum ftatum  fuum  ni- 
hili ,  deinde  vili-penderint,  mox  etiam  odio  habuerint:  &:, 
quod  caput  rei  eft ,  gratiarum  a£tionem  neglexerint,  Vere 
enim  de  pluribus  tum  Religiofis,tum  CIericis,alijsqueho- 
minibus,dixerisquod  Virgilius  de  agricohsait: 

Felices  nimiumfuafibonanorinty 
ideft,intelligant,  &3eftimentingensilludfibi  collatuma 
Deovocationis  beneficiumj  idquequotidianagratiarum 
exhibitione  teftentur»  Sed  pro  doIor!quia  ahqui  nec  forre 
fuacontentiviuunt,necgratitudinisafFedumergaDeum 
oftendunt,  faspe  amittunt  coronas  fuas,  turpique  cafu  cor- 
ruunt.  Huius  rei  illuftre  exemplum  funt  leprofi  a  Saluatorc 
noftromundati  ^quicumiufTuipfiusirentad  facerdoteSj 
atqueinter  eundumfanarentur,  nouem  ex  iUis  beneiicij 
accepci  immemoces^  redire  ad  caeleftem  medicum  graciaf. 

que 


LIBER  TERTIVS.  CAP.  I.  53^ 

queagere  omiferunt.  &  quid  dicemus ,  nifi  eos,  vt  fidem  in 
Chriftum  ,  ita  &fanitatem  rurfus  amifiiTePvtpote  qui  Do- 
minum  &  benefa£lorem  Tuum  concempferintjatque  obin- 
gratitudinedignifuerintqui  beneficioexciderent,quem- 
admodum de poenis feudatariorum feloniam  committen- 
tium  fcribunt  lurifconfulti. Vnmautem ex illis ,  ^vt viditquin  Luci^. 
mundatm  efl,  regrejfus  efi  cum  magna  voce  magnifcans  T>eum,(^ 
cecidit  infaciemantepedeseim ,  gratias  agens:  ^  hic  erat  Sa- 
maritanw.  Rejpondensautem  lefmdixit-,  Nonne  decem  munda^ 
tifunt  ?  ^  muem.  vbi  funt  ?  'i^on  ef:  inuentus  qui  rediret ,  cf* 
d^ret  gloriamDeo ,  mfi  hic alieriq^ena.  EtaitilU :  Surge ,  vade: 
quiafides  tmte  faluumfecit.  Et  Llc  {ine  dubio  &  fanitatem 
diumirusconceflamretinuit,  &infide  conftans  perfcue- 
rauit.  Sfc  enim  Gratiae  tres,  fiue  ChariteSjinter  fe implesa? 
funtjVtgratia  perpetuo  volumme  &  circuitu  grariam  pa- 
riatmecquidpiamdiuitemca^leftis  aquacvenam  exarefce-  Matth.<f. 
re  nifiingratitudofacit.  C///;?/>///;2^,inquicGhriftus>  'z/;?^^  Ambrofjib». 
cafuttnum  ,id  eft,  mJtte  in  Chriftum  ,  qui  eft  viri  caput,  1  c^^^*^"'"* 
quemadmodum caput  Chrifti eft ipfe Deus,  vnguencum , 
ic  in  illum  refundetotiusbonioperisodorem  &  fragran- 
tiam.    Petic  ,  inquicBernardus,  auccercerepecic  magis  serm  j,^^ 
Chriftus, quod  dedic  r  Adfontemenim  ^vnde exeuntflumina-^  i^inn, 
reuertuntur.non vt ibi remaneancfed vc/>m/w///4;?/abun-    '=^^^^'» 
dantius  Non  vc  minus  habens,  quod  dederac,Chriftus re- 
petirj  fed  ne  tibi  pereat,quidquid  ad eum  referre  volueris. 
Siquidemetiamfluminisaquafiftare  cceperit,  &ipfapu- 
trefcet,  &  inundatione  fada  fuperueniens  repelletur :   fic 
planegratiarumcefTat  decurfus,  vbi  recurfusnon  fuerit: 
necmodonihilaugeturingrato  ,  fed  6^quod  acceperat, 
vertiturinpernicicm.  Fidelisauteminmodico,  cenfetur 
dignus  munere  ampliore.^^^^^^igitur  caput  tuumyictfundcns 
in  eum  qui fuprate eft, quidquid in  re  eft  deuotionis,  quid- 
quiddeledationis,quidquidafFe(3;ionis  :  fiquaintegra-  seim.ir. 
tia  eft^referatur  adipfum.  Ec  alibi idem  S.Dodor  ait:  Vel-  in  Canc» 

uti 


33<?  SPEGVLI  PEGCATORVM 

uti  origo  omnium  fontium  &:fluuiorum  mareeft>virtu- 
tum autem  &  fcientiarii  origo  eft  Dominus lefus  Chriflus: 
ita  dona  cxleftia,per  gratiarum  a£lionem  ad  fuum  princi- 
pium&^c^lefteprofluuiuflintremittedajqudvlteriusterre 
refundantur.  Et  mirii  quomodo  Deus,qui  a  nobis  tam  leui 
&:iniqaamonetaroIuitur,rurfustottantaq:}Credat.Similes 
enim  videtur  milTJ  grates  noftr^  ferico,  quod  huc ex  Italia 
aduehitur.Iilud  hic  /Vutuerpias  aurum  vocant,dum  recens 
aduenit ,  &:  rude  adbuc  &:  illaboratum  permanet;  argen- 
tum,  dumglomeratur,torquetur ,  triplicaturatque  di- 
uerfis  vflbus  aptaturj  arsvero  dumaliquemcolorembibit: 
itavtquodminitioprseftantillimumfuitjintecmanusope- 
rariorum  vilefcar^Gratiasicaque  nobisaDeodatseoptimas 
atquefinceriilimxfunt  ,fedv(u  noftro  deteruntur,  &:nili 
iam,qua{i  opereconfecto,  pergratiarum  adiones  ad  Do- 
minumfuumredeant  ,ftiukum  deprctio,muItumdeprg- 
ftantia  remittunt» 

QuaproptenUis,  quifuperflua  &:raepenoxiaanxietate 
tenentur,  vtrumnein bono perleueraturi lint , &: finaliter 
in ftatu  gracise  morituri :  atque  hoc  vnum  fere  femper  vr- 
gentilamquidem^cumDeigratiafvc  arbitror)  bene  vi- 
uo  ,  iam  diaboli  fuggeftionibus  nonfuccumbo  :  fedquid 
poftea  fiet  ?  quid  (i  in  vltimo  vit*E  articulo  grauius  quara 
vmquara  hadenus  tenter .?  Ilhs ,  inquam  nihil  meliusefH- 
caciulque  prasfcripferis  ,  quam  vt  ingratijs  Deoagendis 
perflftanti  diem  nuIIum,nulIamhoram,im6,fipoflibiIe  fic, 
nullumhorasquadrantem  praetermittant,  quinindiuinse 
bonitacis  erga  fe  prdcdicationem  erumpant.  Impoflibile 
tuncerit  vtDei  gratiaflaccefcat,  hominemue  deftltuar, 
quem  gracicudo  non  incermifla  exornat. 


CA^ 


IIBER.  TERTIVS.  CAP.  11.  337 

CAPVT  SECVNDVM. 

1*. I,  <iAv GV sTiNV s  ^ftfA ctmGris dimni languens ,  ad 
hmtu  mundt  deleSlabdm  deincefs  naujeabat,. 

THEMA     CONGION. 

^ltmm  magna  multitudo  dulcedinls  tuA  Domine^  quain 
abjcondijii  timentihus  te !  Pfalm.  30. 

Lle  idem Amor,  qui  Avgvstino  os  DoMiNrcA 
refoluit  in  laudesDei ,  animum  quoque  p^e„tccoftcn5 
eius  tam  feruenti  defidcrio  rerum  ca^Ie- 
,■  ftium  inflammauit ,  vt  omnium  qux  prius 
^  carni  &c  fanguini  fuerant  fuauia ,  caperec 
^  naufeam.  Mirafubitaquererummutatio: 
qui prius  tanca  auiditate honoribus , corporifque volupta- 
tibusinhiabat,hederaceatenacitateadh2erebac,vtfineillis 
nonvideretur  poffe  viuere  ;  iamfaturomnes  faftidiebat. 
Nempe  veluri,  ciim  ?(adah  d^  Ahiujilif  Aaron  arreptis  thuri-  I^emt.io, 
hulis  poneret  ignem  ^nncenfum  deJu^er^2.XQ^Q.  offerrent  coram 
Domino  ignem  dienum^  egrejfmeft  ignisfacer  aDominOiid  eft, 
ab  oftio  tabernacuIi,vbiDeushabitabatinhominibus,  8c 
refponfa  dabat,  ftatimque  &  ipfos  iuucnes,&  ignem  profa- 
numabfumpfit.  ita&  Avgvstino  accidit:quilicetan- 
tea  immodico  cupiditatum  variarum asftu  iiagraret ,  cam- 
quam  alieno  &c  damnabili  igne  •,  vbi  cselefti  flamma  inca- 
Juit ,  protinus  ille  profanus  ardor  extindus  eft  ,  quin  3c  a- 
mabile  quodda  atque  opportunum  frigus  contra  volupta- 
tes  terrenaspariter  aduexit.  Vndeaut  fimilia,  autetiam 
potiorailleexpertus,  clamabiit  i  ^uid mihieB in  c^lo  ?  dra  P^alm./t» 
te  quidvoluifuper  terram  ?  Defecit  caro  mea  d^cor  meum :  Dem 
€ordismeii  &pars  mea  Deu4tn  Aternum.  q.  d.  Neque  in  cselo, 

Vv  neque 


33»  SPEGVLI    PECCATORVM 

ncque  in  terra  eft  aliud  a  te, id  eft,  non  eft  prseter  te  aliqua 

creatura,.quse  ad  beatificandum  me  fufficiat :  tu  folus  Deus 

fuffi.cis,  tu  folus  fummaseternaque  beatitudo  :  re  fuper 

omniaamo,  amore  tuitorreor  ,  prsetertenihilvolo  ,  vel 

defidero.  Ideoquedefecitcaro  mea,  &^cor  meum,quoad 

amorem  terrenu,fcilicct,defecit  in  amando  omne  id  quod 

tu  nones.  Maxima  enim  Avgvstini  animum  fubierit 

naufeanecefleefi:,quidicebatetiamante  fufceptumlaua- 

crumfalutis:  Mihiautemdifplicebat,quodagebamin  [x- 

cap  I.'   °°Vculo,&onerimihieratvalde:noniaminfiammantibuscu- 

piditatibus,vtfolebant,fpehonoris&:pecunise,   adtole- 

randam illam  feruitutem  tam  grauem  :  iam  enim  me  illa 

rfahn.i^-.    nondele(ilabant,pr2Edulcedittc  tua  ,  S'  decore  domm  tu^y 

Lib.9.cap.r.  quamdilexi.  Etftacima  baptifmo;  Quamfuauemihifubito 

fadumeftjcarerefuauitatibusnugarum]  &:quas  amittere 

metusfuerat,iamdimi£tcre  gaudium  crat.Eijcicbas  enim 

easa  me,veratu  &  fummafuauicas  :eijciebas,&intrabas 

proeisomnivoluptate  dulcior,  fednon  carni&fanguini: 

omni  luce  clarior,  fed  omni fecreco  interior: omni  honore 

fublimior,  fednonfublimibus  infe.  lamliber  eratanimus 

mcusacurismordacibusambiendi,  (S<:acquircndi,  &vo- 

Iutandi,atqucfcalpendifcabiemlibidinum:  &:garnebam 

tibiclaritatimcx,  &;diuitijsmeis,  &:  falutimeas,  Domino 

Scrra.5.       Deo  meo.Eft  namque  Deus,vt  acute  obfcruat  S.  Antonius 

Quadrag.     clc Padua  ,  foI,qui  ec]ipfim,ideft,defcd:um  incruccpa- 

ticnsjomhiadccolorat, &:nigrorequodamobducic,  icavt 

nihilampHus  coloris  &:  venuftatis  in  honoribus ,  diuicijs, 

voluptatibusappareat. Ideoqueanima  Avcvstini  poe- 

Cant.  1;         niten  tis  meri  to  dicat :  Nigrafum  yfufca  fum ,  quin  decolormit 

w^y^/,dumoculofideiDcummcum,fpon{ummcum  ,  le- 

fumGhriftumincrucependcntem,clauis  confixum,fclIe 

•  &  acetopotatum,fpiniscoronatumvideo,atqueintus  in 

cordisarcano  fuauitatcm  gratias  eius  perfcntifco:  omnis 

decor,  omnis gloria,  omnis honor, omnis  pdmpa  tranfito - 

ria 


LIBERTERTIVS.CAP.il  339 

riain  pallorem  vertitur,  &:a  menihili  asftimatur.  Vndc 
ficati  lonatli^e  guftanti  fauum  mellis  oculi ,  prx  fame  ca- 
ligantes ,  apertifunt ,  vtclare  omnia  quaecirca  fe  eranr, 
cerneret,  adquseintuendaoculorum  aciesnonpenetra- 
bat.  ItavbiAvGVSTiNVScasIeftisgratiaeambrofiampleno 
mentisorcguftauit,  animaduertit  nilefTeomniaillavana 
&fluxa  ,quae  prius  totumillum  detinuerant.  Hinc  contra 
mundum ,  non  fecus  atque  lonathas  contra  Saulem,  indi- 
gnansquod  fe  tanto  beneficio  tamdiuprmaffet,  aiebat: 
Turbauit pater metii terram ,  njUiJlis  ipfi ,  quiailluminatifunt  i'R^gi4» 
cculi  mei i  eo quodgujlauerim  Jiaululum  de  meUeiBo.  Optabilis 
c^citas,  vt  AvGVSTiNVS  nihil  deinceps,nififpirituale& 
seternumcerneret.  Rurfus  ,  ficut  Propheta  Daniel  vifb 
Angelo  ,  quifibifuturanuntiatumvenerat,dixit:£/^^<?  Dan.8, 
Daniel  langui,  ^mgr-otaui  perdies:  cumque  furrexiffem  ^  fa- 
ciebam  opera  Regis  ,  ^  flufebam  ad  vifionem  ;  fimiliterde 
AvG  V  s  T I N  o  Iiceat  dicere,  qui  poft  eaquam  vidit  &  gufta- 
uit,coEpitasgrotaremundo,  rlliufque  blanditias  &  volu- 
ptates  toto  cordeafpernari,  nec  illum  quidpiam  reficerc 
poterat,  quin  ad  potiora  aflurgeret,  atque  ftudiose  fummi 
Regis  negotia  ageret ,  omnes  denique  animas  corporif- 
que  facultates  in  iilius  amorem  &:  o  bfequium.  impenderet. 
Intellexit  tum  vel  maxime  ,  Deum reueraid  t^^  quod  Hc- 
braice  z\xdi\z y  Saddai ^  Solusfuffcit.  Quapropter  &:  fequenti 
EmblemateAvGVSTiNVMfpeciehominisfebriaeftuantis 
&:  ledo  atfixi  exhibemus ,  qui  cantam  ciborum,  quibus  an- 
teacumdeledacionereficiebatur, naufeam  concipit  ,  vt 
neoculisquidemcontueri  illosfuftineat.  Quia,  vtMaca-  Hora.>, 
rius  fenior  ^gypcius  fcribit,  Amor  fiue  gratia  Dei  ma- 
gnam  cum  febri  fimilitudinemhabet:  quemadmodum  illa 
ciborum,  itahaecnaufeam  terrenarum  voluptatumindu- 
cit,  diumioreque  flammaanimamruccendit,  vtnihil  illi 
ampIius,quodcarniblanditur,libeatjnihilquodcarnalem 
vitamcrucidat,fpiritusperhorrefcat.Amorimmundusin-  Auguft.io 

Vv  X  fiam- 


340  SPEGVLl  PECGATORVM 

pfalntoizi.  flammatanitnam,  &:  ad  terrenaconcupircenda,&:  peritu. 
rafedanda  v^cat  perituram,  6c  inima  prsecipitat ,  atque 
inprofundademergit;at  amorfandus  adfupernaeleuat, 
&  ad  aeterna  inflammat,  &c  ad  ea  quse  non  tranfeunt ,  ne- 
quemoriuntur,  excitatanimam,  &:  deprofundo  infcrni 
leuat  incaslum.  Igitur  AvGvsTiNVMfeiicihacfebrilaii^ 
guencempaulifper  conteraplemur. 


m 


IIBER  TERTIVS.  GAP.  11.        341 


Vv  j 


342^  SPEGVLI   PECGATORVM 


Bt  qmsnugas  amhtere  mefmfuent  i  iam  dimittere  gAu- 
dium erat,    Lib.  ^.  ConfefT.  cap.i. 


Sacchara  nonfaftunt ,  &meUa  videntur  amaray 
Cuifebris  catidum  torretanhela  iecur. 

A  V  R  E  L  \fmulac  dio  mens  djiuat  igne^ 
'Berclaflacerei^rius  qufi  placuereg  negato 


LIBER  TERTIVS.     GAP.II.  J43 

Mirabitur  forte  quifpiam  quipaullo  plufquamaccuratus 
fueric,  cur  amorem  diuinum,  quo  fanicas  &c  incegricas  con- 
ftac  mentis,morbo  fecerimus  fimilem.  Cui  refpondebimus, 
id  fadumideo>qu6dillenoncantummorbo,fed&:  morti, 
&:  quodextremumeft  malorumjinferno,  in  S.  Scriptura  canc.s^ 
comparecur.  Foyfisefi,inquit  S^^icnSjVt  mors dileBiOidura 
ficut  infernu6 &muUtio.   Nam  veluci  illi  qui  mortis  vel  infer- 
ni  tolerantanguftiaSjVix  aliquid  cogitare  valenc  prsecer  innocent. 
pcenas,  6diilucdcijciuncimpecum  cogicacionis  ,  vbi  fen-  lib.^cy.de 
tiuncvimdoloris:  ita&:amances,pocentiillomorbovidi,  ^^"^^'"pt^ 

r         n  II       rn        ^^  •    1  mUUdl» 

&  cum  morte  fenfuumcollucrantes  ,  id  vnum  cogitant, 
quod  amancj  illucferuncur,qu6  pondus  amoriseosincli- 
nac.  DeindefandiflimusProphecaDauidfamemScficim 
fpiritualem,fqux,  ficorporisneceflitatesfpedes,  non  mi- 
niis quam  morbi  ipfi  ,  funt  pcenalia, )  exoptat :  ade6  nihil 
maliillaanimi  afFediocontinet,etiamfifebris  nomcnilli 
tributumfir.  Concufiuit  anima.  mea  defiderare  iuflijicationes  pfal^us. 
tuas  in  -iOmnitemfore.  Qui  modus  loquendi  fine  dubioin- 
congruus,  quin  &:  nouus,  videretur,  concupifccre  ,  id  eft, 
velle expetere  vt  deflderemus ,  flue  fameamus  &  fitiamus 
Deiiuftificationes,nifioptabilisforecerufcemodifames  8c 
iitis.  Atinhocexceflusbonorumfpiritualium  manifefta- 
tur,quorumvelfolumdeflderiu^fola{iriSjeft  melior,quam 
omnis  poffeflio  bonorum  quorumcumque  temporalium. 
Quis  vmquam  fanus  concupiuic  defiderare  bona  tempo- 
raliaP Potius  enim  qui  talia  fltiunt ,  ab  ea  fiti  liberari  con- 
tenduncnec  pauci  cam  quantum  poffunt,  euitant,  vtpote 
fibi  noxiam  &  periculofam.  Sed  fames  fitisque  rerum  fpi- 
ritualium,  animam  reficir,plurimumque  vtiUtatis  pra^ftat, 
ita  vtinter  beatitudines  a  Saluatorenoftro  connumere- 
tur :  Beati  qui  efuriunt  cf  fitiunt  iuUitiamy  quoniam  ipf  fatura-  Matth.  5» 
buntur.O  igitur  vere  optabilis  tantas  veritatis  fames  &:  fitisi 
6  defiderabilis  amoris  febris  !  dequa  nonineptedixeris, 
quod  Themiftocles  de  fuoapudXerxemexilioadhberos 

aieban 


344  SPEGVLI  PECGATORVM 

aiebat :  Perieramm,  nifi  periijfer^im,  Quid  enim  diuinfas^^ 
quamvcanimaeiurcemodicalorelangueat,im6morbida, 
mortuaquerebusmLindaniSjVigeatviuatquec^lofO  me- 
dice  casleftis  &:  asterne,ita,rogo,me2E  fanitatis  &  falucis  cu- 
ram habe,  vt  hoc  morbo  decumbam,  hac febri moriar : 

Non  dignius  arferit  ales^ 

§^  ftiper Eoos extinSiarenafcitur  ignes, 

§  ^-  ^lManulla adhuc nohis mundifars  flene defifttyeuidens 
fignum  efl  cdefia  farum^ofe  flacere. 

DoMfNicA  C^^^cur^inquitMacariusfenior^gyptiuSjquifuntinnaui, 
Paimaium.    Onon  hauriunt  aut  bibunc  e  mari,  necexeo  vittum  aut 
Hom.44.     veftitumlumunt,fedaiiundeportantinnauein:hocmodo 
Chrillianorum  animsejicecfludibus  huiusf2eculi,corpore 
velutiphafeloconcIu(a!,iadentur,non  defasculo  ifto  ^icd 
dcfuper  e  caelo  cibum  casleftem  acciperedebcnr.   Quod 
nifi  faciant,palam  eft  quia  adhuc  terrenis,  quseinftar  ocea- 
ni  nullamfidem,nullamque  conftanciam  feruanc,  impli- 
cantur:  &;  quamuis  Chrifti  prseferanc  nomen,  vicamtamen 
loan.iS.      illiusnon  a2mulancur,qu^i  de  (cipfo iLit : Fegnum meum  non 
eUdehocmundo.  Acque  ex  cfFed:u  id  probac:  Si  ex  hoc  mun- 
do  ejfetregnum  meum ,  minisiri  mei  vtique  decertarent,  njtnon 
traderer  ludxis:  nunc  autem  regnum  meum  non  ejl  hinc.    V  n de 
iion  male  inferimus ,  noftrum  mulcorum  regnum  efle  de 
hoc  mundo,  terrenaque  fapere>  quia  omnia  nobis  pro  illius 
pofleifione  retinenda  famulantur.  Quotufquifque  non  fibi 
hicregnumaliquodconftituit?  illequidem  in  fplendidis 
sedibus,  villis,agris:ifteinveftium  luxu,&:ciborum  lauti- 
tia ;  tertius  in  hortis  &: neraoribus,  in  quibus  veluti  incrcije 
&  ocij  vmbraconfenefcac,&:quae  {apiences  pro  feceflli  a 
curis ,  &  laborum  cemperamento  quandoque  vfurpanr, 
grauiflJimumnegotiumasftimat.  Alius  omneftudiumim- 
pendit  aucupio  fauorisprincipum,&quafiregnare  vide^ 
tur,fifpeciose,  etiamfiinifere,feruiat.  Eftetiam,procuius 

lon- 


LIBER  TERTIVS.   CAP.II.  ^45 

long^uitatei^fciilapijfilijftrenuc  decertent,  conentur- 
^iiefataextendere;  fedtamcnfatanoncedunt.  Quajfatis 
tnanifefte  conuincunt  quam  plurimahuiusmundi  quam 
plurimisnecdum  difplicere,adeo^uecasIcftia  fapcre  non 
pofre.  Vacuandus  animus  fordibus,vtaquam  puramcsele- 
ftem  infundas:  &quantumiftarumexhaufens,tantumil- 
lius  incrabic. 

luflus  eft  Ezcchiel  prophetare  oflibus  mortuorumi  fed 
quseprius  vetuftasomni  ilicco  cxuerat,reddideratquefic- 
ta  &:albentia:atqucinillafpiritus,ideft  charitasDomini 
incrauit,  mclionque  viraereftitutafunt.  Qui  locuslittera^ 
licerS^primaridquidemde  filijs  Ifraei  intelligendus  cft, 
red&:  propofitoper  accommodationem  non  inelegantcr 
feruit.  CvimcnimillicaptiuitatepreflriBabyl.onica,  feari- 
disoflibus  compararent,  &:idcirc6exiftimarentimpofll- 
blle  ,  vt  populus  exfuccus  &  emortuus  viuere  rurfus  ic  flo- 
rere  poffet,dicebant:  t^ruerunt  ojfa  nofira,  &feritt  jfesnO'  «  , 
Jlra^&abfcijftfumtts.  Sedcontra  Deus,  vtoftenderet  hoc  '  ' 
nihil  omnipotentias  fuas  refragari  ^aflfumpfit  Prophetam  in 
fpiritUjduxitqueincampum  magnuplenum  oflibusmor- 
tuorum,  quac  crant  ficca  vehementer  >  nullumquc  reli* 
quumhabcbant  vel  vitsevel  fpiritusveftigium.  Dixitquc 
Ezechieli:  FilihominlSifutafneviuentisiaofjd^Wxtth^it  Pro- 
pheta  dubius,concederetne,videns  illa  a  fpiritu  vitas  pcni- 
tus  exclufa,an  vero  ncgaret  attedens  Dci  infiniram  potcn- 
tiam,ideoque  rcfpondivDomineDem  tunoJfi.Et  dixit  Deusj 
Vaticinare  ojjibm  tliis ,  &  dices :  Ojfa  arida-^Auditeverbum  Do^ 
mini.  Hdtc dtcit  Domintfs  Deus  offtbtts his :  Ecce  ego  introducar» 
invosjpiritumy&viuetis.  Videquibus  oflibusiubeatur  Ezc- 
chielvaticinari,&promictere?piritumDei,nonomnibus, 
led  oflibusiftis,  ludseis  diuturna  capciuitate  attritis,macie 
albentibus:  quod  vt notius  euadcret,femel & iceriim  repe- 
X\)t^dictViS\  Vaticinare  offtbusijits.  EthAcdicitDomintfsDeu4 
$JJibtis  ijits*  Quafinonomniaaptafint,  in  qua^fpiricusDci 

X  X  intro-^ 


346^  SPEC  VLI  PECCATORVM 

introd;uGatur,fcdilla  cantum ,  aquibus  fpiritus  proprius 
receflit,quorumcaroemarcuit,  quorumnerui  vt  foenum 
exficcati  funt.  Quod  vbi  in  nobis  adimpletum  fuerit  fpiri- 
tualiter,  quando  videlicet  fenium  ad  omnia  terrena  &:  ca- 
ducaamiiiffevidemur,tum  viuiiicator  ille  fpiritusDei  ad- 
U€iiir,&  cxleftia  cum  illo  pariter  nobis  fapere,  &:mirificc 
placcre  incipiunt ;  acceduntque  ojfaadojfay id eft,  robur  Sc 
conOiznzizAnim^niCuheunt, vnum^uodque  ad  mff^uyajuam, 
idcft ,  feruato  vbique  ordine  charitatis  &  difcrccione  in 
rebusgerendis  :  moxqueconfurgit&apparet  integer  di- 
uerfarumvirtutumexercitus,  quxftantfuprapedes  fuos, 
ideft,afliduee^ercentur,  &:inopusexeunt.  , 

CAPVT    TERTIVM, 

jf. !.  qAvcvstinvs  Deum  reperh ,  ^  omma  bonafariter 

cum  illa, 

THEMA  CONClOIsT. 

Veneruntnnhiomnia  bonapariter  cuw  i//a,{qtem3,  Sapientia) 
^  innumerabills  honejiasper  manm  HUhs,  Sap .  7 . 

DoMrNfCii.^W#/^^^^  BiECERAT  hadenus  infclix  ille  ^^//^i"/- 
d^ae^i.  ^^^t^^^  ^^^ '  ^^^  '^^^^^^  cumfdentio^  &  affumpferat 
ira.s.      *    ^^^^^^^^  magisRaiin,&:  filiumRomeliaej  confifus,. 

inquam,fuerat  Avgvstinvs  in  acumine 
fubtihsingenijjfperaueratqucfe  in  hono- 
ribus,  dehcijs,  &:  voluptatibusinucntu- 
rumprasfidium,&:ftabilealiquod  animae  fua:gaudium,ip- 
foomnium  Crea^orenegledo;  cuiusmaieftas,quiafobrie 
inhumiHtateEcciefiasCathohcx  fulgurat,  continuaqui- 
dem/edinfonorabeneuolentisef^aturiginedecurritinftar 
fontis  Siloe,,diuitis  optimarum  aquaruai ,  innumeros  fe- 

cum 


LIBER  TERTIVS.  CAP.IIL  347 

cirtn  voluens  gratiarum &  deIc<^ationum  vorriccs  :  ideo- 
queacarnalibushominibus,  quinihilnifi  externamrerum 
apparentiam  contemplantur,defpicitur,cogniraque  dum- 
taicatfitvirtus  ciusin  Chrin-o  renatis,  &:reuerris  in  natu- 
ram  paruulorumachumilium.  Hinc  vbiomnibus  abdica- 
tis,totum  feDeo  AvGvsTiNvsmancipauitjfalubriterin- 
tcllexitfruftraahbiahquodbonuTn  quseriextra  Deum,a. 
quo,  &:'pcr  qu^cmjScadqucmfunromniarcuiusvniuscon- 
fequendi  causa ,  dum  humana  fudat  induftria ,  quafi  om- 
niumbonorum,qua^percrearuras.fparfimdiuirafunr,com- 
pendiumindagat. //^rf/7',inquit  Sapiens  confummatiofir-  EcdiC^i* 
monmn,(m&  fumma  omnium  di(Sborum,  vfuia  Deusejlin  om- 
nihm .  Nam  ipfe  eft  73  Tnlv ,  id  cft,  vniuerdim :  quo  nomine 
DeumTrifmegiftus ,  ahjque  ex  veteribus  fapienribus  non 
tantiim  compeilarunt,fed  &:  vehui  quoddam  rotius  orbis 
compendium  fub  Panisfatyri  figura  depinxerunt.  Pc£bu5 
eius  varijs  inlignc  ftellis  radiabat,fiftulam  feptemcompa- 
«Stam  cannis  ori  eius  imprimebant,  propter  fiderum  erran- 
tiumfiuePlanctarum(ymphoniam:hinnule;EpeHisvarie- 
tatc  contcgcbantjVtexmacuHs  ftellasreferri  viderentur^ 
quiafortaftisex  Hcbracorum  monumcntis  didicerant  ^i€- 
lum extendijkut fellem.  Etccrte  EufebiuSj&aHjiEgyptio-  Pralmiio^. 
rum  aTcanerum  interpretes,{ic  exprcJflum  Panem  tradide- 
runt:  Caprina  eratfacie  ,  rubro  colorc,  hirtis  cornibus, 
varia&:  maculosapanthcras  pelle  indutus,infima  fui  parte 
hifpida,  pcde  caprino ,  altcra  manu  fiftulam  feptcm  cala- 
morumtenebat,altcrabacuIumincuruum.  quafigurav- 
niuerfifymbolum  contineriputabant.Faciesenim  rubcns 
asthcra fignificabat  bina  comua  folem  &:  luna,  pantherac 
peliis  C3elc:ftium  fiderum  varietacem ,  pars  inferior  hirfuta 
arborcs,  virgulta,  feras,  caprinipcdesterraefohditatem, 
fiftula  fepticannis  csdi  harmoniam,  in  qua  funt  feptem  dif^ 
crimina  vocum,  virga  recurua  annum  qui  in  fe  rceurric> 
ideoq;  7»  swj^jideft^omneinterpretabanturjfiuenaturam 

Xx  A  ipfam 


34?  SPECVLl    PECCATORVM 

jpfam  rcrum,qu2eomniacoinpIeditur.  ArcadesvcrOj  qu 

eumdemPanemvt  Deum  colebatit  ,    vniuerf^  materise 

Dominum  appellabant. 

i.Cor  if.        Sedadfacraredeamus.  ApoftolusitiprimisaitrjEmDf//^ 

loan.i.        emnhin  omnibus.  &  \oznncs:§li/odfaBumeft^ntpfovitaerat. 

^*^*         Deniqucin  Sapientia  vocatur,  inquit  Palacius,  Spiritus 

fan<3:us  ,  mundus  fubcilis:  quiavelutimundusomniacor- 

poralia compleditur ,  ita  Deus  omnia  corporalia  continec 

incorporaliter  &:  immutabiliter,vt  melioresfimusinDeo 

Auouft:.  in    ^"31^  ii^  Hobis.  Ec  S.  AvG  V s Ti N  v s  ,  Bonorum,  inquit, 

Proam,      fomma  nobis  Deuseft,  Deus  eft  nobis  fammum  bonum. 

Pfalm.iii.  Nequeinfra  manendumeft ,  neque  vltraquaerendumraU 

terum eft friuolum , alterumnullum.   Vnde fub typo mili- 

tum^quiveneratvtillumcomprehenderentjHomo-Deus^ 

loan.18.      fidelibusfuis  ait ;  §}nemquAntist  refpondentiIli,non  per- 

uersa ,  fed  optiraa&  fjneera voluncate,.  parantes no cana- 

bina  aut  ferrea  vin^cula,fed  dulcia  amoris  ligamina,funicu- 

los  charitatisj  lefum  cjuArimus Nazarenum-.zut  aliud  quidpia^ 

quod  nos  beatos  poffitreddere.  Quibus  ille  refpondet:  Si 

ergo  me  qu^ritisjinite  hos  ahire,E^oSa.dd2ii,(olus  cgo  [uffi^cio^ 

Dimittite cetera^mihi  vni  adh^rercite,{inite  quas  videntur 

mundi  deledabiha ire  &  pr^terire :  Gnitc  vt  d^mon,  caro, 

mundusvadant;  lefus  (it  vobisprora&puppis.  Namvel- 

utihocperfedionem  amoris  commendat,qu6d(itvnius: 

ideoque  nonnulli  Amorera  pinxerunt  pedibuscalcantem- 

notas  arithmecicas,  (bla  vnicate  excepta,  quam  rofis  coro- 

natammanibus  tenebac,  iiiitS; 

*— — r;?«/w,inquit  aliquis,  amatiVnum  eceetoronat , 
JEt  reliquos  numeros  en  fede  ulcat  Amor :. 
ipfe  quoque  Ariftoteles  alTerit  perfedum  amorem  efTe 
nonpoireni{iadvxium:icapariter  rciamacasexcellenciairt 
demonftrat,  quod  amantis  defiderium  fatiare&explere 
abundefufficiat.Iaveronemoaiiusidpoteftnifi  quifeipfa 
eft;&;  bonus  eft :  qui  &  ahbi  zelantis  fponfi  pcribnam  erga 

genus. 


LIBER  TERTlVS.:qAP.lllv:  M9 

genus  hommum  regale&:ele£tum  aflumensait:  Simurm  ca,jt  g^ 
ejl ,  adifiemus  fuper  eum  fropugnacuU  argentea,  :  Jl  ojlium  ejl, 
comfmgnmus  illud  tabulis  cedrinis.  q.  d.  Quamuis  fciam 
{ponfam  meam  nihil  ahud prsetcr  mc  appctere,tamen  qui^ 
murus  aheneus  eft:,&  oftium  fbrte,  id eft>conftanter  &  fer^ 
uenter  meiuxta  acvirtutemcoUt,  prascidamusiHiocca- 
iiones  defiderandr  quidpiam  ahud,  quum  iUifolus  pluf- 
quamfatis  (im:xdificemus  murum  contraprocoruminfi- 
dias,  contraprocacium  impetus  :  compingamus  oftiuna 
cordiseius  tabuhscedrinis,  nequisfurilludfubuertatvel 
perfodiatrqualitercumquecumillo  fim,  prse  mc(olofri- 
uola  funtvniuerfa.  HuiGpropoiitioni,  quafi  de  induftria 
refpondet  leftiades :  ^mdy  inquit ,  mihi  eji  in  cdo  ?  dr  a  te  pfai^  „ 
quidvolHi  tccmvi  fuper  terram  ?  Itainterpungunt  Aquila& 
D.  Hieronymus.  Deum  qui  habet  ,  cetera  parui  facir, 
licet  praeftantiflima,cum  in  ipfoinfint  bmnia  ,  idcoque. 
profequitur :  Defecit  caro mea  ^cor  meum ,  Beus  cordis  meil 
^farsmeaBemin  xternum.  Et  hunc  imitatusS.Francifcus 
aHidue  yiiwiy^^ihiiV.Betismem ■,0'  omnia.  Qu.idniilleomnia, 
qui  dicicur  omne  bonum  ?   ;'"       ;-' 

Hincncforteapud  AvGVSTiN^r^  ,iam  conuerfum  &: 
falutari  vndaperfufumi  quereJas  cffbt  fpcus,  ii  quidminus  i 
Deo  fuilTet  eioblatum ,  quam  prius  noundus  crepantibus 
buccisfpoponderati  oft^nditilliamo^diuinus,fubvmbra- 
cili  fchemate,Dcum  elTe  eentrum  vni6crft,circa  quodom- 
nia  funt,  &  in  quo  ©mnia prdiwe  eerirto in  orbe  proccdunt, 
donec  integra  rerum  vniuerfitas  abfoluatur  :  crcaturas 
omnes efle  veluti  lincas,  qua^;  ad  diuerfas orbis  partes  defe- 
runtur.  Vtnamqueeentrumnecmagnitudocft,nec  circu- 
Ius,necorbis,fedomnium&circulorum&orbiumprinci- 
pium:  ncc  lineaeft,  fed id in  quo  omnes  lineas  conuergunt: 
itaDeus  nihilcftcorumquas  funtinmundo:  nccmundus 
cotus,  fedtotfUsmundiprincipium&finis.  Atquehacde 

Xx  $  caufa 


550^  SPECVLI   PEGGATORVM 

cauraDeumTrirmegiftusfort^  defcribitfubftantiam  per- 
fediHimam,  cuiuscentrum  vbique  eft  ,  circumferentia 
nufquam.  Deus,inquam,  res  eft  ,fimilitudinem  quamdam 
centri  in  circuloliabens,  vtpote  quiomnia  bona  in  fe  com- 
pleditur,  &  ab  illo  cft,  quidquid  creaturis  ineft :  adeoque 
qui  pun<^umhocmedium  digito  apprebenderit ,  (imul  ap- 
prehenfurusfitcapita  omnium  linearum,ideft  perfeflio- 
nesomnium  creaturarum.Quifquiscenrrumhoc  feruenti 
amore  pofTederit,  vnafit  pofreftbrdominurqueomnium 
quxin  Deum^vndefuumeffemutuantur)  percontinuam 
Auguft.  in  conferuationemindefinenterrefjiuunr.  Neque  eftearum 
PCU.74.  rerum  quae  funt  condiras ,  quidpiam  vlla  bonitate  pra:di- 
tum ,  quin  iniinitis  partibus ,  idem  melius  prseftantiufque 
inDeo  exiftat,  S^ineodem  omnia  habeasperquem  fada 
funtomnia.  Atque  id  tum  Avgvstinvs  experiri  cce- 
pit ,  quia  * 


Tldelu 


UBER  TERTIVS.  CAP.III.  W 


351  SPECV^LI  PEGGAtORVM 


TMm  homc,  ^uaJimhilhAbenSi  omnh  pofpdet  mharend» 
tiUj  cui  omnkferuimt.  Lib.  y.  ConfelT.  c.  5. 


DiiEiilis  in  medium  ferfertur  Uneacentrumy 

Conueniuntvnodextra,  jjini(lrai  loco. 
Centrum  ingensDem  eji,  cunSiorumfumma  bonorum; 
^uidquidamas,  dabit  hicy  quidqmd  anure  ptes* 


LIBER  TERTIVS.  CAP.III.  355 

Dcprehendic  longe  alicer  fe  habere  amorem  Dei,  atquc 
creaturarumnnilloenimintellexitomniabonapereffeii- 
tiam,  in  iftis  extguumaliquid  contineri  per  participatio- 
nem.  Sunt  creatur*E,  vti  diximus,  tantumqusedamtenues 
linex,  qux  acentroad  circumferentiamcirculirecedunti 
quantoquemagis,  tanto  minusretinentboni,quod  acen- 
tro  Deo  hauferunt^  Quarumquamlibetdum  conarisex- 
tra  centrum ,  circa  extremitatem  appTehendere , aliam  ex 
diametrooppofitam  fimul  ftringereeadem  manunonpo- 
tes.  Dicamus  ,  v.  g.  lineas  ad  circumferentiam  extenfas, 
efle  vnam  diuitias ,  alteram  honores ,  tertiam  voluptates; 
ex quibus  fi  vnam, puta  diuitias,  tenueris  , honori  infiftere 
nonvaIes;fihonoresamas,voIuptatibusvaIedicendumeft. 
A t  fi  Deo  inhicferis ,  quidquid  hsec  omnia  habet  pulchrum 
veldeledabile.ineoadunatainueniesomnia.ldeopudeat, 
inquit  S.P.  AvGVSTiNvs,cumaHanonamentur,nifiquia  Lib.8.  de 
bonafuntjeis  inhserendonon  amare  bonum  ipfum,  vnde  Trinit.cf. 
bonafunti  Rurfusinprincipio  eiufdem  capitis,  S.Do£tor 
oftendit  6c  amoena  loca,  &  falubres  cibos ,  6c  temperatum 
aerem  efTe  bona ,  non  proprio ,  fed  aheno  quodam  bono,in 
quantumfciIicetconferuntfanitatem;&amicosinfeplu-         y 
rimtim  boni  continere  ,  quia  amicitiam  dulcis  animorum 
confenfio&an^oris  fides  fequitur  :  &  diuitias  eflTe  bonas 
ratione  cuiufdam  tertij,quia  facilc  cxpediunt:  Angelos 
bonos  jfed  fafl€taobedientia  i  tamen  vel  ficamanda  efifc 
(bonum  enim  amoris  principium  eft  &c  finis)  fed  his  omni- 
bus  magis  bonum  effeipfum  Deum,  quinonaliquo  alio 
bono  bonus  eft  ,fed  bonum  omnis  boni.  Hoc  ipfa  quadam- 
tenusdiuinabonitasindicauitapudleremiam,  vbifeviuo 
fonti ,  creaturasomnes  ciHernis  dijjtpatls yqus  continere  non  lercra.»; 
^/«/f»//«^«/«^,confert.quam  minimumcnim  refrigerij  &fo- 
latij  prsebitura  eft  cifterna  aqux  expers  fitienti  viatori,  prac 
viuo  bnceitam  nihilum  po  terunt  humanum  animum  dcle- 
^are  creaturaspracipfoomnium  Creatore. 

Yy  Qua- 


554  SPEGVLI  PECCATORVM 

Qi}apropter,vt  GeniusinEmblemate  digito  demoiv- 
ftrat ,  Deum  ftude  apprehendere ,  &  omnia  defiderabilia 
paritertibicumilloaccident;  ipfe  fons&:  origoomnium 
eft:  qui  illum  inuenerit,  inueniet  vitam,&  hauriet  (alatem, 
LiEtitiam,  deHcias,  thefauros,  pulchritudinem ,  beatitudi- 
nemdeiideras  ?  inillovno  funtomnia.  Lineas  fingirlas 
omitte  in  circumferentia  ,  omnes  (imul  compledere  in 

Pfal.  3 6,  centro ,  &  dek^are  in  Bomino ,  d"  ddhit  tihi  fetitiones  cordis 
m. Nosquidfumus?  inquitLipfius, humiles,im6  humus. 

ht  Rom^*"  ^^"^  fuperomnia:  illeomniaj  &:abillo,  quidquid  boni  cft, 

diai.  2o»      fummo  bono. 

§.  i.  Sii^ls  verojpe  huim  pramyad  diffciliA 
non  animeturl 

DoMiNicA  COlcntaliquando  reges&:principes,publica  ftabiiirapa- 
VF.  poft      ^Gc,  autctiaminnuptiisfuis,velinauguratione,indicere 
haftiludium,  agitationestaarorum,venationem,auta]iud 
dignumfuamaieftatefpedacuIum,adqaod  Comites,Ba- 
rones,Equites,  alijquenobitirateinfigneseuocantur.Pro- 
ponitur  tum  vidoribus  adamas  plerumque  auro  infertus, 
aliaue  gemma,generofusequus,gladius,a-utaliud  quidpia, 
quod  fit  tamen  longeminorisinfraimpenfam  &  operam 
pretij.  &  tamen  certatim  omnes  maximo#udio  aduolanr, 
ingentibusfumptibusfeipfosexhauriunt,  etiam  non  raro 
aereahenograuant,  maximam  famulorumcateruamcon- 
trahunt;  ardent  in  arenamdefcendere ,  nulla  pericula  re- 
formidant,laborinulHparcunt.   Et  qua^huius  alacriratis 
caufa.''  Gemma  vna,  vnus equus?  Nihil  minus : ftatim  enim 
atquevidorprsEmiumfuftuleritjpueH^aHcuidonat.Quod 
eos  igitur  cxcitar,  &  veluti  prouocat  in  pericula,  in  arena, 
cft,qu6diiitraadamantemfiue  equum  omnia  quasNobi- 
licas  impotenterdefiderat,  includantur,funtquehasc  vel- 
Utitotiusoptatas  felicitatis  compendium.   Latet  namquc 
ineoprsemio  Principis  agonothetjefauor,  fama  fortitudi- 

iiis> 


Pentccoft. 


LIBER  TERTIVS.  CAP.III.  jjy 

nis, honor  &  veneratio  populi,  gaudium  de  triumphatis 

aequalibus,  fpes  seternaturi  nominis ,  plaufus fpedantiura 

domiccUarum  ,   denique  vni  alicui,  quam  deperit,pla- 

cuifTe.  Atqueillud  eft,  quod  gemma  nonvfqueadeoma- 

gnipretijjtotimpenfis,  &:magnorxpepericuIo,maximif' 

que  laboribus  appetatur.   Nonneenim  &  hocDauidem  i^Rcgi^; 

fortillimumiuuenem,  ad  fingulare  certamcn  cum  Gohath 

ineundum  perduxit  ,  quod  percuflbri  illius  defponfam 

audifTet  filiamregisf  An  prudcntifiimo  adolefcenti,  & 

nequaquamamoribusdedito,tantieratvna  puella?  Imo 

tanti,-  fed  puellam  regiamcogita,quamquicumqueobti- 

nuififet,  regio  fuifiet  fanguini  infertus,  acquifififetque  ius 

fucccfTionis  ,  communicationem  non  modicam  diuitia- 

rum  deliciarum  ^  honoris  regij ,-  Sc  quid  tandem  hxc 

poffidenti,  vel  rci  velfpei  poteritdeefi^e,  vt  inter  maximos 

tandemaiiquandoeminerevaleat?  Quidquidalijfepara- 

dm&fuccefTutemporis^fummis  laboribus  8ccura  inue- 

ftigant,  ifte  vnoalea^,  vtita  dicam,iadu,  vnoflratagema- 

te  acquifiuit.  Enimuero  fi  alicubi  aurifodina  extaret ,  qua: 

futura  efretoccupantis,etiamfiiteradilIara  forctdifficil- 

Jimum,plcnumquepericulis;tamenquotputas  eopcrrc- 

£turos,  vt  vno  quafi  compreffiivolatihsfortunae  alasflrin- 

gatic,  atquein  faara  redigant  poteflatem  ?  Sialicubi  fons  jq^^  — 

vino  fiueret,non  vna  Satnnritana  illum  fortaffis  fibidari 

depofceret.  Araaac  etiamhominesfuacommoda,  &,vc 

Ouidiusait, 

— —  cur£  eftfaa  cuique  vohptas:  Arw'**^^ 

Hdc  quoque  ababeriui  grata  dolore  fvenit, 
Idque  maxime  ,   fi  non  adraodura  difficulcer  ad  illa  va- 
leant  penetrare, 

Nobis  interim ,  6  Chrifiriani,  non  adamas  aliquis  ,  non 
aurifodina,nonfons  viao ,^npn terram-rlle  fluens  j fedipfe 
Deusjipfe  -n  Tmvyid  eft  vniusrfum,quo  omniumdefiderabi-] 
Humperfediones  continentur,  in  pra:miumproponitur: 

Yy  i  iiic 


3^6  SPECVLI  PECCATORVM 

iWcvhx  &c  laborum  ampliilima  mcrces ,  ille  certaminis 
brauium  eft.    Et  adhuc  quifpiamnoftrum  ardua  recufa- 
iudith  lo.    bit,pallebitidpericula,auclaboresformidabit  ?;g^/,y,aie- 
bat  quidam  ex  milicibus  Holoferms,  contemmt^opdum  He- 
hrAorim ,  qni  tam  decoras  mulieres  habent,  njt  non  pro  his  meritV 
pugnareco?JtraeosdebeammfQ^\%^mr!^uzn\ifytm2iX-^o^\x\\i}Xi 
Chriftianum  ,  quiDeumiplumpro  eertaminis  laureaha- 
Sen.i?»       ^gj  j  Quis  non  pro  hac  Racliele,  non  dico  quatuordecim  , 
fed  omnes  vitse  fua:  annis  feruiat,  idque  tanta  amoris  vehe- 
mentia  &:  alacritatc ,  vt  dies  adhuc  videantur  pauci  ?  Au- 
cupem  vel  folafpcsprcedae  totosdies  gelu  inter&pruinas 
detinet  j  militem  amor  laudis,  diuitiarumque  cupiditas 
domo  cxpellunt ,  periculis  obijciunt ,  fame  litique  confi- 
ciunt:  amatorculos  non  paucos  puellse  forma  excruciar » 
&  fperatse  nuptiae  tantiim  non  cnccant  frigore  ,  vigilia, 
contumelijs :  &animumnoftrumlanguefcere&tepere£e- 
terna  haec rctributio,infinita  merces  llner?  Abfcedat  ab  a- 
nimis  noftris  hasc  infamia,  vtillispluris  litaurichalcum, 
quamnobispurumputunaaurum:ilIisvanitas,quamnobiS' 
res &:ipfa  veritas:  illis  crcaturas,  qua  nobis  Crcator.  Abiic 
vt aut  minis  concutiamutjaut praemijs  non  excitemur.  Vcr 
feruilis  conditionis  hominum  eft,pcenis  adofficia  fua  adigi; 
itafpcspra^mij  etiamdifficillima  ,  generofasmentes  non 
tantumexcitat,fed  inftammat.  Ingruant  aduerfa,  arietent 
Pfalm.ij^.     ^^^^ &  afpera  ,  inftenr  Ghaldasijy^^^;;/ ^  quia  fecuri  &  im- 
mobilcs  animo,  iufiijuperjiumina  Babylonis,  id  eft,  aquis  tri- 
bulationis  fuperioresftmt,  cantahtquehymnumhiiariter, 
quia  recordantur  pulchras  Sionis :  dum  fcilicet  ante  ocu- 
losmcntisillorum,  amplitudo  seternitasqucgloriascsele- 
AdMartyr.  ftis  verfatur.NihiI,inquitTertullianus,truxfentitinnerua 
capj.         cuianimuseftincselo.  Atque  hoccftquoddcMartyribus 
Hom.  dc     cogitdiccreD.Ba(iIium:PericuIa  nonre/picitMartyr,  co- 
£uiaam.      ronasrefpicit;plagas  nonhorrcc,  praemia  numerat:noa' 
Yidet  lidores  inferne  flagellantes  ,fed  Angelosfupcrne  lae- 

£i&. 


LIBER  TERTIVS.  CARIII.  357 

tisominibusacclamantesimaginaturjnonfpedatadtem- 
poraliapericula;  fedadpr^miorumaeternicatem.  Hocide 
defeaiebatgenerofusillepopuli  Hebraici  pater&rex:/;?-  Pfalm.1^8» 
clinmi  cor  meum  adfaciendas  iufiijicattones  tuas,  non  vno  tan- 
tum  aut  decemannis,  i^^inaternumyfroperretrihutionemy 
qusEtuDeuseSj&prsetcrquamD.  Tnomas ,  iufTus  rogare 
quidquid  veilet,non  rogauit  aliam.Imo  ipfefaluris  human^ 
reparator  prsemioanimarum^quaslucraturusefTet,  non 
animarimod6,fedexhilari,&gaudiofubfulcarealiquando 
vifuseft.CiimenimPhi]ippus&  AndrcasnuntiarentGen- 
tilesadelTequiconuenire  eumvellent,peterentque  edo- 
cerifidem,  refponditipfe:  Nuncanimameaturbataefi ,  oc-  roan.it; 
cafionc  (inquitnon  ignobilis  interpres  J  Gentilium  eum  3!°'""'  "' 
videre  cupientium ,  mortis  &:  paflionis  imminentisconli- 
derationemaflumitr&hoepr^nimio  amore  &:defidcrio 
noftrac  falutis,ac Gentilium  vocationis,  veluti pati  &  mo- 
ri  geftiens,  ica  ille.  Et  quidem  rede.  Prse  defidcrio  fubeiici- 
di  mortem,vt,per  quam  tot  &  tanti  erant  faciendi  frudus, 
quodammodoeampra;ueniret,excitansinfetimorem  &: 
horrorem  ipfius, vtvelficiampati  inciperer.  Vide  ergo 
quantamoblatummentiSaluatorisnoftri  prsemium  paf- 
fioniseius,  virtutemhabuerit.  Quapropterficut  porco-  Theophyl.ir 
rumadores,  cum  non  pofiTunt  compefcere  porcumcla-  cap.i^.Luc^ 
Hiantem,refupinantes  illum,  efEciuntvtminusclametj 
ita  &  qiieruli  &impatientes  hominesrefupinandifuntjVt 
caelum  videant,  cuius  intuicu  animentur  adpugnam,  6c 
eonqueri  definant. 


Ty  5  CA- 


35^ 


SPECVLI    PEGGATORVM 


DoMlNICA 
V.  poil 
Pemccoft. 


Lib.j.Conf. 
cap.z* 


libij.Conf. 
cap.p. 


AMrouaud* 
ornithol. 
lib,i£«  c.ti. 


CAPVT    QVARTVM. 

/. I.  <t4mor  dmlnm tAvGVsrmvvi  inter  alia docuit^ye' 
rum  ejfe  qaodait  aAfoHolui ,  "vitam  Jpiritm  acquiri 
mortificatione  membrorum  qute  funt 
fufer  terram^ 

THEMA    CONGION. 

Sifpiritufa^i-AcarmsmortificaueritlSi  njiuetU,  Rotn.  8. 

Nnvmera  ac  propemodum infinita 
func  dona  &:  ornamenta  fpiritus,  quse  (1- 
mul cum  gratia  iuftiricante,  mira  Dei  be- 
nignitate&munlficentia,  animum  Av- 
GVSTiNi  ftatim  a  baptilmate  fiibie- 
runc.  Necamor  ille  diuinus  ,  quofagit- 
taLuaieratcorciuSjgeftabatquc  verba  Dei  in  vifceribus, 
fe  otiofum  contioebat ,  fed  mira  indies  operari  eoepit: quas 
ipfeS.Do(3:ordefe  fparfim  tum  alibi  tum  prjecipue  libris 
Confeffionumcommemorat,vtnondifficile  fit  illainue- 
ftigare,ciimfefeIegentibusvltr6oiFerant. 

Quale  illud  inprimis  eft  :  Bono  tuo accendimur ,  ^furfum 
ferimur,  V  bi  pulcherrimiEmblematis  materiam  habes.Sic- 
ut  enim  pyrobola,  quaenitrato  puluere  implerifolent,in 
triumphispubhcis.dum  accenduntur,furfum  euolant,nec 
nifi  confumpto  puluere,  in  terramreciiunt  :  autveluc 
auis  Manucodiata ,  quam  ahj  paradifi,alij  auem  fine pedi- 
bus  vocant,  fcmper  volat  in  a^re,  nec  vmquam  terram  nifi 
mortua  contingit:(repeririaiuntinMoluccis  infulis,atquc 
illamagiftrareges  Marmim  immortalitatem  auimididi- 
clire.jltavbiAvGvsTiNianimumignisdiuiniamoriscor- 

ripuit, 


LIBER   TERTIVS.  CAP.IV.         359 

ripuit,  itacontinenterrebuscacleftibus&aeternis  inhsefit; 
vtetiamaliquandomulier  ilJum  derebus  fuisinterpellans  Marul.lib.r, 
non  fuerit  exaudita:  atque  idem  eum  amortam  feruide  "^"^P^* 
adDeumcompulitafcendere,  vtnulluseiufccmodi  vm- 
quam  charitatis  afcenjtones  incorde  fuo  difpofuerit.    Ciim  P/*aIm.  s;; 
enimabipfoDeo  tertiumiam  rogaretur :  Avgvstine  a- 
mas  me? poft  alteram  refponfionem  tandem  quafi  in  ecfta- 
fimamorisjongeipfiusanimi  prjeientiamfuperantis  ,ra- 
pcusjdixit:  SiegoDeusforem^&tu  Av  g  v  s  tin  vsefifes, 
omnino  vellemegofieri  AvGVSTiNVS  ,vttufieresDeus.      .. 
Eftcnim,  teftePIatone,amorprofufionis&:defiderijpa-  Auior/ 
ter,  adeovt  etiamfi  amatoomnia  quie  potuit,impenderit, 
tamen  adhuc plura  illi  defideret.  Hoc  diuinum  Avg vs  ti- 
Ni  cum  Deocolloquium,&:grauilIimoseiusteftescitatoSr 
videapudLanciIottumIib.3.  VitxS.  Auguftinicap.^z. 

hvciot  A^mdiQvult  efe 'vfiiifidteYnA  charitati :  quia  veluti  Lib.n.Conf 
fuperbia ,  princeps  illa  parensque  omnium  malorum,  non  cap.  2. 
fuiscommodisjinquit  Angli^eCancelIarius,profperitatem  Tho.  Morus 
fuam,redexaIienismetiturincommodis<S«:miferijsjitave-  ^  *'  '^^* 
rusamor  felicitatem  ex  aliena  mulcorumque  falute  xfti- 
mat. Ideoqucnon contentus ,  Avgvstin vm  Deo adiun- 
xifiTe,  laborauitvtplures  ipfe  verbo  &  exemplo  lucriface- 
ret.  Cumenimconterrituspcccatis,&:mole  miferiarum 
fuarum,  agitaret in  corde,&:  meditaretur  fugam  \xi  folitu- 
dinem,prohibitus  confirmatusque eft  a  Deo  intus  loquc- 
te,  monitusquevtqui  viuunt,  iamnonfibiviuant.fed  qui 
proipfis  mortuus  eft,Chrifto.  Ac  deinde  feferuida  ora- 
tione  &  flaeranti  zelo  ad Deum  conuertit: Domine,Deus  r  l  ..  ^    ^ 
meuSjintendeorationimeae,  &:miiericordiatua  exaudiat  cap.2. 
defideriummcumrquoniamnon  mihifoli  aEftuat;  fedvfui 
vulteft*efraterna2charitati:&:vidcs  in  cordemco,quia  fic 
eft,vtfacrificem  tibi  famulatu  cogitationis &:  lingu^ meas. 
Q.uod&  egregie  praeftititYcriptis  tot  ]ibris,habitis  rot co- 
cionibus  ^  fundatis  vtriufque  fexiis  tot  Ccenobijs ,  aJQTum- 

pto 


390         SPEGVLI  PECGATORVM 

ptoetiamunereEpifcopali,idqueperannos  quadraginta. 

In pfalvt^y.  ^^^(^s,(]uodfoleflfen(ibus,  hac Amor efi mentihus :  nam  fic* 
uti  illo  cubiculum  irradiante,  etiam  leuiflimi  atomi  ap- 
parent,&:inoculosinuoIant,licetnihil  fordidumpriusibi 
cfTevideatur  :ita  vbiamor  AvGVsTiNianimbilluxit ,  qui 
ancea  nec  furtum,necfornicationem,necaliagrauiflima 
fcelera,  quafi  non  viderat ,  aut  illis  tantamfubefre  turpitu- 
dinem  deprehenderat ;  iametiamminuta  quxdam  mter 
eonfcientix  inquinamenta  numerabat :  quod  v.  g.inter 
vcfcendum,  bolum  aliquemfortedederit  voluptati:qu6d 

Libio.Cof.  aliquandoin  eccleiia  concentu  vocummagisquamfenfu 

cap,}5.&     ipfoverborumfueritdeledatus:  quod  cafu  leporempla- 

alibi,  ^^  implicatum ,  &  mufcam  aranea:  telis  inhGerentem  cu- 

riofiiis  contemplatusfuerit:  quoditemfole  admeridiem 
clariflimerefpiendente,  deledationi  quse  exintuitu  lucis 
eft,plusindulferit. 

Sunt  &:  alia  quam  plurima  ,  his  potiora :  fed  vti  Le^to- 
rem  inprsefatione  monui,non  noftras  intentionis  fuitilla 
illuftrare; nec  vltrafcopum  iaculum  expedio ;  fed hic  figo 
pedem,atquetertium  huncljj^rumhacobferuationecon- 
cludo;  quod  AvGVSTiNvs  at  amore  diuino  pariteredo- 
d:us fic,  vitam fpiritus  acquiri  per mortem  fenfuum, atque 
\'.  ,  tuHPidieaiumcumDeoambuIaturum, &perfedumfore,fi 
omnino  deterra  &cognatione  fuaexeac,ideft,  terrenas 
^^  .         omnesafFedionesfeponat.  Nam  vt  Ambrofius  obferuat, 

Abraham.  ^icct  iam  tum  Abtaham  de  cerra  &  cognacione  fua  exiftec, 
habicabac  fiquidem  in  terra  Chanaan,  eratqueipfe  na* 
cione  Ghaldaeusj  cameneo  quodiUididum  fuiftecaDeo, 

Gea.17,  AmhtiU  coram  me ,  d*  ^fto  ferfe6im  rurfus  exitus  de  terra  &: 
cognationc  fua  admonebatur,  quiaomnescerreni&car- 
nales  afFedusfuntedomandi,vtquisadperfedionem  vi' 
cxfpiritualis  peru  eniat.  Nec  alius  huic  cselefti  negocio  ido- 

Matth.i^*  neuseft,nifiquiperituraomnia  fcpo{uerit,iuxtaiIlud;,g^/ 
vttlt  vemre^ofime,  ahnegetfemeti^fum ,  &  tollat  crucemfuamy 

& 


LIBER  TERTIVS.  CAP.IV.  ^61 

^fequaturme.  Primum  ecce  quodafequentibusfeGhri- pf^j^^  ^^. 
ftusexigit,  efl:  mortificatio:  prius  enimeft  declinarea  ma- 
lo,  deinde  facere  bonum:  agricoia  priufquam rriticum  fe- 
minat,  agrum  fpinis&tribulispurgatjnobisquoqueprius 
vitiaeradicanda,  moxinferendsevirtutesfunt.PriuseueU  lerem.x» 
le,deftrue,  &  difperge;  pofteaaedifica,&pIanta^  Hinc  A- 
poftolus ait :  Sijpiritufaka, carnis  mortffic&ueritls,  viuetis\  vi-  ^°"^'*' 
tafcilicetsEterna  &r  beata.  QuantumuisenimadDeum 
penitus  conuercamur, illi-que  ftudeamus  omni  conatu  in- 
lixrere;  viuunttameninappetiru  noftro  carnaliadefide- 
ria,adufqueconcupircentise,quibusvitalitereaquacfcn- 
fibus  blandiuntur,concupifcimus.  Sedhsecipfaper  mor- 
tificationemaiTiduamdomanda^frasnanda,  eradicanda 
funr,  ijsrefiftendo,  eaquefupprimendo  :  quodfierine- 
quit,nifih^cdefideriamortificemus ,  ideft,ijsmorteni 
adferamus.Morienim  debent,  vtnonampliiis  viuant,fed 
viuatinnobis  virtus  &:continentia.  Hoc  anteomniapr^- 
ftat  amordiuirius  ,  qui  regit  in  virgaferrea  ,  dr  tamquam  pfalmii; 
^/<<^^^«//conteriteos:ideft, vtlocum  iilum  S.P.  Avgv- 
STiNYsinterpretatur,inflexibiliiuftitiafuosgubernat,& 
in  eis  terrenas  cupiditates ,  affedus  inordinatosirsc ,  aua- 
ritix, libidinis,ambitionis,&  veteris  Adaelutulenta  ne- 
gotiaconterit.  Namqu6dhocitafitcxplicandum,velin- 
depatec  quodDeus  Pater  nolueritfilium  fuum  fubditos 
&:  difcipulos  duriter trad:are ,  cum  lex ilHus fit plena  fua- 
uicatecharitatis :  quapropter  de  contritione  prauarum 
cupiditatum  fermo  ibi  eft,  Nemo  ambigit  quinopera  mor- 
tificationis  fint opera  timoris ;  &:  tamen  femini  Ifrael ,  id 
eft,perfedis,  &  Deum  quan  tum  fas  eft  mortali ,  intuenti- 
bus  dicitur  :  Timete  eum  omne  femen  ifrael ,  quia  non  Jpre'  Pfalm.ai. 
uit i neque  dejpexit  deprecationempau^eris.  Via nempe  timo- 
ris ,  fiuemortificationis ,  deducitinfemicamdiledionis 
&  vitae. 
Etquamuisdemortificationeafevfurpata,AvGVSTi- 

Zz  NVS 


jg£  SPECVLI  PECCATORVM 

Kvs  oefl:rodiuiniamorispercitusmanifeftefGribat,tamen 
multo  minus  eft  quod  calamo  exarauit,  quam  quod  opere 
praeftitit.  Ad  mortificationem  oculorum  quantum  atti- 

Lib.To.C6f.  net:  Refifto, inquit,  fedudionibus  oculorum,  ne implicen- 

cap.  j4»  fm-  pedes  mei,quibus  ingredior  viam  ruam  Domine,&  eri- 
go  adte  inuifibiles  oculos,  vttu  euellasdela<]ueopedes 
meos.  Pulchros,  niridos  &:  amcenoscoloresamantoculi. 
Non  teneant  hxc  animam  meam,teneat  eam  Deus  qui  h^c 
fecit :  bona  quidem  valde,  fed  ipfe  eft  bonum  meum  ,  non 

eao.3}.  hasc- Quantumvcrdadauditum:  Cum,  inquit,  accidit,  vt 
me  ampliiis  cantus ,  quam res  qu^  canitur  moueat ,  poena- 
liter  me  peccare  confiteor,&  tunc  mallem  non  audire  can- 

Lib.io.c.31.  tantem.  Quantum  adolfadum:Deillccebraodorumnon 
fatago  nimis:cum  abfunt ,  non  requiroj.  cum  adfunt,non 
refpuo ,paratus  etiam ijs  femper  carere.  Quantum  ad lin- 

Cap.57,  guam  :  Quotidiana  fornax  eft  humana  lingua.  Imperas, 
Domine,  nobis&in  hocgenerecontinentiam;^i«^/W/«- 
^^/;C^//^^^^/^tf^^'/.f.Tunoftihacdereadtegemitumcordis 
mei ,  &  flumina  oculorum  meorura.  Aduerfus  autem fua- 
uitatem  ciborum  pugno  ne  capiar,&  quotidianum  bellum 
geroinieiunijs,fsepiusinferuitutemredigenscorpusmeu. 
Hoctume  docuifti,  vr,qu€madmodummedicamenta,fic 
alimetafumpturusaccedam.  Sedcumfalusficcauraeden- 
di&bibendi ,  adiungitfetamquam  pediflequapericulofa 
iucunditas,  &plerumquepra2ire  con.itur ,  vt  eius  caufa 
fiatquodfaIutiscausamefacercveldico,veIvoloHisten-^ 
rationibus  quotidie  conor  refiftere  ,  Sl  muoco  dextram 
tuam  adfalutem  meam.  Tandemque  fymbolo  vno  quafi. 
omnia  compledens ,  qujecumque  impotens  ilieAmor  ex- 
igeret  ^ailidue  dicebat; 


CS^orkfp 


LIBER  TERTIVS.  eAP.,IV.      j^j 


ZZ2. 


S^4 


SPECVLl   PECCATORVM 


Umxr^  nemQrm'  Lib.  u  ConfefT.  cap.  5. 


JfpLrogHmfihimet  Cangetica  conHruit  aleSy 

Cuma^  moritimeati  viuere  rnorte^Arat. 
JSi  nouA  'vitaplacet^veterem  reparfmus  K^damtmv 
Menfuror  hicy  mn  eji^  ne  moriare,  mari^ 


LIBER  TERTIVS.  CAP.  IV.  3^5 

Quodalibi  S.Dodorinterpretatur.  Hoc  opus,inqiiit,no- serm.ij.  de 
ftrum,a^ionescarnis  fpiritumorcificare  quotidie,  affli-  verb,  Apoft. 
gcre ,  minuere,  frxnare,  interimere.   Deniquequafi  feip- 
fumanimansait :    Galca  m.ortuum,fcilicetalTedlum  pra- 
uumj tranfi ad viaum,  vt Sc illum mortifices.   Calca iaccn- 
tem ,  conflige  Gumrefiftente:  mortua  cft  vna  deledlatio, 
fedviuitaltera.  Et  alibi.-Egopcrfequar  affeduscarnales  p[^"tV" 
meos ,  ne  ab  eis  comprehendar ,  fed  comprehendam  illos; 
vtabfumantur,  8cnon  conuertardonccdeficiant.  Vfifue- 
runthocaureodidoinfigillis  litterarum&alibi  plures  ex 
noftris  BeIg2r,virtute,do£trina,  au6boritateeminentes. 
Egoquoqueinillo  conquiefco,  &  quale  qualeopufculum 
conc\\iAo:  LMoriArinemoriar,  Moriar,©  Deus,mihi,pafno- 
nibusmeisjmundohuictcmporaliterj  vtne  raoriartibi  in 
seternunvmortetamdira&horrendLi 

Etquamuis  fymbolumhocore  numquamfortaflfisvfur-  ^-^^^^  ^jj 
pauerit,opere  tamen  expreflit  D.Hilarion,  qui  vtfempcr  Hilar.c.5,. 
viueret,  fepulchrum  elegit.   nam  breuem  adeocellulam 
extruxit  latitudine  pcdum  quatuor  ,   altitudine  pedum 
quinque, hoc eft,ftaturafua humiliore ;  porro longitudine 
paulo  ampliore,  quam eius  corpufculum  patiebatur,  vt  ca- 
pulum potiiis quam domum  crederes.  Et  nonne  huic  tu^ 
guriolocongruequis  praefixifTetex  nomineinquilini  hanc 
cpigrapben :  Moriari  ne  moriArl 

%.  11.     Eplogus  operts, 

QVoniam  iDmnes  homines  fumus,  id  eft,  non  modo  labE 
faciles,  fcd  ccrtij  ('incumbit  enim  iam  inde  ab  origine 
rcrumfilijs  Adse  Ath-e^fiuepronicas  qujedam  ad  peccan- 
dum  aliiciens)  vixdari  quempiamexiftimio,  qui  nonali- 
quidinfefimile,  quodin  Avgvstino  repertum  fuit,  fic 
deprehenfurus,  NamcommuniilJa&heredicariaprauita-  Lib.i  c.r; 

ZZ    3  tCy 


^SS  SPECVLI    PECCATORVM 

i^,velfaltemaIiquatenuslaboramus:atqiinvixeuitabiIes," 
quiadolefcentiseoccurrunt,fcopuIosimpegimus,viximus- 
que  aliquado  non  vfq;  adeo  ad  feueram  Catonisregulam. 
Quar^vtidemomniumortuseftjitapronitatequadamad 

Cap.2.  malum ,  omnes  quoque  nati  fumus.  quotufquifque  enim 
eft  ,  quinon  diftulerit  aliquando  admeliorafeaccingcre^ 
paucihicAlexandrifumus,  vt  nihileorumquas  facerede- 
*^*^'  bucramus,nonfubindeplusiuftodiftulerimus.  Quantus 
vbique  locorum  cftTet  plandus  &  eiubtio , fi  tot  a^ftus  ma- 
ris  abripcret,quotprauafsEculioonfuetudotranfmittitin 

Cap.4.  formidabile  pelagus  huius  vitse  ?  multis enim  obcft  nimia 
parennuTi  indulgentia  ,  qui  dum  fuosper  feueritatem  cor- 
redionis  nolunt  crefcere,deprimunt;  adeoque  ligna  8c 
fomentavanitatis,libidinis,  fuperbisecomparant,  vtfilij 
eoquereincipiant  placentam  reginas  ca^Iijideft ,  Veneri 

Cap.5..        alteriiie  monftro  facrificent.  San^uineis  porro  lacrymis 

deflendum  eft,  nonnullosfrequentatione  praui  fodalitij 

m  grauiora prsecipitari  flagitia,  idque  tam paruo  tempore, 

vtnihilampliuspoftintdiabolimultorumannoruraprauis 

;  >      fuggeftionibus. 

'''"  Itaquehascquinquefimuijquafifadoagmine,  Avgv- 
STiNi  adolefcentiam  impetiuerunr,atque,vtipie  ait^de" 
duxeruntadima  inferni,.id  eft  ,talemefFecerunt,  vt  vix 
melius  fuerit ,  quam  damnatum  fuiflTe»  Quifqtus  igitur es, 

C^.«.  vide,  anniUilmfernalepoftflagicia  patiaris.  Annonali- 
quid  eiufcemodi  adhuc  mortalis  fuftineas  ,quod  anima- 
rum  damnatarum  perferre  eft  proprium.Eft  namque  pec- 
catum,  non  fecus atque infcrnus,malorum omnJum quod- 
dam  veluti  compendium.  Confidera^  an  non  vtrobiquc 
abominanda  &c  horrendaomnia :  nullusordo  in  inferno, 
fedfempiterniistiotrorinhabitat:nuIlusquoqueinpecca- 
to,  quod  cseium  ipfum  turbauit ,  rebellionem  membrorum 
aduerfusanimum,  animicontraDeum  adduxit^  vt  «tiam- 

num 


LIBER  TERTI7S.  CAP.IV.  5^7 

?iumhorreat  peccaror  admotifolij  vmbram.  Horribiles 
apiidinfernum  tenebr:;e:in  tenebrisquoque  peccatoram- 
bulat,&  nefcirquo  vadat.  Denique  nulla  quies,nullafe-  ^^P*7* 
euritas  ,  nulla  in  inferno  redcmptio  :  peccator  fimiliter 
quietem  nullam,  nullam  fecuritatem  vmquam  experitur: 
&;  quamquam  fortaflis  tutumpotentia  vcl  diuiti^e  reddi- 
derintaliquem;(ecurumneminem:  ad  extremum  necre- 
dimi  peccatumvllavirtutenaturali  poteft  >  fed  id  folius 
Dei  omnipotenti^e  eft ,  quae  tam  faciie  damnacum  inferno, 
quam  pcccatorem  praua  voluntate  expediat.  Sunt  &in- 
tcrviuentes,qui&  Ixionisrotam,  &Si{yphifaxum,  &:Ti- 
tijvulturem,&:Tanrahfitim,(S<:Belidumvrnasfufl;ineant: 
quafinonflifficiatvnusinfra  terraminfernus. 

Vt  vero  aliusomniahaccmalanon  fcntiat,  Avgvsti- 
NVS  faltemexperientiadrdicit,  peccata,pra;cipue  fuper- 
biam,  libidinem,  gulam  hominibus  eripereconfilium  Sc 
prouidentiam,vtmorepecudumferantur,qu6fenfus  in- 
clinant,nonqu6ratiomouet.  Etquem  auaritiae,amori- 
bus,  ftudio  ambiendi  deditummordacescurasnonlanci- 
nanc ,  non  exedunt?  Id  fane  manifeftius  eft ,  quam  vt  vlla 
probatione indigeatrquia ficut nox luce  abigit,  ita  pecca- 
tum  lumen  &  candoregratiic  ca^leftis  eliminac.  Adulterio 
perpetrato  clamabatille  caecutiens;^/  lumen  oculoru  meo-  rfal.j^v 
rumnon  eji  mecum.  Hincmifcro  lapfusprseftruiturad  alia 
atque  aliapeccata:  eft  enimviah^ecnon  tantumtenebris 
obiita ,  fed  &:  lubricitate  periculofa ,  vt  minoris  felicitatis 
nonfit  rurfum  non  peccare  ,  quam  fuper  glaciem  firmo 
pedeincedere.  Ridentintereain  interitu  noftro  d^emo- 
nes,  &  humanaeinfipientiaemiferiasexpIodunt>quafi  nihil 
bonis  Angelis  velint  concedere ,  quibus  eft  gaudium  fu^er  mc^  jr 
*vno  feccatore  fosnitentiam  agente.  Quac  quidem  tam  gra- 
uia  fuat,  vtquamuisnecfpesjEternx  retributionis  allipe- 
ret>nec  metusdanmationis  vrgeret  jtamendeberent  fuf- 

ficerc 


36S  SPECVLI  PECCATORVM 

ficereadnosapeccandodeterrendos.  Neque  enim (1  rc- 

€le  calculum  ponas,  velmillefima  ex  parte  tantum  pec- 

catis  boni&  deledationis  ineft,  quantum  SEgrimonise  dc 

malorum  :  vt  emota  fit  mente ,  qui  tam  breui  6^  vili  gau- 

dio  tantam  malorum  ,  vt  itadicam,  charybdimfibiac- 

cerfit. 

Sed  dum  altero  libro  perfpicimuSjquid  ^vg v  s  tin o  fic 

conftituro  acciderit,  qualiter,  &:quibus  mpdijs  illum  a  via, 

quiChriftuseft,  errantem,adasternitatisbrauium,diuina 

benignitas  reuocaueriti  non  fiirdd  aure  omnia  prseterea- 

mus,quaUnon  &:nobis  aliquid  eiufcemodi  dicatur  ,  auc 

laltempro  tali  beneficiodebeamusoptimum  Patremali- 

quando  deprecari ,  vt  peccatis  expediamur.  llle ,  quia  fiii 

T  u    ,  « ,  iuns  &  arbitrii  erat,peccauit :  quia  de  numero  prtedefti- 
Lib  1  cap.i.  .         J  'r  ^   r  ^x^    r  ■   •         c    ■ 

natorum,m  peccatononaomum,fedholpitiumnxit,-  nec 
habitauitjfed  peregrinatus  eft,   Commodiim  tamen  con- 

Cap.  i.  uerfioni  aliquando  futurae  lacrymse  Monicx  matris  ac- 
ceirerunc:quiafaepe  alien^e,  &:pra^cipu€materna:pietati 
conceditur,quodperuerfitasnoftranonexorat.VerefeIi- 
ces  ,  qui  fi  non  talem  parentem  ,  faltem  homines  habenc 
pios&religiofoS)  qui  Deumafildueftudeantprofeplaca- 
re  :  quihabenc  lobum  aIiquemvclDanielem,quinego- 
tium  eorum  apud  Deum  agac,  vcpote  quorum  facrificia  &: 
orationes  femper  fufcipiantur.  Quis  vero  hic  fuauifiimum 
dminx,  prouidcntiae  ordinem magnopere  non  admiretur, 
quas  &  AvGVSTiNO  plenifiimam  arbitrij  hbertacem  in- 
dulficj&^fuac  pra:deftinacionisefFedumforcirifecic?  Nec 
incerim  alios  Deus  crahic,  quam  volences, &:  vltro  fequen- 
tes.  Quod  vt,  (faltem  in  quibufdam)  fecundum fuae  volun- 

^gp  .  tatisbeneplacitumconfequacur,oraniumomninomcrca- 
liumcordibus  infcripficlegemnacura^,  quam  nulla  delec 
iniquicas,  quaeciamflagiciofiflTimus  quifqucmonccurcur- 
picudinis  peccati,iJc  deuiationis  a  redo.  Neque  in  alijs  ca- 

buhSf 


LIBER  TERTIYS.  CAP.IV.  Z^9 

lis, tii{icordiscarnalibus,Cain,Lamech,  alijque  legerunc 
homicidium  punitione  dignum-,rccle^a  inulta  manere  non 
polFe.  Quod,faceor,magnum  bonum  eftjfedin  illiusquod 
fequiturcomparatione,  minus  :  quod  prarterea  homoab 
omnipotenti  Deocreatusfitinfiniciboni  capax,  nccquid- 
piam  creatum ,  illius  defidcrij  capacitatem  explcre  poflit: 
vnde  6c  fit  vc  nec  voluptatcs  ,  nec  diuitisc  ,  nechonores    ^^•^" 
quemquamratiare,autdeledationeexplerevaIeanr^vthac 
racione  moneancur,omniailla  deferere,qua;  iuxca  Pfalten 
narrantdele6^aciones,fed  nonvcDeus.Nameciamfifedu    pfai^iig, 
lo  qujeranc,  nullamnoncancumin  rebushifcecerrenisre- 
quiem,velmencisftabilitateinueniunti  quin  potius  maxi.  Cap.j, 
mamvbiqueamaritudinem,&:con^cientia:intolerabiIem 
carnificinam.  Sic  nempe  prudentiflimus  huius  vniuerfi  ar- 
chicedusomniatemperauicvtdulcibusaraaraadmifcerec 
&:fuperarcc  abund^menfuramalorum:  vtiquefuturamor- 
talibusincitamento.addeferendanoxia.RurfusfinechseG 
alperitas  ,  inquiefque  animi  fufficiant  abducendis  illis  a 
peccato,ingcriturcrebr6  etiam  noIencibusmortis,futuri-    ^^*^- 
queiudicijmemoria,tnquoexa6liffimaorMiiumfa^orum, 
cogitationum,verborumquereddendaefl:ratio  :   vt  qui 
fuauicer vellicanci  Deo  parere renuunt.horribilium recor- 
dationecompellantur.  Necveroen:  qui  mort€m,quiiudi- 
ciumexcludere  perobliuionem  abanimoqueat:cumtoc 
8c  tam  varia  finc ,  qux  afiiduo  nos  finis  noflri  admoneant: 
vc  quocidianavicinorum  domefi:icorumquefunerafileam, 
tocftrages,tocvrbiumdeuaftaciones:quidenimaIiudom- 
nia  clamanc ,  quocidianus  (blis  occafus ,  perpecuus  fluuio- 
rum  decurfus,cemporis  ruina^a^dificiorum  vecuftas,  accrici 
ponces  ,  nifi  fe perire ,  6c  nos  pariter  aliquando  deficurosf 
Hanc  vero  cogicacionem  vbi  peccacor  incoeperic  pauloal- 
tiiisinanimumadmictere  ,  ftatim  alicubi  exilrgit  aliquis       . 
Ambrofius,qui  etiamaIiudagens,infalutemilliusperorec,    ^^'"^' 

Aaa  .        &: 


370  SPECVLl  PECCATORVM 

&  fa^pe  Confefrarius,pater,magifter  aIrquis,con(ilij  diuini 
nefcius,ilIadepromit,  monetque  quz  valide  occafionem 
fucurae  conuerfionis  ingerant  nifi forte  talem  animaduri- 
tiemindueritjVtneafinaquidem  loquentemoueri  queat> 
&  cunda  a  cafu,nihil  a  Deo  arbitrctur  immittLMox  etiam 
fitvt  opportunevelinledionem  Vitse  Sandorum,rdquod 

Cap.s.  D.lgnatio  Loyoloe  contigit,  vel  in  coUoquium  piorum  ho- 
minumincidatjvt  exijsjfveluti  infpeculofaciemconrem- 
plamur)  fuam  turpicudinemcognofcat,arque in  imitatio- 
nemeorumaccendatur.  Sed pro miferiam condicionis hu- 
manas.'Vixeiufcemodicogitacio  AvGvsTiNVM^aliquan- 
tifper  detinuerat,&  ecce  praua  peccandi  conluetudo  hor= 

Cap,9«  ribiliboatureclamabat.  Eheuiquotferioad  emendatio- 
nem  fedifponunt^quihacferreae  confuetudiniscatenair- 
retici,denud  relabuntur.  Alia  atque  alia  AvG  V  s  T  iNo  quo- 
queimpedimentaobiecitjdonectandemimpolTibilitatem 

Cap. lo.       continentise ,  neceilitacem  libidinandi  firmis ,  vt  videba- 

tur,  rationibusadftrueret:  quamuis  iilaomniadiuinafub- 

'.      mxusgratiatandem  fuperarit :   nequeenimgraueeftilla 

*^'  **•      defcrere  ,  fed  apparet  dumtaxat ,  idquctimidis&  igna- 

uis. 

Quid  igitur ,  6  Chriftiane,  haeres .''quidangeris/*  quid 
differs  plene  conuerti  ad  Dominum  ?  Obiiciant  praua 
confuecudo,mundus ,  caro,  darmon  qnx  velint  ,  paoper- 
tatis,  infamiae,  irrifionis  mecum,  difficultatem  dclcrendi 
vetus  fodalitium  :  animum  fuperflua  anxietate  percur- 
bent ,  fcrupulis  obruant  :  omnia  tandem  auxilio  diui- 
no  fretus  perrumpes,  fi  orationi  lacrymifque  conftan- 
ter  &  feruid^  te  dederis  ,  fi  turbas  populi  folitudme 
commutaueris  ,  libros  facros  refta  intentione  legeris, 
Sandorum  opem  ,  precefq-ue  ,  ac  inprimis  Beaciflimae 
Virginis,imploraueris.  Non  eft  Deo  impoflibilis  etiam. 
Lazari  quacnduani  refufcicatio  » cu  cantdm  ne  relutSie- 


LIBER  TERTIVS.     CAP.IV.        571 

ris ,  fedvelis.  Velis,inquam  ,  firma  ftabiliqiie  &  efS- 
cace  voluntate:  amanti  nihil  difficile  ,  volenci  nihiiim- 
poffibilc. 

Denique  ctiam  memineris  Avgvstino  lastitias  illum  -,. 
indicem  hymnum  ,  non  nifi  poft  egregie  nauatam  ope- 
ram  decantatumfuiflerpoftpugnamnempe  palma  ,  poft 
laborem  quies,poft  tempeftatem  celeufmafequitur.  Sictc 
ad  pcenitentiae  Sacramentumdifponcquafi  illudtibifu- 
turum  firinane  gratia,  autfine  iIloforetmoriendum,ita 
ftude  perfedam  habere,  &  faepius  elicere  contritionem: 
abfque  dubio  eric,vc«litus  confolationem  accipias,&: 
Dei  amicitia  perfruaris. 

Poftrcmo  vhi  beneficio  abfolutionis  donatus  fueris,iii 
aflidua  gratiafumadionc  pcrfeuera»  ne  ingratitudo  be- 
nignitatis  diuin^  ;ftmtem  obftruat  v  breuique  pereat, 
quod  tanti  temporis  fabore  partum  cA.  Et  quamuis  non 
omnia  illa,  quse  AyGVSTiNVS,  expcriaris  j  quotidie  ta-  ^^P«  *° 
men  magis  magii^^ue  ceteriorum  o/n'nium  ,  pras  vnius 
Dei  amore,  inanitiiccm  4f  &^2ciam'^^  :  nau- 

feabis  ad  priftina  p^TGiatorncti  d^^iPdra ,  &  miraberis  ac 
dolebis,  te  in  ijs  aliquandp,  viluriin  balfamo  &c'nna- 
momo,  fuilfe  volutatum.  Bt  quanto  vlteriiis  in  via  Dei 
perrexeris ,  tanto  magis  veteres  errores  accufabis  i  indi- 
gnabcris  indignatione  fan£ta  non  elfe  plures  quihocbo- 
num  inrelligant,  &:quamdulce  fit  reliquiffevitia.  Sen- ^^p  ,; 
ties  Deum  effe  omnia ,  atque  cum  ilio  ,  S^  in  illo  folidum 
gaudebis  gaudium ,  extra  quem  amara  funtomnia;  hunc 
ampIe<^ens,interno  affci^ii  dices:  Deus  meus  c^omnia,  ex- 
trate  nihiivoIo,nihiI  concupifco. 

Te  vero  ,    0  mundi  Mens  Aternn  ,  cnim  Jpiritm  fertur 
fn^er  abyjfum  humand  imhscilUtatis ,  vt  illam  foueat  ,  & 

Aaa  %  'viui'- 


351     SPECVLI  PECCAT.  LIB.IIL  CAP.IV. 

'viuificet  y  ohfecro  dr  ehtefior  ,  vt  quijquls  Jeiffum  in  hoc 
Speculo  ferjpexerit,  Avgvstinvm  tuum^fidelem  tuum, 
imitetur 'i  motiomhm  tuis  monitiomhufque  aufcultet  ^  do- 
nec  imret  in  'vi&m  reBam :  dumque  exferis  dexteram  tuam 
de  alto,  'vt  lahyrinthi  huiui  mundani  errores  fignes  ,  ille  can-- 
dorem  fili  cAesiis  cegnofcat  ,  &  fequatur.  Jiiat ,  o  fum^ 
we  Beus  ,  fiAt  \ 


■  j  .-  blKi.!    wf-  (  i>" 


INDEX 


I  N  D  E  X 

CONCIONVM. 

IN  FESTO  S.  P.AVGVSTINI. 

PRo  hocfelioy  heneuoleLe&ori  tot  habes  Conciones,qHot  ex- 
tmt  trihus  hifce  Lihris  cafita ,  quinimo paragraptji.   Atfi 
qu/tsfelecliores  vells ,  vide  lih.2.cap.y.  8.  ^  ii.  fmiliter 
lihj,cap.  1. 2,  d^3' 

INTRA  OCTAVAM  EIVSDEM. 

Dimfmusinter  concionandum  fr&fens  Opusinquatuor  O&a- 
uas.  Liherfrimus  copiofam  materiam primd  O^auji  fuhmini^ 

flrat-y  liherfecundus  duahm  alijs ;  tertim  quarta.  Si  vero  vnam 
aliquamextoto  Opereconflare  defideras  j  pro  duahus  priorihus 
Conctonihus  videlihripfimicapita  1.2.3.4,  &  Sfionquidemin-. 
tegra  ,fedprimos  dumtaxat  paragraphos.  quinfo/a  Emhlemata, 
largam  nou£  alicuiminuentionis  materiamfuhminifrahunt-.pra 
quinque  alijs  Comioniht^l.  z.c.^.j.  8  p.io.  drii>pro  O^iaualih.^^ 

SAp.u^.^3.  i^tque  hocpa&o  vniuerfam  Conuerftonis  D.P.Av- 
c  Y  s  T 1 N I  hifioriampershinges. 

INFESTO  S.  M.  MONICiE. 

Quara  cumvidifferPpminus,  miTericordiamotus  fu- 
per  eamj  dixit  illi:  Noliilere.  Luc.j,  DelacrjmisS,  M. Moni- 
cAcopios^ea<nturlih.2.c^.^\i»_ 

'  BOMlNiCA  L  ADVENYvS. 

Erunt %na  in  fole ,  luna,  &:  ftellis.  Ltic.  2.  ^mfttum ma- 
mentihaheat  mortis  c^ iudicij  memoria  ad  conuerfionem  pecca* 
torisyl^videV^^c:^.^.!.  d^2.Hacenim  videtur  S.  M.  BcclefiAin- 
tentio  y  quA  hodierna  Dominicaideohocde  iudicio  Euangelium 
propronitiVt  ad pcenitentiam  (quaoptimaadcelehrandum  Chri- 
m  natalm  eft  dij^ofitio}  comptmgamur. 


I  N  D  E  X    CONGIONVM. 

DOMINICA  II.  ADVENTVS. 

CumaudifTecIoannesinvinculisoperaChriftijmittens 
duos  exdifcipulisfuis,  aitilli:  Tuesqui  venturuses,  an 
alium  ex^cdatnus?  C^fatth.  ii.  Btiam  inctiYcereconfiitutm 
loannes  muntis  Juum  infiituendi  difcipulos  non  omittit  ;  nthil 
enim  iufium  conturhat  quidquid accideritei ,  quiafcilicet  in  ma- 
ximis  trihulationihus  virtusflurimum  confolationis  hahet.  /.  2, 
c.$.%,2.fofimedium, 

DOMINICA  III.  ADVENTVS. 

Miferunt  ludsei  ab  lerofolymis  Sacerdotes  &  Leuitas  ad 
loannem»  loan.i.  ^^muts id tem^oris  ludaorum  Synagoga  ef 
fet'  'Vitijsnecpaucis  necparuis  inquinata  >  tamen  virtui  natura 
fua  adeoefipr^Hans,  vt  etiam  improhis  VharipzLs  fnerit  venera- 
iioni:  quaredr  magnificam  hanc  legationem  ad  loannem  adar- 
nant.l.2.c.^.§.i. 

DOMINICA  IV.  ADVENTVS.  '    .n 

ParateviamDomini  ,re6basfacitefemitaseiaS;-  £»r,  j. 
^ualiterpienitendum ,  d"  vincendapeccandi  confuttudoj  l.2,c.p, 
§.j,circamedium. 

DOMINICA  II.  POST  EPLPHANIAM. 

Dixiteislefus;  Impletehydrias  aqu^.  loan.  2.Etiamfi B. 
Virgo  necdum  oportuno  tempore  vtderetur  pofiulare  aJiUo  mira- 
culum  i  tameny  q^oChrifim  ofienderet  exemphy  quantum  paren- 
tihus  deferendum  fit ,  matris  rogatu  iliico  aquam  in  vinum  con- 
uertit.lih.i.  c.  4.§.2.  •.r'" 

-  '       DOMINICA  IH.  POST  EPIPHANIAM.       ; 

Vade,ollende  teSacerdoti,  &roffermunustuam  quod 
prsecepitMoyfesinteftimoniumillis.  LMatth.8.  Tiontene- 
batur  Chrifim  lege  Mofaica,  at  nealicm  veldc  S^cerdotihus ,  vel 

pkhe. 


INDEXCONCIONVM. 

tlehei  dnvet  anfam  fcanddije^r  ofum  kfe  mundattm  mifitAdS% 
cerdotem.  lib>  i.c.2.  %.  2. 

DOMINICA  V.  POST  EPIPHANIAM. 

Ciimautemdormirenthomines,  venitinimicuseius,& 
fuperfeminauic  zizania  ia  medio  tritici.  Matth.  ij.  ImbeciU 
litas  aduerfarij  noflrivelhinc ^atet ,  qtiiahomines  nonnifi  doT' 
mientes^velimpeditosaggredttur.  Itb.i.  c.  i.  §.2.circamedium, 

DOMINICA  SEPTVAGESIMi£. 

Quidhicftatistotadie  otioii  ^Matth.  20.Ndneftprocra- 

ftinandi^sabittis in  'vineam  Dominiinec  refipfcentiA  temptis  dif- 

ferendiimylib.i.c. 2.^.2.  /^/^^z^jMultienimfuntvocatijpau- 

ci  vero  eledi.  §luod nomen pradefiinat^oms  neminem  vano  ti- 

moredeijceredebeat.  l.2.c.i.^[2. 

DOMINICA  SEXAGESIMi£. 

Quod  autem  in  terram  bonam  ,hi  funt  qui in  corde  bo- 
no  &  optimo  audientes,  verbum  retinenf ,  ^  frudlum  ad- 
feruntm  patiencia.X«f.<f.^i^^/w  uheres  ^fiiaues verhum  Dei 
producatJruB/ts i^animo homints pijy  lih.2.  cap.y.  §.2.Pofi  mC' 
dium* 

y^  ,  v;  vPOMINI<:;A  QY INQVAGESIM^. 

•  Caecus  cfamauic  dicens.-Ieru  fili  Dauid  rmfcrere  mei. 
Jjic. iB.  Oftdnda  &froctiriindaeiti£damfictiloriimcAcitas,  qu^ 
dftiuslefuminclamarefofftmm.  lib  z.c.io.  %.i.  ■poJimedittm.de 
cujiedia  octdorum. 

-  5  .vDPMINlG  A  L  QJTADRAGESIM^. 

Du£tus  cft  I^fosin  defertum  a  fpiritu  ,  vt  tentaretur  a 
diabolo.Etcum  ieiunaflVt,  &c^Matth.4.  leittniovincuntitr 
tentationesy  maximl  carnts,  Ith.^.ca^.  10,  §.  /.  circamedium, 

D  O  - 


INDEX  CONCIONVM. 

DOMINICA  II.  QVADRAGESIMiE. 

Ec  ecce  apparuerunt  iliis  Moyfcs  &  Eliascum  illolo- 
quentes.  Matth.  ij.  loquentts  deexcejfufiu^  tnorte.  r^Uidehat 
Chrifitis  hac  glorid  fnA  ofienfione  infirmos  difcipdorum  animos 
adfortiter  martyrium  ifftus  causafuheundum.  Mira  diuina  Sa- 
pienti£A[Iutiayl,z.c.j.§»  i.  circamedium. 

DOMINICA  III.  qVADR  AGESIM^. 

EratlefuseijcieosdaEmonium^&illud  erat  murum.Z/^f, 
//.  Nonfunt  d^monia  natura  fiid muta ifed quiatilos quos  ohfi- 
dent ymutosejficiunt.  ^luomodv  ^eccator^s  di&momhmfint  ludi- 
briVi  lih' I. cap.  7 .  § .  /• 

DOMINICA  IV.  QVADRAGESIMi^. 

Vndeememus  panes  vt  manducenthi?  Uan.  6.  Non  in- 
congruerejponderipoffet :  Ex  teipfo  ,  optim€  lefu ;  quia  in  te  pa- 
nem (^  quocumque paniseflparahilis  ,•  eminenter  contims.  &deQ 
'Vtnihili/lid^eJfequeatfCuituades.lih.jxj^i.      .mo  .    .  >f! 

DOMINICA  PASSIONIS. 

Quis  ex  vobis  arguettne  de  peccato  ?  loan.  8.  ^^mfidicat 
Saluatornofier  :  Ecquis  veHrum  intuens  df*  contemplans  'uitas, 
in  quthttsvelutiinfieculo  vitia  vefiraapparent ,  ^veterumTro- 
phetarum,quos faniios iudicat is ,  pourtt  in  vitameaquidpiam 
re^rehendereiadquodfefe  non  deheat  c^mponere  ?  l,2.c.S.§a* 

DOMINICA  PALMARVM. 

Plurimaautem  turba  ftrauerunt  veftimenta  fuain  via. 
Matth.^i.  HodieChrifiBaUenavefiimentafubHernunturk  po- 
pulo,  pofiquinque  non  amplius  diesproprijs  perfummam  ignomi- 
niam  exuetur.  §luanta  honorisfauorifg^  himamfit  inconfiantiAi 
lih,2.c,4..%i.pJimed^tm. 

DO-. 


INDEX  CONCIONVM. 

DOMINICA  PASCH^. 

Quis  reuoluet  nobis  Japidcm  ab  oftio  monumcnti? 
tJUarc.  i(f.  ^ioties  quis  aliquod  honum  o^m  aggreditur ,  pluri- 
nta  inurcurrere  folent  impdimmta\  at ^ucare  volentibm om- 
fiiafauent.  l.  2.  c.p.  §.  2. 

DOMINICA  II.  POST  PENTECOSTEN. 
Homo  quidam  fecit  ccenam  magnam,  &  vocauitmul- 
tos.  Lucj^..  ^mdquid nocumenti gtda^rimi farentis  mhis  ad- 
tulitycosna  Eucharificdrejiauratur.  lib.i.c.i.  §.  ^. 

DOMINICA  III.  POST  PENTECOSTEN. 

Hicpeccatores  recipit,  &manducarcumeis.  Luc.  1/. 
§^omodonos adfiduciaminDeum  contemflatione  diuinAmife^ 
7icordi£excitaredebeamus,l.z.c.S.%,2, 

DOMINICA  IV.   POST  PENTECOSTEN. 

Ducinaltum,  &:laxatereda  veftrain  capturam.Z^r/. 
^uAnohis  ftfe  'videntm- fortuita ,  qualis  alicui  apfarere  foffei 
JoM  retium  laxatio ,  definato  Dei  conftliofiunt.  lib.  2.  c.  11.  §.  2, 

DOMINICA  V.  POST  PENTECOSTEN. 

Nifi  abundaueritluftitia  veftra  plufquam  Scribarum  & 
Pharirseorum,nonintrabitisin  regnum  cxlorum.  jl/^///»./. 
Jjli  corfiu  cutemj^  apprim e  cura bant  5  at  vera  iuflitia  non  acqui- 
ritur  nifi  mortificatione  membrorum  quafunt  fupr  terram, 
lib.i.  c.4.%.1, 

DOMINICA  VI.POST  PENTECOSTEN. 
Etprsecepitturbsedifcumberefuperterram.   CMarc.  i. 
Si  Chrifiii^  illos  qm  hreui  tempore  eum  fecutifueranty  fafcit, 
drita  beneficeremunerat\quisjpec(£n£.,fiue  beatitudmts  dtern/t, 
nonanimeturadqramawo  Chriflo  perferenda  ?  l.s.c.$.§.2, 

Bbb  DQ- 


I  ND  E  X    CONCIONVM. 

DOMINICA  VII.   POST  PENTECOSTEN. 

Attendite  afalfis  Prophetis.  LMait.  7.  Qmntofere  afocie- 
tAte  d" commercio  h&rettcorum  cmendumfit-,  Li.cs.^  s. 

DOMINICA  VIII.  POST  PENTECOSTEN. 

Laudauit  dominus  villicum  iniquitatis  ,  quia  pruden- 
te r  feciflet.  Luc.  16.  Laude  dignifunt qui diuitijs n'on  innitun' 
tur ,  nec  illis  cor  Apponunt ,  quia  reueraflux/n  funt  &falUces* 
l.2.c.4.%.i.^ofiwedtum, 

DOMINICA  IX.  POST  PENTECOSTEN. 

Cumappropinquaret  lefus  lerufalem  ,  videns  ciuita- 
tem,fleuitfupeream.  Luc.iq.  Sluanti  momentifint  porum 
hominum  lacrjma  apud  Deum,  1 2.C.2.  §./.  circa  medtum, 

DOMINICA  X.  POST  PENTECOSTEN. 

Deuspropitius  eftomihipeccatori.I//f./<?.  2iihil contra. 
€orruft£naturAprauitatempr£flantius ,  quam  propri^  imbecil- 
iitatis  confejjto.  l.i.c.  i.  §./.  circa  medium. 

DOMINICA  XI.  POST  PENTECOSTEN. 

Et  folutum  efl:  vinculum  linguje  eius ,  &:  loquebatur  rc- 
dih,  Marc.j.  ^dfquis  -per  Sacramentalem  peccatorum  fuorum 
confejjtonem  njinculum  lingu&ahrumfit ,  reae loquitur  ,idefl in 
laudes  Dei  ilhcoprorumpit,  1.j.c.i.§.t. 

DOMINICA  XII.  POST  PENTECOSTEN. 

Homoquidam  defcendebat  ablerufaleminlecicho,  Sc 
inciditinIatrones>quietiam  difpohauerunteum :  &pla- 
gisimpolicis  abieruntfemiuiuorelidoi  Luc.  10.  Ferhunc 
hominem  quemdam  ^humanum gent^  intellige .,  quodperi^da- 
mtim  'velutiinfldidtorem  d^direptorem  Atern^felicitatiSiexutum 
efl donis grati&\ atque pAterea  in  trihus  anima  ■potentijs grauia 
'vulnera  accepit,  Huic mfdetur  Chriflu^»  verm  Samaritmm,  l.i, 

DO- 


INDEX  CONCIONVM. 

DOMINICA  XIII.  POST  PENTECOSTEN. 

Nonnedecem  mundatifunc,  &  nouemvbifunt  ?  Luc. 
jj.Nouem  illipropteringratitudmem  ,£deexciderunti  quin  prA- 
flmtijjimum  mediumad  acquirendam  perfeuerantiam  in  bono, 
eftgratiarumaBio-  lib.  s.  c.\.^.2, 

POMINICA  XIV.  POST  PENTECOSTEN. 

Non  poteftis  Deo  feruire,  &  Mammonae.  tjAUtth,6.  ^lm 
Mammond feruit i  cwrls  euifceratur,  ideo^Deo feruire nonpO' 
tefid.  i.c.7.  %.2. 

DOMINICA  XV.  POST  PENTECOSTEN. 

Etaccellit,  &;tetigit  loculum.  Luc.  7.  Chrifus ad  vifum 
dr  contaBum  cadaueris  nihilferterritus ,  accejjit ,  tetigity  mor- 
tuum  refufcitauit.  quidenimfibi  iiita  timeret  a  morte  ?  Nonfe- 
ciisnobis  obuiandum  ejl  diabolo  c^  tentationibtis ,  'veniant  licet 
cum  magno  afparatu  dr  multitudine :  quienim  in  nomine  Domi-' 
nij>ugnat-i'vincit.l.i.C'j.^.2.drl'2.c.6.^.2. 

DOMINICA  XVI.  POST  PENTECOSTEN. 

Eteccehomoquidamhydropicuserat  anteillum.  Luc. 
14.  Hydroficus  hic  ab  altjs  quidem  ferebatur ,  fed  optima  erga 
Chrirtum  erat  'uoluntate.  neque  enim  fu-fficit  vt  aiijfro  nobis 
orent ,  velquidpam  bonifaciant,feddebemus  ipjjfaluti  noHr^ 
coDVerari.  1.2. c  2.^.2. 

DOMINICA  XVII.  POST  PENTECOSTEN. 

Diliges  DominumDeumtuum.c^I^/?/'//'.  22.  Pr^ceptum 
diie^ionis€ffa(ile.L2.c.j.§.2.foJimedium. 

DOMINICA   XVIII.  POST  PENTECOSTEN.     * 

Surge ,  &  tolle  ledum  tuum ,  &:  vade  in  domum  tuam. 
■  Matph.p.  Dificillime  le^us ,  ideji  yfeccandi  confuetudo ,  &  non 

B  b  b  2,  nifi 


INDEX  CONCIONVM. 

nijiadjpeciale  Chrifri  mandatum  tollitnr  ,  'vt  eatur  in  domum 
beat££ternitatls.  L^.c.p.^.x. 

DOMINICA  XIX.POST  PENTECOSTEN. 

Amice  quomodo  kuc  mtrafti,non  habens  veftem  nu- 
ptialem  ?  Matth.22.  Sordidus  eris  ^  tnuenujlusyqualitercim^^ 
1'eHiaris ,nifietiam charitate  Chriftiana  amiciaris.  l.i.  c^. §.y. 

0OMINIC  A  XX.  POST  PENTECOSTEN. 

Heri  harafeptima  reliquit  cum  febris.  loan.  4..  Fehris 
cvrporisnoxia  ,  fehris  animdfiilutaris  ,  qualis  Avgvstiijvm 
comprehendit ,  'vt  erga  omnia  terrena  deince^snmfearet.  Felix,^ 
quemtenetillafebris./.i.f.^.§./. 

DOMINTCA  XXI.  POST  PENTECOSTEN. 

EgrelTus  autem  feruus  ille:,.inucnit  vnum  de  conferuis 
fuis,quidebebatei  centum  denarios ,  &:tenens  fuifoca- 
bat  eum.  CMatth.  18.  Buidensfignum  efifermimhuncfuiffeual- 
denequam  ,  eo  quod  tefiimonium  fropria  confcientid  ,  quailti 
diBabat  ff  ftmilthus  •verbis  confecutum  fuijfe  condonationem 
maximidebiti ,  cluderepottiit  :  atqtie  adeo  precihus  conferuifui 
non  efi  commotus  y/vt  etiam  tenensfuffocaret  eum.  l.2.€.j,§  i, 

DOMINICA  XXII.  POST  PENTECOSTEN. 

Oftendite  mihi  numifma  cenfus.  U^iattL  22.  Phari- 
fM fimiies fuerunt peccato  luxuritx, ,  quod  non  aperio  marte  ^fed 
quafi  per  diuerticidum  vincitur  :  ita  c^  tUi  dum  ficie  interro  - 
gant  i't  captent  ,  altainterrogatione capiumur .  l.  2.c.  20^  §.2.. 

DOMINICA  XXIII.  POST  PENTECOSTEN. 

Domine  ,  filia  mea  modo  defunda  eft  Matth.  p.  7^n 
efi  illi  multum  timendum  apuelUs ,  qui  illas  mortuasferio  co- 
gitauerit.  lib. 2.  cap.  6.  %.2.circafnem. 

POMINICA  VLTIMA  P  O  S  T  PENT  EC  OSTEN. 

Vide  DominicA  i.  Aduentus. 

INDEX 


I  N  D  E  X 


RERVM  ET  VERBORVM 

ME  MORABIL  IV M 
QV^  HOC  OPERF  CONTINENTVR. 


rBEL  virgoman/it  vfquead 
annum  viu  cmefimum, 
quo  occifus  efta  Cain.  i^6 
Abrahami  erga  Deumcha' 
ritas  infiiiolfaac  immolando  expen- 
ditur,  zoi  eo  filium  fuum  Deo 
tradente  ,  congruum&  aquum  vi- 
dsbatuTtVt  &  Dem traderet fuum. 
23.4 

Jihraham  quo  indicio  Dei  voluntatm 
expbrarit  circa  comugemlfaaco  filio 
qunrendam.  528 

jthftlojjio  aduerfus  patrm  infurgcnti 
pafsimomnesfauent.  287 

omnes  Ahufui  nofirifacttU  etiam  olim 
Rom£viguere.  4Z 

Aiademiafunt,  quinihil  ceniftatuunty 
fed  omnia  mvtramqfiepartm  dtj^u- 
tant.  525 

Aclitt  dikclionis  Dei  fnper  omnia  exerce- 
rinonpotefifine  mortificatione  fen- 
fuum.  201 

Adam  e(ia  Deo  creatusingratia  ,  fed  ea 
mox  exctdit.  1.  etus  fumma fap,entia. 
ihid.      vxoris  illecebris  indu^us  po^ 
mummitumguftauit.  ihid. 

illo  ruentetotum  humantigenusmt.i^ 
foenuentiam  non  dtftultt.  i  i 

attte  lapfum  mjffierim  imarnationis 
^tempUtw  eH,  118 


pra  pudore  refipait.  281 

ei  peccarevolenti  omniaad  nutum  veli- 
ficantur.  zSy 

Adbortatio  breuis  ad  refipifcentiam. 
50.    51»    51.         adhortatio    ad 
veUiim  peregrinarum  fe^atorts, 
41.45 
Adolefcentes  ftpe  admoniti  &  reftptfcert 
nolentes ,  fubtnde  inopinatb  opprefii, 
mifere  intereunt.  15 

adolefcens  qu  ida  m  Catalanus  in  pati» 
bub  fujpenfusjbarbajn  &  canos  vno 
tmporeemifit^cur.  119 

adolefcens  quidam  perditus  qtio  pa£io  ■ 
a  S.Phtlippo  ISlerio  ad  bonam  frugem 
reduilusfit.  117 

adolefcens  coram  itnaginarto  fchemate 
exeqttiali  fefiatucns  qiiafi  mortuuniy 
cimpriits  refiptfcere  noUet  y  mdtora 
fic  fapere  dtdtcit.  zio.iii: 

Aduocaionm  cxcitasin  rebus  Jptrituali- 
bus».  9(j 

Aegyptij  fuis  in  contuuijs  mcrtis  mema- 
riam ingerebant  io2.  &  cur.  la^ 
Ameas  pofi  hngtmia^atiammin  mari 
a  Deopradeliinattu  eH  futurus  pater 
tot  heroum  orhisimperto  natorttm.  106 
Afe^us  noftri  vittati  ftwt  velut  mmbra 
paraljfilabgrantta.  } 

agt^us  carnales  funt  domndi  adper^ 
fe^iouem  afpirami^.  3^0 

Bbb  i  Agof 


Index  remm  memorabilium^ 


Agar  perlacrymai  a  Deo  eflexaudita, 

i3<j.i38.i44 
Agniis  cdsjlis^  c&li  lutema  eji.  9  9 

Aiexandir  Magnm  corruptos  adokfcentta 

mores  fmor  dedifcere  non  potuit.iji 

Aliquid  alligacu  habet,  prouerbium  a 

Philijlhm  de  Samfme  di5tum,  etia  de^ 

prauato  noflro  fdculo  vfurparipottji.^^ 

Amanumagis\cruciamt  Mardoch&m  genu 

ei  non  fleilens,  quam  delettannt  om- 

nesopes  &  volupiaies.        19  j.  19  (5 
Amans  Deum  flt  omnium  poJf'.jfor.i%  4» 

349 

Atnans  Deum  anma  ardo  ei  vinculo 

innectitur.  185 

Amare  Deum  facilisreseft.  .129 

Amafiorum  mundanorum  vincula  flra- 

minca  funt.io^.  eorum  demmia  & 

fera  poenitentia.  97 

Ambitw  omnibm  eH  deteftahilit.       171 

Ambitiofl  anmus  eft  inexplebilis.      7  9 


nationm  fuadenti  quid  refponderit.^  z 

d()t.mQn  alteri  Anachortta^tut  lapfunt 

'  carnii  perfuaferatmox  infultauit.  i  o i 

Anachonta  tentatm  a  Jptrttu  formca' 

tionis  yfanie  putnfa^t  cadauerts  na- 

^    ribmadmotaeumnpulit,    224. iiy 

Anacreon  Teim pecunia  donatus  arege 
PolyLratiyfomnu  capere  nonpotuit.^6 

Ana^afio Imp^ob  vitdflagitia,  vtta  anni 
XlV.ademptifunt.  115 

S.  Andreoi  crucem  fuam  dij?uauiatus  eft, 
203 

Anima  ftmel  a  diaholo  inefcata,  alios  de^ 
*-.     cipere  gefftt.  59 

animamfoloDeopoteftquiefcere.  161 
twima  vitijs Jubieila  perpetuo  in  an- 
goreverfatur.  i^s 

anmas  mttreuntes  requiret  Dem  ab 
ijs,quoruminiuriapereunt^  y^ 

Antmal  aunhm  truncum  in  legev^teri 
offerrt  vetitum  qutd  denotaret.     i^  1 


S.Ambrofij  eloquentia  illeStm  Auguftmm,     Animm  euacuandm  a  terreniSyVt  cdeftia 


Agnofcit  falfitatem  feiia  Mantchao 
rum.  ii6 117 

Amorperfedm  erga  vnurenringitur.^^S 
cur  amor  foli  comparetur.  3  60 
Atnor  vermfalutem  alienam  pro  feli- 
citate  reputat.  359 

iimor  cdeftium  magnam  cum  febri  fi- 
fnilitudinem  habet.  339' 345 

ttem  cum  morte  c^  inferno,  343 
amor  Itberorum  quaiis  ejfei&  quate- 
fim  exttndi  deheat.  47 

amor  finifter  flltorumiamor  non  f/?, 
odium  potiiis.  ^e 

amor  veneremhominem multis  replet 

curis,m«roribmy&Jpe  metvq^.  87 

mar  cur  pingaturpuer  alatus.    3 o  i 

Anachoritadmionipoenitentiaprocrafti' 


admittat.  345.54(j 

Anni  vtta,  s»  Auguftimante  hapttfmum 

fubducuntur.  322. 

Annulorum  gejiatto  qua  cogitatione  co» 

honeftariqueat*  16  j^ 

S.Anjelmm  magispeccatum,quajttinfer' 

numexhorruit.  7$ 

Antam  cum  Hercuie  decertans  terrA  con- 

ta£tu  nouas  vires  colltgebat.  1 4 

S.Antonim  Artanosquam  maximd  dete- 

ftabatur.  7  o 

audtta  le^ione  Buangeiy,iuuenis  ad  ere^ 

mumconfugit.  246.518.325 

qud  cogitattonetentationes  vtnceret.  ii^ 

quomodo  didtcerit  labore  orationi  inter- 

mixtofolnudinis  tadium  fuperaripofte. 

304- 

S.Ati' 


Index  rerum  memorabiliucn, 
S.Antonius dePadua oflendtt de fa^o.cor     Auarusnonexpletur pecunijs.  78.    hinc 


pecuniofiinarca  pecuniaria  tj?e,    8 1 
jpollo  Abhas  cuY  monachos  fms  antmo 
Utarivellet.  117 

-Apofiolos  fuosdefidei  imhecillitate  clam 
ceteris  Chrifius  coarguit.  $^.  Apo- 
fioli  ante  acceptum  Spiritum^  fan- 
ilumamhitionelahorarunt,  6j 
inpafiienihus  gaudehant.  20J 

Appetitus  nofiri  Vittoft  fempcr  in  aliam 
feruntur  partem^quam  homo  velit.  3 
Aqua,qua  Eltas  facrtfictum  fuum  refper- 
fir,  &  qus,  ipfum  accendit>quid  myWi' 
cedenotetin  Augufiino.  109.  aquA 
t^ufio  coram  Domino  ab  Hehrais 
fa^a,qutd  innuat.  145 

an  aqua  aliqu&  fintfuper  cdos ,  &  hd 
Sa  turnum  tnfrigidant.  3  5 

Aqulla  cum  ceruo  pugnans,  oculosei  pul- 
uere  opplet.  98 

Araneus  fjwholum  efi  hominu  inanihus 
curisfeemfcerantis.  85 

Arhor  homineinfacris  litterisdenotat. ii^ 
Archias  Thibanorum  tyrannus  litteras, 
quihusconiurationis  tnfe  cufecertior 
fiehat.legerenegligens,  eademvefpera 
c&fusefi,  15 

Archimedis  Syracufani  fiudio  fuo  nimlt 
ir.tenti  deplorabilis  intentui.       98 
Afedere  a  conalleplorationis  quidfit.^  3 1 
fer  Afpera  ad  diuina  confolationis  fuaui- 
tatcm  peruenitur.  316 

A^idu  vtnenum  aque  dulceefiacmel.\66 
Atefilta  louis  typiu  efi  diaholiyCttr.        2, 
H.AttihusRegulustormentafiimulorum 
patiens,  fymholum  t^  auarorumafi- 
du&excruciatorum.  8  6 

Auaritia  homintm  reddit  excordmxquoi 
&proba(tirexemplis,  81 


efi  inferno  fimilts.  79 

auari  quam  (tnt  luridi,paUidi,  trifies, 
inquieti.  85 

funt  coruo  'Noefimiles.ihid.  item  Atti' 
lio  Regido  in  tormentis  confittuto.  8^ 
hahet  caput  Medufe.thid.  femper  timet 
fures,& ducunt  no^es infomnes,  ihtd. 

AudireverhumDei  negligentes,  quantis 
bonisfe  priuent.  148 

Audnio  verbi  Dei  negle^a  peccatoribas, 
fignuesi  reprobattonis.i^i.i^z.ea  ai 
perfe^ione  conducit.  241.2^5.148. 
vide  Verhum  diuinum. 
Auditus  efi  fenfus  proprius  cuiufuis  difci-' 
pUn£.  152 

Auesnon  volantper  fubUmem  aeremftd 
per  himc  turhidum:fa^£  videntur  ex 
aqua.  188 

earumcumpifcihusanalogia.  Wtd. 
S.p.  Aiigufiinus  a  deprauata  voluntate 
primo  in  peccatum  indu^lus  efi.  1.5 
deinde  quod  haptifmum  difiulerit.to 
atquetdeo  in  lieentiam  viti  fagitioft 
prorupit.iri.  volebat  viderifiagitio- 
fior^qua  reuera  erat.i  \  .ideo  in  a^ua- 
liapeccata  effufus  efi,qma  ah  origtnali 
non  erat  mundatus.  14.  mala  feculi 
confu(tudineahripitur.i,u^^.eamip- 
feniet  execratur,  ^^.puduitillu  caWt- 
monuinterimpuros.^y.illiuspeccatis 
nimiopere  conniuebat  paterPatricius. 
^6.in  hmfim  Maniihxoruprolapfus 
efi.  59.  iratverttaiis  indaganddper- 
fludiofus.ibid.  ab  hmticis  inefcatus 
eft.6o.qudfiuit  Deum  foris  per  crea;^ 
turasquaftihet,necinuenit.  79.  con^ 
uertf  voUnsMtahat.  8  o.  iius  inants^ 


Index  rcrum  mcmorabilium,' 


ctir£:>quihusemj<erabatur,adfawam 
captandam.S^.at  cum  ediahkat  iam 
ad  C}mflum£onuerfus,quietem  inue- 
nit.^^.  a  diutnamiferatione prAuems 
tft,&defignatuspaterplurimoru  Or- 
dinum.\o6.  Religtonem  exltalta  tn 
Africam  inuextt.  i  o  j.aterna  Dei  pr<£- 
di^inatione  ad  meltpra  ele£tus  efi.ioj 
I  o  8  .vocatus  eft  vocatione  tu  externa, 
tum  imerna.iop.fcekra  eiadfalutem 
funt  C90perata>  ihid.&  i  lo.  mirifice 
Afficiehatur  ergo  mmen  lefus.no.cur 
adpbilofophostraftrenoluerit.m.eius 
conuerfio  diu  antefuit  reuelata  matri 
per  vifu.iiiJacrymis  elus  fuit  matu- 
y4W.i3i. 135.15(1.137. 138. 141.  isni- 
hilominusgsnoeftcooperatus/ed  dif" 
tulit.i^i,  141.145,  quietemnonifiin 
foloDeo  inuentrepotuit.ip.x^p.  Dei 
fftentiam  in  hac  vita  nonvtdit.i  8 1.  j« 
Detamore  expertus  videtur  aliquid, 
quodnoneftfaihomimloqni.\%^.i%y 
rnk  cum  nuitre  apud  Oftiam  rerum 
tdefiium  contemplatione  ahreptus  eft, 
i^6.in  quo  auihusfimiltsfuerit.  188. 
1 S  5?  .per  moleftiai,irasytxas,poenas  co- 
Aciuseft  adDeumcottuerti.icioAS)!. 
191.  emn  mortis  iudkij^  diuini  me- 
moria  iugiterferiehat.  Z09. 210.21  ^. 
tloquentia  S.Amhrofij  illt£lus,feclam 
Manichmum  deferit,  aliud  tamen  in 
eofpedtans ,  quam  veritatis  &  rerum 
auditionem.  226.227.229.231.235. 
Jiatuit  effe  catechumenus  in  Ecclefia 
Chnftt^reMisMamchAis&philofo- 
phis.ip.  confuetudo  Itbtdtnandi  eum 
adhuc  retrahit  quo  minus  totum  ad 
fidemfe  applicaret.i^  i.fatagitandtre, 
noti  docere  alios  .i^yepia  alioru  vita 


&conuerfionefua  turpitudinm  agno^ 
fcit.  154.15.5.  ij^.i^^^.confttetudo  pec- 
candt  eum  adhuc  a  conuerftoneremo' 
ratur.  270.275.  quo  pa6io  iurandi 
confuetudtnevicertt.  ij^,  pudore  vt- 
^usDeomanus  dedtt.i^^.fed  retinet 
iUiiltbidinisconfuetudo.i^o.iQi.i^^ 
cuius  argumenta  ei  dilutt  continentia, 
i^^.x^4f.h£ret  anxius,  refoluitur in 
lacrymai&plorat.^Q^.^\o.^\i,audi' 
uit  vocem  de  cdo  loquente,tolle,  lege. 
512  51  j.qutd tn Ithre legerit.^i^.^id^ 
Hatim  poft  Ud,ion&  omnes  duhitatio- 
nistenehra  diffugere ,  &  infinuata  ei 
tuncfunt  cenfilta  Euangelua.ibid.  per 
lacrymoi  ad  ciiuinarii  confolatiomm 
fuauitatemperuenit.iie.^ij.curali- 
quanttfper  baptifmum  diftulerit.  519. 
rusahtt  in  villa  Verecundi.^to.  fcri- 
hit  Itbrum  de  heata  vitay  &  de ordine, 
ihid.  itemadamicosmultas  epiftolas. 
^ii.Jfaiam  ah  Amhrofio  legereiuftus, 
diftulit  repetitmis  iam  exercttation      \ 
bapttzatur aS,Amhrofio,ih.vitA  eius       ■ 
anniitntebaptifmu  fuhducuntur.^11, 
Tlato  eiplacet  pra  ceterk  PhiloJophU, 
^i^.eiusviuendirattomox  a  conuer- 
ftone.^^i  .identidem  pro  beneficio  con- 
uerfionu gratias  Deo  agehat.  5  3  r.  5  3  2, 
3  35.  delettahatur  leCitone  pfalmorum 
Dauidicorum,  353.  rerum caleftium 
defiderioflagrahat,terrenaffafiidims, 
357,338.359  .foltm  Deum  quarebat, 
&  in  illoinuenit  omnia.j^6.i4^^.co- 
gitatione  in  c£kiiibus  verfabatttr.^^  8» 
ciusamorecsiatictis.i,^/),  in  faltitem 
proximorum  totus  tmubuit,  docendo^ 
fcrthendo,coenobia  fundando.ihid.  et- 
iaminutapro  inqtiinainmtii  confcien- 

'  ttA 


Index  reriim  memorabilium» 

tUreputahat.^i^o.quomodofeqttoad  fuh  vno  folU\radio,    180         afad» 

fingulos  fenfns  morttficarit,  quomodo  libtdm  tentatus  in  veprihus  fe  voluta- 

item  linguam.                          ^61  ttit.                                        305 

Aula  qui  fe  tempeWtue  fubducit,  confuUt  Bmpc^  datordebetdati  obliutfci^acceptor 


fibi.  6  9 

Aulicoruminanescurx.     88.89.     '"" 

rum  (era  pxnitentia.  90 

Aurttmcur  palleat.    85.         id    fn- 

gefctt  aduentante  foky  at  deno^e  ca- 

lefctt»  16^ 

B. 

S.Bahjl(i$  minm,  quo  paclofttavrta 
fiagftiofa  coKuerfus ,     ^  4  6 . 3 1  (> 
BaDtifmidilatio  Augtifiino  plurinm  ad 
conuerfionem  obftitt.  io  .14 

quatenus  baptifmus  catechiimeno  fit 
necejfaritis.  519  baptifmus 

S.AuguHini.  3^1 

recens  Bapti^ti  olim  folenni  pompa  in 
fupplicatione  circumducebantur.  5 11 
S.Barlaam  Martyrmanitarderemaluit, 
qiiam  t bura  adolere  idolis.         z  o  5 
Bdfilifcusfe  injpeculoperrefiexionem  in- 
tuens  emoritur,  253 

Batauo-Franciob  perpetrataThenis  fia- 
gitia^confcierta  fua  contii^ipcenas di- 
uinastjfugerefenonpofiedicehant.  154 
Beati  e(fe  omnes  volunt,mifer  nemo.  158 
Beatitudo  in  quo  fita  fit,  158 

beatitudo  C£le(ifs  aliquando  in  hac  vi- 
taprAgufiatur.     18^.189       beati- 
tttdinem  veram  nemo  in  bac  vita  'ha- 
buit.  180.181 

BeJla  veterum  vnofereprdio  dirimeban- 
tur.  i6 

Bmedi^io  lacobi  &  Efau  quomodo  diffe- 
rat .  48 

S.  Benedi£l  us  diuinam  in  vita  efientiam 
nonvtdtt,  etfivtderittotmn  mtmdum 


numqva.,  fedcum  potefi,refundere.^^ 
pro  beneficto  accepto  femptr  Deo  funt 
a  nobis  gratid refirenda.  355. 

maxime  ittm  manefurgimus.      3  3  4 

Bcffus  a  conjciintia  paricid^  conutQm, 
ftipfum  prodidit.  /49 

Bethfabee  profilio  Salomone  apud  Daui- 
demprecata,abeoeflexaudita.     139 

5.  BlandinaChriUianum  nomejtidenti" 
dem  profitensintormentis^ipfaexfa- 
perauitydelajfatit  carnijictbus.        15 

S.  Bonifacius  Martjr  in  tomentis  Deo 
gratiascgtt.  105 

fummumBonum  tffedehetquiddamin' 

trtnfecum,&intinievnitum.       \6<) 

eius  appttitio  non  dehetejfe  vitiofaMt 

nimia.  171 

C. 

CAdauerafum  viuentihus  loco  JpC" 
culi.  z^5 

S,  Cdcilia  ChriUi  Buangeltum  fmper 
gerebatinpe^ore.  258 

Cdcttas  Jptritualfs  qudtfit,  &  quam  iA 
fitvtilis.^oz.quanta  cacttas  peccan- 
ttum.  58.99 

C<ici  diuerfimodeamhulant:  ea^diuerfi- 
taspeccatoribusaptaiur»         58.99 
CdUfiium  defiderium  ex(linguit  affe^um 
ergaterrena.  557'539 

quale  dlu  Mahometes  fuisaddicat.  17 5^ 
cdi  raro  aperti  fuijfe  leguntur.     244 
cur  CaUei  Romanortm  lunulas  prafer" 
rent.  170 

(ur  Caluariam  aridam  Aegjptij  menfis 
tnferrenf,  108 

Ccc  Cal- 


Index  rerum 

CalmmJiafimuUnter  fub  (pecie  humdt- 
tatutrrepunt.  71  nilciepttm,  rnfi 
reformattonem  Eccleji^.y  2  pradejii- 
tiationem  cum  reprobamne  confun- 
dunt.     u6'  eorum 

de  D  e't  tyrannide opinio.  119 

docent  Dei  prMepta  ejfe  difjiciHa  fer- 
uatu.  150 

Camsvocantur  ChrinianiaTurcis,  ipfi 
tamen  vitam  caninam  viuunt*   1 7  5 

Canina  vitia  qu£  dicantur.  9  9 

CanonicU  Monafierien/ibiu  cur  in  vitA 

evtremocaput  fuillum  ofienii  canfue- 

uerit,  i($5 

Canttcum  gradmm  qtiod  dieatur  ,  & 
vnde  fumptumnomen.  35i-5?2. 
canticu  Deo  canebant  veteres  Rebrd, 
pofi acceptum  ab  eo  beneficium.    535 

Cantus  oltm  conuiiiijs  adhibebatur.  208 
fedadhtbedusgrauis.non  lafciutor.  ibid. 

CapelU  frutices  Umbendo  eas  emori  co- 
gunt:  hit  fi7n'tles  funt  hiretici         7 1 

iur  Captiua  mulier  ab  EebrAo  in  vxorem 
ducenda,radt,  &  veHibmexui  iube^ 
retur.  4j 

cttr  Capiit fuiUttm  Canontcis  Mona/ie- 
rienfibiis  monentibus  exhibeatur.  z6} 

Caro  tn  Adam  eU  fa^a  rationi  rebiRis 
pofi  peccafum.      2  caro 

petuUnSyVelut  efirmis  equus  ell.  297 
quomodo  eadomanda.i()%.  &  feqq. 
dum  Ufciuit.eii  ieiunto  domanda.  298 
itemUboribus&  fatigatione.  505 
afinuseft,cui  cibus  modtcus^&virgadi" 
fciplina,&onusneceffaria funt.    305 

Carolus  V.  Imp.lmperium&regnavi' 
uensafeabdicauit^  171 

wortis  memoriamfibi  a  regeFrancifco 
h  ingefiam  <tgre  non  tulih         x  1 7 


memorabilium. 

viUHs  fpellabat  exequtas  fuaSinmti^ 
fiuprdufit.  219 

Caf^tanus  fauit  SemipeUgtanit^         1 20 

Ca^itasaDeovenit.i^o. 1^1.1^1     non 
reperitur  apud  hdreticos.z^z.  &  feqq, 

qudCafufierividenturfitpeaDeo  dtffo- 
nuntur,  3^4-3 15-  &  feqq- 

Catechumeno  in  uecefiitate  fujficit  cotri- 
tio  cum  voto  baptifmi  abfque  realtfuf' 
ceptione  bapt'ifmi.  519 

catechumenorum  duplexgenus  efi,AU' 
dtentes  alij^aUj  Competentes.       ibid. 

Catholici  femper  Utari  debent.        1 27 

Cerutis  ferpentem  viuum  deglutit,vt  ver' 
mesttaenecet.  235 

Chmfmata  dtuinitus  acceptafunt  occul- 
tanda.  242.245 

Charitas  quomodo  dtcatur  adtficare.  6$ 
chantatis  erga  Deum  quam  angnfia 
&  ar^afit  via.  201 

Chrifitani  tnnocentes  in  doloribtis  gaU" 
demlt,&  in  omnibtts  aduerfisglonandi 
eccafionemhabent,  106 

Chrifiiani  olim  (t  tyraanisiubebantur 
negareChrifium.  552 

Chryfaorij  pcenitentiam  femper  differen- 
tis  funefia  mors.  28.  &  feqq, 

Clodoutus  Galliie  rex  qtio  omine  facro  vi- 

.  ^oriamfe  dt  hoffe  reUturum  didice- 
rtt.  52d 

Cogitationes  fuperborumfuntdepraemi' 
nentia.  67 

CoUjrium  oculorum  e  quibus  rebtts  com- 
ponatur.  215 

Commemoratione  integritatis  proprta 
licetanimum  affli^um  erigere.    16S 

Cmmunitmefrequentiore  deprauata  na- 
tura  reparatur ,  &  in  prtfttnam  tnte- 
gritatem  rtnauratur.ii.i}.  peream 

Ckri- 


Index  rerum  memorabiliiim. 


Chrijli}  concorporei  finitis.  1 1 

Compundio  oriturex  tgnediuimamorif, 
&  ex  hoc  ardor  defiderij  cdeUif.  1 5  4 

Conciomm  audientes  dehent  iuxta  audita 
vitamcomponere.i^^.i^o.i,\i.i^^ 
Auditanon  debentnigliglrey  velfurd^ 
4ureaudire*  24<5' 147.248 

concionem  audiensfepe  a  Deopircon- 
cionatoris  os  percutitur/edaufcultare 
detre^iat^quafifibi  ea  nodiceretur.^i^ 

ConcionMores funtvtluti  canes  &  tuha 
in  venationejpirituali  nece[fari£.i^7 

Concupifcentm  dum  quafifepult£  iacent, 
extemploreuiuijcunt.  18 

Confefto  nomitiis  CbriHiani  Martjres  in 
tormentii  animabat.  14.15 

Confcientia  mala  efi  velut  infernKS .  5  7 
eius  aculei  &  inquietudo.j6.  femper 
peccatori  occlamat.  146. 147.  efi 
velut  vigil&excubitorin  vrbeanima. 
i4j.eius  ^».148. 149.  vocaturlex 
tiaturalis  fcripta  incotdtbm.i^S.  efi 
accufator  internus ,  &  velut  tortor. 
1^0.  eaoppriminequit.         ^Si^^SS 

Confentientthm  diaboloitpfefortise^.  9 

Confuetudo  a^idua  peccartdi  quam  diffi- 
culterexuatur. 1J.1-JI.&  feqq..vtn- 
cit  iujfa  &  beneficia  Dei.171.  hxc 
Augukinum  diu  a  conuerfione  retar^ 
dauit.ijo.iy^.eft  velut  veternus.  ij  5 
quam  ea  noxiafit.  27  con- 

^  fuetiido  peccandi  fit  ex  praua  volun" 
tate,  fed  remifiiore.iyy.hincfeqtntur 
quddam  velut  necefiitas.ibid.  quomo- 
do  ea  fuperetur.   178  reme- 

diacontraeam.  279.  &feqq. 
quaconfuetudo  mala  ftcultfit ad per- 
moufndumefficax.  33'54-37-58 
(ofuetudo  malapeuatum  egregteprt- 


mouet.^i.     eiusviolentta,  eflvelut 
lexpeccati.  274.277 

Conteri  de  omnihus  peccatis  confusecoH' 
ceptisfatisefi  y  neceji  necejfe  finguU 
.  recognofcere,nifi  in  ijs  qui funt  exerci- 
tatiores.  26  <^ 

ContinentiaeUferuatupofiihilii,&preci- 
hus  a Deo  impetranda.iJ,  1.  quia non 
nifiADeovenit.ic)x.ic)  1.1^7,. conti' 
neti&feruad&  impedimenta  quomodo 
ipfametS.Augufiinofufttikrit.  295 

Contritio  de  peccatis  in  particulari ,  ai 
quidfitvtilis..  z6j 

Conuerfiofiatim  inchoanda^nec  vlteriiis 
differenda.i6  conuerfto  S.Auguftini 
recenfetur cii  breui  chronologta.  ^iy. 
^ij.^i^.httc mttltis varia  ctiriose dif- 
quirendi  materiamprdbutt.m.^i^ 

quam  fe  Conuertere  volentes  difficul- 
tatem  fentiant.  291 

Contmijs  non  mt'fica,fed  triftior  narratia 
adhibenda  vifa  Euripidi.  209 

Cooperatio  cum  gratia  diuma  a  nofira  li- 
hertate  pendet.  127 

Cvrdecarentpeccatores.  79.80.  cor 
femper  hahitum  eft  fapienttA  &prU'' 
dintiitfjmbolum.  80 

Cordati&  Corculadicebantur  fapientii 
pralfantes  viri,  80 

Corpus lautepaftumlafciuit,  298.299 
corpora  etiam  pulcherrimarum  pU' 
trefcent.  225 

Correhio  Supertorumfit  fapiens  &  dif' 
creta.  51 

in  Creatnris  nuUa  inuenitur  quies,  nec 
fatittas.     161  crea-* 

turt  protit dele^ant ,  admixtos  ha^ 
bent  dolores  &labores.ic)\.  funtvelut 
ienues  linead  Deo  centro  duSiai.  355 
Ccc  1  non 


Index  rerum  memoraBilium. 


«0»  funt  amaiidit  reli^o  Deo»     ibtd. 

funt  velut  cijiern£  dtppat£.        ibid. 
Crettnfes  pueri  patrias  Uges  cum  fuaui 

cantutdtfcehant.  ti^ 

Crimina  cnniimbmmuU pmiutur  6-j, 

vide  Peccata. 
Crocodiliisfigura  diaholi  ejl,quare.      % 
Ctilpafuhdttorum  Pralatis  &  Su^eriori' 

bus  adfcribttur^     5  6  culpas 

proprias  non  confideramusjed  dienas» 

Cum  Minerua  quoque  manum 
moue,  prouerb.tnnmt,Deo  adiuuan- 
ti  hominemcollaborare  debere      116 

Cttpiditatnm  vartetas  magnam  in  aninio 
tempejlatem  ciet..  8  4 

Curis  tnambusfe  txcrudantesin^Prome- 
tbeo  denotantur.  84  curartgum 
variit,  171.171 

Cjgni fjmbolumhitreticorum funt.    71 


fe cldm aNathaneredargutusJtt.  52. 
lacrymis  Deum  iratum  placauit.  135. 
gaudebatin  obfequioDei.io^.  ahe' 
noinpeccatofuumagnouit.i^^.  Go- 
liatum  proiiernensyojlenditquo  paUo 
carnalis tentatio  debellaripoJStt.  307. 
eum  regia  filta  injponfam  promijfa 
excitautt  addheUum  cum  Goltath  in- 
eundum.^^^.  tegem  feruauitpramtO' 
rumintuitti,  ^  357 

Deliciafttculi  amara  funt,  ipj 

DemoJih:nes  magno  tmpendio  emere  m- 
luit  pcenitentiam.  87.197.  indeco- 
rum  dextrihumerimotum  contraria 
confuttudine  fuperautt.  179 

Dejiderium  verum  &  efficax  fe  conuer- 
tendijinitiu  eji  conuerfionis.x^i.i'^^,, 
at.nonconditionatum.  285 

Dejper^tio  caufatur  arecogitaUone  fcele- 
rum  tn  particulart,  x66 


Cjrus rex.vinum  effe dixtt  venenum.  8;     Dedmo ettaAlltgo fubinde lignificat.xKt 

D.  Deus  contra  tentationtm  vtrtiiter  certan- 

ti  yvires  ftippedttat  &  opem.  7.  «/^ 

faiit  ltbenter,%.  ptcutortbus conuer- 

tt  differentthus  mifericordia  tantiam 

fdpe oicludit.zS.   cui^  homini vide" 

Utr  terminum  fcelerum  pofutffe^qtmn 

pntterirenonpotefi.x^.  onmia.intue- 

tur^ettam  abditipma.  5)  i .  9 5.     quo ■ 

viodo  vdtt  omnes  faluosfieri.  i  zo  .121. 

habet  duos  Itbros  vita.iz^.  eji  vltimus 

hominit  fints.  157.    e^  amma  polus, 

idebineo  folorequiefcit.  158.     folus 

ammareplet.i6i.^^^,  ipf&foluSyquta 

folidifimaeftpetraynoifirmarepottfi^ 

xi^..eJiincorporeus.2^z.     ineojolo 

vera  voluptasfita  e/?.  1 7  9 .     dnimas 

piafailaiia  ctrcumuenit*!^^.  ex  malo' 

eliitt  bonum.iy  4.     mn  omnia  dacet 


DAemon^vide  Diahoius, 
Damoihamu  medici  afius  infa- 
nanda  Conftdia  muliei  e  nobili.     12  7 
Damocles.  tntdjos  inter  epulas  inqutetus 
&  anxiusfiat.ob  tmpmdentem  capiti 
giaiium.  '  89 

Darius  rcx  Perfarum-pra  pecuniarum 
autditaje  fepuiirum  Semiramtdu  ape- 
riensdduffisesl.  168 

Darioequusad  equampridit  admiffusim' 
periutnattultt..  297 

D/tuid  Dei  ope  ttltus  melius  contra  Go- 
liathptignottityquatn  armis  Saulu  cir» 
cumdatus.S .  et  adultertum  vtujira- 
mtadhomictdtum.i^.S)$.  curveftitu 
farto  non  caiefient.  43 ,  quam  difcrete 
dipeicm.foctnl9cmsftt.j\^  cur  ip^ 


Indcx  remm 

perfeimmediate^fed  homimm  vtitur 
operA.2^%.  peccamem  punit ob  pec- 
tandtmalttia,ob  fragilitatem  ei  par^ 
cit,  269.  ipfetemplamSalomonis 
fimul  adificet  necefe  ejl)  alioquin  abf- 
queeofruftra  eii  ommsconatus.i^^. 
quodmaximein  Jpirituali  templolo' 
£um  babet.iZj.  et  agendafunt afidue 
gratid  pro  acceptis  benefictjs.^^  554. 
355.  quianon  prxfert exteriits  mate- 
fiatm.,amultts  dejpicitur.^^6.  in  eo 
funtomma.^i^j.^^S.^^^.  eji  rh 
73&v,idefiomne.^^y.  ideojolus  qtta- 
rendusceteris  dtmifiis.  348.  ipfe  folus 
factarenospotefi.  348.  eficentrum 
vniuerfi.  349.  tfi  mundt  princi- 
pium  &finis.thid.  meo  omnia  funt 
quamperfsCttfmia.^o.^^.  qu£tn 
eum  per  continuam  conferuationem 
indtfimnterrefiitunt  -1)0  .in  eo  omnis 
honitas  &  pulchntudo  creaturarum 
emmenter contttieiur ,  35}.  efibo- 
num  omnis  honi.ibtd  ipfe  nobisfutu- 
rmefi prmiuni.i^yDeus  cnaior  in 
Ajfu  ero  rege  1  eprdtfenta  tur.  1 1 7 

Diabolusin  Aiertpriifentatur.  2  etus 
vim  timcrencn  opott.tyfedaduerfus 
eum  alacrtier  connm.j.  timtdis  in- 
fiat,audentibus  cd/r.S.p.  incroco-^ 
dilo  pr-omde  denotatur.ibid.  quomodo 
a  Cbrijh  Ugatus.tViresadbuc  exerat.^ . 
eius  ajiustnljomtne  oppugmndo.  18. 
peccatoriante  ptccatum  fcetus  exie- 
matftam  admtjfum  exaggerat^  &  ad 
dejperationemtmpelltt.  25.  eius  reiia- 
funt  mali  facij.  j^t.  peccatores  exca- 
catos  ludibrio  habet.i  00.102.  gau- 
detfiquando iufius cadit. \oi.  quam 
wfolenter  cum  magisfi  gerat,  103. 


memorabiliara, 

per  oraculum  confultus,fewperamhi' 
guadabat  rejponfa.io^.  nontentat 
fuos  cltentes,  fedeos  qut  bonis  operibus 
tncumbunt.  288.289 

Dijjicultas  rei  magisexcitare  ammum  de- 
betadeamaggrediendam.  67 

Dilatto  paniteutia  quarefit  noxta.  25. 
&  feqq. 

Diledio  Dei  &  proximi  magnam  diffi- 
cultatem  includit.  201 

Difcretio  in  omni  mortificatione  neceffa' 
ria  e^.  30  j 

Difcretionif  Jpiritutttn  gratiam  habebat 
S.Monica.  115 

Dittites  hydropitis  fimtles  funt.  168 
eorum  incommoda.  105 

Diuiti*  fpinis  coparantttr.S6.c-r  cur.\  66 
vmbra  funt.ioi.edhodtemagntpitt, 
&a  multis  qus,runtm.  \  6  r.  earn  vti- 
Ittas:  funt  ftelerim  admini^rtt.  ibid. 
multtetuim  per  fcelera  vtam  fibiad 
eai(ieynurit.i6^.  amultis  adorantur, 
ihid.  non  efi  in  ijs  folid-a  fcltcitas,  &■ 
qtites.  \6jf.  fempir  panunt  angores. 
ibid.funt  fluxXyinfiabtles,&  infirma. 
16^.  generant  vttta,  maxinie  fuper^ 
biam.  166.  funt  fallaces.  tbtd.  cru- 
ciant  maxtme  tn  morte.tbid.  neminh 
pr£(iant  fecuritatem.i^j.  non  fa- 
tiant.  ibid. 

vhi  nonefi  Diuturnitas^nonadefi  verafe- 
Itcitas.  1 6^- 

Docere  Chrifitanmnon  fdtagat,  fed  au- 
dire.  243.  ^44 

Do^i  aliquando  traduntur  itrreprohum 
fenfum.64.  idj^ob  (uperhiam.  ibid, 
vel  vi^t  Itbidtne  6y  fepe  nonexcu- 
fantur  ab  audttione  verbi  Dei,     250 

DQmitianus  Imp.  inuitauie  fuos  quadar» 
C  c  c  5         di^ 


Index  rerum  raemorabilitmi. 


diead  ccenam  mortuamm^  in  qua 
omnia  fummo  cumfikntio  perageba- 
tur,  zio.iit 

Dorkum  modulandi  gtnus  tratgraue  & 
honsfium.  209 

Dulcia  ficuli  mifcenturamaritudinibus. 

E. 

EBrietoi  hommi  mentem  eripit.  8 1. 
eftinimicacaflitati,  298.299 
^er  eam  dcfignatur  depratiata  vo- 
luntas  hominii.  3 

Ihrij  Agrigentimnatifragmm  fe  pati  in 
tbrietate,&  nauem  exonerarerati/u- 
pelle^ilem  omnem  domwperfemfiras 
eiecere.  104 

inEcclefid  gremio,muUi  extra  illam  vi- 
uentts,emori  volunt.  110.  quiextra 
Icclefiam  ef^eji  extra(pemfalutu.6^ 
in  Eccltfia  &  coetibus  fidelium ,  Chri- 
fiiani  magis  humilitatis,quam  fcien' 
tia  Jpecimen  dent.  245 

tffundere  cor  &  mimam  coram  Domino 
quidfit.  145.14^ 

Eleiiio  adgloriafit  ex  prmifis  meritis. ii^ 

Elias  Abbas  quojpe^aculo  a  carnis  tenta" 
tionefitliberatm.  ^24 

Eloquens  &prudens  in  Herculis  Gallict 
m  blemate  defignatur.  1 5 1 

EmendaXiovit&fufcipitnda  eftab  ipfomet 
peccateynonalijscredenda.^^. 144.1^$ 

EmunBoria  aurea  tabernaculi  quid  my^ 
nice  denotem»  51 

Epaminondas  quo  pa^oauguria  captata 
eluferit*  104 

S.  Iphrem  Edeffampetens,  dum  in  mere- 
tricem  procacem  incidit,  quid  ab  ea 
didicerit.  325 

Epicurus  in  voluptate  fummum  bonum 


ftatuehat.iy^.  negahat anm&immor' 

talitatem.  Z15 

Epilepfia  quodgenus  morhi.  197 

Epifcopus  quidam  S.Monicamlacryman- 

tem  bono  iufiit  ejfe  animo  quoadfilium-f 

etenim  nopojffierivttot  lacrymarum 

filiuspereat,  iii 

Equusanimalfalacifiimumen.19y.hinc 

denotabatAegyptijshbidinojos.ibid.& 

feqq.  vt  dometur^capiUro  ei  oculiob^ 

nubuntur.i  ^  ®  '^fi  itedefatigadus.  505 
Ericius  dum  partum  pra  dolore  dtjfcrty 

Agrius  po^ea  parit.  27 

Effentia  diuina  nemo  in  hac  mcrtali  vita 

vidit.  179.  fedpoft  hanc  videhit.  18  o 
ab  Efu  Ufi^ab  tfu  reftaurandi  fumtis.  1 1 
Ethnici  ttiam  vtderunthominis  falutem 

ab  ipfiitsvoluntate  pendere.        126 

ttiam  ipfis  virtus  vtntrationtfuitA^6. 

\ide  Gentiles. 
Eua  in  Vafihi  regina  adumbratur.   1 1 8 
Euangelicd  legis  tempus  vtlut  dies  eft.  9  4 
per  Euchariftiam  homo  vnafit  caro  cum 

Chrifto.ii.  ipfa  nos  roborat  &  munit. 

13 .  de  bilitat  &  imminuit  motus  coh- 

cupifcentiA.  ihid, 

Eunoniius  Epifc.Samofatenfis  Ariana  ha- 

refi  infe6lus,fuis  erat  odio  &  horrori.-^ 

Eunucho  Candacis  regtns.Aethiopum  non 

fuit  ifaid  Prophet£  leSiiofortuita.  3  27 

quoafiu  S.Euphrafiamartyrio  virgtnita- 

ttmrtdemerit.  259 

Europa  tauro  infidens,qua  damna  imur- 

rerit.  45 

S.  Eufebius  Anachorita  negligentiam  in 

verbo  Deiaudiendo  longa  &graui  ex* 

piauit  poenitemia.  25  o .  25 1 

Exceffusinve^itu  &  epulis,offinfionit  & 

fcandali  eft  oaafio.  43 

Exem' 


Index  rerum  memorabilium. 


^xemplapraua  quamjintpotentia  in  ma- 
lampamm.  33.54,37.38 

Bxercitta  corporU  lihidmeexpugnat.  304 

'Ez.uhias  rexlacrymis  vititjibi  tempus  pro- 
longariimpetrauit.  13  5 

F. 

Q^  TJ  Ahius  Maximus  cu^ando  Ean^ 
Jl     ntbalem  attritudebeUauit.io  6 

Ta^um  vnum  potentius  ejl  mille  verbis 
ad  mouendum.  57 

lamesrerum  jpmtualium  quam  fit  op- 
tanda.  345 

Jauorti  humani  &  regij  quanta  fit  mu' 
tatio.  169 

tehris  malo  occurrendu  tjlinprinctpio.ij 

Femininii  denotat  ajfe^u  carnalem.  zSp 
femineus  ajpdtus  quam  fit  noxius.^o  i 

Jerrum  fectirit  deperditum  filio  cuidam 
Propbetarum  fymbolice  depradefiina' 
tione  exponitur.  126 

'Fideles  fuos  Deus  dedusitvelut oues.ioj 

Fidei  fufdpiend£  imttum  vita  bona  eft, 
amittenddt  vittofa.  5  9  fine.fide 

impofitbileefi  pUcereDeo.  £5. 

efi  ea  farta  tecia  conferuanda.  ibtd. 
qtia  multa  creditufaciug^difficilia  in  - 
cludat.ic)^jdeo  h^retict  &  mali  Chri 
fitaniinuentut  in ijs  dijficultates. ico 

cnrVigura  debilis  in  fpsculo  ofiendatur. 
240 

Jittui  pofi  corre^ionemparentumaudi- 
tam  proteruiens^non  efipropterea  dt- 
mittendus  impune.^6.  filiuslegitimus 
cumpatrii  cadauer  fagittispetere  nol- 
let,pro  verofilittsagnttusefi.altero  vt 
impofiore  reiedo  ab  hereditate.  138. 
alter  e  tribus fratribus  minimus^cum 
duopatrii  cadauer  fagtttis  impetiffent» 
ipfum  petm  noluit^  &  idet  bis  mlu- 


fisyAriophanes  rex  Thraci£  iudex  con- 
trouerfijt  iUorum  conUitutuSi  regnum 
ei  adtudicatiit.  ihid. 

filius  prodtgtis  vohiptates  fe^andoy 
ad  extremam  rtda^us  efi  miferiam. 
197.  Hlimhifioriaab  inttio adpnem 
peccatoriaccommodatur.  278.  filtos 
corripiendt  qiiis  feruandus  modus.^7. 
filij  parentumpeccata  nonpropaknt. 
51. 5^  filij  Aaronvtdenturebrietate 
correpti  ignem  alienum  Deo  obtultjfe. 
5  2 .  filij  Heli ,  quia  malum  deierunt 
exemplum^gratiiterfuntptmiti.    3 9 

Flagellis Deusfuos auocat ab  illicitis.i^j 

Folia  in  Orcadibus  infulit  in  aquas  cade- 
tiafm  auesmutantur.  i8p 

Formicafymholum  eft  d^monifjum  eige- 
mroserefifittur.  ^.c^io 

qui  Fortunattis  ejfe  cupit  in  maximis 
rebus,maxime  efi  anxius.  89 

S.  Francifcus  h  carnali  concapifcentia 
tentatui ,  in  niutbus  remedtum  inue- 
mt.  505.  ex  Euangelio  reguUfuari' 
gorem  didicit ,  eamj^  cditus  ad  litte^ 
ram  feruare  tujfuf  eft.  32^ 

Fracifcil.Gallia  regis ad Caroli  V.fym- 
bolum  incarcere  fcriptum  allufio.iij 

Francifcus  Cardinalis  Turnonius  Archie' 
pifc.  Lugdunenfis  Regem  GaUia  Henri' 
cum  II.  adtit ,  monuit^  libere ,  ne 
Melancbthonm  infidem  regtam  rect- 
pertt.  75 

Furum  cacitas.  f^ 

G» 

GAudium  verum  non  de  creatura,fed 
de  Creatore  capitur.  1 75) .  gau- 
dij  cdeflis  magnitudinem  bumanx 
mortalitas  fufiinere  non  valet.  18^ 
gaudium  J^irituaU  e  Virhi  diuini 


Index  rerum  memorabiliiim. 


prAdicathmnAfckar.t^^.  tdper  pec- 
cata  impeditar^  ibid, 

Gelonduxpojl  vidormplurtmas ,  regno 
(^opibusfuUrenuntiaait.  171 

Gsnttles  prafuperbiajibi  do£irinam  arro- 
gantes ,  in  tdoloiatriam  prolapfi  funt. 
68 .  Centiles  dtim  in  Apojiollos 
fmant,  fiuntchrijlomanftmudine 
pares.  15^ 

GentesquAdam  nonpermiJf£vUertt)s  vi- 
uere,quam  impletocerto  peccatorum 
numero.  50 

Gloria  noefiin  popdentis  libertate.i6^ 
glorta  tnantsfeciattonemini  non  di" 
Jplicet.  171.  gloria  miindi 

quam  fragilis \  &  vitrea  fit.  173. 
elortacsle^tiChriitianos  ad  fortiter 
£mandumypatienter^adHerJaferen- 
daexcitaredebet.  ^^6 

ColiathluxuriAfymboltmeii.  ^06.  vti 
&em  proUratto,eiufdm  debtllattO' 
m.  307 

tmttcum  Graduum  quodfit ,  &  vnde 
dicatur.  3  5 1- 3  52- 

Cratiadiuindope  concupifcentis.  expu- 
gnantar.^.  gratta  internafape  ex* 
ternam  vocattonemfuperat.  109.  /?- 
mgratia  Dei  nihil  vel  mintmum  pof- 
fumus.  110.  fine  ea  nuUum  homo 
pr<tfiathonum.ii%.  eam  Deusdat 
omnibus  fiijficiemem.  117.  ti 

cooperari  dihet  homofi  faluari  velit. 
ibid.ipfa  hominemfomnokntumftm' 
per  excitat.  275 .  eHferuentibus  pre- 
cibusimpetranda.  iZ^.eatmpetratur 
continentia,  i^i.  gratiagrattam 
parit.  555- 55<^ 

Gratiaruma^io  perfeueranttam  inbono 
adtuuat.  334. 33<?.  gratias  Deo  a- 


gere  nos  oportet  pro  kneficijs  accepta. 

3  j  5 .  maxime  dit  mane  furgimus.  534 

Gratitudo  nouum  prouocat  beneficium. 

?55-55'^ 
Grejfaum  nomine  matur  in  Script.  fe^ 

riavoluntas.  282. 

Gula  mater  efilibidinis»  Z99 

S.  Gultelmm  Aquttantd  Duxorationi 

S.Bernardicommotus.adtcrracorruit, 

&  tn  alium  virum  efi  mutatus.    151 

H. 

HAbitus  pratii  dm  in  animo  hdr^nt. 
275.   vfu  freqasnti  non  fant 
augendi.  15 

H&refiarcha  nuUi  poemtum.,vno  excepto 
Smngano.  6^ 

Hirefis  dejintt  in  atheifmum.6^.  muUos 
ea  e.xc£cauit.^6.  harefes  licet necejfa- 
rtAvideantur^fantcauendx.  74 

Hmtici  laqueos  tendunt  incautis,  dum 
ia^antverttatem.,  aqaatamen  lon- 
gtjhme  abfimt.  6 o .  quam  fuhdole  a- 
gant  ctm  ys  qaos  dectperegefitunt.6i. 
iHos  genuit faperbia.66.67,   eorum 
commerciamcauendumeft  t  inprimis 
iuuenihm.6if.jo.7i.eorummores.6^ 
eos  declinarunt  fan^i  viri.jo.fingimt 
humilitatemymaxime  Calutnt^tn.j  t . 
ftmtlesfuntcjgniSyfirembasMem  aqtia 
Vtno  immtfidt.tbid.  itecapris.jt.  item 
pefti.jyparatifunt  femperad  pugnas 
$n  perntciem  audienttum.j  ^non  fant 
caUi.2^2.iS)^.  docent  Deum  homi" 
nes  aUqaotfine  vUa  pvauiftone  meritO' 
rumautdemerttorum  ,  pr£defiinAjfe 
veladvitam,velad?noriem.        n(y 
Hehrai  lank  linoue  vefiiebantur.      4;. 
vnguentif  mbantur.^  4f 

Helitdeomfe&  fil^s  punitus  e!i,  quia 

corri- 


Index  rcrum  memorabilium.' 
torrigereeosmglextt,  55.  alioquinvir  hu  diuinam  vidit  ejfentiam.  iSo.iSr  J 


pim  erat  &  ilhiflrii.  56 

Ueliogabdt  menfa  fictitia  fymbolum  ejl 
voluptatis.  177 

Heresapud  Rmanosmortuumefferre  dt' 
bebat.  145 

Hmricus  VllL  AnglttRex  prtfuperbia 
&  Itbidtnis  impotentia  tn  htrefim  U- 
pf(isefi.6j.moriens  Catholicifacer' 
dotis  prafentiam  requirebatyfed  iufio 
Dei  iudicio  nuUus  tum  toto  in  regno 
reperiri  potuit.  210 

sn  Hercuks  tjpusfit  Chrilii ,  &  ei  afii^A 
'  jintk  veterihm  qut  Cbrifittsgefitt.^i^ 
Herculii  Gullsciemblma.i^.  repr£- 
fentabat  is  Dii  proutdentia.tbid.&iii 
Herodes  mfcitm  ChriHt  fama  amplifi- 
-  candit ferutuit. ii^  huic necemChrtfio 
moltentiynemo  nonpatroctnatur.iH  6 
5.  Hieronymtts  ftpefibividebaturinter' 
effeagnnntbnsAngebrum.iSS.femper 
noutfitmorum  recordahatur.  1 1  o.  /4- 
hore  difcendi  carnem  edomttit^  505. 
S.  Hilarton  breui  in  tugurio,  velitt  infe- 
pulchro  ^habitauit.^S').  carnem  la- 
fciuietttem  ieiunio  domuit.        299 
Hijloria  repudiata  VaUhi  ,  &  ebMa 
£Qhsr ,  Dei  reprobationi  &  pr^defii- 
nationi  accommodatur.  117.   htflo- 
riaviduA  l^aim ,  cuiusfilium  Chri- 
fimvitareftitutt ,  ptr  omnescircum- 
ftantiasconuer(ioni  S.  Augufitni  ada- 
ptatur.  1^6. 137. 138.   ttem  htfioria 
ancilld  Agaris.ii%.  hifiorta  conuer- 
Jionis  S.  Augufiinicum  breut  chfom- 
logia.     ^  319 

Homonaturaadbonum  fegnUy  adma- 
lum procltuis  efi.  z.  quopa^ofitaqtie 
potens  ac  DemAi%.  bomoviuensnul- 


cur  centaarofimilisfit.  197.1»  quo  bo- 
mo  quiltbet  S.  Augufiino  fitfimilit. 
565.3(56.  &feqq.  368.3(^9.570.371 

Honoresmerifuntfumi.  loic  fimthonA 
extrinfecay&ab  altena  dependent  vo- 
luntate.  169.  faciU  mutantur.  ibid, 
torutrt  appetitio  ftpe  ei;}  nimia  &  vi- 
tiofa.  171.  torumferuitus.  172 

Hortenfius  Ciceronis  liber  leHus  ah  Aa- 
gufiino,  agiclum  eiu  miri  immuta» 
uit.  110 

Humanitas  Chrifii  e^  velut  mifericordtA 
ara  ,  pereamad  Patrem  'datur  ac- 
ceffus.  '        267 

Humilitas  neceffaria  efi  in  gratia  profi- 

ctentibm.i%.  eafaluamury  quos deie- 

citelatio.  16.   humilitas  Chrifiiann 

quas  dtfficultatesinuoluat,         101 

I. 

IAeoh  in  benediclione  danda  Iphraim 
Manafiifeniori  prdtpofuit^impofita 
illt  dnxteray  Itcet  ad  fimfiram  pojfito. 
io8.br  denotat  Deumfdipeaddexte- 
ramcoUocare.,  quiinfintftrofum  la- 
ttre.ibid.lacob  cum  Angelo  luhatm  eft, 
non  cum  Deo.  181 

leiunto  caro domattir.     298.25)9.500 
cur  lefm  Chrtftm  in  paraboUsftpiusfit  lo- 
cutm.6.curin  horto  Gethfemani  orans 
d  difcipulis  dicatur  auulfus.  12,   in  vi' 
^UyVefitiu,  &  conuerfatione  nihilno- 
uife^atm  esi,fed  antiquamfimpitci' 
tatem  exprefiit.  44.4 y.  ideo  etia.  vngi 
fe  pajfm  efi^quia  Hebrais  folemne  erat 
vngi.4^.curanteauroramfurrexerie, 
9^.  dtm  carmm pafiibikm  induerety 
incordegauifmefi.  207.  eumludai 
CQmprebenfurii  etm  oratione  moti,ri 
D  d  dl  ix^ 


infeBadifceJfere.1^1. 
patus^peccatiturpmdinemad  vmum 
txhibuit  155,  eiusvitaefivirtuttm 
omnium  exemplar  perfediifmu.  25  8 . 
tiusredempti^  quamtfttpretij,&  mt- 
riti.  i66.pcccata  nojiraeum  piidon 


Index  rcrum  memorabilium, 
in  cruce  detur"         malosyideo  in  eo  mnfunt  honi.  75.  eiui 


grauitasjbid.  eius  horror  &  confujio. 
y6.eiustenebra.  77.  eji  infatiabilU, 
78.79.  eji di^us  terra  tenebrarum, 
5)  9 .1  c  0^«;»  negant  athei  (y  pecca- 
tores.  115 


Apcere.  180.  tematur  pojiquam  ie-     quomodolngratitudinisegugtamm  nota* 


iuna^et.1%  7  .prAmio  paftont  promijfo 

ad  eamfukundam  animatm  eji.^p 

Uzabel  regina  a  cantbus  tU  deuorata. 

211.11^ 

Ignatti  in  tentationibus  expngnandis,  a 
S.  loanne  homicidit  &fornicatorihus 
annumerantur.  11 

•  ignemfitimide  tnfcenderis^vfitdaberis;  fi 
cum  impetu  proculcesyexfitngues.  7 
ignii  &  verbi  Dei  attalogia.  2  4  & 
ignisfacer  in  aqiia  mutatus,eacj^  injper- 
fafacrificio  rurfus  ignis  faUa  ,  qutd 
innuat  tnjHice.  154 

Jmago^qua  in  alterim  pupilla  videtur,  eft 
intuentisfimulacrum.  154 

ImbeciUitas  damonis  contra  humanum 
genm,  quanta  ftt.  i  o .  imbe- 

(tttttatif  proprtd  confefiione  depraua- 
tam  naturam  debellamus.  15 

ImmortalitateamtnA  mehus  docet  exem- 
pla  quam  verba.^j.eam  negabatEpicU' 
rmyh&ctamen  bomtties confolatur.  175 

(umlncantatortbus quhn  tjranmce  da^ 
momsagant.  105 

bifhnatioms  maU  cateruatim  infurgut, 
vnopeccato  hthah  commtjfo.         95 

Induendi  verboRebrdi  coptamfmifica- 
re  folent.  31I 


35i 

InteUeUm  eft  velut  vir  animte.  8 1 

Intercejfores  boni ,  caufam  falutic  altena 
mire  promouent.  135^ 

Inutdiamentemexcdcat.  94 

S.Ioannes  Bonus  Ord.  S.Auguftini  carnis 
tenrationem  fuperautt  ada^tis  inter 
vngues  &  carnem  acutis  calamit.  jof 

S.loannes  Eleemofynarius  mortis  memo- 
rtam  (ibi  afiiduif  ingeri  volutt.      1 1  di 

S.Ioannes  Euangehfta  cum  Cerintho  hdb- 
retico  eodein  balneo  lauari  nolutt.  yo 

loannesFtfcberm,  Roffenfis Epifccum ad 
mortem  ductretur ,  cectmt  hymnum 
TeDeum  laudamus.  205 

loannes  XXIL  pomificatum  abdicans 
quantofit  pudore  affe&tu .  2  8  o 

lobinomntbus  arumnu  animi  ferenita- 
ttmfemperretinuit.  ij^).  eH  in 
exemplum  propofitus  legem  feruare 
nolemibtis.  vtpote  qui  (ine  lege  legali- 
tervtxit,  38.  folmimerimpiosvixit 
bene.  4.1 

Iffw^  frufira  putauit  fe  a  facie  Deipoffe 
fugere.c)!.  pr&  pudore  fugtttnThar- 
fis.  281 

quo  omine  lonathas  vi^oriamfibiexplo- 
rartt.  329 


fnertem  vitam  agert  cupientei,  in  fento  Jfaac  qualtter  lacobo,qv.aliter Efau  bene- 
fuam  damnant  vefaniam.  97         dtxerit.  48 

htfernm  &  fiatus  peccatitnttr  fefunt  fi-  ifaiasproEztchidrege  mttrc(dm>exau- 
tniks.  7  4.7  5.  mfernm  nonfouet  ntfi        dttm  efi.  140 

Jfmaei 


Index  rcnim  meitiorabilium. 


jfmatlrma  cummatreAgardd  Dtum  cla- 
mans,  pariter  exauditus  tfi,         144 

Ifmahel  filius  l^iathania  fimulanttr  egit 
cum  9i  quiad  Godoliam  abibat,qum 
ipfeinterfecerat.  60 

ifratlit&difficultateaudita  deterriti^  ter' 
rampromifam  ingredi  recufarunt.    185 

ludat  tnBabjlontcacaptiuitatedetentty  & 
inde  pofiltminto  rede  utesyper  ojfa  arida 
reuiuifcetia  repr(tfentatur.^j\.^.duChri' 
fio  nolunt  credere.taiem  ad  ntcem  ei  iti- 
ferendam  proruunt.t^.oculos  Chrifio  in 
pafitonevtlarunty  at  fruRratVt  qui  om- 
nia  videret.  91 

ludasDominum  prodensyin  ttnthrU  verfa' 
batur.  91 

ludiciumparticularevbinam  (it  peragtn- 
dum.quam  td  fitmttuendum.  214.115 

ludiciorum  diutnorum  metm  peccanttum 
impttum  cohtbet.  121 

lultus  Cdfar,  Alexandrigefia rtcotenSyiUa' 
crymaffefcribitur.  157 

louis  adulteriadepi^acorruptv  adokfceti 
loco  ftimuli  fuere  ad  liberius  lafiiuien' 
dum,  54 

lufii  femper gratias  Deo  pr9  acceptis  hene- 
fcijs  agunt.  m.curhi  dicantur  arena, 
&  fieUd.  16 

lufiificatie  peccatoris  quam  graue  opus  ftt, 
&currtrum  creatione  1w4w.141.T41. 

luuembuscauenda  maxime  eSiconfuetudo 
hareticorum.  <^7-70 

luuentus  effranis  coercenda  efi,necfinenda 
temereferri  in  omnem  vitioruUcentia.  25 
L. 

LAhrum  dineu  tahernatult  e  vitro  hafim 
habens  quid  fjmholice  denotet.  158 
Lac!  o  prifcum  mbum  idem  efi  quod  dtci- 

fUf.  Ijj 


LacrymA  propeccatit  fuftftmtles  funt  pc^ 
cuniacuiomniaparent.  135.  earum 
potentia.  tbid.  lacrjmii  eft  eluendx 
oculorumpetulantia.  301 

Ucrjm<t  S.Monicafuntortie  folictt9 
corde  matemo.  135.  earum  afiiduitas* 
ibtd.&  copia.t^^.  item efficacia.  155. 
earum  dignitas.  138 

^«4/«  Ldtttttam  falutarit  diuini  ftbi  reddi 
petierit  Dauid.  184 

Utitiajpirttualit.  vide  Gaudium. 

Lamech  vrgerlte  confcientta  prodidit  ft^ 
cadem^  Caini  vxoribus  indicauif, 
149.154 

La^rus  quatriduantu  a  mortuis  excitatus 
figura  tii  ptccatoris  peccandi  conjuetu^ 
dine  implicati.  lyi. qua  difficultas  in  eo 
txcitandofuit ,  eadtm  &  in  hoc  con- 
utrtendo  inuenitur.        ibid.  &  feqq, 

Uorugitufuoomnesferasperterrefacit.Q» 
hutc  ddmon  efi  fimilis  dum  primum 
lentAt.  ibid^ 

cur  V.Leonardus  Lefiius  librum  de  reproha- 
tione  &  pr^defitnatione  hominum  & 
Angelorum  fcripferit.  1 15 

lepTofinouem  a  Saluatore  mundati,  quia 
ageregratias  neglextre^fanitatem  ruT' 
fus  amiferunt.     '  ^^ 

Lex  facilis  obferuatu  eH.  259 

Liberi  non  plusamandifunt  quaDem.^j 
vide  Vilius, 

quomodo  Lihidinoft  fe  eutfcerent  &  tor- 
queant.^j.  fanitattm defiruunt.    88 

Libido  carnalii  quamfggda  &  pecuina  fit, 
176.  efifimilis  voluptatifcahioforu. ib, 
mentem  homtnieriptt.  8o.8i.82.cfi5 
in  ipfo  teporepanitendi,hominequoda^ 
modo  affictt.16^.  ahfiinentia  vincitur» 
29  ^.otto  fduetur.  ^  o  5.  fw  iUafugten' 
Dddx  d9 


Index  remm  memorabiliam^ 


do  pttgndrtdum  ejl.  30(^.507 

UbtdomogiUU,  femper  aitquid  UhU 
apicat,  507 

fortuita  Lihri  apirtioah  AuguUim  falla 
dtuina  difpofitione  fa^a  ejl.  514 
libri  alicuius  pij  fortuita  a  maretefacta 
apertio  ,ftepe  dtjponente  Deo  ita  dirtgt- 
tUYj  vtaliquid  legendum  occurrat  qtiod 
maroremleutt.,  518  hhri  nmiis 
efficaces  funt  vtua  voce  concionamu. 
250  Ubrosduosvitahabetpem  i  & 
quod  vtrhfque  difcrimen^  1 15 

lAcentianimiadeterioresfumus.         48 
LinguamaternavixtraditurobUtiioniiyz 
Luctfer  Calaritanus  pra  fuperbia  in  \me- 
fin  lapfus  eii.  6  7 

Luthtranorumin  conuentu  Spirenjitefera, 

7* 
luxuri£(tnum  quadam  minuuntnatura- 
Uter.ii^.maxtme  niortu  memoria.ibid% 
luxuriaper  fugam  vincitur.^06. 507. 
308.  i«  GoUatho  fuperbo  dtnotatur. 
lo6,quibusalijsmQdisvincAtur»  307. 
vide  Ltbido. 

M. 

MAgi  damonum  ludibriumfunt.xoi, 
Magnesad  Septmtrionem  vergit. 
IJ8.159 

Mabometam.\\de  Titrca. 

Malafactliiis  addtfcuntur^quam  bona.jo 

Mandata  Dei  per  diuinam  gratiam  ftr- 
uare  pojfumus.i  i8 .  eorum  obftruan- 
tia  mercedem  habet^  &efi  faiiUs.ii^. 
C^  feqq.  mandatum  Dei  folum 

mn  habtt  termmum ,  ftd  efi  latifii- 
mum.  173 

Mandragora  potus  confapit  hominem ;  hoc 
conjopitos  hofiesfuosyditx  quidam  Car- 
fhagimenfis  profii^attit.  14 


Uanichdioru  quida  trrores  &  dogmata.i^t 
Uanticamgefianttbusfimiltsfuntpropria 
peccata  mn videntes  fedaUena.  1^6 
Manucodiata  auis  femper  volat  in  aere.^S 
Manue  pater  SamfonU  Angelum  vidtt,  non 
Deum.  181 

Manusfymboliiefi  operU.6^.co:rada  dia- 
le5licam,expUcatarhetoricadenotar.7o 
Maria Magdalenaper  feipfa  conuerfionem 
fuam  promouit.1^4..  attente  audiebat 
'   Domtnum  loquentem.  242 

Marta  Magdalena  de  la  Cru^in  Hijjiania 
muhU  impofuit  falfapradictns.    244 
^.Marta  Virgo  qtucumque  defiUofuo  dt- 
cebantur,obferuakat,conferensin  corde 
fuo.  241 

Uartyres ,  dum  pnmiaconfiderant,  non 
horrtnt  martem.^^G.tn  tormentis  gau- 
debant.  io^.io(^ 

Mater  fiUorum  Zeheddi  ambitione  a^a 
prtmas  in  regno  Chriftt  cathedras  fiUjs 
optauit.$^.inquQa.  Chri^ofuerit  ex^ 
audita.  139 

Matres  fape,puero  peccante,canempercuti 
iubent^ei(^peccatii apuero  commifinm 
ey:probrari,  vt  puer  pofibac  fibt  ah  eo 
caueat.1^6  matrum  foUcitudo 

&  pnces  pUu  apud  Deum  poff.mt, 
quamalwrum.  139 

MaximtUanm  l.lmp,  lcculum,  cui  mor- 
tumimponenduserat,  qtmumque  lo- 
^orum  pergeret  ,  fecum  deferri  iufiit 
arca  inclufum.  21  & 

Mcditationes  rerum  diuinarittentationum 
carnaUum  vtm  eUdunt.  507 

MellafacuU  felle  temp(rata,funt.i^i.vide 

Voluptas. 
Memoria  mortii  quamfitfahtarU»  208. 

20f).iIO.iIJ 


Iqdexrerum  mcmorabilium. 

jiiemtorum ucUas in  Jpirityalibus  rebus.         bahehMgratiu  difcrenomjpirituu.  ib. 

ex  cordefcltcito  &  affltcto^profilij  con- 
uerfioneadDeum  laajmoi  fundebat, 
quldndent eu7n  infalutis  amittenda 
difcrtmine  verfari.i  5  ^.flibat  quotidie. 
ibtd.  &  admodum  vhertim  &  vbiuis, 
pernoueannos.i^^.eiiu  lacrymtta  Deo^ 
funt exaudUA  i^^.necfatis ei erat lacry- 
viari  ,  videhatur  &  ex  intimo  corde 
fanguinem velle deprotnere.iy/.  ftmul 
cumfllto  quadam  diead  feneHra  fians 
cdeflium  rerum  cogitatione  extra  fe 
rapiebatur.  18^ 

Morescorruptt  f&culifunt  velutfcopuli  & 
naufraga  faxa.  A^ 

Morsvoluptatthusomnihtuflnemimponit. 
lyZ.eam  bominespeccando  adfeaduo- 
carunt.%%.  eius  mmoria  Augufltnum 
haptifmo  nadum  ttnclum  ad  Ecchfiam 
accedae comptiUt.ioc).iio.  ipfa velitt 
coUyriSefl.  115. 115.117. 118.211. iii 
prdferuat  a  tetatiomhui.t  ii.imminuit 
libtdtne.  213.  eiusboraincataiUam 
maxinie  facit  horrthile.  1x4.-  poft  cam 
fquitur  piirtictdan  tudiciu.ihid.  tpfa 
nmm  parcit^mliiiexctptt:  zi^.muU 
ta  (untquA  nohis  mortu  memoriamjn- 
gerant.  ^^9 

Uorttfii  atiopafiionu  inordinatarumnum' 
quam  efi  tmemi  tttenda.i^.i^  mor- 
ttflcatto ienfuH  dat  vitamfpiritut.^60 
mortificatK^  defideriorum  carnaltum, 
prdtcedere  dehet  rtrttitum  fiudtum:htic 
in  jemttam dtlectionu  dtducu. ^61.  & 
paritvitamfpirttui.  565: 


96 

Mjchaet  lapon  Martyr  quaUtus  in  ariim' 
nis&pfidorecarcerisfuerit.         106 
Milefts.  virgines  dumfeipfas  interficerent 
pafiim,pudorea  tam  nefario  facinore 
funt  tnbtbita.  iS  i 

Militum  regif  Uram  CAcitas ,  typtts  efi  cA' 
citatitpeccatorum.  96 

Mimus qutda  Roma  omnitm  fe  volunta- 
tem  nopdicens,quidrefi^onderit,    158 
Minuta  in  rehut  Jpiritualibus  non  funt 
negligtnda.  151 

Mifericordid  diuin£  quatafit  magnitudo.^ 
eavocaturomne  honum.  181.  hdc 
peccatorem  a  de(perando  debet  diuer» 
tere.  i66.i6';.i6<) 

Mtfericordtafit  indignusqui  mtferiafua 
fuperbit.  57 

Monachtis  quidam  a  tetationibus  vexatusy 
cadauer  aliquod  fccteiproponehat  men- 
tifuA.     11  p  Mcnachus 

alius  ah  hmticii  deceptus,  pr£  fimpli' 
citate  facra  non  eo  quo  oportebat  mo' 
do  celebruhat  ,  &  tamen  Aitgelorum 
Vifioneperfundehatur.aquihus  dum  non 
corrtgitur,  reclefeputabatfacere,  etfi 
diacontis eitu fccus ediceret.iiif^  mo- 
nachui  qutdam  pi  idefiinatione  animo 
agitans facitis esi  apoflafa.iiy&  ahus 
invocatione confirmaiw.  ibid.&  114 
^■•Monii,a  fdpefiliu  Augufiinu  monshat  fe- 
cretOineformcaretur,veladulteraretur. 
^7  .pervifum  didicit  tandem  altquan- 
do  Catkohcumfore.  1 1  i.audiuit  ex  Epi 


fcopo,  nonpofiefiltum rantarum  lacrj -     cur  Moyfes  vb  tncreduittatem  fecreto a  Deo 


niarumpertre  113.  itttempefiateiu(iit 
ti4Utas  bono  effe  animo ,  &  incolumes 
(uafuros,cm4  depromiftane  Dd.  tbid. 


Rt  correptui.^i.precihm  fuis  populo  car- 

nesimpetrauit.x^Q.  Dei  epntiamin 

bacytta  nonvtdit.1%1.1^1.  qumodo 

D  d  d  5  petit' 


Index  rerum 

pttimtdeUridelihrovita.  115 

Mulier  adulterij  mmineoltmfujpelia  hor" 

deumcomedereiujfa,quiddenotet.i^^ 

muUerUhidmofanon  fattatur,      78 
MuUitudopeccanttum  non  excufat  peecan- 

tem*  41 

Mmdanahomine  fatiare nequetmt.  3(^9 

eorum  vmbrattlegaudium.ij  4.  eorum 

pernicies.ibid.  qttajim  viUa&breuia. 

i77-»78 
Mundanorum  hominuinaniafiudia  344 

noncontemplantur  ,nif,externam  re- 

rum  apparentiam,  547 

Mundtts  iUudtt  fuu  fe^atoribus.iy  ^.fauet 

&patrocinaturpeccanttbus.        2.86 
Mujicd  oUm  in  toutuijserat  tn  vfu,cur.xo% 
N. 

NAbuchodonofor  etiam  laudauit  trts 
pueroSyqv^d  impio  eirn  tujfui  non 
obediffent.  1^6 

NatattUafaSafuntex  aqua  craffa.  188« 
torumcum  volatiUhusfimiUtudo.  ibid. 

tJatura  hominis  corrupta  ejlpeccato.i.fed 
dtuina  bonitoi  conctpt  ei  qrattam  qud 
fe  reparet.yquihus  fubfid^i  h£C  rtparari 
fofit.  1 1 .  prtmh .  frequentiore  commu- 
ttione  Euchart(i'ua.ii.  fecundo.proprit 
wnbectUitatis  confeftone.  15.  tertio.ti» 
moreprafunUndf,&fuJpe^am  habendo 
fecuritatem.16.  quartoaftdua  morti- 
ficattone.    18.  tiatura 

humana  efi  obfola  ptccata  cdo  ex- 
clufa.  J18 

Viaufea  tmtnorum  fequitur  tx  appetitu 
cMium.  m-$^^  &ffqq. 

NtrOyitihtbenteDeo,magicasprafiigia^ad'- 
difcerenonpotuit.  10 

S.^icolaus  ToUnttna*  medio  ante  mortem 
4nfi$  fuAuifitmm  quot  noHtbM  audie- 


memorabilium; 

hat  harmoniam. iS^,  auditknt  tuan' 

geUcae/iconuerfus,  316 

t^odo  duro  durm  adhthendus  cuneus.       6 

Noehabutt  in  arcafenefiellaper  quamvota 

&vuUumadDeumpoffetdirtgtrs.  309 

qui  Somen  lefu  afitdue  tncordegerit,gtrit 

pradefiinationis  fu£  tefiimonium.  in 
Noffe  je  &vitia  fuajmtium  faktit  efi  in 

peccatore.  154 

NoutfiimorSrecordatio  cohihet  apeccando. 

215.z17.218.z20.221.z11.225 
Nox  fymbolum  peccati  efi.  94-95 

O. 

OBuia  qudfunt.nonitaanimoi  otio- 
fasexcttaut.  '6 

OcuUDet  omnia  penetrant  &  peruident, 
9  z .  quamfint  falutares.  9  5  «rt.  U 
funtinamorepotentiftmi.  300.301 
funt  proinde  cohibendi.  301.302 
Olympi  montis  vertex  juhlunarium  mo- 
tuum  varietates  non  experitur.  1 8  7 
per  Opera  hona  acquiritur  vita  dterna, 

12^.125 

Oratto  petnitentis  &  meUorafpondentit.^z 

orattonem  rtte  (ufceptam  audtt  Deuft 

etiam  in  yspro  quibtisfundttur.      141 

orationeferuetiimpctrarurgratia.iS^ 

Ordines  fexaginta  fub  regula  S.AuguHini 

miUtant.  106 

Ojfamortuoritloco  pecunidaihibtri  apud 

genttmquamdam,  tradtt  OrteUus.  125 

o([a  arida,  Jpiritu  fuhintrate  rettiuifcetid 

apud  Ez^cbtelemtqutd  denotmt  jnyflice.. 

545 
Otium  prifiat  ntgotto  optrofo  auU.      9  o 

etium  Ubtdinesfouet.  305 

P. 

PAlatinofum  inanescurd&tormmta. 
88.8^ 

Fdft 


Index  rerum  memorabilium. 


fdn  SdtjruseU  Dei  fymbol^m  &  fyura^ 
547 .  em dtfcnptuj  dupleXiVtraq-y  Deo 
ACQommodatur.  ibtd. 

Tanegyrtftarumfinis  in  recitandu  panegy- 
ricu  juit.  XI 7 

(Ur  Parabolu  Cbrinns  apud  ludsoi  vtere- 
tur,  6 

Tarmes  vanitattm  filiorum  fitiarum^ 
promouentes  fugiUantur.  45.46.  «0« 
plus  hosamenttquam  Deum.  47  48 
deparentudelCtii  difcrete  loquendum. 
51.53.  tllii  mcumbit  neceptas  filtos  de- 
Itnquentes  cornptendi.  53.54.  quififiliis 
indulgeanttmagtfirifrunracoargaant 
&  cailtgent\  tmo  necaudent.  54.  non 
cornpiamfiltosin  tra,fedeafedata,& 
leniter.^j.  exempio  eis  maximeprdu- 
ceant.  ibid.fi  ijs  in  peccato  blandtantur, 
fitnt  dtaboli  tnfiar.  5S.  nonfoliim  tpfi 
bene  viuere  y  fed  &  filios  ad  putatem 
tfformare  debent.^^.cur  eorufngemitui 
cr  Ucrymas  non  debeatUberi  negligere. 
157.  parentes filtorum causaimque  di- 
utttas  corraienteSiCaci  funt.  9i>. 

lapones  Adamo  pofipeccatum  obedire  no- 
luerunt.t.  tjs^  efi  valenter  obfifiendii,nen 
inerter  cedmdum.j.  etfi  fopiia  vidtan- 
tur^femper  validtHs  infurgunt^iZpafiiO' 
nes  imernd  affirunt  inquietudtnem.  1 7  5 

Patres  filios  peccautes  debsnt  cornpere  tr 
cafiigare.^y^^.  potttis de  anima  eortt, 
qudtn  de  optbtisparandts  fohati  ftnt.^f. 
vide  Parentes. 

fatrtttus  pater  S.Augufiini  nondum  plane 
fidelisMpeaanti  mmtum  tndulfit.^7. 
4S  deetus pubertate rft gauifus.  47. 
iUi  pottus  terre^ria,quam  cdUfita  qtu- 
fiutt.  4S 

Tatronos  hahere  bonosjgnfalHtisAdiumen^ 


tum,  dh  fignum  prddeftinationis,  ijp 

S.Paulus  a  Deoele^tue  elt  ante  vUabona 
operaedtta.  108.  Dei ncmen portabat 
in  corde,ore,calamo.  iii.  gaudebat  in 
trtbulattonibus. loy  etiam  ab  honitni- 
hus  edoilus  efl^  &  docert  volui f .  _24  9 . 
operabaturpr&dicando.  509 

Paxinterna  animinos  Deo conciliat:  ea^ 
multisprecibus,auiiefttatibus  &  herot- 
(a  charttate  a  Deo  obttnetur  185.  vnde 
nafcatur.tbtd.  nemo  mfi  expertus,  eam 
inteUtgereaut  cogttatione  affeqtti  poteft. 
i^^.eam  ddmon  turbareconatur.  tbid. 
pax  nuUa  nobis  in  hac  vtta  cum  dtabolo 
futura.  17 

Teccandi  pronitas  a  primo  parente  Ada^ 
mo  nobis  obnngit.  i.  ea  incumbit  homi- 
niiam  indea  primamundiorigine.^^^ 

Ftccare  nemo  debet  fub  Jpe  confequenda 
ventddDeo.  15.  peccart 

mtpienti  retiqua  omnia  fubftdio  (unty 
vt  peccare  grauius  pergat.  187.  & 
feqq. 

Peccaior  dum  conuerti  dtffert,in  pJura  & 
grauiora  ftagttiarutt.xy  non  debit  in 
piCiAtis  manere  fub  Jpe  vint£  confe- 
qnenda.    tbid^  peccator 

hodte  cort^-erti  diprins,  diffiitlius  pofi- 
eaconuenetta.  16.  dumpr&pudore 
confiteridifff't,&gr.usconuert'ttur.  27 
eum  mn  cornptcns  citm  petefi,  peccatt 
qtiodammodo  pa*ticeps  efi.  58  ^  pecca- 
tor  abfco:id:tfibtDeu?Mfiufira.  91.9^ 
intenibrisagtt.c^i.^6.c)9.tficdcus.^'), 
^%,c)^,perlubncumincidtt.  100 
firenue  coUaborare  a  parte  fua  debef 
cum  intercefforib  pro  falute  ipftus^ 
142.  i^^.ftia  effugere  &  e^ugare con- 
foientim  w5wM46.147.150  15115$ 


Indcx  rcrum  memorabilium. 
•  quapeccatl  mogttattonead  (UJperatiO'         het  habet  offenfam  Dei,&  ipfutn  a^iim 


nem  ,  qua  ad.  fpemveniA  confequendit 
txcitetiir.2  6  8 .  non  exctifatur  a  peccato 
dupraua  confuetudtnepeccatum  corro- 
borauit.ij4,  exintimo  cordit  affe^u 
adDeumclamaredebet  285.  ferth  & 
efficaciter  velit  conuerti.  2  8  2. 28  3  ./??<;- 
(ator  apud Deum  pa'.ronum  hahem, 
efl  feltcier eo qui  nullum  hahet.^6Z» 
qu&ad  conuerfwnem  hxheat  fubfidia. 

Peccatores  multi  conuertt  quidem  volunt, 
fedconfiteri  &famx,picumme  re^itu- 
tionem  facere  nolunt.  154.  peccatores 
ohdurati  £gre  ad  honam  frugem  re- 
deuntf&quare.iS.  in  magna  verfan- 
turcaltgine.  77,  vocantur  athtopes, 
ihid.  peccatum  cum  vohiptate  admit- 
tuntyfed  digre  eo  emergunt.  7  8.  wjt  pec- 
(ando  explentur.ibtd.  carent  corde.j^. 
So.funtdamonilHdtbrto.  \oo.  qutd 
iunificentury  foli  Dei  miferationie^, 
tion  humanii  meritis  aut  natura  viribus 
afcrthendum. lo^.  femperdt  conuerfio- 
nefua  henejperare  poffunt ,  fi  verhum 
Dei  Ithenter  audiant. i^i.i^i.  peccato- 
res  recenter  conuerfkconfideratienipec' 
catorum  fuorum  nimit  immorari  mn 
dehent,cur.  164 

Teccatum  vfu  frequentiori  iteratum  dtf- 


peccati.16^.  peccatum  &  infernus  itt' 
ter  fe comparantur.^66.  inter eim  fia* 
tum&  tnfernum  magna  efifimilitudo. 
j^.quamiifiattismtferfit.7^.j6.7j, 
7  ^  .J9'factlis  in  eum  defcenfusydiffici' 
lisemerfio.jS.  piccattm  duplicemfa* 
(iem  habet ,  &  qaafit  vtraqm.  i6%. 
269.  pHcatum  vnumvram  fiermt  ad 
altud,&  ad  grauiora.i^.i^.j2. 167 . 
peccatum  ongtnalementem  ai  cdifiia 
affurgereconantemdeprimit.  t 

Peccata  grauitatefua  deorfum  vergunt.^. 
eorum  certum  terminum  videtur  Deus 
vnicuiqiu  homini  dediffe,  quenequeat 
pnterire.tr).  vinculafunt  anima.iot. 
ea  tn  concionibmfapecarputur  &  eme- 
dantur.i\S'&fiq(l'  eafigrauiafint, 
maiorem  Jpm  venia  confequenda  de- 
bent  fuggerere.  268.  peccata  quadam 
nonfuntpofi  conuerfionem  enucleatiiis 
recogitanda,z6^.&  feqq.  maximein 
parttculari.  i66.  &  feqq. 

Tecunia  magnas  adferunt  curas  &  ango- 
res.  87 

ferdix  vna  comptehenfa  aliasin  cafiesper- 
trahit.  60 

Verfeutrantiainhono  dtpendet  agratia' 
rum  a^ione.  334'$5^ 

?eftis  typus  efi  h&reftos^  7^*74 


ficulter  toUitur.  27 .  peccatufequens  eH     s.  Petrus  peccatum  lacrymit  eltiit.        7 5 
poenapracedentit.6j.  peccatum  quam     pharaonis  omnis  equttatus  vnius  virga 


damnofum  &  malumfit.j^,  eius  tuT' 
pitudo  &  ahominatio  7  6.  ittm  amari- 
tudo:  efl  velut  ahftnthtum.  ibid.  replet 
animam  tenehris.  7 7 .  aufert  homini 
mntem.Zo.  efi  meratenebra.  94.55 
dpereiam  confummatum  fuam  prodit 
ahfttrditatema$o,  peccatum  qiiodli- 


Mofaica  ofienfione  inmaredeturbatus 
efi.io.  Pharao  omnimodft  abitumlf' 
raelitarum  impedireconatus efl.  289. 
puellis  parcens,non  mafculis  recens  na- 
tis,  qutd  fymbolice  denoiet,  ihid.  dum 
Hehraosptrfequttur  per  mareruhrum, 
miferi cum  fuis  perijt.  5?o 

tba- 


Index  remm  memoitabilium. 


Ph^ifcl  norant  quidem  Uefu  aduentun 
V  tempus,tum  tamen  ob  ambitmem  &fu  - 
ferbiam  agnofcere  notuere.  6^.  dabant 
exempla  prauitatis,  &erant  aliitfcan- 
dalo.^y^.  PbariJaisChriJlo  vitaminui- 
dentibus  nemo non  patrocinatur.  i%6. 
Vharifat  adulttrat  accufatores  fua^  cul- 
pam  legenus ,  confufi  paulatm  dejluxe- 
runt.  ^55 

S,?hiUppus  Jsieriuigrauifmo  peccatori^vt 
€um  conuerter€tyfuafit,nevmquam  con- 
fiftonem  adfecundum  peccatum  dtffer' 
ret  :&itaii  tandem  refiputt.  5 1 

Fhilofophta  eji  afiidua  mortis  meditatio. 

Tiger vult, &non  vult  1  quod etiam invia 
falutU  locum  habet»  2S  5 

Tigmenius  maluit  cim  ejfe^qukm  impium 
Ulianum  videre.  301  , 

Tior  Abbas  quo  fa^o  ojlenderit,  proprias 
(ulpMeJ}eixcuttendas,nonal(enas,  i^6 

Vtfces  puttdt  auribiu  paUent.  25 1 

tlato  qutd  de  voluptateieferit.iy6.eprAua 
confuetudine  idoU  coluit.iji*  ipfiAu-' 
guWinopr^.  ceterisphilofophis  placuit.  3  25 

Vmitentia  nen  tfi  diu  dtprenda,  nec  pro- 
(raSfinanda.^o.^usdtlatio  quarefit  no- 
xia.i$.&  feqq.ea  femper  differtntibm 
ianuam  mtfericordii  Dem  occludere  fo- 
Ut.  28 

foltmon  adohfcmpttulansXenocratU  ora- 
tione  ad  modeftiam  tranfiit.  228 

Tolitici  fiimmum  honum  coUocant  inhono' 
re-,etq^religmntm  fubdunt.      i62.i6(} 

S.foljcarpuscumMArtionehareticohabere 
noluit  commercium.  70 

Toma  Sodomitica  dtforisformofa^fautia' 
cea  mtus ,  fymbolum  funt  J^leitdoris  & 
gaudijmndAnu  »77 


cur  Porta  virtutisfit  angufta.       198.19  0 

Potentia  hominis  tnqao  dmindpar  fit.iii 
omnis potentia  &  regnum  fintm  habent 
celerrimum.  17  ^-'75 

Poteft^i  datnonis  tentantiifape  a  Deo  inhi- 
hetur.  10 

Pr£deftinati  pojfunt  gratia  excidere.  12 3, 

124. I2J 

Pr£deftinatio  Deiaterna  non  prarequirit 
vlla  bona  opera.  107.11  ^.qutdfit  prdtde-^ 
fiinatio.  I  o  9  .eiut  nomen  ri,tdtosad  dejpe- 
rattonem  cogit.  u^.pradefttnattonefua 
velut  in  manu  habet  qui  vtrtutibus  fttt- 
dtt.n^.pradeftinatis adgloriam  fit  ex 
prdutfismerttit.ibtd.  d''  120.12^124. 
confiftit  in  bonis  optrtbus.  1 21.  pcjfumus 
in  ea  cum  Dei  gratia  pirfeuerare.    1 2} 

Prdatinon  foluni  tpfibene  viuere ,  fed  & 
fubditosadpietatem  eformare  debent.^^ 

Prmia  excttant  antmosadfortta.      354 

Prafiiptio  deproprijs  viribus  e^  noxia.    ]. 

Principem  peccante  fequunturfubditi.  40» 
y\AtP.egeS:,Supertores. 

Trobi  cur  plerumque  nonfint  diuites.   1 58 

Procrafiinatio  emendationis  vta  eft  ad  fce- 
leragrautfiimacommittenda.  20 

(ola  Profefiio  nominis  C}m(iiani  olim  Mar" 
tjres  tn  tormentis  antmabat.         14 

Trofundum  peccatorumquidfit.tyy.i^S 

Prometheus  in  quo  fit  fymbolum  hominis 
inantbuscurisfeenecantis.  84 

Prouidentia  Dei  defignatur  in  Hercule  Gal" 
Itco.  13115^ 

Pudorquam  acrisfit  increpatio.  280.  281 
Adamum  ad  refipifcentiamcopuUt.ibidj. 

TueUdprocorum  infidias  non  timentes,cm' 

tate  deplorabihlaborant.  97 

Puerorum  BilgicorHdtuerfilufm.  100. loi 

putri  Samofatenfts  CathoUciquatoptrt 

'     E  e  €  Ji>> 


Indcx  remm  ir. 
Mpifcopum  Eummlum  Arianum  ftnt 
execrati.  j^ 

Vulcbritudo  cmnU  in  morte  deflorefcit. 
225 

Turpura  fanguU  pifcium  eU-.quidiUitis  or^ 
tus  fymboiice  reges  moneat.  1 6^ 

Puteusfigura.  e^  profunditaty  intquitatis 
human<e^  2.85 

R. 

5.  O  AimundwprecihusS.CatharinizSt' 
i  V  ntnfu  obtinuit  (ignum  remiponis 
omnium  peccatonm  fuorum  per  extra- 
ordinariamy  quam  in  ammo  fenfit,de  ijs 
iontritionem .  510 

l^atio  concupifcentior  domans,tfi  velutfejfor 
equiindomiti.  197 

'Rebeccaquo  pa^o  Ifaaco  fit  qu<efita  vxor. 
^ii.eius  dudu  &  aujpicijs lacobpater- 
nam  accepit  benediSitomm,  159. 

Jitgnum  Dei  in  anima  in  quo  fitum  Jit. 
184 

Reprobatiojit  exprmfts  peccatU  &  deme- 
ritis.u^.  120.  eiusfignum  e^^JipeccatO' 
res  verbum  Dei  audtre  negligant.     251 

liejipifcentia  apeccatoquam  damnosediffe- 
ratur,  24.25. 

quofigno  Reuelationes  vera  a  faljis  digno- 
fcantur.  114 

Jkegum  curA  &  anxietates.  1 71 . 1 7  2 .  eorum 
adexemplumreliquife  componunt.  40 

Hifusfempcr  permifcetur  dolore^  nonecon- 
tra.  191  rifus  Sara  adaptatur 

mynice  paci  anima  ex  bona  confcien- 
tiaortd.  183 

Eomaniadadis  VenerU  ianuas  funeralta 
vendentes  jnnuebant  em  mortU  f&pe 
caufamejfe.  88 

^ofaqudibet  hahet  Jpinamjednonqudi- 
kgtjpittarofam.i^i  rofatn 


emorabilium. 

gejiabant  reges  Bahjflonici  in  fceptru: 

rofa  valetcontra  ebrietattmt  ftd  iluh 

marcefcit.  17  j 

"Ruben  obincejlum  facerdotio  &  regno  efl 

priiiatus.  87 

S. 

SAcerdotts  fcandalum  dantesalijsgraui' 
ttrptccant.^,  eorumpeccataquam 
latenter  Deus  arguat.  5 1 

Siiuli  nojlri  morescorruptosetia  apudEth' 
nicosreperirefuit.^i.  nuUum  fuulum 
eS  a  vitijs  immtine^  ihid.  4  5^ 

quani  turpiter  d&mon  Sagas  decipiat .  104 

quid  SaUdimis  morti  vtcinus  per  caHra 
proclamariiujfertt.  2,18 

Salomo  perpeccatumlihidtnit  faflus  ejl  ex' 
cors.So,  fummis  in  honoribus  & volu- 
ptatibtunuUaqutetm  inuenit.iji  quo 
afiudidiceritvtrius  eduabus  multeribus 
litigatibuseffetpuer,dequolitigabat.i^7: 

cur  Samaritana  lujfa  aSaluatore  virUfuum 
v.ocare.%\.  tandemab  eainduciturada" 
quam  indeficientem  abeo  petendam  .25$ 

Samofatenjes  Catholtciquantopere  Epifco- 
pum  Arianum  exborrerent.  7  5 

Samfon  exc&catus  molam  circumegit.  98 
iam  cdtcusyfaBus eii potentiof. 3 o z.  tius 
fortitudo  praiiigijs  wagicU  adfcripta  k 
PbiliHhMf.  44 

citm  Samutlpro  Saulc  deprecari  cejjanit,  htc 
variis  i  njortuntis  oppnffus  eji.  140.  aa 
mortuus  vere  Sauli  apparuerit.         3  5 

San^i  Deum  precibus  fuU  ligant.  140.  eos 
etiam  impijmagni  faciunty  iifg^  adh£- 
nfcunt.ip.  San^iomnes  viam  ajpe» 
ram  inierunt.  15)9.  cur  vocentur  cdu 
244.  eorum  vita  &  txempla  funt  vel^ 
ntjpeculum.  259 

mSapiems  vtplurimum  rm  fmt  pecu» 


Index  rerum 
woji.  1^8.  vere  faplentes  fum ,non  in- 
gemofi,  fed  quibusiniH  Deicogmtio,& 
THores  huic  cognitioni  congruentes.     6^ 

Sdptentiftdiuinit  multiplex  ejl  aflutia.  zzj 
234  255.  tresfapienttAcdejlit  compa- 
randxmodi.  341 

Sardatiapalt  fjmholum  feptilchrale.     1 7  3 

Scandalum  dantes  quam  p^auiteroffendat^ 
&quam  grauitera  Deofint  cajtigandi. 
39.40 

quoniodo  Scientia  dicatur  inflare.         6^ 

Sicuritas  in  confli^u  fpirittiali  admodum 
periculofaeft,  \^ 

Semsn  &  verbumDei  'mterfecomparantur, 
141.  242 

SmipeUgianorum  mor  de  ele^iontadglo- 
riam.  izo 

Semiramidit  fepulchri  infcriptii}.        16  j 

Senes  in  peccatis  ajfueti  quam  agre  conuer- 
tantur.1%.  fenes  Siifanntinfidiatoresy 
in  tenebrii  menti/  agentes,DeumA  corde 
fuo  excluferant.  c^i 

tur  Sennacherib  folus  penutientU  Angeli 
manum  euaferit^  181 

Senfus  tum  interioresjum  exteriores,  fi  in 
minimis  mortificenturiin  maxtmis  fa- 
cilemortificahuntur.  19 

Sermo  viuus  efficacior  eoqui  in  librislegitur, 

Strum  manumitti  noUns ,  fedferuire  vlte- 
rius  volens,fguraeH  ptccatorit  peccats 
valedicere  nolentis.  255 

StthveriDei  culttm  ad  pofteros ,  duabus 
ereiiifcolumuity  vnalapidea,  altaa  /i- 
gnea,propagare  ftuduit.i^^.  eiuspofteri 
ab  tmptjs  Cairutisdt^ifuntfilij  Dei.thtd. 

S.  Siluefter  AuxtmenftsJnjpUttomffpulcri 
adolefcintit  nobilis^ad  meiura  tratijiit.i6^ 

m  Simon  Uagus  ob  ftmonia  fii£  vcccatum 


memorabilium. 

nonfueritpunituSyVtGitzu  140 

Siremsfunt  typus  hareticorum.  7 1 

SmaUaldicum  foedus  hmticorum ,  Qiecio- 

fum  fuit  verbit ,  &  interea  ekdientiam 

principibtis  negabat.  71 

Societas  malorum  quam  noxta  ftt.   55.41. 

Soc^  multt  non  excufant peccantem.  41  .ijs 

nonacquiefcityquiinvirtute  foltdus  eji. 

ibid.fociorum  prauorttm  exempla  quam 

potentia  fint  ad  malumperfuadtndum. 

54-55 

cur  Socrates  adolefcentes  frequenter  JpecU" 
lumadirevelkt.  ^59 

Sodomitarumcdcitas.  9S-9(» 

Sol  numquam  confijiit. 17  o.qudm  ceteriter 
moueatur.ibid.  breuius  calefacit^quam 
Aquilo  infrigidet  itinerantes.  13  5 

Sorte  quavidmur  accidere ,  fepe  rato  Dei 
confilio  etientmit.  ^i^.&feqq. 

qui  in  Speculo  fe  confiderat  ,ftAtim  rei  vift 
obliuifcituriat  mulieres  ipfum  intuenttir 
attetius.f^c). 1/^0.  qudinfpeculo  vide- 
turimagojebilemfacitiinpreftone.i^o 
Jpecida  tales  referunt  apparentias,  qua- 
lia  funt  obieiia  tjs.  zij 

Spes  virtus  Theologicaqudm  arduajperare 
iuheat-.qttdm  alta  &  fublimia  doceat.ioo 

quo  Spiritu  principaliconfirmaripetatDa- 
uid.  185 

Sponfus  djj)  ofa  apud  Helrios  in  thalamum 
defunittt  matristntroducebatur.       15 

Spurina  addtfcctisne  cuifuapulchritudina 
ejft  offendiiulo ,  eam  deformauit.   41 

Strmhioms  fiottda  fecuritat.  90 

Suhdm  Sapertorum  peccata  nonproferant 
inapertum.  ji.^5 

Sulta  de  iwpudicitia  vxoris  non  prius  in- 

audijt  ,qudm  iUi  perconuictumeaejl 

ch({ia.  55 

Eee  2  Su- 


Supsrhta  materhmfe'j.nomnmm:ea  a£ti 
Phjtrif&i  Chri^u  agmfcere  noluere.  66 
ipfa  eHfilia &  vermis diuitiarum.  i66 
eU tmtium  apojlafiit.  291 

Superbientei  do^rtna  fzpe  lahuntur  tn  /j^- 
refin.6$ .  fuperbis  fs.pe  expedit  cadere  in 
ahquod  apertu  peccatum.  25J.  hipix 
ad  bonam  frttgem  redeunt  &  refipi- 
fcunt.  68 

de  SHperiorum  erratii  modeUeloquendum. 
51.55.  illii  eft  imputandum  quodpeccant 


Index  rerum  memorabilium. 

Terminusnulli  deorumcederevoluit  inafte 

Tarpeia.  u  6.117 

Terra  ntgra  omniwn  cenfetur  optima.      i 
Terrdtmotm  figura  vtdetur  iudicij  vniuer- 

falis.  XI4 

qui  Terrena  ambiufit  cr  fe^antur,  eit  nott- 

dumpleniplacentcdeftia,  ^^^.  eafunt 
jpsrnenda  ad  perfeEttonem  tendentihut* 

3<jo 
TertaUianus  pr<t  fuperbia  in  hmfin  lapftis 

eft,  67 


fubditi.  56.  Superiores  Eccleftaftici  fepe      Teftudo  Ineroghphicum  eft  hominis  excor 
aUuquodamptoammailucraridebent.  dis.  80 

235  S.Thaifif  meretrixconuerfa^eccataprater- 

ita  velut  farctnamyfuos  anteoculoiaf- 

fiiue  ponebat.  257 

Theotimus  maluit  oculorum  vfum  amittere, 

quamveneritvfumomtttere.  81 

S.Tho?n£  incredulitate  vfm  eft  Chriffm  ad 

etMsntiorem  probationem  fua  refurre- 

dionts.  ,         229 

ThomasaKempis  falutatione  Angelica  dA- 

monemafe  effiigauit^  1  r 

B.Thomas  a  VtUanoua  tum  falute  timuit 

excidere,  cum  fa^us  eft  Eptfcopus.^7 .  pro 

ptccatisfacerdotiiflagitsofi,flagris  vltrb 

fufceptis  fatiifaciem  eum  conuertit.  2 3  6 

S.Tiburtius  Martyrprunis  cafidanibus  in- 

amhuUmtvtrofis.  zoy 

Timor  Dei  prauam  psccandt  confuetudi- 

nemvincit.  270.280 

Tobias  fentor  bonusfuit  interfuos  contrihti' 

les  idololatras.  4I 

Torncamentorum  pramia  excitant  decerta- 

turos  nobiles  ad  currendum  &  certan» 

dum.  354 

Trihulatio  expugnat  prauam  peccandicon- 

fuetndinem,  '        278  280 

Triumphmibui  Romx-  inftabat  momtor  , 

5"» 


TAcere  inccctufidelium,  laudahileeft. 
243.24  4 

TeDeum  laudamus  hjmnuscompofitus 
&  decantatm  tii  ab  SS.Ambrofio  &  Au- 
^uftinoduhicbaptizaretur.^ii.^yi.^^ 

TemplumSalomonicum  delira^tum  cum  re- 
adificarepoft  ChriBi  tempora  ludmico' 
narcntur  Jiuinitm  prohibtti  funt.  2S4 
templa  Laboris  &  Uonoris  B.oma  inuice 
innexaerant.  198 

Temporis  votuhilitfuga  monet  nos vtpmi- 
tentia  agamus.^i.  tempus amijfum re- 
cuperarinequit.ibid.  tempusante  Cbri- 
ftumnoxeit.  94 

Tenebr^figurafuntpeccati  94. 95. 99. ff- 
mbrtz  Acyjptt  cur  dtcix  hornbiki.     9  9 

fontra  Tentaiionei  mntmide  ^fedarden- 

'  terpugnandumeft.y.  abijiomm  prope 

momento  tmpetimur.  1 7.  honeftu  occupa- 

tionihm eaprAcauentur.         505  504 

Tep^dts  prmalit  d<tmon.,non  generofis.     9 

S  Terefia  aduerfitates  morti  poRponebat. 
10  ^.  qua  prtmum  monaftenu  ingndtcns 
in.ammo  repugnanttam  j  enfaic,      1^1 


qul  eoi  mnrtditatii  cemmontnt.    ij^ 

Tuba  fjmbolume(iconcionittorU.      j$o 

TurcAviumtvitamcaninam.    175.  funt 

pecuni£  autdifsimi,€af^^  condunt  in  locu 

abditis.  tbid. 

tur  Tyrannus  ommhus  /it  exofus.         1 7 1 

V. 

VElatiofacieiJi^num  ejl  condmnatio-' 
nis.  91 

qualeVenerisfimulacrufinxeritPhidia^.^o 
Venusdi^aquafi  6'ui\  xo^ytdeiivain' 
telMui.  ibid. 

Vepresfymbolmfuntpeccati.         47  51 

Verhera  qs  filiis  necefflma  funt ,  qutbus 
verba  nihd  profunt»  5  5 

^irhidiuimaudttio  quai^a  bona  fecuadfe- 
rat.i^  9 .141  maxime  vero  adid  requi' 
riturmentisattentio.ibid.i^fO.  etus fi 
guraceftfemen.i^i.  eius  auiiendi  ne- 
.  cefiitai.  ib{d.i.^Z.etuseffe£ius.i4$.2  4S 
147.  148.  250.  verhum  dminum 
igm  &  iibo  confertur.  248  eius  vis» 
250 

mdtis  peregrintis  Veflium  iam  olim  a 
Deo  per  Prophttas  efi  reprehenfus.     45 

Viavtrtittis  complan^taefiidoc/tque  terre- 
natontmnere.io-^  vta  cali  ar- 

Ra  efi.  198 

Vid-iarum  ^emitus  &  lacrymas  Ithenter 
exaudtt  Dtus.  1^6 


Index  remm  memorabilium; 

ttoeii4s  oboriantur  dijjicultatef,cuinem9 
venit  auxilio.iSj.i^S.quas  dtfficultatei 
&  molefiias  habeat.  202.  plustamen 
volitptatis  &  gaudij.      203.204.205 

Vita  Ituntiam  deferat  nectffe  eft  qui  cdefte 
fidei  aut  pcenttenttA  lumen  in  animam 
vult  admittere.  193.  vita  inquinats 
initiumeftbarefeos.^^.  vttafuo  con- 
tenta  qumtfimaeli.    90.  €ut 

vit*  Aterna  vocetur  pramium  ,  merces, 
retrihutio,brauiumycoronaiufittia.i2i, 
illaacquiritur  per  ohferuantiam  man- 
datorum^amittttur  per  peccata.       122 

Vitio  vno  exctfo  altud  femper  repuHulat. 

Vmbr(t  (imiles  funt  honores.  170 

Vocatione  fua  excidmt ,  qui  Deo  pro  eius 
benefictoingrati  funt.  354 

Voluntas  deprauata  eft  hominibns  peccandi 
caufa ,  q'ikm  prdceps  h£c  in  peccatum 
ruat.i.ipfa  vtno  immodtce  fMuffo  com* 
paratur.  5.  ptr  diuina  gratia  opem 
expugndtur.  j.  avoluntate  noftrapen- 
det.vita  donari  aterna ,  vel  reprohari, 
125.  /26,  voluntate  abfoluia  &  effi" 
caci  non  vultDetis  omnes  homines  fal-\ 
uos  fieri.izo.  fed  conditionata-  &  in^ 
tfficaci.ii  1 .  1 27 .  voluntas  feria  &  deli- 
berata  inttm  eft  onuerfiouis  adDeu.zSt 
atconditionatatnefficdxeft.i^^.  vo- 
luntas  diabolt  fewper  tmqita  efi.  1  © 


Vtr  fjmbolice  denotat  fenfum  rationahi-      yoluptatesperStremdenotantur.^^^.fal 


lem.  •  289 

Virgtnitas  demdtta  aperit  ianuam  ad  li- 
centiusforn'candum.  2$ 

Virtus etia  '.cekfttft  mis  vemrationieft.  1 55. 
t^6.tn  eafum  foltdin ditittidi.iGy  .multo 
labore  parawr.i9^.eim  viaarduaeH & 
aJpefOr  ibtd.  eainfeHan  vokmiquot  ini-^ 


Uxfuntprunao.ioi  mne^tinijs  fum^ 
mum bonmn fit-mij^.  vanA  funt, 
ibid.  &  fieriles.  ly  j.  quid  de  tjs  cen- 
fuerint  Etbmci.176.  voluptas  o  dolor 
indtmdjit  funt  comites.^^^i.^^^^.e^vo- 
luptas  maxtma.,volup'ate  cartuffe.ijj^ 
quam  voluptascarnalisanmumexcru* 
Eee  5  cie$^> 


Index  rerum  memorabilium^ 

aet.Zj.  quam  pecutnajit.  ij^,  ejl  lo  videtur.                     ^         154 

ftnjilit  volupiatijcabn}forutn.ihtd.  eius  Vxor  .Lot  indtfcrete  reJpeSians  tn  Jlatuam 

Jinurefpiciendtts.  ijg.  ^uantum  fdis  falisconueffaejl.  16^.   quare  pumta 

&  amarttudinis  babeat  admixtum.  ftt.                                         300 
i^  (j.  tnuoluit  epilepftam  &  atnentiam. 

Voluptuarij  quid  de  deliciis  facuii  fen-  ^  Aleucus  oculas  adulteris  erui  itiftt. 

tiant^mortiiamvicini.               197  ^"^     301 

intra  Vulnera  Chrifii  ahfcondat  fe  a  luxu-  Zara  primogemta  ce(?it  fratri ,  dijficvlta' 

ria  tentattts.                            308  tem  partus   veritm :   quod  tropologt' 

VuUus  proprim per  rejlexionemin  (pecu-  ce  accipitur.                             ^84 

F    l    N    l    S. 


E  R  R  A  T  A. 

T9l^.tined penult.Co\tSLt,lege Coleant.    Tolcfid.iy.ryeqaisjegencque.    ToI^(j. 

I.iy.  partcm./fgcportam.  Fo/.ii^./.^o.Ceruarej/f^f ferenare.  Fo/.i^j./.i^.procu- 

ratorj/.procuratorem.  ToliC^d.^C.dele Pracclare,r/^«e Hac de caufa.  tol.i66. 

l.j.  bora,/f^ebono.     Fo/.iyy./.y.^jJw^centefimum  ikmjtge  annum  quin- 

quagefimum.     Tol.i^i.l^.  dile  a.     Fd1.26s.1.6.  transfa^lo, /f^c  tranfa<5to. 

Jd/.i85>./i».i4.Pharone,/^5ePharaone.    Fo/.554./i«.i6,per(eueraniia,  lege  per- 

feueraniiam»      ToL}^6.hn>6,aJinAi\iXilegect}iS*    rc/.jj/./w.^.exbilari,  lege 


APPRO. 


Tl 


FACVLTAS  R.ET  EXIMII  P.M.  PRO VINCIALIS. 

^Enorc  prjefeiitium&munens  noftri  audoritateconcedimiis  P.  F.  lo. 
_  MantelioSTh.L.facultatcm  emittendi  in  lucem  librum  a  Theologis 
noftris  lcdum  &  approbatum,  cuititulus,  Speculum  peccatortim ajpirantlum ad 
plidamvtt£emendationem.    Datum  MccMinia:  y.Maij  K^jy. 

F.  Caroltu  Veron  ProuincialU, 

•— ' -s 

APPROBATIO  R.P.  VISITATORIS. 

OPus  hoc  R.  P.  loannis Mantelij, Ord.  Eremit.  S.  A  v  g  v  s  t  i  Ni,Sac.ThI. 
Licentiati,  ciimanimum  oculofque  argumentivarietateobledet ,  toti- 
demque  paginis  Le^aorcm  moucar,  nonequidemeft  indignum  vtluccmvi- 
deat, dc  Audori fuo  aeuum  proroget.  Louanij  zy.Fcbruarij ,  anno  1657. 

l.lo.ViimusS.Th.Licent.  Ord.Eremit.S.AycvsTim,  S.Litterarum 
Louan^ Profejfor,  &  proutnciABelgica  Vifitator. 

A~P  P  R  O  B  A  T  I  O    C  E  NS  O  R  I  S. 

IN  hoc  Speculo  pia  Audoriscruditio  &eruditapietas  relucerj&  quia  id  non 
tantamilluftrandispeccatoiibusafjjirantibusad  folidam  vitasemendatio- 
nem  feruict,  fed  &  pijs  hominibus,  atque  in  primis  Concionatoribus,  vfuieflc 
poterit;  dignum  iudico  ,quod  in  publicum  prodeat ,  64  multorum  verfetur 
manibus.     DarumAntucrpiaeiS.Maij  1^57.- 

G.I.flrix  Canontcm&VkhanHsAntutrf^ 
&  librorum  Cenfor, 

S  V  M  M  A    P  R  I  V  I  L  E  G  1 1. 

PHiLippvs  DeigratiaHi{paniarum,Indiarum,&e.  Rex  Carhoh*cus,  Ar- 
chidux  Aiiftfi£e,DuxBurgundia£,Brabantia:,  &c.  Sereniflimus  Belgarum 
Princeps.diplomatefuofanxit  ,  nequis  Speculum  peccatoru  conuertentis  je  acL 
Deum  ,  EmblematU  &  difcurfibus  moraltbtu  adumbratum ,  auciore  R.  P.  F.  lo- 
ANNE  Mantelio  S.Theologia  IJcent.Ordmis  Eremitarum  S.  A  v  g  v  s  t  i  ni  » 
praeterHenrici  AertiTensTypographi  Antuerpienfisvoluntatemintra  nouen- 
nium  in  Belgioimprimat ,  aut alibi  locorum  impreffum  in  has  Inferioris  Ge^ 
manis  didones  importet,  venalevc  exponat.  Qui  fecus  faxit,  confifcaiio- 
nc  exemplarium,&  aliapcenapecuniariamultabitur,  prout  ktius  patec  k» 
titteris  datis  Bruxella;,anno  i(>^6,  die  21.  lulij. 

Signat 

Stecnhuyfc» 


i 


m 


"^^'"^::  '^r 


<J , ..' 


^, 


«^'^^i'